Tuần 13. Chí Phèo

- Nhưng Chí Phèo lại là nhân vật duy nhất thể hiện được chiều sâu tư tưởng của tác phẩm, đồng thời qua sự tha hóa ấy nhà văn đã khắc họa thành công một nhân vật điển hình tiêu biểu lưu m

VỀ DỰ BUỔI THAO GIẢNG

Giáo viên: Lê Thu Hương

Trung tâm GDTX thị xã Từ Sơn

CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ

Lớp 11A1

II ĐỌC, HIỂU VĂN BẢN:

1 Hình ảnh làng Vũ Đại:

 Là không gian nghệ thuật của tác phẩm.

- Dân “không quá hai trăm, xa phủ, xa tỉnh”

- Tôn ti, trật tự nghiêm ngặt:

• Cao nhất: Bá Kiến “bốn đời làm tổng lí”

• Thứ hai: đám cường hào

• Thứ ba: người nông dân

• Những người dân dưới đáy cùng của xã hội, sống

tăm tối như thú vật: Chí Phèo…

• Nam Cao đã dựng nên một làng Vũ Đại sống

động, hết sức ngột ngạt, đen tối

• Làm nổi bật mối xung đột giai cấp âm thầm mà

quyết liệt ở nông thôn

Đấy chính là hình ảnh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trước CMT8

• Nam Cao đã dựng nên một làng Vũ Đại sống

động, hết sức ngột ngạt, đen tối

• Làm nổi bật mối xung đột giai cấp âm thầm mà

quyết liệt ở nông thôn

Đấy chính là hình ảnh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trước CMT8

2 Hình tượng Chí Phèo:

- “Hắn vừa đi vừa chửi”

a Sự xuất hiện độc đáo

Chí phèo chửi những ai?

. + Chửi trời  chửi đời  chửi cả

làng Vũ Đại  chửi ai không chửi

nhau với hắn  chửi đứa nào đẻ

ra Chí Phè o.

- Lời chửi: có trật tự, được sắp xếp từ

khái quát, trừu tượng đến cụ thể

- Điều lạ lùng là ở chỗ chửi mà không có

người nghe chửi và cũng không ai chửi lại hắn

Hắn đã bị đánh bật ra khỏi cái xã hội loài người, cái xã hội mà dù sống trong nó hắn cũng không còn được xem là con người nữa

- Lời chửi: có trật tự, được sắp xếp từ

khái quát, trừu tượng đến cụ thể

- Điều lạ lùng là ở chỗ chửi mà không có

người nghe chửi và cũng không ai chửi lại hắn

Hắn đã bị đánh bật ra khỏi cái xã hội loài người, cái xã hội mà dù sống trong nó hắn cũng không còn được xem là con người nữa

Em có nhận xét gì về tiếng

chửi của Chí Phèo?

Cách mở truyện độc đáo khiến người đọc bắt nhịp được ngay với tác phẩm, kích thích trí tò mò của người đọc về một nhân vật thật đáng thương! Vậy hắn là ai mà đến nông nỗi ấy?

Cách mở truyện độc đáo khiến người đọc bắt nhịp được ngay với tác phẩm, kích thích trí tò mò của người đọc về một nhân vật thật đáng thương! Vậy hắn là ai mà đến nông nỗi ấy?

CHÍ PHÈO

- Chí Phèo là một con người

bất hạnh:

+ Bị bỏ rơi, không rõ cha mẹ.+ Không biết quê hương

+ Được người ta nhặt về từ chiếc lò gạch cũ, người làng truyền tay nhau nuôi

nào?

Lớn lên:

- Là một con người lương thiện:

+ “Năm hai mươi tuổi, hắn làm canh điền cho ông

lý Kiến, bây giờ là cụ bá Kiến, ăn tiên chỉ làng.”

Sống bằng sức lao động

+ Có mơ ước, suy nghĩ bình dị về mái ấm gia đình

Lớn lên:

- Là một con người lương thiện:

+ “Năm hai mươi tuổi, hắn làm canh điền cho ông

lý Kiến, bây giờ là cụ bá Kiến, ăn tiên chỉ làng.”

