Tuần 15. Thực hành phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ

Tuần 15. Thực hành phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về t...

§ç ThÞ Thu Hµ

TiÕt 45

I.ưLýưthuyết

- Kháiưniệm :ư ẩnưdụưlàưgọiưtênưsựưvật,ư

hiệnưtượngưnàyưbằngưtênưsựưvậtưkhác,ư hiệnưtượngưkhácưcóưnétưtươngưđồngưvớiư nóưnhằmưtăngưsứcưgợiưhình,ưgợiưcảmư choưsựưdiễnưđạt.

- Cóư4ưkiểuưẩnưdụ:

*ẩnưdụưhìnhưthức :ư Làưẩnưdụưdựaưvàoư vàoưsựưtươngưđồngưvềưhìnhưthứcư

giữaưcácưsựưvật,ưhiệnưtượng.

Víưdụ: ưư“ưVềưthămưnhàưBácưlàngưSen

Cóưhàngưrâmưbụtưthắpưlênưlửaưhồng”

(ưNguyễnưĐứcưMậu)

- “ưLửaưhồng” ưlàưẩnưdụưchỉư“ưmàuưđỏ”ư

củaưhoaưrâmưbụt.

- “ưLửaưhồng”ưvàư“ưmàuưđỏ” ưgiốngư

nhau(ưtươngưđồng)ưvềưhìnhưthức(ưmàuư sắc).

• ẩnưdụưcáchưthức: ưLàưẩnưdụưdựaưvàoưsựưtư

ơngưđồngưvềưcáchưthứcưthựcưhiệnưhànhư

động.

-ư“ưThắp”ưlàưẩnưdụưchỉưhànhưđộngư(ưquáư trình)ư

- “ưThắp”ưvàư“nở”ưgiốngưnhau(ưtươngư

đồng)ưvềưcáchưthức.

• ẩnưdụưphẩmưchất: ưLàưẩnưdụưdựaưvàoưsựư

tươngưđồngưvềưphẩmưchấtưgiữaưcácưsựư vật,ưhiệnưtượng.

VD: ư“ưNgườiưChaưmáiưtócưbạc

Đốtưlửaưchoưanhưnằm”

(ưMinhưHuệ)

- “ưNgườiưCha”ưlàưẩnưdụưchỉưBácưHồ.

-ư“ưNgườiưcha”ưvàưBácưHồưgiốngưnhauưvềư phẩmưchất.

• ẩnưdụưchuyểnưđổiưcảmưgiác(ưẩnư

dụưbổưsung):ưLàưẩnưdụưdựaưvàoư sựưtươngưđồngưvềưcảmưgiác.

VD: ư ưvuiưnhưưthấyư“ưNắngưgiònư

tan”ưsauưkìưmưaưdầm

- “ưNắngưgiònưtan”ưgợiưraưcảmưgiácư

nắngưto,ưnắngưrựcưrỡ,ưkhôưráo -ưCóưđượcưcảmưgiácưnàyưnhờưsựư

chuyểnưđổiưcảmưgiácưtừư“ưthịư

giác”ưsangưư“thínhưgiác”.

dụưnghệưthuật

ẩn dụ ngôn ngữ ẩn dụ nghệ thuật

Là hình thức

chuyển đổi tên

gọi cho sự vật, hiện

t ợng trên cơ sở so

sánh ngầm: trong

đó có các sự vật,

hiện t ợng giống

nhau về vị trí,

hình thức, chức

năng, cảm giác

Là phép tu từ ngữ nghĩa nhằm xây dựng hình t ợng

thẩm mĩ( không chỉ gọi tên lại mà quan trọng hơn, gợi

ra những hiện t ợng

có liên quan chủ yếu đến đời sống tình cảm của con

ng ời).

1 Bàiưtập1:

Bếnưthìưmộtưdạưkhăngưkhăngưđợiưthuyền”

a/ư“Thuyền”:

sánh:ưanhưnhưưthuyềnưđi,ưemưnhưưbếnư

đậu)

-ưSoưsánhưngầmưvớiưngườiưconưtraiưtrongưxãư

hộiưcũưcóưquyềnưlấyưnămưthêưbảyưthiếp,ư cũngưnhưưchiếcưthuyềnưđiưhếtưbếnưnàyư

đếnưbếnưkhác.

