Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo)

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống: -Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?. Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọ

Trang 1

M«n häc: Ng÷ v¨n 9

Gi¸o viªn: Lª Kim Thóy

Trang 6

Chị Dậu vừa nói vừa mếu máo:

-Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà

bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ

ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

-Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ? Điểm thêm một “ giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

-Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

-Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh xét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

-U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

Trang 7

Chị Dậu vừa nói vừa mếu máo:

-Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc

ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn

tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nh

ờng nhịn cho u

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt

lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

-Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “ giây” nức nở, chị Dậu ngó con

bằng cách xót xa:

-Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh xét đánh bên

tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

-U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con

còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp

U để cho con ở nhà chơi với em con

( Ngô Tất Tố)

-Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi.

Hàm ý: Sau bữa ăn này, con không đ ợc

ở nhà nữa vì u buộc phải bán con

Đó là sự thật đau lòng chị Dậu nói tránh không dám nói thẳng

Hàm ý: U đã bán con cho cụ Nghị thôn

Đoài

Ng ời nói – chị Dậu chị Dậu Ng ời nghe - cái Tí

Ch a hiểu ý câu nói của mẹ

Đã hiểu ý câu nói của me

Có ý thức đ a hàm ý vào câu nói

Có năng lực giải

đoán hàm ý

Trang 8

I.Điều kiện sử dụng hàm

-Ng ời nói (viết) có ý thức đ a

hàm ý vào câu nói

-Ng ời nghe (đọc) phải hiểu và

có năng lực giải đoán hàm ý

3.Ghi nhớ: (SGK-91)

-Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi.

Hàm ý: Sau bữa ăn này, con không đ ợc ở nhà nữa vì u buộc phải bán con

Đó là sự thật đau lòng chị Dậu nói tránh không dám nói thẳng

Hàm ý: U đã bán con cho

cụ Nghị thôn Đoài

Ng ời nói – chị Dậu chị Dậu Ng ời nghe - cái Tí

Ch a hiểu ý câu nói của mẹ

Đã hiểu ý câu nói của me

Có ý thức đ a hàm ý vào câu nói.

Có năng lực giải đoán hàm ý.

II.Luyện tập:

Trang 9

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?

- Chào em, trông em nh Hằng Nga

- Anh cứ t ởng em là ng ời ỏ Cung quảng mới xuống.

- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à ?

Trông em thật

là xinh đẹp !

Em đẹp nh Hằng Nga !

Trang 10

có năng lực giải đoán hàm ý

3.Ghi nhớ: (SGK-91)

II.Luyện tập:

Số1: (91)

Trang 11

Câu hỏi

Ng ời nói, ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em

ng ời nghe có hiểu hàm ý của ng ời nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó?

a) – Anh nói nữa đi - Ông giục

-Báo cáo hết! – chị Dậu Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ – chị Dậu Năm phút nữa là m ời.Còn hai m ơi phút

thôi Bác và cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy.

- Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ già Ông theo liền anh thanh niên vào

trong nhà, đảo nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế

(Nguyễn Thành Long – chị Dậu Lặng lẽ SA Pa)

áp án:

Đáp án:

a)-Ng ời nói: anh thanh niên; Ng ời nghe : ông hoạ sĩ và cô gái.

- “Chè đã ngấm rồi đấy” -> Hàm ý: Mời bác và cô vào uống n ớc.

- Ng ời nghe đã hiểu hàm ý đó, chi tiết: “Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế “ cho biết điều đó

Trang 12

Trả lời:

b)-Ng ời nói: anh Tấn; Ng ời nghe: chị hàng đậu (thím Hai D ơng)

- “Chúng tôi cần phải bán các thứ này đi để ” -> hàm ý: Chúng tôi không thể cho đ ợc.

-Ng ời nghe hiểu đ ợc hàm ý đó thể hiện ở hai câu nói cuối cùng của đoạn văn: “ Thật càng giàu

có càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có!”

(Lỗ Tấn, Cố H ơng)

b) – chị Dậu [ ] Anh tấn này! Anh bây giờ sang trọng rồi, còn cần quái gì các thứ đồ gỗh hỏng này nữa.Chuyên chở lại lịch kịch lắm Cho chúng tôi khuân đi thôi.Chúng tôI nhà nghèo dùng đ ợc tất

-Có gì đâu mà sang trọng! Chúng tôi cần phải bán các thức này đi để …

- Aí chà! Anh bây giờ làm quan rồi mà bảo là không sang trọng? Những ba nàng hầu Mỗi lần đi

đâu là ngồi kiệu lớn tám ng ời kiêng, còn bảo là không sang trọng? Hừ! Chẳng cái gì dấu nổi

chúng tôI đâu!

