Tuần 26. Rèn luyện kĩ năng mở bài, kết bài trong bài văn nghị luận

Về kiến thức - Hiểu một cách đầy đủ về chức năng của mở bài và kết bài trong văn nghị luận - Nắm vững các kiểu mở bài và kết bài thông dụng trong văn nghị luận.. Về kĩ năng Có ý thức

BÀI DỰ THI “VIÊN PHẤN XANH”

GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ

Nguyễn Thanh Hà

Phan Duy Khôi

CẤU TRÚC GIÁO ÁN

Phương pháp và phương

tiện

Tiến trình dạy học

Công việc chuẩn bị

Mục tiêu bài dạy

MỤC TIÊU BÀI DẠY

1 Về kiến thức

- Hiểu một cách đầy đủ về chức năng của mở bài và kết bài trong văn nghị luận

- Nắm vững các kiểu mở bài và kết bài thông dụng trong văn nghị luận

2 Về kĩ năng

Có ý thức vận dụng một cách linh hoạt các kiểu mở bài và kết bài trong khi viết văn nghị luận

3 Về thái độ

- Thấy được tầm quan trọng của mở bài và kết bài trong một bài văn nghị luận.

- Biết nhận diện các lỗi thường gặp khi viết mở bài và có ý thức tránh những lỗi này

3

1 Về phía giáo viên

- Soạn giáo án

- Chuẩn bị đồ dùng dạy học: Sách Ngữ Văn 12 tập 2, sách giáo viên Ngữ Văn 12 tập 2, phần mềm Mindmap 5.0

- Phiếu câu hỏi

2 Về phía học sinh

- Đọc và gạch dưới các ý chính của bài học trong sách giáo khoa

- Soạn bài theo hướng dẫn của giáo viên

- Luyện tập sử dụng phần mềm Mindmap 5.0

CÔNG VIỆC CHUẨN

BỊ

4

1 Phương pháp dạy học

- Phương pháp diễn giảng

- Phương pháp phát vấn

- Phương pháp gợi mở

- Phương pháp thảo luận

2 Phương tiện dạy học

- Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ Văn 12 tập 2

- Phần mềm PowerPoint

- Phần mềm Mindmap 5.0

PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

5

1) Em biết gì về tác giả Lỗ Tấn?

2) Các chi tiết nghệ thuật: đường mòn trong nghĩa địa, vòng hoa trên mộ Hạ Du, câu

hỏi “Thế này là thế

nào nhỉ?” trong tác

phẩm “Thuốc” của Lỗ

Tấn có ý nghĩa như thế nào?

6

(2 phút)

(2 phút) 7

Một bài văn chỉ hay khi:

Dòng văn mở đầu khơi chảy đầy sinh khí

Ý tứ không vơi cạn cho đến câu cuối cùng

Như một dòng sông thượng nguồn phải trong

và hạ nguồn đầy sâu lắng

Làm sao để viết được một bài văn

hay?

2/ Các yêu cầu cơ bản của kết bài (9’)

III Luyện tập

(33’)

1/ Bài tập 1, SGK/116 (15’)

2/ Bài tập 3, SGK/117 (18’)

9

BÀI TẬP 1/112/SGK

Chọn mở bài thích

hợp cho đề bài sau:

Đề bài: Phân tích

giá trị nghệ thuật của

tình huống truyện trong

Vợ nhặt (Kim Lân).

Tìm hiểu chức năng

của mở bài

1.

1 0

Nhà văn Kim Lân tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài, quê ở làng Phù Lưu,

xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc

Ninh Kim Lân bắt đầu viết truyện

ngắn từ năm 1941 Tác phẩm của

ông được đăng trên các báo Tiểu

thuyết thứ Bảy và Trung Bắc chủ

nhật Ôâng là tác giả của các tập

truyện ngắn: Nên vợ nên chồng

(1955), Con chó xấu xí (1962) Truyện

ngắn Vợ nhặt lúc đầu có tên là

Xóm ngụ cư Tác phẩm được viết ngay

sau khi Cách mạng tháng Tám thành

công Sau khi hòa bình lập lại, nhà văn

dựa vào một cột truyện cũ và viết

lại tác phẩm này Vợ nhặt được in

trong tập Con chó xấu xí Đây là tác

phẩm có tình huống truyện đặc sắc

1 1

Truyện ngắn Vợ nhặt của nhà

văn Kim Lân được viết ngay sau Cách

mạng tháng Tám thành công Cái tên

mà tác giả chọn đặt cho truyện ngắn

này đã cho thấy một tình huống rất

“có vấn đề” của câu chuyện được

kể Từ chuyện “nhặt được vợ” của

Tràng – nhân vật chính trong tác phẩm

– đúng vào những ngày đói thê

thảm của năm Aát Dậu (1945), nhà

văn đã thâu tóm trong đó không chỉ

cái bi kịch và khát vọng sống của

một con người mà còn phản ánh trọn

vẹn tấn bi kịch lịch sử và khát vọng

sống, xu thế tất yếu của dân tộc

Tình huống “nhặt được vợ” (như nhan

đề của truyện ngắn đã nêu rõ) có

vai trò quyết định đối với toàn bộ

giá trị nghệ thuật và nội dung của

tác phẩm

1 2

Đọc Vợ nhặt của Kim Lân, cái

ấn tượng đậm nét nhất mà truyện

ngắn để lại trong tâm trí người đọc là

hình ảnh Tràng dắt về “người vợ theo”

trong cái cảnh “tối sầm lại vì đói

khát” của năm Aát Dậu Sự lựa chọn

đầy táo bạo của con người trong tình

huống trớ trêu ấy cũng là sự lựa

chọn của cả một cộng đồng: phải

sống và làm người, phải vượt lên cái

đói và cái chết Đó cũng là tình

huống của lịch sử Có thể nói, thành

công của Vợ nhặt trước hết là

thành công của tình huống truyện

1 3

tâm vấn đề

Đáp ứng đầy đủ yêu

cầu của đề bài

1 4

 Chức năng của mở

bài: đánh dấu bước

khởi đầu trong quá trình trình bày vấn đề nghị luận, nêu bật nội dung cần bàn luận.

1 5

BÀI TẬP 2/113/SGK

Đọc các mở bài sau và thực hiện yêu cầu nêu ở dưới:

- Xác định vấn đề được triển khai trong văn bản và vai trò của mở bài trong việc trình bày vấn đề nghị luận

- Phân tích tính hấp dẫn của các mở bài trên

Các yêu cầu cơ bản của mở bài

2.

1 6

Hỡi đồng bào cả nước,

“Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho học những quyền không ai có thể xâm phạm được;

trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”

Lời bất hủ ấy trong bản Tuyên ngôn Độc

lập năm 1776 của nước Mĩ Suy rộng ra, câu ấy

có ý nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do

Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân

quyền của Cách mạng Pháp năm 1791 cũng nói:

“Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi; và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi.”

Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được

1 7

2 Vị trí của Tâm Tâm đối với

Thơ mới có cái gì na ná như Thôi Hiệu đối với thơ Đường Nếu chọn mười nhà thơ Đường lớn nhất, chưa chắc đã có Thôi Hiệu, nhưng nếu chọn mười bài thơ Đường hay

nhất không thể không có Hoàng

Hạc lâu Vâng, kể tên mười nhà

thơ mới lớn nhất không chắc có Thâm Tâm, nhưng chọn mười bài thơ mới hay nhất khó có thể bỏ qua Tống biệt hành Thi phẩm là sự thăng hoa đột xuất của ngòi bút Thâm Tâm.

1 8

Năm thập kỉ trước đây, khi Nam

Cao quyết định bắt tay vào viết Cái lò

gạch cũ - tên đầu tiên của Chí Phèo -

thì trong văn học hiện thực phê phán, đề

tài nông thôn đã qua mùa nở rộ, và

những sáng tác thành công về nông dân

của Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Vũ

Trọng Phụng… đã tồn tại sừng sững giữa

văn đàn Tác phẩm của một cây bút

hồi ấy chưa mấy ai biết đến tên tuổi như

Nam Cao cầm chắc sẽ bị che khuất, sẽ bị

rơi vào cõi quên, nếu tác giả không tìm

cho mình được một hướng khai thác riêng

cho một đề tài đa thành quen thuộc Thử

thách đó, Nam Cao đã lặng lẽ chấp nhận,

và đã vượt qua, với một Chí Phèo thật sự

sâu sắc và độc đáo

1 9

Phân tích ngữ liệu (2) - (3)

2 0

Như vậy, theo em, phần mở bài cần đáp ứng yêu cầu gì trong quá trình tạo lập văn bản?

