Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo)

Khác: - Nghĩa tường minh: là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.. - Hàm ý: là phần thông báo tuy không đựơc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh

Kiểm tra bài cũ:

 Em hãy phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý ?

 Nêu một ví dụ về hàm ý?

Khác: - Nghĩa tường minh: là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp

bằng từ ngữ trong câu.

- Hàm ý: là phần thông báo tuy không đựơc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

Phân biệt:

Gièng : §Òu lµ phÇn th«ng b¸o nghÜa

trong c©u

Ví dụ:

A: - Tối nay, bạn đi xem phim với mình nhé!

B: - Tối nay, tớ phải làm bài tập

Nhận xét:

- A mời B đi xem phim vào buổi tối nhưng A đã dùng hàm ý để từ chối.

- Hàm ý: Tớ bận không đi xem phim cùng bạn được

=> Đây là cách từ chối khéo léo.

Câu 2:Khoanh tròn chữ cái đứng trước ý trả lời mà em

cho là đúng?

a/ Nghĩa hàm ý là phần thông báo

A. Trái ngược với nghĩa tường minh

B. Cùng một nội dung với nghĩa tường minh.

C. Được suy ra từ những từ ngữ trong câu.

D. Thông báo nhiều nghĩa hơn nghĩa tường minh.

b/ Dùng hàm ý khi nào?

A. Khi không muốn nói thẳng.

B. Muốn người nghe không hiểu.

C. Không biết nói rõ ý.

D. Muốn chấm dứt cuộc thoại.

C

A

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và

hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc:

Đoạn trích có mấy câu in đậm có hàm ý? Đó là câu nào? Nêu hàm ý của những câu in đậm đó?

Câu 1:

Con chỉ được ăn

ở nhà bữa này nữa thôi

Câu 2: Con

sẽ ăn ở nhà

cụ Nghị thôn Đoài

Cho biết hàm ý của

em nữa Mẹ đã

bán con

Khi đọc được 2 câu nói của chị Dậu, có 2 bạn tranh luận

với nhau:

A Chị Dậu chủ động đưa hàm ý vào câu nói của mình

B Hàm ý vô tình xuất hiện trong lời nói của chị

Em nhất trí với ý kiến nào ? Vì sao?

thẳng với con mà cố tình tức là có ý thức đưa hàm ý vào lời nói để tránh sự thật đau lòng, sự thật bán con nhằm tránh cú sốc mạnh cho cả chị và bé Tí)

Hàm ý trong câu nói

nào của chị Dậu rõ hơn? Vì sao

chị phải nói

rõ hơn?

Hàm ý câu 2 rõ hơn

Vì chị không chịu đựng nổi sự đau đớn khi phải kéo dài phút giây lừa dối cái Tí, lừa dối ở đây có nghĩa là không dám nói sự thật, và vì cái Tí còn quá nhỏ , quá ngây thơ chưa hiểu hết ý nghĩa câu nói của u

Để sử dụng hàm ý, cần có

hai điều kiện sau đây:

- Người nói (người viết) có ý

thức đưa hàm ý vào câu nói

- Người nghe (người đọc) có

năng lực giải đoán hàm ý

Để sử dụng hàm ý thì cần có những điều kiện nào đối với người nói và đối với người nghe?

Câu 1:Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.

Câu 2: Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Một người bạn có nhã ý mời em

đến dự sinh nhật nhưng em lại không

thể đến (hoặc không muốn đến)

Trong trường hợp trên, theo em,

nên dùng hàm ý hay câu có nghĩa

tường minh? Em sẽ nói thế nào?

ta nên dùng hàm ý?

Dùng hàm ý đảm bảo sự lịch sự, tế nhị

Xét đoạn thoại sau và cho biết hàm ý câu trả lời

của Nam?

Dũng: Cậu thích học Văn không?

Nam: Tớ thích học toán hơn.

Đáp án: Hàm ý câu trả lời của

Nam là Nam không thích học Văn.

Nếu có bạn nói lại với cô giáo là Nam không thích học Văn thì theo em Nam sẽ nói như

thế nào?

Thưa cô em đâu có nói là không thích học Văn, em chỉ nói là em thích học

Toán

Trong trường hợp này người nói dễ dàng chối bỏ

yêu cầu nào đó khi cần vì không trực tiếp nói ra điều đó

mà do người nghe tự suy ra

BÀI TẬP TÌNH HUỐNG

Trống vào lớp đã 10’ Hiếu mới hớt hải chạy vào Thầy giáo nhìn đồng hồ, nói:……

Yêu cầu:

Em hãy diễn đạt ý muốn nói của thầy

bằng 2 câu Một câu có nghĩa tường minh, một câu dùng hàm ý.

Hướng giải:

Tìm hàm ý trong những mẫu đối thoại sau:

- Ôi, quả ổi trông ngon chưa kìa! - Cành cây cao

quá không với được!

1 Bài tập 1:

Ng ời nói ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai? xác

định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em ng ời nghe có

hiểu hàm ý của câu nói không? Những chi tiết nào

chứng tỏ điều ấy

a) - Anh nói nữa đi.- Ông giục.

-Báo cáo hết! -Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ-

Năm phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và

cô vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy

Anh thanh

M i bác và cụ vào ời bác và cụ vào

u ng n ụ́ng nước ước c.

B i t p 2 ài tập 2 ập 2.

B i t p 2 ài tập 2 ập 2.

Hàm ý những cõu in đậm dưới đõy là gỡ? Vỡ sao em bộ khụng núi thẳng được mà phải sử dụng hàm ý? Việc sử dụng hàm ý cú thành cụng khụng? Vỡ sao?

Nú nhỡn dỏo dỏc một lỳc rồi kờu lờn:

- Cơm sôi rồi, chắt n ớc dùm cái!-Nó cũng lại nói trổng Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:

Chỏu phải gọi “ Ba chắt nước giựm con”, phải núi như vậy.

- Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!

Anh Sáu vẫn ngồi im [ …] ]

Chắt n ớc giùm để cơm khỏi nhão !

Hàm ý khụng thành

cụng vì…

A : Mai về quê với mình đi !

B : … : …

đoạn thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối.

-Rất tiếc mình đã nhận lời Hoa rồi.

Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh hy vọng với con đ ờng trong các câu sau:

Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói

đâu là thực đâu là h cũng giống nh những con đ ờng trên mặt đất; kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đ ờng Ng ời

ta đi mãi thì thành đ ờng thôi.

(Lỗ Tấn, Cố h ơng )

-> Qua sự so sánh của Lỗ Tấn có thể nhận ra hàm ý:

Tuy hi vọng ch a thể nói là thực hay h , nh ng nếu cố

gắng thực hiện thì có thể đạt đ ợc.

5 Bài tập 5:

Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những ng ời ở trên mây và sóng ( trong bài Mây và sóng của Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.

Mây và sóng

Mẹ ơi, trên mây có ng ời gọi con:

Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.

Con hỏi: Nh ng làm thế nào mình lên đó đ ợc?

Họ đáp: Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đ a tay lên trời, cậu sẽ đ ợc nhấc bổng lên tận tầng mây.

Mẹ mình đang đợi ở nhà-con bảo -Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến đ ợc?

Thế là họ mỉm c ời bay đi.

Nh ng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.

nghe tù suy ra

Sơ đồ kiến thức bài học

Điều kiện sử dụng hàm ý

Ng ời nghe (ng ời đọc)

Ng ời nói (ng ời viết)

có năng lực giải đoán

Dặn dò: -Làm bài tập còn lại

- Ôn tập kĩ phần văn thơ hiện đại để tiết sau kiểm tra 1 tiết