Bài 26. Chương trình địa phương (phần tiếng việt)

Bài 26. Chương trình địa phương (phần tiếng việt) tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn v...

Lớp: 9

Môn: Ngữ văn

1 Thế nào là từ ngữ địa ph ơng? Cho ví dụ.

* Khác với từ ngữ toàn dân, từ ngữ địa ph ơng là từ ngữ chỉ sử dụng ở một ( hoặc một số ) địa ph ơng nhất định.

* Vd: trái thơm-> quả dứa ; heo-> lợn

KIỂM TRA BÀI CŨ

2 Đọc ngữ liệu sau và trả lời câu hỏi :

“ Gan chi gan rứa mẹ nờ?

Mẹ rằng cứu nước mình chờ chi ai?

Chẳng bằng con gái, con trai

Sáu mươi còn một chút tài đò đưa”

( Mẹ Suốt – Tố Hữu)

a/ Các từ “chi”, “rứa”, “nờ” trong đoạn thơ trên thuộc lớp từ

nào trong Tiếng việt?

b/ Việc sử dụng các từ ngữ trên đem lại tác dụng gì cho bài

thơ?

Từ địa phương Tăng tính tự nhiên và tạo sự độc đáo cho bài thơ

Sau giải phóng năm1975, ng ời con về Bắc nghỉ phép nói chuyện với mẹ:

Trong Nam, họ gọi lạc là đậu phộng, dứa là

thơm…

ít lâu sau, ng ời mẹ vào thành phố Hồ Chí Minh thăm con, bị lạc đ ờng bèn nhờ công an giao thông chỉ giúp:

-Tôi bị đậu phộng nhờ chú giúp !

Vậy trong câu chuyện này ng ời mẹ đã sử dụng từ

ngữ địa ph ơng nh thế nào? Có đạt đ ợc hiệu quả

giao tiếp không?

1.Thế nào là từ địa phương ? Cho ví dụ

? Theo em trong tiếng Việt, từ địa ph ơng có những ph ơng ngữ nào.

I Ôn tập:

1 Phân biệt từ địa ph ơng và từ toàn dân

2 Trong tiếng Việt, từ địa ph ơng đ ợc hình thành

theo ba ph ơng ngữ: Bắc Trung Nam – Trung – Nam – Trung – Nam

Ph ơng ngữ Bắc Ph ơng ngữ Trung Ph ơng ngữ Nam

Từ địa ph ơng

Tìm từ ngữ địa ph ơng trong các phần trích BT1, BT3 trong SGK- trang 97,98; chuyển những từ ngữ đó sang từ ngữ toàn dân t

II Nhận biết từ ngữ địa phương

1/ Bài tập 1: Tìm từ địa phương và

chuyển các từ ấy sang từ toàn dân.

Đọc và xác định yêu cầu bài tập 1.

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG (PHẦN TIẾNG VIỆT)

Từ địa phương Từ toàn dân

Nhóm 1

a Mỗi lần bị xúc động, vết thẹo dài bên má phải lại đỏ ửng lên,

giần giật, trông rất dễ sợ Với vẻ mặt xúc động ấy và hai tay vẫn

đ a về phía tr ớc, anh chầm chậm b ớc tới, giọng lặp bặp run run:

b “ Nghe mẹ nó bảo gọi ba vào ăn cơm thì nó bảo lại:

- Thì mà cứ kêu đi.

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe,chờ nó gọi “ Ba vô ăn cơm”

Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:

- Cơm chín rồi!

Anh cũng không quay lại.Con bé bực quá, quay lại mẹ nó và bảo:

- Con kêu rồi mà người ta không nghe.”

b Nghe mẹ nó bảo gọi ba vào ăn cơm thì nó bảo lại:

- Thì má cứ kêu đi

Mẹ nó đâm nổi giận, quơ đũa bếp doạ đánh, nó phải gọi nh ng nói

trổng:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn

cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:

- Cơm chín rồi!