- Đặcưđiểm:ưcốưđịnh,ưthụưđộngưchờư

đợiư

- Soưsánhưngầmưvớiưngườiưconưgái:ưchỉưtấmư

lòngưchungưthuỷưsonưsắtưcủaưngườiưconư gái.

(ư2)ư“ưTrămưnămưđànhưlỗiưhẹnưhò

Câyưđaưbếnưcũ,ưconưđòưkhácưđưa.”

- “ưcâyưđaưbếnưcũ”: ưnơiưhaiưngườiưgặpư

nhauưthềưthốt,ưhẹnưhò;ưẩnưdụưchoưmộtư kỉưniệmưđẹp,ưchỉưnhữngưngườiưcóưquanư hệưgắnưbóưnhưngưphảiưxaưnhau

-ư “ưConưđòưkhácưđưa”: ưẩnưdụưvềưviệcưcôưgáiư lấyưmộtưngườiưconưtraiưkhácưlàmưchồngưư

(1) “ưLửaưlựaưlậpưloè”: ư ẩnưdụưchỉưmùaưhèư

sinhưđộng,ưcảnhưvậtưhiệnưlênưnhưưcóư

hồnưvàưsốngưđộngưtrướcưmắtưngườiưđọc.

(2)ư “ưThứưvănưnghệưngònưngọt”,ư“ưtìnhư

cảmưgầyưgò” ư làưẩnưdụưchuyểnưđổiư

cảmưgiácưchỉưthứưvănưchươngưthoátưliư

đờiưsống,ưvôưbổưvàưthứưtìnhưcảmưcáư nhânưnhỏưbé,ưíchưkỉ.

(3)ư_ư “ưConưchimưchiềnưchiện” ư làưẩnưdụư

choưcuộcưsốngưmới.

-ư “hót” ư làưẩnưdụưchoưtiếngưreoưvuiưcủaư

conưngười.ư

- “Giọt”ưlàưẩnưdụưchoưnhữngưthànhưquảư

củaưcáchưmạngưvàưcủaưcôngưcuộcưxâyư

dựngưđấtưnước.

- “ưHứng”ưlàưẩnưdụưchoưsựưthừaưhưởngưmộtư

cáchưtrânưtrọngưnhữngưthànhưquảưcáchư mạng.

(4)ư–ư “ưThác” ưlàưẩnưdụưchỉưnhữngưkhóư

khăn,ưgianưkhổưcủaưnhânưdânưtaưtrongư cuộcưkhángưchiếnưchốngưMĩưcứuưnước.

- “ưThuyền” ưlàưẩnưdụưchỉưsựưnghiệpưcáchư

mạngưchínhưnghĩaưcủaưnhânưdânưta.

(5)-ư“ưPhùưdu”ưlàưẩnưdụưchỉưkiếpưsốngư

nhỏưbé,ưquẩnưquanh,ưvôưnghĩa.

- “ưPhùưsa”:ưlàưẩnưdụưchỉưcuộcưsốngưmớiư

màuưmỡ,ưtươiưđẹp.

B.Hoánưdụ

I Lýưthuyết

1 Hoánưdụ ưlàưgọiưtênưsựưvật,ưhiệnưtượng,ư

kháiưniệmưbằngưtênưcủaưmộtưsựưvật,ư hiệnưtượng,ưkháiưniệmưkhácưcóưquanưhệư gầnưgũiưvớiưnóưnhằmưtăngưsứcưgợiư

hình,ưgợiưcảmưchoưsựưdiễnưđạt.

2.ư Cóưbốnưkiểuưhoánưdụưthườngưgặp:

- Lấyưmộtưbộưphậnưđểưgọiưtoànưthể

VD: ư“ưBànưtayưtaưưlàmưnênưtấtưcả

Cóưsứcưngườiưsỏiưđáưcũngưthànhưcơm”

(ưHoàngưTrungưThông) +ư “ưBànưtayưta” ưlàưhoánưdụưchỉưconưngườiư laoưđộngưvàưsứcưmạnhưlaoưđộngưcảiưtạoư thiênưnhiên,ưxãưhộiưcủaưconưngười.

