Tuần 2. Khái quát văn học dân gian Việt Nam

Kiến thức : Hiểu, nhớ đ ợc những đặc tr ng cơ bản của VHDG trọng tâm; nắm đ ợc khái niệm về các thể loại của VHDG; nhớ, kể tên các thể loại ,phân biệt sơ bộ các thể loại đó 2.. Thái độ

Mai kim oanh

Giúp HS :

1 Kiến thức : Hiểu, nhớ đ ợc những đặc tr ng cơ bản của VHDG (trọng tâm); nắm đ ợc khái

niệm về các thể loại của VHDG; nhớ, kể tên các thể loại ,phân biệt sơ bộ các thể loại đó

2 Kỹ năng : Rèn kỹ năng hệ thống hóa, so

sánh, đối chiếu

3 Thái độ : Hiểu đ ợc giá trị to lớn của VHDG, trân trọng di sản văn hóa tinh thần của dân tộc, học tập tốt phần VHDG trong ch ơng

trình

A Mục tiêu bài học:

1 VHDG cã ph¶i lµ mét bé phËn cña VHVN kh«ng? VHDG cßn tªn gäi nµo

kh¸c? V× sao?

2 VH viÕt VN ® îc viÕt b»ng nh÷ng lo¹i ch÷ nµo? §Õn TK XX cßn sö

dông n÷a kh«ng? V× sao?

KiÓm tra bµi cò:

Hãy đọc SGK(t.16) và nêu cách hiểu của mình về khái niệm VHDG

1 VHDG là những tác phẩm nghệ

thuật ngôn từ truyền miệng(tính truyền miệng)

II đặc tr ng cơ bản của

VHDG

T¸c phÈm ng«n tõ nghÖ thuËt:

truyÖn cæ tÝch, truyÒn thuyÕt, truyÖn c êi,

tôc ng÷, ca dao…… lµ t¸c phÈm ® îc

x©y dùng b»ng chÊt liÖu ng«n tõ

nghÖ thuËt, ( kh¸c víi héi häa,

®iªu kh¾c, ©m nh¹c )…

ThÕ nµo lµ t¸c phÈm ng«n tõ nghÖ thuËt?

TruyÒn miÖng lµ sù ghi nhí theo kiÓu nhËp t©m vµ phæ biÕn b»ng

lêi nãi, c¸ch tr×nh diÔn cho ng êi

kh¸c xem th«ng qua l¨ng kÝnh chñ quan cña ng êi truyÒn tông nªn th êng ® îc s¸ng t¹o thªm

ThÕ nµo lµ truyÒn miÖng? TÝnh

truyÒn miÖng ® îc thÓ hiÖn nh thÕ

nµo trong VHDG?

Truyền miệng theo không gian

(từ nơi này qua nơi khác )

đời này sang đời khác)

Thông qua hình thức diễn x ớng dân gian (nói, hát, kể, diễn )

Khi ch a có chữ viết, VHDG đ ợc truyền

miệng và có dị bản là điều tất yếu

VHDG truyền miệng bằng cách

nào? Theo những hình thức nào?

2 VHDG lµ s¶n phÈm cña qu¸ tr×nh s¸ng t¸c tËp thÓ (tÝnh tËp thÓ )

Em hiÓu thÕ nµo lµ s¸ng t¸c tËp thÓ? Qu¸ tr×nh s¸ng t¸c vµ hoµn chØnh mét t¸c phÈm DG diÔn ra

nh thÕ nµo?

S¸ng t¸c tËp thÓ : lµ s¶n phÈms¸ng t¹o cña nhiÒu ng êi (tËp thÓ),

kh«ng thÓ biÕt ® îc t¸c gi¶ hoÆc t¸c gi¶ ®Çu tiªn

Mét ng êi

TËp thÓ

nhiÒu ng êicña tËp thÓ

Ph ơng diện tồn tại : dị bản, dấu ấn

địa ph ơng, văn hóa cộng đồng

Ph ơng diện nội dung : tiếng nói

chung, không mang dấu ấn cá nhân

Ph ơng diện thực hành : theo nhịp, kích thích ng ời trong cuộc

Lưuưý:

tËp thÓ (tÝnh tËp thÓ)

H·y lËp b¶ng hÖ thèng thÓ lo¹i VHDG ViÖt Nam?

III HÖ thèng thÓ lo¹i cña

VHDG ViÖt Nam

Câu đố, tục ngữ.

Tri thức dân gian:

Ca dao.

Sân khấu dân gian :

chèo, tuồng, rối.