Sống bằng sức lao động

+ Có mơ ước, suy nghĩ bình dị về mái ấm gia đình

+ Bị vợ ba bá Kiến sai làm việc xấu xa, Chí Phèo cảm thấy rất xấu hổ, nhục nhã

Một con người đầy ý thức

về danh dự

- Nhân hình của Chí Phèo dị dạng:

+ “trông đặc như thằng săng đá” + “phanh ngực xăm trổ”

+ “con mắt gườm gườm”

+ “mặt đen”, “cơng cơng”

+ “đầu trọc lốc” …

* Sau khi ra tù

Trước khi vào tù Sau khi ra tù

Lần thứ hai đến nhà Bá Kiến

Mục đích : Xin được đi ở tù

Hành động: Hắn móc đủ mọi túi, để tìm một cái gì, hắn giơ ra: đó là một con dao nhỏ, nhưng rất sắc Hắn nghiến răng nói tiếp:

- Vâng, bẩm cụ không được thì con phải đâm chết dăm ba thằng, rồi cụ bắt con giải huyện

Kết quả: Bá Kiến sai đến nhà đội Tảo đòi nợ

 hắn thấy hắn oai thêm bậc nữa Hắn tự đắc: “anh hùng làng này cóc có thằng nào bằng ta!”

Chí Phèo đã trở thành con quỷ của làng Vũ Đại.

Cuộc sống của Chí Phèo là cuộc sống thú vật, tăm tối.

Sau khi ra tù, Chí Phèo bị tha hóa cả nhân hình lẫn nhân tính Nguyên nhân nào

khiến Chí Phèo bị tha

hóa như vậy?

- Nguyên nhân sự tha

hóa, lưu manh hóa:

Chính nhà tù thực dân

và xã hội đương thời

đã khiến cho Chí Phèo

Ý nghĩa tư tưởng

- Chí Phèo không phải là hiện tượng tha hóa duy nhất trong các tác phẩm về người nông dân nghèo

của Nam Cao

- Nhưng Chí Phèo lại là nhân vật duy nhất thể hiện

được chiều sâu tư tưởng của tác phẩm, đồng thời qua sự tha hóa ấy nhà văn đã khắc họa thành công một nhân vật điển hình tiêu biểu lưu

manh hóa

Đây chính là giá trị hiện thực của tác phẩm

CHÂN THÀNH CẢM ƠN QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM

VỀ DỰ BUỔI THAO GIẢNG

Giáo viên: Lê Thu Hương

Trung tâm GDTX thị xã Từ Sơn

CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ

Lớp 11A1

c Cuộc gặp gỡ với THỊ NỞ *

- Thị Nở là người đàn bà xấu xí, ngẩn ngơ, ế

chồng Chí Phèo say rượu đi về gặp thị Nở gánh nước rồi ngủ quên ngoài bờ sông Chúng ngủ với nhau dưới một đêm trăng, bên bụi chuối.

- Cơ thể có sự thay đổi: «Miệng đắng ngắt, người bủn rủn,

thấy sợ rượu »

- Tâm lý có sự thay đổi:“Bâng khuâng, mơ hồ buồn… tiếng

chim hót vui vẻ quá… anh thuyền chài gõ mái chèo…”

→ Đó là âm hưởng của những tiếng gọi thiết tha từ cuộc sống bình dị, lương thiện, hôm nay Chí Phèo mới nghe thấy.

Tâm trạng của Chí Phèo sau cuộc gặp gỡ:

+ Nhớ về một thời quá khứ với mơ ước nhỏ bé

về hạnh phúc

“Hình như có một thời hắn đã ao ước có một gia đình nho nhỏ Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải, chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm.”

+ Ý thức về hiện tại:

“Hắn đã già rồi hay sao? Ngoài bốn mươi tuổi đầu Dẫu sao, đó không phải tuổi mà người ta mới bắt đầu sửa soạn Hắn đã tới cái dốc bên kia của đời.”

+ Sợ cho tương lai:

“Chí Phèo hình như đã trông thấy trước tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc, cái này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau.”

→ Tâm hồn Chí Phèo đã được hồi sinh:

ý thức đầy đủ, sâu sắc về cuộc đời mình

→ Đoạn văn miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật tự nhiên, tinh tế, hợp lí

 Bát cháo hành của Thị Nở : vừa là hình ảnh thực, vừa là hình ảnh mang nhiều lớp nghĩa.

① Với Thị Nở: bát cháo của tình thương,

Thị tự nguyện mang cho Chí Phèo với tình yêu thương mộc mạc của mình.