Anh cũng không quay lại Con bé bực quá quay lại mẹ và bảo:

- Con kêu rồi mà ng ời ta không nghe

Nhóm 2

Bài tập 1:

c “ Bữa sau, đang nấu cơm thì mẹ nó chạy đi mua thức ăn Mẹ nó dặn, ở nhà

có gì cần thì gọi ba giúp cho Nó không nói không rằng, cứ lui cui dưới bếp

Nghe nồi cơm sôi, nó giở nắp, lấy dũa bếp sơ qua- nồi cơm hơi to, nhắm không thể nhắc xuống để chắt nước được, đến lúc đó nó mới nhìn lên anh Sáu, Tôi nghĩ thầm, con bé đang bị dồn vào thế bí, chắc nó phải gọi ba thôi, Nó dáo dác một lúc rối kêu lên

- Cơm sôi rồi, chắt nước dùm cái!- Nó cũng lại nói trổng.”

Từ địa phương Từ toàn dân

lui cui nhắm nói trổng Nắp

lúi húi cho là nói trống không vung

1: Tìm từ địa phương và chuyển các từ ấy sang từ toàn dân

d Trong hai câu đố sau từ nào là từ địa ph ơng? những từ đó t ơng đ

ơng với những từ nào trong ngôn ngữ toàn dân?

* Không cây, không trái không hoa

Có lá ăn đ ợc đố là lá chi (Câu đố về lá bún)

* Kín nh b ng lại kêu là trống Trống hổng trống hảng lại kêu là buồng

(Câu đố về cái trống và buồng cau)

1/ Bài tập 1: Tìm từ địa phương và chuyển

các từ ấy sang từ toàn dân

Bài tập 3 (Sgk): xác định từ địa phương

và tìm từ toàn dân tương ứng.

rút ra được nhận xét

gì về đặc điểm của từ địa phương?

Có hiện tượng đồng nghĩa.

Bài tập 2: So sánh - phân tích.

Quan sát ngữ liệu và cho biết nghĩa của từ “kêu” trong 2

trường hợp sau:

A: Nó nhìn dáo dác một lúc rồi lên.

B: Con rồi mà người ta không nghe.

kêu kêu

Hãy xác định từ “kêu” nào là từ toàn dân, từ

“kêu” nào là từ địa phương?

Có ý kiến cho rằng: Từ “kêu” là từ nhiều nghĩa? Vậy ý kiến của em thế nào?

II NH N Bi T T ẬN BiẾT TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG: ẾT TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG: Ừ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG: NG Ữ ĐỊA PHƯƠNG: ỊA PHƯƠNG: Đ A PH ƯƠNG: NG:

- Thốt ra tiếng hoặc lời do bị kích thích (kêu cứu, kêu đau).

- Gọi để người khác đến với mình (kêu ai đó lại nói chuyện).

- Nói ra điều phàn nàn chê trách (kêu khổ, kêu đắt)

•Hãy đặt một câu khác có dùng từ “kêu”?

•Lưu ý: cần phân biệt từ nhiều nghĩa và từ đồng âm

II Nhận biết từ ngữ địa phương

1/ Bài tập 1: Tìm từ địa phương và

chuyển các từ ấy sang từ toàn dân

Từ bài tập này, em rút

ra được nhận xét gì về đặc điểm của từ địa phương?

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG (PHẦN TIẾNG VIỆT)

2/ Bài tập 2: So sánh – phân tích khác nghĩa Có hiện tượng đồng âm

Thử tìm thêm một số

VD tương tự.

-(quả) mận -phương ngữ Nam: =(quả) doi -phương ngữ Bắc.

-(quả) mận -phương ngữ Bắc: loại quả có màu đỏ, tròn, to bằng ngón chân cái, vị chua ngọt

( mận Hà Nội )

Bài tập 3: Điền từ.

Bài tập 1: Nhận biết

Bài tập 2: So sánh - phân tích.

Hãy chọn những từ ngữ địa ph ơng điền vào chỗ

trống sao cho thích hợp: , cô, ấy, ngô, ,

Vậy những từ địa ph ơng đó thuộc ph ơng ngữ

nào?

Kì hộ l ng nhau ngang bờ cát trắng

Quờ chân tìm hơi ấm đêm m a

Từ câu chuyện sau em rút ra l u ý gì trong việc dùng từ địa ph ơng?

