Tuần 11. Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận phân tích và so sánh

Hồ Chí Minh, Cần kiệm liêm chính Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận phân tích và so sánh... Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận phân tích và so sánh Đoạn văn s

Trang 1

ChàO mừng các thầy, cô giáo về tham gia chuyên đề dạy những bài khó trong ch

ơng trình ngữ văn 11

Giáo viên: Chu Văn bằng – thpt dtnt quế phong thpt dtnt quế phong

Trang 2

Bài cũ:

1 Thao tác lập luận phân tích là gì?

2 Thao tác lập luận so sánh là gì?

* Phân tích là: Chia nhỏ đối t ợng thành nhiều yếu tố để

đi sâu xem xét một cách kỹ càng và mối quan hệ bên

trong cũng nh bên ngoài trong quá trình nhận thức.

* So sánh là đối chiếu đối t ợng đang nghiên cứu xem xét trong t ơng quan với đối t ợng khác để tìm ra nét t ơng

đồng hoặc khác biệt nhằm làm sáng rõ đối t ợng đó

Trang 3

Bài tập 1:

“ Chớ có tự kiêu tự đại Tự kiêu tự đại là khờ dại Vì mình hay, còn nhiều ng ời hay hơn mình Mình giỏi, còn nhiều ng ời giỏi hơn mình Tự kiêu tự đại

là thoái bộ Sông to, bể rộng thì bao nhiêu n ớc cũng chứa đ ợc, vì độ l ợng của nó rộng và sâu Cái chén nhỏ cáI đĩa cạn thì một chút n ớc cũng đầy tràn, vì

độ l ợng của nó hẹp và nhỏ Ng ời mà tự kiêu tự mãn thì cũng nh cái chén, cái đĩa cạn ”

(Hồ Chí Minh, Cần kiệm liêm chính)

Luyện tập vận dụng kết hợp các thao

tác lập luận phân tích và so sánh

Trang 4

* Chủ đề của đoạn văn là phê phán và chỉ ra tác

hại của căn bệnh tự kiêu tự đại.

Luyện tập vận dụng kết hợp các thao tác lập luận phân tích và so sánh

Đoạn văn sử dụng các thao tác lập luận nào? Em hãy phân tích

từng thao tác?

* Đoạn trích sử dụng hai thao tác lập luận là

phân tích và so sánh.

Trang 5

* Phân tích từng thao tác:

- Thao tác phân tích:

+ Hai lý do để không nên tự kiêu tự đại là “tự kiêu tự

đại là khờ dại” và “tự kiêu tự đại là thoái bộ ”.

- Thao tác so sánh:

+ “Mình hay”. >< “nhiều ng ời hay hơn mình ”.

+ “độ l ợng của nó rộng và sâu”. >< “độ l ợng của nó hẹp và nhỏ”

=> so sánh t ơng phản.

Trang 6

+ “người tự kiêu tự mãn…cái chén, cái đĩa cạn” ng ời tự kiêu tự mãn …cái chén, cái đĩa cạn” cái chén, cái đĩa cạn ”

 So sánh t ơng đồng.

Thao tác lập luận chính đ ợc sử dụng là so sánh có

sự kết hợp với thao tác phân tích

* Mục đích , tác dụng của việc vận dụng hai thao tác:

- Làm cho vấn đề đ a ra bàn luận trở nên sinh động, cụ thể, dễ hiểu, dễ đi vào lòng ng ời hơn

- Để từ đó sống khiêm tốn hơn, biết tôn trọng ng ời

khác, chịu khó học hỏi hơn.

Luyện tập vận dụng kết hợp các thao

tác lập luận phân tích và so sánh

Trang 7

Từ đó em có kết luận gì về thao tác vân dụng các thao tác lập luận trong văn nghị luận?

* Kết luận:

- Trong làm văn nghị luận chúng ta nên vận

dụng hai thao tác lập luận chính là phân tích

và so sánh để đạt hiệu quả giao tiếp cao hơn.

