Tuần 20. Tính chuẩn xác, hấp dẫn của văn bản thuyết minh

Tính chuẩn xác và một số biện pháp đảm bảo tính chuẩn xác của văn bản thuyết minh A... - Tính chuẩn xác trong văn bản thuyết minh là đúng với chân lý, với chuẩn mực được thừa nhận.. - Că

Tiết 62 -

Làm văn

I.Tính chuẩn xác trong văn bản thuyết minh

a Khảo sát ngữ liệu

1 Tính chuẩn xác và một số biện pháp đảm bảo tính chuẩn xác của văn bản thuyết minh

A Lý thuyết:

- Hồ Ba Bể là hồ nước ngọt nằm giữa hai huyện Ba Bể, Chợ Đồn thuộc tỉnh Bắc Kạn Hồ dài 8km, rộng 3km, nằm trên độ cao 145m so với mặt nước biển và được hình thành từ cách đây hơn 200 triệu năm do cuộc kiến tạo lục địa Đông Nam Á cuối kỷ Camri đã đưa một khối nước khổng lồ với bề mặt xấp

xỉ 5 triệu m2 và chiều dày hơn 30m lên lưng chừng vùng núi

đá vôi, tạo ra hồ Ba Bể Đá vôi tại vùng hồ Ba Bể có niên đại

450 triệu năm và là đá vôi cổ có đặc điểm kiến tạo rất đặc biệtđáy hồ Ba Bể có một lớp đất sét dày tới 200m Hồ Ba Bể có chiều dài hơn 8km, chỗ rộng nhất khoảng 3km, sâu khoảng

20 đến 30m. Hồ ở độ cao 145m so với mặt nước biển, diện tích mặt hồ khoảng 500 ha được bao bọc bởi những dãy núi

đá vôi có nhiều suối ngầm và hang động Giữa lòng hồ có hai đảo nhỏ nổi lên (đảo An Mạ và đảo Bà Góa)

Đối tượng thuyết minh:

Hồ Ba Bể

- Cung cấp tri thức : chiều

dài, hướng chảy, vị trí và

đặc điểm của hồ trong lịch

- Thông tin cụ thể phù hợp với thực tiễn.

- Ngôn ngữ diễn đạt mang tính tường minh, khoa học.

=> Giúp ta hiểu đúng, rõ những đặc điểm về vị trí địa lý của Hồ Ba Bể.

- Tính chuẩn xác trong văn bản thuyết minh là đúng với chân lý, với chuẩn mực được thừa nhận

- Vị trí, vai trò: là yêu cầu đầu tiên và quan trọng nhất của mọi văn bản thuyết minh

+ Tính chuẩn xác

+ Một số biện pháp đảm bảo tính chuẩn xác

- Tìm hiểu thấu đáo về đối tượng thuyết minh

- Thu thập đầy đủ các tài liệu có giá trị về đối tượng thuyết minh

- Chú ý đến thời điểm xuất bản của các tài liệu có thể cập nhật những thông tin mới và những thay đổi thường có

- Lưu ý: Ngôn ngữ chính xác, khoa học ( tránh hư cấu, cường điệu, mơ hồ)

- Thông tin thuyết minh đúng, phù hợp thực tiễn

có người viết: “ “ Ở lớp 10 Trung học phổ thông, học

sinh chỉ được học văn học dân gian (ca dao, tục ngữ, câu đố)”. Viết như thế có chuẩn xác không? Vì sao?

b Trong câu sau có điểm nào

chưa chuẩn xác:

Gọi “Đại cáo bình Ngô” là áng

thiên cổ hùng văn vì đó là bài

văn hùng tráng đã được viết ra

từ nghìn năm trước.

c Có nên sử dụng văn bản dưới đây để thuyết

minh về nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm không? Nếu

không thì vì lí do gì?

Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) là một trong những ông Trạng nổi tiếng nhất của khoa cử Việt Nam Ông là người làng Trung An, huyện Vĩnh Lại, tỉnh Hải Dương, nay là xã Lí Học, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng Năm

1535, thời Mạc Đăng Doanh, ông đỗ đầu cả ba kì thi Nhưng ông chỉ làm quan với nhà Mạc có bảy năm, và sau khi dâng sớ xin chém 18 tên quyền thần mà không được, ông xin trí sĩ ở quê nhà Ở quê, ông mở trường dạy học bên sông Hàn-tức sông Tuyết -nên khi mất , học trò tôn ông là Tuyết Giang Phu Tử Mặc dầu ông đã

về trí sĩ, nhà Mạc vẫn kính trọng và vấn hỏi ông về việc nước Khi ông sắp mất, nhà Mạc có phong cho ông tước Trình Quốc công Vì thế, người đời sau gọi ông là Trạng Trình

Bài tập Phát hiện lỗi, định hướng sửa Yêu cầu

+ Thiếu thông tin:

- Văn học trung đại; văn học nước ngoài; tiếng việt; làm văn.

- Văn học dân gian: sử thi, cổ tích

+ Thừa thông tin: Câu đố.

Nội dung thông tin đầy đủ (không

thừa, không thiếu).