+ Thông báo chính xác, ngắn gọn vấn đề

+ Hướng người đọc vào nội dung vấn đề

+ Gợi sự hứng thú

2 2

BÀI TẬP 1/114/SGK

Chọn kết bài thích hợp cho đề bài sau:

Đề bài: Suy nghĩ của anh

chị về nhân vật ông lái đò

trong tùy bút Người lái đò

Sông Đà (Nguyễn Tuân)

Tìm hiểu chức năng của kết bài

1.

2 3

• Thiên tùy bút Người lái đò Sông Đà đã thể hiện rõ sự tài hoa và uyên bác trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân Đó chính là sự phong phú, tinh tế trong cách biểu hiện thiên nhiên, con người để khắc họa rõ nét cái kì vĩ, phi thường của công cuộc chinh phục thiên nhiên Tác phẩm hấp dẫn ở nhịp văn giàu nhịp điệu, đầy lôi cuốn ; cách dùng từ ngữ phong phú, sinh động và đầy bất ngờ Đặc biệt, hình tượng người lái đò sông Đà đã để lại những ấn tượng thật sâu sắc

2 4

Hình tượng người lái đò sông Đà, như đã đề cập tới, mang vẻ đẹp vừa mạnh mẽ, kì vĩ vừa bay bổng, phóng túng Sự sáng tạo, dũng cảm và tài hoa của người lái đò trong cuộc đối mặt với thách thức trên sóng nước là biểu tượng của những phẩm chất đáng trân trọng nhất ở người lao động – đồng thời là người nghệ sĩ – theo cảm quan đặc biệtcủa Nguyễn Tuân Từ tay lái nở hoa trên thác ghềnh, sóng nước, một lần nữa, Nguyễn Tuân lại khẳng định rõ bản lĩnh và quan niệm nghệ thuật của mình

2 5

Kết bài (2)

đáp ứng đầy đủ

yêu cầu đề bài

liên kết chặt chẽ với

Sau khi đã tìm hiểu những ngữ liệu trên, em nào có thể cho cô biết chức năng của kết bài?

Tìm hiểu chức năng của kết bài

1.

 Chức năng của kết bài: thông báo về sự kết thúc trong quá trình trình bày vấn đề nghị luận, để lại ấn tượng sau cùng cho người đọc

2 7

BÀI TẬP 2/115/SGK

HS đọc 2 lần ngữ liệu (1), (2)

của bài tập 2, suy nghĩ và trả lời các câu hỏi sau:

- Em thử gạch dưới các ý

quan trọng và cho biết kết bài sau đây đã nêu được nội dung gì của văn bản?

- Theo em, kết bài này đã có tác động như thế nào đến người đọc? Vì sao?

2 Các yêu cầu cơ bản

của kết bài

2 8

Vì những lẽ trên, chúng tôi, Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa, trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:

Nước Việt Nam có quyền hưởng tự

do và độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.

Hai đứa trẻ đã thực hiện được điều này Hơn thế nữa, dấu ấn của phố huyện ấy luôn khảm trong ta bằng quyền năng

kì lạ Bây giờ và mãi sau này, mỗi khi đứng trước một phố huyện nào thì câu chuyện của Thạch Lam dễ sống dậy trong ta, bằng ánh sáng đẹp, diệu kì.

Như vậy, theo em, phần kết

bài cần đáp ứng yêu cầu

gì trong quá trình tạo lập

văn bản? + Thông báo về sự kết

thúc của việc trình bày vấn đề

+ Đánh giá khái quát của người viết

+ Gợi liên tưởng rộng, sâu

YÊU CẦU

CỦA

KẾT BÀI

31

2 Các yêu cầu cơ bản

của kết bài

3 2

(33 phút)

Bài tập 1-SGK/ 116

Cảm nhận của anh (chị) về

số phận con người qua hình tượng ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô trong tác phẩm

Ông già và biển cả của

nhà văn Ơ Hê-minh-uê.