- Trong từng văn bản hoặc đoạn văn bản bao giờ cũng có 1 thao tác chủ yếu, các thao tác còn lại có tính chất bổ trợ.

Trang 8

Bài tập 2:

Vận dụng kết hợp phân tích và so sánh , viết đoạn văn bàn về vẻ

đẹp của bài thơ Tự tình II“ ” của Hồ Xuân H ơng:

Tự tình II

Hồ Xuân H ơng

Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với n ớc non Chén r ợu h ơng đ a say lại tỉnh Vầng trăng bóng xế khuyết ch a tròn.

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám Đâm toạc chân mây đá mấy hòn Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại Mảnh tình san sẻ tí con con.

Trang 9

a Phần văn bản em viết là một bộ phận của một bài văn hoàn chỉnh, với:

Chủ đề của bài văn là gì? Với chủ đề trên ta có những luận điểm nào?

- Chủ đề của bài văn là bàn về đặc sắc nghệ thuật của bài thơ “tự tình II” của Hồ Xuân H ơng

Trang 10

Luyện tập vận dụng kết hợp các

thao tác lập luận phân tích và so sánh

Thảo luận nhóm:

Em hãy nhận xét

nghệ thuật sử

dụng ngôn từ của

Hồ Xuân H ơng

trong bài thơ Tự

tình II? (nhận

định ngắn gọn).

Em hãy nhận xét nghệ thuật xây dựng hình ảnh của Hồ Xuân H

ơng trong bài thơ

Tự tình II? (chỉ nêu một nhận

định ngắn gọn không bàn luận dài).

Em có nhận xét gì

về các biện pháp nghệ thuật đ ợc sử dụng để khắc họa tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ Tự tình II? (nhận

định ngắn gọn).

Cảm nhận của em

về giọng điệu trữ tình trong bài thơ

“Tự tình II” của

Hồ Xuân H ơng Gợi ý: chú ý vào nhịp điệu, âm h ởng, cách dùng từ thuần Việt, đảo ngữ…

Trang 11

- Để làm sáng tỏ chủ đề trên, chúng ta cần nêu ra những luận

điểm cụ thể nh sau:

+ Bài thơ Tự tình II“ ” thể hiện tài năng độc đáo của “Bà chúa thơ Nôm” trong nghệ thuật sử dụng ngôn từ.

+ Bài thơ Tự tình II“ ” thể hiện nghệ thuật xây dựng hình ảnh

điêu luyện của Hồ Xuân H ơng.

+ Bài thơ còn vận dụng rất linh hoạt các biện pháp nghệ thuật trong việc thể hiện tâm trạng của nhân vật trữ tình.

+ Bài thơ có một giọng điệu và âm h ởng da diết, sắc sảo thể hiện rất thành công tâm trạng vừa đau buồn vừa phẫn uất của nhân vật trữ tình.

Trang 12

Em chọn luận điểm nào trên đây để viết thành đoạn văn? Tại sao? Sử dụng những ph ơng tiện liên kết nào?

Học sinh sẽ trình bày thành đoạn văn để làm sáng tỏ luận điểm thứ nhất (Thể hiện tài năng độc đáo của “Bà chúa thơ Nôm” trong nghệ thuật sử dụng ngôn từ)

Luận điểm này nằm ở phần đầu tiên trong dàn ý,

do vậy cần sử dụng những ph ơng tiện liên kết

chuyển đoạn có tính chất mở đầu nh “Tr ớc hết

chúng ta thấy…”., “Biểu hiện đầu tiên…”., “thứ

nhất…”., “Để làm sáng tỏ cho nhận định ấy tr ớc tiên chúng ta xem xét… …”

Trang 13

Với luận điểm nh trên thì em sẽ có những luận cứ nào để thuyết minh cho luận điểm

của mình?

b.* Các luận cứ để làm sáng tỏ cho luận điểm:

- Ngôn từ bài thơ nôm na, dễ hiểu, gần gũi với lời ăn tiếng nói hàng ngày của nhân dân nh ng lại rất chọn lọc, tinh tế, thể hiện một cách tài tình tâm trạng đau buồn, phẫn uất của ng ời con gái tr ớc duyên phận muộn mằn, gắng g ợng v ơn lên để đón đợi hạnh phúc mà vẫn rơi vào

bi kịch

- Ngôn từ bài thơ đ ợc chắt lọc tài tình, rất giàu giá trị tạo hình và biểu cảm, kết hợp từ ngữ một cách sáng tạo:

Trang 14

+ Toàn từ thuần Việt giàu giá trị tạo hình và biểu cảm

nh Văng vẳng, dồn, trơ, say lại tỉnh, xiên ngang, đâm

toạc, từng đám, mấy hòn

+ Hệ thống từ láy đ ợc sử dụng rất đắt : văng vẳng, n “người tự kiêu tự mãn…cái chén, cái đĩa cạn” ”

ớc non, con con…cái chén, cái đĩa cạn”

+ Kết hợp từ độc đáo: cái hồng nhan, Mảnh tình san – san

sẻ tí con con, khuyết ch a tròn – tí – con con, khuyết chưa tròn… – tí – con con, khuyết chưa tròn… …cái chén, cái đĩa cạn”

+ Sử dụng từ đồng âm khác nghĩa: lại lại, xuân đi(tuổi xuân), xuân lại(mùa xuân).

+ So sánh với ngôn từ thơ của các nhà thơ cùng thời

nh : Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Du, Đoàn Thị

Điểm …

Trang 15

Có thể sử dụng thao tác lập luận phân tích là chính, vì

nh thế mới chỉ ra đ ợc những khía cạnh rất chi tiết

trong nghệ thuật độc đáo về ngôn từ của bài thơ

* Thông th ờng các thao tác bổ trợ tùy vào diễn biến của

ý mà sử dụng ở phần nào cho hợp lí song ng ời ta th ờng sử dụng ở phần sau của đoạn văn hoặc bài văn, hoặc xen kẽ giữa các ý

* Không nên để thao tác bổ trợ lấn át thao tác chính,

phải vận dụng một cách linh hoạt, nhuần nhuyễn

Trang 16

* c Diễn đạt các ý đã có thành một đoạn văn hoàn

chỉnh, trong đó vận dụng thao tác lập luận phân tích

là chính còn so sánh là phụ

Gợi ý: Có thể tham khảo các bài thơ của các nhà thơ cùng thời Hồ Xuân H ơng nh Bà Huyện Thanh Quan, Nguyễn Du, Đoàn Thị Điểm…Ví dụ:

Trang 17

ChiÒu h«m nhí nhµ

Bµ HuyÖn Thanh Quan

ChiÒu trêi b¶ng l¶ng bãng hoµng h«n

TiÕng èc xa ® a lÉn trèng dån;

G¸c m¸i ng «ng vÒ viÔn phè

Gâ sõng môc tö l¹i c« th«n.

Ngµn mai giã cuèn chim bay mái

DÆm liÔu s ¬ng sa kh¸ch b íc dån;

KÎ chèn Ch ¬ng §µi ng êi l÷ thø

LÊy ai mµ kÓ nçi hµn «n.

Nçi lßng ng êi chinh phô

§oµn ThÞ §iÓm)

Vµi tiÕng dÕ nguyÖt soi tr íc

Mét hµng tiªu giã thèc ngoµi hiªn;

L¸ mµn lay ngän giã xuyªn Bãng hoa theo bãng nguyÖt lªn tr íc rÌm; Hoa d·i nguyÖt, nguyÖt in mét tÊm

NguyÖt lång hoa, hoa th¾m tõng b«ng; NguyÖt hoa hoa nguyÖt trïng trïng

Tr íc hoa d íi nguyÖt trong lßng xiÕt

®au…

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	221 KB