-TôI biết không thể nói làm sao đ ợc đành ngậm miệng, đứng trầm ngâm

- Ôi dào! Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời một đồng

xu lại giàu có!

Trang 13

Tiết 128 Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)

Trả lời:

c)-Ng ời nói: Thuý Kiều; Ng ời nghe: Hoạn Th

-“Tiểu th cũng có bây giờ đến đây!” -> Hàm ý: “mát mẻ”, “giễu cợt”: Quyền quí nh tiểu th cũng

có lúc phải đến tr ớc “Hoa Nô” này ?

-“Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều” ->Hàm ý: Hãy chuẩn bị nhận sự báo oán thích đáng

- Hoạn Th hiểu đ ợc hàm ý đó nên “hồn lạc phách xiêu-Khấu đầu d ới tr ớng liệu điều kêu ca”

C) Thoát trông nàng đả chào th a:

“Tiểu th cũng có bây giờ đến đây!

Đàn bà dể có mấy tay,

Đời x a mấy mặt đời này mấy gan!

Dễ dàng là thói hồng nhan,

Càng cay nghiệt lắm càng ngang trái nhiều.”

Hoạn th hồn lạc phác siêu, Khấu đầu d ới tr ớng liệu điều kêu ca”

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Trang 14

2) Hàm ý của câu in đậm d ới đây là gì? Vì sao em bé không

nói thẳng mà phảI dùng hàm ý? Việc sử dụng hàm ý có thành công hay không? Vì sao?

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

-Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái! – chị DậuNó cũng lại nói trổng Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:

-Cháu phải gọi “Ba chắt n ớc giùm con”, phải nói nh vậy

Nó không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

-Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!

Anh Sáu vẫn ngồi im [ ]

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc l ợc ngà) Đáp án:

-“Cơm sôi rồi, nhão bây giờ” -> Hàm ý: Chắt giùm n ớc để cơm khỏi nhão Vì tr ớc đó em bé nói thẳng rồi mà không có hiệu quả và lần này thời gian bức bách hơn để tránh cơm nhão

-Sử dụng hàm ý của em bé không thành công Vì “Anh Sáu vẫn ngồi im” ( không cộng tác, vờ không nghe, không hiểu)

Trang 15

Trang 16

4) Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh hi “

vọng với con đ ờng trong các câu sau: ” “ ”

Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hi vọng thì không thể nói đâu là thực, đâu là h Cũng giống nh những con đ ờng trên mặt đất; kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đ ờng Ng ời ta đi mãi thì thành đ ờng thôi

(Lỗ Tấn, Cố h ơng)

Đáp án:

Qua sự so sánh của Lỗ Tấn có thể nhận ra hàm ý:

Tuy hi vọng ch a thể nói là thực hay h , nh ng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt đ ợc

Trang 17

Tiết 128 Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo) I.Điều kiện sử dụng hàm ý:

1.Ví dụ: (SGK-90)

2.Nhận xét:

Sử dụng hàm ý có hiệu quả cần

chú ý:

Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.

Trang 18

Đáp án:

“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc

chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng,

bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.”

- “Chơi với bọn tớ thích lắm!”

“Bọn tớ ca hát tứ sáng sớm cho đến hoàng

hôn Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà

không biết từng đến nơi nao”

- “Không biết có ai muốn chơi với bọn tớ

không?”

“Mẹ mình đang đợi ở nhà.”- “Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến đ ợc.”

“Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi đ ợc?”

Câu có hàm ý từ chối:

Câu có hàm ý mời mọc:

Trang 19

I.Điều kiện sử dụng hàm ý:

1.Ví dụ: (SGK-90)

2.Nhận xét:

chú ý:

Trang 20

I.Điều kiện sử dụng hàm ý:

1.Ví dụ: (SGK-90)

2.Nhận xét:

chú ý:

tự suy ra

-Trong văn học: Nội dung diễn đạt phong phú

và tăng giá trị biểu cảm

Trang 21

H ớng dẫn về nhà:

-Học lí thuyết phân biệt nghĩa t ờng minh và hàm ý.

Vận dụng đ a hàm ý trong nói, viết phù hợp hoàn cảnh giao tiếp -Chuẩn bị: Ch ơng trình địa ph ơng ( phần Tiếng Việt ) Tìm các

từ ngữ địa ph ơng đ ợc sử dụng trong các tác phẩm văn học đã học và trong ngôn ngữ hàng ngày của nhân dân các vùng miền ( yêu cầu chuẩn bị theo SGK,tr.97,98)

Định dạng
Số trang	22
Dung lượng	1,88 MB