② Với Chí Phèo, đó không phải là bát cháo bình thường:

+ Đây là lần đầu tiên hắn được người đàn bà cho

một cách chân thành, tự nguyện, thương cảm (Vì vậy, hắn “bâng khuâng”, “mắt ươn ướt, vừa vui vừa buồn” )

→ Bát cháo hành thắp sáng lên tình yêu thương,

hạnh phúc lứa đôi đầu tiên trong cuộc đời Chí Phèo

③Bát cháo ấy cũng hồi sinh trong Chí Phèo bản chất hiền lành, lương thiện vốn có đầy mãnh liệt:

+ Ngạc nhiên rồi xúc động:

“Hắn thấy lòng thành trẻ con Hắn muốn làm nũng với Thị như với mẹ”, “Hắn hiền,… hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao”

→ Chí Phèo thực sự đã hồi sinh, trở thành anh canh điền xưa kia: hiền lành, lương thiện Bản tính ấy

trong con người Chí Phèo

Chí Phèo khát khao được sống lương thiện, muốn làm hòa với mọi người, mong muốn được sống

trong xã hội lương thiện và nuôi hi vọng “Thị Nở

sẽ mở đường cho hắn Thị có thể sống yên ổn với hắn thì sao người khác lại không thể được…” → Khát khao ấy của Chí Phèo thực đáng trân trọng

- Ngạc nhiên, thích chí trước sự giận dữ của Thị Nở.

- Đến khi hiểu rõ sự thật, Chí “ngẩn người”, rồi “sửng

① Tâm trạng của Chí Phèo sau cuộc gặp gỡ với Thị Nở phát triển theo mạch:

Thức tỉnh → Hy vọng → Đau đớn → Tuyệt vọng

② Thị Nở đã giúp Chí Phèo phát hiện lại chính mình nhưng Thị Nở cũng là nỗi đau sâu thẳm của Chí Phèo.

→ Chính điều này tô đậm thêm cái bi đát, hẩm hiu trong số phận nhân vật

“Những thằng điên và những thằng say rượu

không bao giờ làm những cái mà lúc ra đi chúng định làm”.

e Hành động giết Bá Kiến:

→ Chí Phèo đến nhà bá Kiến trong tâm trạng

tuyệt vọng của một con người đã thức tỉnh, đau xót, phẫn uất

→ Chí Phèo đến nhà bá Kiến trong tâm trạng

tuyệt vọng của một con người đã thức tỉnh, đau xót, phẫn uất

“Tao muốn làm người lương thiện”… “Không được! Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này? Tao không thể là người lương thiện nữa Biết không! Chỉ có một cách biết không! Chỉ còn một cách là… cái này! Biết không! ”

Chí Phèo say nhưng vẫn có phần tỉnh trong ý thức của mình:

+ Hiểu rõ nguyên nhân mình không thể lương thiện

+Hiểu con đường cùng của mình

- Hình ảnh “hơi cháo hành” cứ trở đi trở lại

trong tiềm thức của Chí

• Lúc tuyệt vọng nhất, “hơi cháo hành” lại hiện

ra đẩy sâu Chí vào tuyệt vọng

• Chính bát cháo hành của Thị Nở đã thức tỉnh

Chí, giờ đây, chính “hơi cháo hành” là nơi níu giữ cuối cùng của Chí với cuộc đời này

Trong tiềm thức sâu xa, Chí vẫn luôn khắc

ghi: Bá Kiến là kẻ thù của đời mình

Vì sao Chí Phèo không đến nhà Thị Nở mà đến

nhà bá Kiến?

Vì sao Chí Phèo không đến nhà Thị Nở mà đến

nhà bá Kiến?

Đây là hành động lấy máu rửa thù của người nông

dân bị áp bức.

• Một mặt, nó phản ánh mâu thuẫn gay gắt không

thể dung hòa giữa nông dân và địa chủ, mâu thuẫn ấy chỉ giải quyết được bằng máu

• Mặt khác cũng phản ánh cảm quan hiện thực

của Nam Cao

Kết luận

• Cái chết thê thảm, thể hiện sự ăn năn, hối hận.

• Chứng tỏ khát khao trở về với cuộc sống lương

thiện

• Minh chứng cho sức mạnh dù là tự phát, liều lĩnh

của người nông dân bị đẩy vào đường cùng vẫn lớn lao như thế nào

f Hành động tự kết liễu của Chí Phèo:

• Tố cáo cả một xã hội thực dân nửa phong

kiến

• Lòng tin của tác giả vào bản chất lương thiện

của con người

f Hành động tự kết liễu của Chí Phèo:

3 Hình tượng

Bá Kiến

- Ấn tượng:

• giọng quát rất sang

• cái cười Tào Tháo

• “mềm nắn rắn buông”…

• Nắm thằng có tóc không

ai nắm kẻ trọc đầu

- Nham hiểm ghê người: Trước sự việc Chí rạch mặt ăn vạ:

+ Bá Kiến giải tán đám đông

+ Giở giọng đường mật với Chí Phèo:

• Mời vào nhà uống nước

• Nhận họ hàng, giết gà mua rượu

• Đãi thêm đồng bạc

Từng bước một cô lập Chí Phèo

Bá Kiến vừa mang bản chất chung của giai cấp địa chủ cường hào, vừa có những nét riêng biệt, sinh động.