-Lấyưvậtưchứaưđựngưđểưgọiưvậtưbịưchứaư

đựngư

-Lấyưdấuưhiệuưcủaưsựưvậtưđểưgọiưsựưvật

- Lấyưcáiưcụưthểưđểưgọiưcáiưtrừuưtượngư

*Phânưbiệtưhoánưdụưngônưngữưvớiưhoánưdụư nghệưthuật

Hoán dụ ngôn ngữ Hoán dụ nghệ

thuật

Là ph ơng thức

chuyển đổi tên

gọi trên cơ sở của

mối quan hệ đi

đôi giữa bộ phận

và toàn thể, giữa

vật chứa đựng và

vật bị chứa đựng,

giữa dấu hiệu của

sự vật với sự vật,

giữa cái cụ thể với

cái trừu t ợng

Là ph ơng thức chuyển đổi tên gọi theo quan hệ liên t ởng đi đôi giữa bộ phận- toàn thể, vật chứa

đựng- vật bị chứa

đựng ; đồng thời

là việc xây dựng hình t ợng thẩm

mĩ về đối t ợng đã

đ ợc nhận thức.

1 Bàiưtậpư1:

(1) “ưĐầuưxanhưđãưtộiưtìnhưgì

Máưhồngưđếnưquáưnửaưthìưchưaưthôi”

(ưNguyễnưDu)

a/ưMốiưquanưhệưđiưđôi:

- “ưĐầuưxanh” ưnghĩưđếnư“ưtuổiưtrẻ”,ư“ư

đầuưbạc”ưnghĩưđếnưư“ưtuổiưgià”.

-ư “ưMáưhồng” ưnghĩưđếnư“ưngườiưconưgáiư

trẻ,ưđẹp”,ưởưđâyưnàngưKiềuưlàư“ưcôư gáiưlầuưxanhưcònưtrẻ,ưđẹp”

chỉư“ưtoànưthể’

(2)ư“áoưnâuưliềnưvớiưáoưxanh

Nôngưthônưliềnưvớiưthịưthànhưđứngưlên”

(ưTốưHữu)

hiệuưhoặcưđặcưđểmưcủaưsựưvậtưđểư

chỉưsựưvật(ưngườiưnôngưdân-ưcôngưnhân)

vậtưchứaưchỉưvậtưbịưchứa.

-ưCóưhaiưcặpưthườngưđiưđôiưvớiưnhau:ưáoư

nâu-ưnôngưthôn,ưáoưxanh-ưthịưthành.

“ThônưĐoàiưngồiưnhớưthônưĐông

CauưthônưĐoàiưnhớưtrầuưkhôngưthônưnào”

(ưNguyễnưBính)

- “ưThônưĐoài-ưthônưĐông” ưlàưhoánưdụưlấyư

vậtưchứaưchỉưvậtưbịưchứa(ưchỉưhaiưngườiư trongưcuộcưtình).

-ư “ưCauưthônưĐoài-ưtrầuưkhôngưthônưnào” ư làưẩnưdụưchỉưlứaưđôiưđãưphảiưlòngư

nhau(ưcáchưnóiưlấpưlửngưcủaưtìnhưyêuư

lứaưđôi:ưEmưnhớưai).

 3.Bàiư3:Quanưsátưmộtưsựư

vật,ưnhânưvậtưquenưthuộcư vàưthửưđổiưtênưgọiưcủaư

chúngưtheoưphépưẩnưdụư

hoặcưhoánưdụưđểưviếtư

mộtưđoạnưvănưvềưsựưvật,ư

nhânưvậtưđó?

Tiêu chí phân biệt ẩn dụ và hoán dụ

(1)Dựa trên sự liên

t ởng giống nhau ( liên t ởng

t ơng đồng) của hai đối t ợng bằng so sánh ngầm.

(2)Th ờng có sự

chuyển tr ờng nghĩa

(1)Dựa trên sự liên

t ởng gần gũi ( liên t ởng kế cận) của hai

đối t ợng mà không so sánh (2) Không chuyển

tr ờng mà cùng trong một tr ờng nghĩa.