“Thiên cổ hùng văn”

+ Sai: áng văn viết cách đây 1000 năm.

+ Đúng: áng hùng văn của nghìn đời.

Dùng từ ngữ, diễn đạt chính xác

Nội dung thuyết + Vấn đề thuyết minh: tiểu sử của

- Căn cứ vào kết quả của bài tập ( a )

Viết một đoạn văn từ 3 - 5 câu thuyết minh về ch ơng trỡnh học môn Ngữ văn lớp

10 THPT đảm bảo tính chuẩn xác

Ở chương trỡnh học Ngữ văn lớp 10, bờn cạnh việc học tập cỏc mụn học khỏc, học sinh cũn được học bộ mụn Ngữ văn với cỏc bộ phận như: văn học dõn gian, văn học viết; Làm văn và tiếng Việt Ở mỗi bộ phận cú những khu vực khỏc nhau Việc học tập mụn Ngữ văn ở lớp 10 giỳp học sinh đạt được chuẩn kiến thức, kỹ năng

do Bộ và Nhà trường quy định.

Không nên sử dụng văn bản trên để thuyết minh

về nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm, và văn bản mới chỉ nói tới cuộc đời mà chưa nói tới sự nghiệp thơ ca của ông.

Nguyễn Bỉnh Khiêm là một nhà thơ lớn, không chỉ của thế

kỷ XVI Về thơ chữ Hán, ông có Bạch Vân am thi tập, theo

ông cho biết là có khoảng một nghìn bài, nay còn lại

khoảng 800 bài Về thơ chữ Nôm, ông có Bạch Vân quốc

ngữ thi tập (còn gọi là Trình quốc công Bạch Vân quốc ngữ thi tập có trên170 bài).

Thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm làm theo thể Đường luật và

Đường luật xen lục ngôn Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhà

thơ viết nhiều nhất trong năm thế kỷ đầu của nền văn học viết Việt Nam

- Căn cø vµo nhận xÐt cña bµi tËp (c)

ViÕt mét ®o¹n văn tõ 3 - 5 c©u thuyÕt minh

về nhà thơ Nguyễn Bỉnh Khiªm

Cung cấp những tri thức về sự vật khách quan, văn thuyết minh phải chuản xác, đúng với chân lý, chuẩn mực được thừa nhận.

Phải hiểu tường tận, thấu đáo trước khi viết Người viết phải tôn trọng thực tế khách quan

Thu thập đầy đủ tài liệu tham

khảo, tìm kiếm và chọn lựa

Tóm lại

II Tính hấp dẫn của văn bản thuyết minh

1 Tính hấp dẫn và một số biện pháp tạo tính hấp dẫn của văn bản thuyết minh

a Khảo sát ngữ liệu

Hồ Ba Bể

"Hồ Ba Bể từ lâu đã nổi tiếng là danh lam thắng cảnh bậc nhất Việt Nam

- Chuyện kể rằng: Ngày xửa ngày xưa, đã lâu lắm rồi, cả khu vực hồ

Ba Bể ngày nay là một vùng trù phú Rồi bỗng một đêm trời nổi cơn thịnh nộ, mưa đổ ầm ầm, nước sông dâng lên, mặt đất nứt nẻ và sụp xuống làm cho cả vùng dân cư đều bị cuốn trôi theo dòng nước Duy chỉ có một người đàn bà sống cô đơn, hiền lành, chân thật là thoát nạn, vì bà đã được báo trước là trận hồng thuỷ sẽ xảy ra Theo lời dặn, bà goá đã lấy tro rắc quanh nhà và lấy hạt thóc bà tiên để lại cắn đôi thả xuống hồ, vỏ thóc biến thành những chiếc thuyền để cứu người gặp nạn Cả vùng thung lũng trù phú đã trở thành biển nước mênh mông Chỉ còn một mảnh đất nhỏ nhoi là Pò Giá Mải (đảo bà góa) Mảnh đất cuối cùng còn sót lại nằm giữa hồ đất đai màu mỡ là

b Kết luận

• Khi gắn Hồ Ba Bể với

truyền thuyết về hòn đảo An Mạ thì Hồ Ba Bể trở nên hấp dẫn hơn, lung linh hơn, dễ nhớ hơn…

• Nếu chỉ nói“ Hồ Ba Bể từ

lâu đã nổi tiếng là danh lam thắng cảnh bậc nhất ở Việt Nam ” là chuẩn xác nhưng chưa hấp dẫn.

* Về ngữ liệu:

* Tính hấp dẫn của văn bản thuyết minh:

- Lôi cuốn, thu hút sự chú đối với người đọc.

