Tuần 21. Khái quát lịch sử Tiếng Việt

Tuần 21. Khái quát lịch sử Tiếng Việt tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các...

KIỂM

TRA

BÀI

CŨ

- Khuyến khích nhân tài “khiến cho kẻ sĩ trông vào mà phấn chấn hâm mộ, rèn luyện danh tiết, gắng sức giúp vua”

- Noi gương hiền tài, ngăn ngừa điều ác.

=> Làm cho đất nước hưng thịnh, bền vững dài lâu.

Ý nghĩa của việc khắc bia ghi tên tiến sĩ đối với đương thời và các thế hệ mai sau?

GV: Lục Tiến Dũng

Trường THPT Cầm Bá Thước

Tiết 66:

KHÁI QUÁT LỊCH SỬ TIẾNG VIỆT

NỘI DUNG CHÍNH

I Lịch sử phát triển của tiếng Việt

1 Tiếng Việt thời kì dựng nước

2 Tiếng Việt thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc.

3 Tiếng Việt thời kì độc lập tự chủ

4 Tiếng Việt thời kì Pháp thuộc

5 Tiếng Việt từ sau cách mạng tháng Tám đến nay.

I Chữ viết tiếng Việt

I Lịch sử phát triển của tiếng Việt

1 Tiếng Việt thời kì dựng nước

2 Tiếng Việt thời kì dựng nước Bắc thuộc

và chống bắc thuộc

3 Tiếng Việt thời kì độc lập tự chủ

5 Tiếng Việt từ sau c/m tháng 8 đến

nay

Xây dựng hệ thống

thuật ngữ

Hoàn thiện và

chuẩn hoá

Qh họ hàng với các

nn dòng Mon-khrme

Nguồn gốc:Nam Á

-Vay mượn từ ngữ Hán-> Việt hoá

-T/x với tiếng Hán

-Đấu tranh,bảo

tồn, phát triển

- Việt hoá ->ptriển phong phú

-Chữ nôm, VH nôm

-Nho học độc tôn

-Nn văn, tự hán

phổ biến

4 Tiếng Việt thời kì pháp thuộc

Pt theo hướng hiện

đại hoá

-Tiếng Pháp chèn ép

-Txúc VH phương tây

TV hiện đại

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

a Nguồn gốc tiếng Việt

- Nguồn gốc và tiến trình phát triển của tiếng Việt gắn bó với nguồn gốc và tiến trình phát triển của dân tộc Việt.

- Tiếng Việt có nguồn gốc bản địa thuộc họ ngôn ngữ Nam Á.

1 Tiếng Việt trong thời kì dựng nước

b Quan hệ họ hàng của tiếng Việt

Họ ngôn ngữ Nam Á

Dòng Môn – Khrme

Tiếng Mường Tiếng Việt

Tiếng Việt -Mường (chung) Tiếng Khrme

Tiếng Bana Tiếng Môn

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

1 Tiếng Việt trong thời kì dựng nước

Việt Mường Môn Khrme

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

Sự tương ứng về ngữ âm, ngữ nghĩa của tiếng Việt

với một số ngôn ngữ khác

Một số đặc điểm cơ bản:

- Chưa có thanh điệu.

- Trong hệ thống âm đầu, ngoài phụ âm đơn còn có phụ âm kép như: tl, kl, pl… hệ thống

âm cuối còn có các âm như: -l, -h, -s…

- Về ngữ pháp: từ được hạn định đặt trước,

từ hạn định đặt sau như: trời cao, sông dài,

biển rộng…

1 Tiếng Việt trong thời kì dựng nước

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

2 Tiếng Việt trong thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc

- Tiếp xúc với tiếng Hán -> bị chèn ép bởi chính sách đồng hoá -> đấu tranh bảo tồn

và phát triển.

+ Vay mượn tiếng Hán theo chiều hướng Việt hóa (âm đọc -> ý nghĩa và phạm vi sử dụng).

+ Hình thành cách đọc Hán Việt.

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

2 Tiếng Việt trong thời kì Bắc thuộc và chống Bắc thuộc

Một số phương thức Việt hóa tiếng Hán

Từ gốc Hán Từ Hán – Việt Phương thức Việt hóa

Tâm, Tài, Độc lập, Hạnh phúc, xã hội, gia đình…

Giữ nguyên nghĩa chỉ khác cách đọc

- Lạc hoa sinh

- Thừa trần

- Lạc (củ)

- Trần (nhà)

Rút gọn yếu tố cấu tạo

- Nhiệt náo

- Thích phóng

- Náo nhiệt

- Phóng thích

Thay đổi trật tự các yếu tố

- Bồi hồi: Đi đi lại lại

- Phương phi: hoa cỏ thơm tho

- Bồi hồi: Bồn chồn, xúc

động

- Phương phi: béo tốt

Giữ nguyên cách đọc - thay đổi về nghĩa

- Đan tâm

- Thanh sử

- Lòng son

- Sử xanh

Sao phỏng, dịch nghĩa

Sĩ diện (Hán + Hán), Dùng từ Hán như yếu

Nhờ cách thức vay mượn theo hướng Việt hoá, tiếng Việt

đã phát triển mạnh mẽ ngay cả khi chịu sự chèn ép bởi tiếng Hán, điều này đã làm phong phú cho tiếng Việt cả ở

những thời kì sau này và cho đến tận ngày nay

Một số thành tựu biểu hiện sự phát triển của tiếng Việt

Thơ Nôm Nguyễn Trãi

Chinh Phụ ngâm Xuân HươngThơ Hồ

Truyện Kiều

- Nguyễn Du

Truyện thơ Nôm

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

3 Tiếng Việt trong thời kì độc lập tự chủ

Cảnh ngày hè

Rồi hóng mát thuở ngày trường, Hòe lục đùn đùn tán rợp giương

Thạch lựu hiên con phun thức đỏ, Hồng liên trì đã tiễn mùi hương

Lao xao chợ cá làng ngư phủ, Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương

Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng, Dân giàu đủ khắp đòi phương

(Nguyễn Trãi)

Mời trầu

Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi, Này của Xuân Hương đã quyệt rồi

Có phải duyên nhau thì thắm lại, Đừng xanh như lá, bạc như vôi

(Hồ Xuân Hương)

- Long lanh đáy nước in trời, Thành xây khói biếc non phơi bóng vàng

- Cỏ non xanh rợn chân trời Cành lê trắng điểm một vài bông hoa -Dưới cầu nước chảy trong veo Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha

(Trích Truyện Kiều – Nguyễn Du)

Ngòi đầu cầu nước trong như lọc, Đường bên cầu cỏ mọc còn non Đưa chàng lòng dặc dặc buồn,

Bộ khôn bằng ngựa, thủy không bằng thuyền

(Chinh phụ ngâm, bản dịch)

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

4 Tiếng Việt thời kì Pháp thuộc

+ Câu văn rành mạch, trong sáng hơn

+ Nhiều thể loại mới xuất hiện và chiếm vị trí quan trọng trong văn học

+ Nhiều thuật ngữ mới được hình thành (từ Hán Việt hoặc từ gốc Pháp)

+ Thơ mới, tiểu thuyết lãng mạn và hiện thực nở rộ vào khoảng những năm 30 của thế kỉ XX đã làm tiếng Việt ngày càng hoàn thiện

+ Riêng trong lĩnh vực khoa học công nghệ tiếng

Việt cũng tỏ rõ khả năng thích ứng cao (Danh từ

khoa học – Hoàng Xuân Hãn - 1942)

- Tiếng Việt con góp phần tích cực vào công cuộc tuyên truyền cách mạng, kêu gọi toàn dân đoàn kết đấu tranh

Trên trời trăng thanh vằng vặc; dưới sông dòng bích nao nao

Cảnh im lìm mà lòng lại bồi hồi; con vui sướng còn cha thì sầu não (Hồ Biểu Chánh – trích Cha con nghĩa nặng)

Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá! Có tiếng cười nói của những người đi chợ Anh thuyễn chài gõ mái cheo đuổi cá

Những tiếng quen thuộc ấy hôm nào chả có Nhưng hôm nay hắn mới nghe thấy (Nam Cao – trích Chí Phèo)

- Từ Hán Việt: Chính đảng, giai cấp, kinh tế, hiện thực, lãng mạn, phê phán, chủ nghĩa, cách mạng,…đường kính, ẩn số,

phương trình…

- Từ gốc Pháp: Săm, lốp, axit, xà phòng, oxi, bazơ,

Ta muốn ôm!

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;

Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,

Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều

Và non nước, và cây, và cỏ rạng, Cho chuếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng, Cho no nê thanh sắc của thời tươi;

- Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngươi!

Văn xuôi nghị luận chính trị, văn xuôi phổ biến khoa học - kĩ thuật, tiểu tuyết, kịch, phóng sự, tùy bút…

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

5 Tiếng Việt từ sau cách mạng tháng Tám đến nay

- Đây là thời kì hoàn thiện và chuẩn hóa tiếng Việt: tập trung xây dựng hệ thống thuật ngữ chuyên dùng dựa trên ba cách thức:

+ Phiên âm thuật ngữ khoa học của

phương Tây: acide – >Axit, amibe ->

amip…

+ Vay mượn qua tiếng Trung Quốc: Khí

quyển, sinh quyển, quần xã, môi trường , môi sinh…

+ Đặt thuật ngữ thuần Việt (dịch ý hoặc

sao phỏng): vùng trời (thay không phận), Vùng biển (thay cho hải phận),

Máy bay, (thay phi cơ)………

I

Lịch

sử

phát

triển

của

tiếng

Việt

5 Tiếng Việt từ sau cách mạng tháng Tám đến nay

II

Chữ

viết

tiếng

Việt

Chữ viết của người Việt cổ?

II

Chữ

viết

tiếng

Việt

Chữ Nôm

Hai bản Kim Vân Kiều tân truyện.

II

Chữ

viết

tiếng

Việt

Chữ quốc ngữ

Alexandre de Rhodes

Hỡi đồng bào cả nước, Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc Lời bất hủ ấy trong bản Tuyên ngôn Độc lập năm

1776 của nước Mỹ Suy rộng ra, câu ấy có nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình

đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do

Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791 cũng nói: Người ta sinh

ra tự do và bình đẳng về quyền lợi; và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi

Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được

Theo em để góp phần gìn giữ và phát triển tiếng Việt như một thứ tài sản quý giá của dân tộc chúng

ta phải làm gì?

Câu hỏi củng cố

- Có tình cảm yêu quý và ý thức gìn giữ tiếng Việt

- Cần học tập, tìm hiểu tiếng Việt để sử dụng đúng và và tiến tới

sử dụng hiệu quả tiếng Việt trong các lĩnh vực của đời sống Tránh sử dụng tiếng Việt một cách tuỳ tiện

- Làm phong phú và giàu có cho tiếng Việt bằng việc tiếp thu những tinh hoa của các ngôn ngữ khác trên thế giới