Hệ thống thể loại văn học dân gian

1 Loại tự sự dân gian:

1.1 Thần thoại : tác phẩm tự sự dân

gian th ờng kể về các vị thần, nhằm giải thích tự nhiên, thể hiện khát vọng chinh phục tự nhiên và phản ánh quá trình sáng tạo văn hóa của con ng ờithời cổ đại (Thần Trụ Trời, Rắn già rắn lột )

1.2 Sö thi : t¸c phÈm tù sù d©n gian

cã quy m« lín, sö dông ng«n

ng÷ cã vÇn, nhÞp, x©y dùng nh÷ng h×nh t îng nghÖ thuËt hoµnh

1.3 Truyền thuyết : tác phẩm tự sự

dân gian kể về sự kiện và nhân vật lịch sử (hoặc có liên quan

đến lịch sử) theo xu h ớng lý t ởng hóa, qua đó thể hiện sự ng ỡng mộ và tôn vinh của nhân dân

đối với những ng ời có công với đất

n ớc, với dân tộc hoặc cộng đồng c dân một vùng

(Truyện An D ơng V ơng và Mị Châu – Trọng Thủy, Sự tích Hồ

§ång Tö )_

1.5 Truyện ngụ ngôn: tác phẩm tự

sự dân gian ngắn, có kết cấu chặt chẽ, thông qua các ẩn

dụ(phần lớn là hình t ợng loài

vật) để kể về sự việc liên quan

đến con ng ời, từ đó nêu lên những bài học kinh nghiệm về cuộc sống hoặc về triết lý nhân sinh

(Thầy bói xem voi, Mèo lại hoàn mèo )

1.6 Truyện c ời : tác phẩm tự sự dân gian ngắn, có kết cấu chặt chẽ,

kết thúc bất ngờ, kể về những

sự việc xấu, trái tự nhiên trong

cuộc sống, có tác dụng gây c ời,

nhằm mục đích giải trí, phê

phán ( Lợn c ới, áo mới, Cháy )

1.8 Vè : tác phẩm tự sự dân gian

bằng văn vần, có lối kể mộc mạc, phần lớn nói về

các sự việc, sự kiện thời sự của

làng, của n ớc (Vè ChàngLía, Vè Thất thủ kinh đô )

2.1 Tục ngữ : câu nói ngắn gọn, hàm

súc, phần lớn có hình ảnh, vần, nhịp, đúc kết kinh nghiệm thực tiễn, th ờng đ ợc dùng trong

2 Loại nghị luận dân gian

2.2 Câu đố: bài văn vần hoặc câu nói

3 Loại tri thức dân gian:

Ca dao : Lời thơ trữ tình dân gian,

th ờng kết hợp với âm nhạc khi

diễn x ớng, đ ợc sáng tác nhằm diễn tả thế giới nội tâm của con ng ời

(Tay nâng chén muối, đĩa gừng,

Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau )

4 Loại sân khấu dân gian:

Chèo : tác phẩm sân khấu dân gian,

kết hợp các yếu tố trữ tình và trào lộng để vừa ca ngợi

những tấm g ơng đạo đức, vừa phê phán, đả kích cái xấu trong xã hội (Quan Âm Thị

Kính ) Ngoài thể loại chèo, sân khấu dân gian còn có tuồng, rối

1 VHDG là kho tri thức vô cùng phong phú về đời sống các dân tộc

Là những kinh nghiệm lâu đời

từ thực tiễn, thể hiện bằng ngôn ngữ

Mỗi tộc ng ời

có một kho tàng phong phú,

đa dạng

2 VHDG có giá trị giáo dục sâu sắc

về đạo lý làm ng ời ( giá trị giáo dục)

Giáo dục con ng ời tinh thần lạc quan

+ Đấu tranh bảo vệ con ng ời + Tin t ởng vào chính nghĩa

Hình thành những phẩm chất tốt đẹp :

+ Yêu quê h ơng, đất n ớc

+ Bất khuất, kiên trung

+ Vị tha, cần kiệm

+ Sáng tạo, thực tiễn

Một vài ý kiến đánh giá

VHDG

tốt t ơi trên đó sinh ra và lớn lên nền văn học, nghệ thuật cổ điển Việt Nam Văn nghệ dân

gian cũng là pho bách khoa từ điển Việt Nam, kho tài liệu vô tận cho mọi ngành khoa học xã hội Việt Nam: sử học, nhân chủng học, dân tộc

Thanh -Những ý kiến về văn học nghệ thuật

dân gian Việt Nam)

“ Từ x a đến nay, các nhà thơ lớn của ta đã thừa h ởng đ ợc nhiều phần u tú ở kho tàng văn

2 Từ nào phù hợp để điền vào chỗ

trống trong câu sau:

“ Văn học dân gian là một trong hai

tạo thành nền văn học dân tộc”

DÆn dß

Bµi tËp vÒ nhµ : 1,3 (S¸ch Bµi tËp)

So¹n: ChiÕn th¾ng Mtao- Mx©y (TrÝch

§¨m S¨n- Sö thi T©y Nguyªn)

1

2

Mét sè h×nh ¶nh vÒ LÔ héi d©n gian

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn - Hải Phòng

Lễ hội Quán Thế Âm – Ngũ Hành Sơn – Đà Nẵng