Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo) tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tấ...
Trang 2I Điều kiện sử dụng
hàm ý
1 Phân tích ngữ liệu
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con
Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u
- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở
nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con
Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u
Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại
và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai,
nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài
Con không đ
ợc ở nhà với thầy u U phải bán con
Trang 3Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở
nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con
Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u
Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai,
nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn
bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con
ở nhà chơi với em con
Tiếng việt: Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)
I Điều kiện sử dụng
hàm ý
1 Phân tích ngữ liệu
Trang 4Bài tập 1
? Ng ời nói ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai? Xác định
hàm ý của mỗi câu ấy Theo em ng ời nghe có hiểu hàm ý của
người nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều ấy
a) - Anh nói nữa đi.- Ông giục.
- Báo cáo hết! - Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ - Năm phút
nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và cô vào trong nhà
Chè đã ngấm rồi đấy
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ gi à
Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một l
ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế.
Trang 5Bài tập 2: Hàm ý của câu in đậm d ới đây là gì? Vì sao em bé không nói thẳng đ ợc mà phải sử dụng hàm ý? Việc sử dụng hàm ý có thành công không? Vì sao?
Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái! - Nó cũng lại nói trổng
Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:
- Cháu phải gọi “Ba chắt n ớc giùm con”, phải nói nh vậy
Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!
Anh Sáu vẫn ngồi im [ …] ].
Anh Sáu vẫn ngồi im [ …] ].
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc l ợc ngà )
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ! Chắt n ớc giùm để cơm khỏi nhão!
Trang 6A : Mai vÒ quª víi m×nh ®i !
B: …].
B: …].
A: §µnh vËy.
Bµi tËp 3: H·y ®iÒn vµo l ît lêi cña B trong ®o¹n tho¹i sau
®©y mét c©u cã hµm ý tõ chèi.
Ví dụ:
B: Mai m×nh bËn «n thi.
B: Mai mình đi học nhóm.
B: Mình phải trông nhà.
B: Mai mình đi thăm người ốm.
B: Mình đi sinh nhật Hoa.
Trang 7Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh hy vọng với “ ”
con đ ờng trong các câu sau:
Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu là thực
đâu là h Cũng giống nh những con đ ờng trên mặt đất; kỳ thực trên mặt
đất vốn làm gì có đ ờng Ng ời ta đi mãi thì thành đ ờng thôi.
(Lỗ Tấn, Cố h ơng )
4 Bài tập 4 :
-> Qua sự so sánh của Lỗ Tấn có thể nhận ra hàm ý:
Tuy hi vọng ch a thể nói là thực hay h , nh ng nếu cố
gắng thực hiện thì có thể đạt đ ợc.
Trang 8Bài tập 5 :
Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những ng ời ở trên mây và sóng (trong bài thơ
Mây và sóng của Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm
ý mời mọc rõ hơn.
Trang 9Mẹ ơi, trên mây có ng ời gọi con:
“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng,
bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.”
Thế là họ mỉm c ời bay đi.
Nh ng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.
Con là mây và mẹ sẽ là trăng.
Câu có hàm ý mời mọc
“Không biết có ai muốn chơi với bọn tớ không?” Hoặc
“Chơi với bọn tớ thích lắm!”
Trang 10Cho đoạn hội thoại sau:
Bố: An ơi, có tiếng chuông cửa kìa.
An: Con đang học bài bố ạ!
Bố: Thế thì để bố mở cửa vậy.
? Câu thứ nhất của bố có hàm ý gì
? Ng ời con có hiểu hàm ý của bố không
? Câu trả lời của ng ời con có hàm ý gì
? Câu thứ 2 của ng ời bố có chứng tỏ ông đã hiểu hàm ý của con trai hay không
Trang 11- Hàm ý trong câu phải đặt trong một tình huống giao tiếp cụ thể thì mới có thể giải đoán đ ợc hàm ý.
- Khi sử dụng hàm ý:
+ Đảm bảo lịch sự, tế nhị
+ Dễ dàng chối bỏ yêu cầu nào đó khi cần vì không trực tiếp nói ra điều đó mà do ng ời nghe tự suy ra.
- Trong văn học: Nội dung diễn đạt phong phú & tăng giá trị biểu cảm.
Trang 12- HS về nhà đọc lại bài, hoàn chỉnh các bài tập trong phần
luyện tập.
- Tập viết đoạn hội thoại có hàm ý.
- Ôn lại toàn bộ các tác phẩm thơ Việt Nam đã học trong học
kỳ II về nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa để tiết sau làm bài
kiểm tra văn 1 tiết.