Tuần 15. Thực hành phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ

Ẩn dụ - Là tên gọi sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt... Hoán dụ: là biện pháp nghệ thu

Tiết 40 - Tiếng Việt

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

A NHẮC LẠI KIẾN THỨC VỀ PHÉP TU TỪ ẨN

DU VÀ HOÁN DU

I Ẩn dụ

- Là tên gọi sự vật, hiện tượng này bằng tên

sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng

với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho

sự diễn đạt.

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Phân loại:

- Ẩn dụ hình thức

- Ẩn dụ phẩm chất

Ẩn dụ ngôn ngữ

Ẩn dụ nghệ thuật

Phân biệt

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

A NHẮC LẠI KIẾN THỨC VỀ PHÉP TU TỪ ẨN

DU VÀ HOÁN DU

II Hoán dụ: là biện pháp nghệ thuật gọi tên sự vật,

hiện tượng, khái niệm này bằng tên của 1 sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với

nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm.

Phân loại

- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể

- Lấy vật chứa đựng  vật bị chứa đựng

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Hoán dụ

nghệ thuật

Hoán dụ

ngôn ngữ

Phân biệt

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

I ẨN DU:

1 Đọc những câu ca dao sau và trả lời

câu hỏi:

B THỰC HÀNH

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Liên tưởng tương đồng

Chàng , thiếp Thuyền , bến

Thuyên chàng: di động , dễ thay đổi

* Giá trị biểu cảm : những người có quan hệ tình cảm gắn

bó nhưng phải xa nhau (khẳng định thủy chung)

(1) Thuyền ơi có nhớ ơi có nhớ bến chăng

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

So sánh

Ví dụ :

Có thể thay bằng :

“ Chàng ơi có nhớ thiếp chăng

Thiếp thì một dạ khăng khăng đợi chàng ”

“ Thuyên ơi có nhớ bến chăng

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyên ”

Vì sao ?

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Giống nhau

Cô gái Cây đa , bến cũ

Cây đa , bến cu Cô gái

không cố định , dễ thay đổi

Con đò Chàng trai

cố định , không thay đổi

* Giá trị biểu cảm : những người có quan hệ tình cảm gắn bó

nhưng phải xa nhau “ lỡ duyên”

(2) Trăm năm đành lỗi hẹn hò,

Cây đa bến cũ , con đò khác đưa

A

B

con đò khác

Chàng trai

Liên tưởng tương đồng

Liên tưởng tương đồng

Dùng tên gọi của B

(Thuyên , bến)

để gọi tên cho A (A ẩn)

(Chàng , thiếp)

Quan hệ tương đồng

( di dời - dễ thay đổi; cố định – thủy chung)

Phép tu từ ẩn du

Tạo giá trị biểu cảm

A

B

Chàng , thiếp Giống nhau Thuyền , bến

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

(1) “ Dưới trăng quyên đã gọi hè,

Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông.”

( Nguyễn Du, Truyện Kiều )

lửa lựu lập lòe

Hoa lựu đỏ lấp ló trong

đám lá như đốm lưả

Bức tranh thiên nhiên hè sinh động

2 Tìm và phân tích phép ẩn dụ trong những đoạn trích sau:

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

(2) Đoạn văn:

Vứt đi những thứ văn nghệ ngòn ngọt, bày ra sự phè phỡn thoả thuê hay cay đắng chất độc của bệnh tật, quanh quẩn vài tình cảm gầy gò của cá nhân co rúm lại Chúng ta muốn có cuốn tiểu thuyết, những câu thơ thay đổi được cả cuộc đời

người đọc - làm thành người, đẩy chúng ta lên

một sự sống trước kia chỉ đứng xa nhìn thấp thoáng.

(Nguyễn Đình Thi, Nhận đường)

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Phân tích

làm thành người

tình cảm gầy gò

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

(3) Đoạn thơ: Ơi con chim chiên chiện

Hót chi mà vang trời Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng

(Thanh Hải, Mùa xuân nho nhỏ)

Chim chiên chiện

Liên tưởng tương đồng

Giống nhau

Cuộc sống mới

Hót

Ca ngợi mùa xuân đất nước

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

(4) Thác bao nhiêu thác cũng qua,

Thênh thênh là chiếc thuyên ta trên đời

( Tố Hữu, Nước non ngàn dặm)

B A

Khó khăn, thử thách Thác

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

(5) Xưa phù du mà nay đã phù sa,

Xưa bay đi mà nay không trôi mất

( Chế Lan Viên, Nay đã phù sa)

vật vờ, mau tắt

B A

phù du

chở đất đai nuôi trồng cây trái phù sa

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

3. Quan sát một vật gần gũi quen thuộc, liên tưởng đến một vật khác có điểm giống với vật đó

và viết câu văn có dùng phép ẩn dụ.

“ Thư viện Nhà trường có nhiều sách báo Học

sinh chúng em rất nâng niu và quý mến những cánh cửa nhỏ dẫn vào con đường đời như thế !"