Chuyện kể: có hai ông nằm viện với nhau, một ông ng ời Bắc, một

ông ng ời Huế Khi thấy có một bệnh nhân nằm bên kia chết, ông ng ời Huế hỏi:

Một ông khách nghe thấy thế, ôm bụng c ời nói rằng:

- Hai ông hiểu nhầm nhau rồi, ý bác này muốn hỏi ông đó au vì đau vì bệnh gì mà chết Còn bác đây lại t ởng bác này bảo ông ta bị đau răng

mà chết Có thế thôi, hai ông đã hiểu ch a?

1/ Bài tập 1: Tìm từ địa phương và chuyển

các từ ấy sang từ toàn dân Đọc và xác định yêu

cầu bài tập 5.

2/ Bài tập 2: So sánh – phân tích

3/ Bài tập 3: Điền từ

5/ Bài tập 5: Bình luận về cách dùng từ ngữ

địa phương trong truyện ngắn “Chiếc

lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng.

Thảo kuận nhóm, trình bày kết quả bằng bảng phụ.

=> a Không nên để bé Thu dùng từ ngữ toàn dân vì bé Thu sinh ra tại

địa ph ơng đó, mới 8 tuổi, ch a có điều kiện học tập và quan hệ xã hội rộng rãi Do đó, ch a thể có đủ một vốn từ ngữ toàn dân cần thiết

thay thế cho từ ngữ địa ph ơng

=> b Trong lời kể của tác giả có một số từ ngữ địa ph ơng để tạo sắc

thái địa ph ơng cho câu chuyện Mức độ sử dụng của tác giả là vừa phải, không quá khó hiểu cho ng ời đọc không phải là ng ời địa ph

ơng

Tiết 133:

Ch ơng trình địa ph ơng ( Phần Tiếng Việt )

Bài tập 5: Qua các phần a, b, c bài tập 1, hãy bình luận về cách dùng từ địa ph

1/ Bài tập 1: Tìm từ địa phương và

chuyển các từ ấy sang từ toàn dân

Từ bài tập này, em rút ra được những lưu ý nào khi sử dụng từ địa phương?

2/ Bài tập 2: So sánh – phân tích

3/ Bài tập 3: Điền từ

5/ Bài tập 5: Bình luận về cách dùng từ

ngữ địa phương trong truyện ngắn

“Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang

Sáng.

Dùng từ địa phương một cách hợp lí sẽ tạo nên nét độc đáo cho lời nói, tác phẩm văn học.

Khi sử dụng từ địa phương cần lưu ý đến

khả năng tiếp nhận từ người đọc, người nghe

Không nên lạm dụng

từ địa phương.

- Giúp cho văn bản nghệ thuật có sắc thái địa ph ơng khi cần thiết.

- Tạo sự thân mật cho ng ời địa ph ơng khi giao tiếp

Heo heo gió núi lâm thâm mưa phùn

Bầm ra ruộng cấy bầm run Chân lội dưới bùn tay cấy mạ non

b, O du kích nhỏ dương cao súng Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu

c, Một dòng máu đỏ lên trời

Má ơi con đã nghe lời má kêu!

Nước non muôn quý ngàn yêu Còn in bóng má sớm chiều Hậu Giang

Heo heo gió núi lâm thâm mưa phùn

Bầm ra ruộng cấy bầm run Chân lội dưới bùn tay cấy mạ non

b, O du kích nhỏ dương cao súng Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu

c, Một dòng máu đỏ lên trời

Má ơi con đã nghe lời má kêu!

Nước non muôn quý ngàn yêu Còn in bóng má sớm chiều Hậu Giang

Trong đời

sống

Sử dụng linh hoạt hiệu quả

Trong tác phẩm nghệ thuật

Giữ gìn bản sắc ngôn ngữ dân tộc

Dặn dò

1/ Tìm và phân tích tác dụng nghệ thuật của từ ngữ địa phương trong một số tác phẩm văn học.

2/ Chuẩn bị viết bài tập làm văn số 7:

- Đọc kỹ nội dung lí thuyết của kiểu bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ.

- Xem kỹ lại các bài thơ đã học trong chương trình.

- Xem lại các bài phân tích đã học trong các tiết văn bản.