- Đưa chi tiết cụ thể sinh động, con số chính xác để bài văn không trừu tượng

- So sánh để làm nổi bật sự khác biệt, khắc sâu vào trí nhớ người đọc

- Sử dụng nhiều kiểu câu làm cho bài văn thuyết minh biến hóa linh hoạt

- Phối hợp nhiều loại kiến thức để đối tượng cần thuyết minh được soi rọi từ nhiều mặt

* Một số biện pháp làm cho văn bản thuyết minh

hấp dẫn

ra tương tự Các nhà nghiên cứu tại Trường Đại học I-li-noi ở Ur-ba-na Sam - pa đã phát hiện ra rằng những con chuột con được nuôi trong cũi có rải đồ chơi không những biểu hiện sự ứng xử phức tạp hơn những con chuột nhốt trong những hộp rỗng không có gì hấp dẫn, mà bộ não của những con chuột này

Phân tích biện pháp làm cho luận điểm : “Nếu bị tước đi môi trường kích thích, bộ não của đứa trẻ sẽ phải chịu đựng

kìm hãm” trở nên cụ thể, dễ hiểu, hấp dẫn

Người (đứa trẻ) Vật (loài chuột)

+ Trình bày kiến thức theo cách tổng - phân - hợp.

+ Đưa ra kết quả nghiên cứu của các trường đại học danh tiếng với những con số chính xác và có sự so sánh

giữa các đối tượng (bộ não của những đứa trẻ bình thường

với bộ não của những đứa trẻ ít được chơi đùa ; những con chuột được nuôi trong cũi được rải đồ chơi với những con chuột nhốt trong hộp rỗng).

Biện pháp làm cho luận điểm trên trở nên hấp dẫn là:

+ Đưa ra những chi tiết cụ thể, sinh động, những con số chính xác để bài văn không trừu tượng, mơ hồ

Tóm lại

+ So sánh để làm nổi bật sự khác biệt, khắc sâu vào trí nhớ người đọc.

+ Kết hợp và sử dụng

các kiểu câu làm cho bài

Văn bản thuyết minh

Bổ trợ nhau

B Luyện tập

Phân tích tính hấp dẫn của văn bản đó Đọc văn bản trang 27 - Sgk

Bài 1:

Tính chuẩn xác:

Tính chuẩn xác:

- Phở bò - một món ăn quen thuộc hấp dẫn

- Một số nguyên liệu tạo nên món phở bò: Hành hoa, ớt, thịt bò, bánh phở, nước dùng

+ Bó hành hoa xanh như lá mạ.

+ như mây khói chùa Hương

+ như một bức tranh tàu

- Sử dụng nhiều giác quan: Khứu giác, thị giác, cảm giác

- Liên tưởng:

+ quyến rũ ta như mây khói chùa Hương

+ mơ hồ như một bức tranh tàu vẽ những ông tiên ngồi đánh cờ ở trong rừng mùa thu.

THẢO LUẬN NHÓM VÀ TRÌNH BÀY

Bài tập 2: Thuyết minh về một tài năng trẻ

Giáo sư Ngô Bảo Châu

Ngô Bảo Châu sinh ngày 28.06.1972 tại Hà Nội Thời niên thiếu, ông là học sinh trường Thực nghiệm Giảng Võ, sau

đó học khối chuyên toán – nay là Đại học Khoa học - Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội Ông hai lần đoạt huy chương vàng Olympic Toán học Quốc tế năm 1988 và

1989 Là sinh viên trường Đại học Pari Ngô Bảo Châu bảo vệ luận án Tiến sĩ năm 1997; là giáo sư toán học tại Đại học Pari Năm 33 tuổi, Ngô Bảo châu trở thành GS trẻ nhất của VN Ngày 19.8.2010 GS được nhận giải Fields, sau đó là GS tại ĐH Chi cago Năm 2011, ông được nhận Huân chương Bắc đẩu bội tinh của Pháp Năm 2012, ông

Câu 2: Khi thuyết minh về một tác phẩm văn học, cần đảm bảo

tính chuẩn xác về:

A Hoàn cảnh ra đời, cốt truyện, nhân vật, các sự việc chính

B Hoàn cảnh ra đời, tên tác phẩm, nhân vật, các sự việc

A Phải thu thập tài liệu tham khảo về vấn đề cần thuyết minh

B Phải xem phim, ảnh về vấn đề cần thuyết minh

C Chú ý đến thời điểm xuất bản tài liệu để cập nhật thông tin

D Phải tìm hiểu thấu đáo về vấn đề cần thuyết minh

Câu 3: Câu nào sau đây nêu đúng về tính hấp dẫn của văn bản

thuyết minh:

A Văn bản giàu số liệu thống kê, nhiều hình ảnh và chi tiết cụ thể

B Phải đảm bảo tính khách quan, khoa học, đáng tin cậy

C Văn bản có sức lôi cuốn và thu hút sự chú ý của người đọc

D Văn bản mang đậm cảm xúc của người viết

Câu 4: Dòng nào sau đây không phải là biện pháp cơ bản tạo

nên tính hấp dẫn của văn bản thuyết minh?

A Sử dụng nhiều hình tượng sinh động

CỦNG CỐ BÀI HỌC

Tự sự

Phân biệt văn thuyết minh với tự sự, nghị luận

( chuyện gì, ai, xảy ra lúc nào?

ở đâu?

Để thuyết phục người đọc, sử dụng luận

điểm, luận cứ

và các phương pháp lập luận

Bộc lộ tình cảm, thái độ của người viết trước một đối tượng, sự vật,

sự việc.

CỦNG CỐ BÀI HỌC