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

THẢO LUẬN NHÓM 3’

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Phương thức ẩn dụ cực kỳ phong phú, thể

hiện phong cách sáng tạo nghệ thuật của

các tác giả v/c bình dân và các nhà thơ lớn

Tóm lại:

Ẩn dụ thể hiện hình ảnh cụ

thể, thể hiện tính đa nghĩa,

xuyên thấm vào nhau  tu từ.

Ẩn dụ không chỉ có giá trị tượng

hình mà còn có giá trị biểu cảm và

thể hiện phát hiện bề sâu của sự vật.

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

II HOÁN DU:

B THỰC HÀNH

1 Đọc những câu thơ sau và trả lời câu hỏi

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

(1) “Đầu xanh đã tội tình gì ,

Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi”

(Truyện Kiều, Nguyễn Du)

Mái tóc của người tuổi trẻ

Sắc đẹp của Thúy Kiều

Giá trị :Kiều có tội tình gì mà phải trả cái nợ má hồng đến

quá nửa thời tuổi trẻ mà chưa trả hết

Đầu xanh

Má hồng

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

( 2) “ Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn liền với thị thành đứng lên”

( Ba mươi năm đời ta có Đảng, Tố Hữu)

B A

- Áo nâu

- Áo xanh

- Nông dân

- Công nhân (Cái áo // con người)

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Nhận thức vấn đề Phép tu từ hoán dụ

A

B

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

2 Câu thơ sau có cả hoán dụ và ẩn dụ Hãy phân biệt

? ( 1) “ Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Cau thôn Đoài nhớ trầu không thôn nào “

( Tương tư, Nguyễn Bính )

+ Hoán dụ : Thôn Đoài

thôn Đông Người thôn Đoài , người thôn Đông

+ Ẩn dụ : Cau thôn Đoài , trầu

không thôn

Tình yêu lứa đôi Vật chứa và vật được chứa

Quan hệ giống nhau

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

3 Quan sát một sự vật, nhân vật quen thuộc và thử đổi tên gọi

của chúng theo phép ẩn dụ ( hoán dụ) để viết một đoạn văn về

sự vật, nhân vật đó

Cơn bão số tám đã đi qua Sóng đã yên, biển đã lặng Nhưng cơn bão trong cuộc sống hàng ngày thì vẫn còn tiếp diễn Đây là cảnh người mẹ mất con, vợ mất chồng, gia đình tan nát Những đôi mắt trẻ thơ ngơ ngác nhìn quanh

- Hoán dụ:

B: sóng, biểnA: chỉ cuộc sống đã trở lại bình yên sau cơn bão

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

Phương thức chuyển nghĩa dựa vào quy luật liên tưởng tiép cận

Hoán du mang nhiêu tính cách khách quan; phu thuộc vào văn cảnh

Hoán dụ

Là phương thức lấy tên gọi A của sự vật

A gọi các sự vật khác vì giữa chúng k giống nhau nhưng có quan hệ gần nhau

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

So sánh ngầm dựa

trên

trên quan hệ tương quan hệ tương

Tạo giá trị biểu cảm

Giống: Cùng chuyển đổi tên gọi; cùng dựa trên quy luật

trên quan hệệ̣ tương quan hệệ̣ tương

Tạo giá trị nhận thức

Ẩn dụ

- Cách tìm :

Câu văn , câu thơ nói về

cái gì , đối tượng nào ; Và

cái đó , đối tượng đó có

sự giống nhau như thế

nào với sự vật mà từ gọi

+ Quan hệ tương cận giữa bộ

phận – toàn thể : vd:…một tay bóng bàn

+ Quan hệ giữa vật thể và thời gian thường xuyên xuất hiện của

nó : vd: sen-mùa hạ ; cúc-mùa thu

+ Giữa tư trang quần áo thường

SO SÁNH ẨN DU VÀ HOÁN DU

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ

THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DU ẨN DU VÀ HOÁN DU

D.Ẩn dụ là sử dụng từ ngữ một cách sáng tạo nhằm tăng thêm giá trị biểu cảm cho lời nói.

1 Dòng nào sau đây nêu cách hiểu đầy

đủ nhất về biện pháp tu từ ẩn dụ

2 Trong những câu sau, câu nào sử dung phép hoán du:

A Vầng trăng ai xẻ làm đôi

B Một tiếng chim kêu sáng cả rừng

C Trèo cao ngã đau

D Cả nước ôm em khúc ruột của mình

“ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ ”

(“Viếng lăng Bác” – Viễn Phương)

có)

- BPTT: Ẩn dụ

- Phân tích :

B Bác Hồ mặt trời trong lăng

A(ẩn)

Bác vĩ đại như mặt trời có ích cho sự sống

BÀI TẬP CỦNG CỐ

4 Xác định và phân tích các biện pháp tu từ đã học (nếu có)

“ Mắt thương nhớ ai Mắt ngủ không yên” (ca dao)

Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

(Việt Bắc, Tố Hữu)

B: áo chàm A: con người (người dân Việt Bắc) Lấy trang phục ( chiếc áo) để chỉ người.

 Biện pháp tu từ hoán dụ.

BÀI TẬP CỦNG CỐ

5 Xác định và phân tích các biện pháp tu từ đã học (nếu có)