CÁC CÁCH MỞ BÀI THÔNG DỤNG

số phận của con người trong Ơng già

và biển cả của Ơ Hê-minh-uê cĩ phải là

một phần của bản giao hưởng bi tráng đĩ?

Mở bài 2 – SGK/116

Ơng già và biển cả

(1952) là tác phẩm thể

hiện rõ nét bút pháp và

quan niệm nghệ thuật của

Ơ Hê-minh-uê Trong

truyện ngắn này, tác giả

đã khắc họa hình tượng

Con Người đối mặt với

Đại Dương Cuộc quyết

đấu của ơng lão đánh cá

Xan-ti-a-gơ trước biển với

CÁC CÁCH MỞ BÀI THÔNG DỤNG

Mở bài 3 – SGK/114

Năm thập kỉ trước đây, khi Nam Cao

quyết định bắt tay vào viết Cái lị gạch

cũ - tên đầu tiên của Chí Phèo - thì

trong văn học hiện thực phê phán, đề tài nơng thơn đã qua mùa nở rộ, và những sáng tác thành cơng về nơng dân của Nguyễn Cơng Hoan, Ngơ Tất Tố, Vũ Trọng Phụng… đã tồn tại sừng sững giữa văn đàn Tác phẩm của một cây bút hồi ấy chưa mấy ai biết đến tên tuổi như Nam Cao cầm chắc sẽ bị che khuất, sẽ

bị rơi vào cõi quên, nếu tác giả khơng tìm cho mình được một hướng khai thác riêng cho một đề tài đã thành quen thuộc Thử thách đĩ, Nam Cao đã lặng

lẽ chấp nhận, và đã vượt qua, với một

Chí Phèo thật sự sâu sắc và độc đáo.

CÁC CÁCH MỞ BÀI THÔNG DỤNG

Thơ ca chúng ta từ ngàn năm đã viết về Tổ quốc, và hình tượng Tổ quốc trong thơ

ca từ sau Cách mạng tháng 8 đến nay là sự kế thừa và phát triển của thơ ca truyền thống

Đĩ là một đất nước anh hùng trong chiến đấu và sản xuất,

là một đất nước tươi đẹp và nhân ái thiết tha Cĩ thể nĩi, chưa bao giờ trong thơ ca của chúng ta, hình tượng Tổ quốc lại cĩ những phẩm chất cao đẹp và mới mẻ như vậy.

Mở bài 4

Mở bài 4

 1 Em có nhận xét gì về cách

dẫn dắt vào đoạn của các mở

bài này?

 2 Em có nhận xét gì về trình tự

phát triển của các đoạn mở bài

trên?

 3 Theo em, các đoạn mở bài trên

thể hiện tính hấp dẫn ở những

điểm nào?

GỢI Ý PHÂN TÍCH

// Sau khi phân tích, GV vẽ trực tiếp MindMap minh họa.

3 5

do – P.Ê-luy-a

3

Nguyên nhân và ý nghĩa của hành động quyết liệt:

Lớp chia thành 3 tổ (đã phân

công từ trước), sử dụng phần mềm

mindmap viết mở bài và kết bài cho

một trong những đề bài dưới đây:

BÀI TẬP 3/117/SGK

3 6

Chức năng Các yêu cầu cơ

Chức năng Các yêu cầu cơ

bản

Mở

bài

Đánh dấu bước khởi đầu trong quá trình trình bày vấn đề nghị luận

Thông báo chính xác, ngắn gọn vấn đề

Hướng người đọc vào nội dung

Nêu bật nội dung cần bàn luận

Thông báo về sự kết thúc của việc trình bày vấn đề

Đánh giá khái quát của người viết

Để lại ấn tượng sau cùng cho người đọc

Gợi liên tưởng rộng, sâu

CỦNG CỐ

3 8

1) - Học bài theo nội dung đã

củng cố

- Làm bài tập 2/116/SGK

2) Chuẩn bị bài mới:

- Đọc “Số phận con người”

từ 1 đến 3 lần

- Tóm tắt tác phẩm

- Em có cảm nhận gì sau khi

đọc xong đoạn trích?

3 9