Kết luận

4 Hình tượng Thị Nở

"Cái mặt của thị thực là một sự mỉa mai của hóa công: nó ngắn đến nỗi mà bề ngang hơn bề dài, thế mà hai má nó lại hóp vào mới thật là tai hại, nếu hai má nó phinh phính thì mặt thị lại còn được hao hao như mặt lợn Cái mũi thì vừa ngắn, vừa to, vừa đỏ, vừa sần sùi như vỏ cam sành "

"Đã thế thị còn dở hơi và thị lại nghèo và thị lại là dòng giống của một nhà có mả hủi "

①Là con người xấu nhất

③ Tiềm ẩn dưới đáy sâu tâm hồn của con người tưởng chừng như đang ở đáy cùng của xã hội ấy lại là một tấm lòng son, một tình thương nhân loại đáng quí mà những nhân vật khác trong truyện không có được.

• Bát cháo hành cho Chí Phèo

• Chính bát cháo hành của Thị Nở, với biến thể

của nó chính là Hương cháo hành đã đóng vai trò quyết định vào cuộc đời của Chí Phèo

Nỗi niềm Thị Nở (Quang Huy)

Người ta cứ bảo dở hơi

Chấp chi miệng thế lắm lời thị phi

Dở hơi nào dở hơi gì

Váy em sắn lệch nhiều khi cũng tình

Làng này khối kẻ sợ anh

Rượu be với chiếc mảnh sành cầm tay

Sợ anh chửi đổng suốt ngày

Chỉ mình em biết anh say rất hiền

Anh không nhà cửa bạc tiền

Không ưa luồn cúi không yên phận

nghèo

Cái tên mơ mộng Chí Phèo

Làm em đứt ruột mấy chiều bờ ao

Quần anh ống thấp ống cao Làm em hồn vía nao nao đêm ngày Khen cho con Tạo khéo tay

Nồi này thì úp vung này chứ sao

Đêm nay trời ở rất cao Sương thì đãm quá trăng sao lại nhoà Người ta mặc kệ người ta

Chỉ em rất thật đàn bà với anh

Thôi rồi đắt lắm tiết trinh Hồn em nhập bát cháo hành nghìn năm./.

Đêm trăng Thị Nở

Làng này mấy kẻ như em

Chẳng nhan sắc vẫn nồng men đàn bà

Thế gian mâm ngọc đũa ngà

Hai ta xít lại cũng là một đôi

“Quỷ ma” thây kệ miệng đời

Đêm nay ta rất con người với nhau…

Chẳng cần rào trước đón sau Không e lòng dạ sông sâu đắm chìm Cơn say đã ngủ lặng im

Để tình yêu thức trong tim chúng mình Bao năm đơn bóng lẻ hình

Đời sinh anh Chí nay dành riêng em Đêm nay… mới thật là đêm

GIÁ TRỊ HIỆN THỰC

III Tổng Kết

- Phản ánh những mâu thuẫn xung đột trong xã hội nông thôn trước CMT8, tiêu biểu là xung đột Bá Kiến và Chí Phèo.

- Phản ánh một hiện thực mang tính quy luật trong xã hội cũ, phản ánh và lí giải quy luật: chừng nào còn xã hội vô nhân đạo thì chừng ấy vẫn còn hiện tượng Chí Phèo

GIÁ TRỊ NHÂN ĐẠO

① Xót thương sâu sắc trước số phận bi thảm

của người lao động

② Khẳng định, đề cao bản chất tốt đẹp của người lao động Đó là bản chất lương thiện, là sức mạnh của sự thức tỉnh lương tâm Điển hình

là nhân vật Chí Phèo

③ Lên án, tố cáo tội ác xã hội đương thời,

tiêu biểu là nhân vật BK.

④ Thông điệp của nhà văn là hãy ngăn chặn tình trạng XH làm tha hóa con người.

⑤Khẳng định con người có thể vượt lên chính mình để chiến thắng sự tha hóa

GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT

① Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình sắc sảo.

② Nghệ thuật kết cấu

③ Ngôn ngữ văn xuôi tự sự: Ngôn ngữ độc thoại nội

tâm chân thật, sinh động

CHÂN THÀNH CẢM ƠN QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM