Tuần 24. Luyện tập về thay đổi trật tự các phần của cụm từ và các thành phần của câu tài liệu, giáo án, bài giảng , luận...
Trang 1Luyện tập
về thay đổi trật tự
các thành phần của cụm từ
và các thành phần của câu
Trang 2I Tìm hiểu ngữ liệu
Đọc các cặp câu thơ, văn sau :
1a “ Ng ời tôi yêu đã đi xa
1b Ng ời yêu tôi lại ở nhà chán ghê”
2a Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
2b Lũ trẻ bỏ nhà chạy lơ xơ
3a Tôi đang đọc sách 3b Sách đang đọc tôi
Và thực hiện các nhiệm vụ d ới đây:
a Gọi tên hiện t ợng ngôn ngữ ở các cặp câu thơ văn trên ?
b Hiệu quả của hiện t ợng ngôn ngữ đó?
Trang 3Phân tích và nhận xét
Cặp câu 1a – 1b : 1b : Thay đổi trật tự từ trong thành phần định ngữ của danh từ dẫn đến sự thay đổi về nghĩa của câu Sự thay
đổi trật tự đó nói lên sự trái khoáy trớ trêu
DT
ĐN
1b Ng ời yêu tôi lại ở nhà chán ghê”
VN CN
ĐN DT
1a “ Ng ời tôi yêu đã đi xa
Trang 4- Cặp câu : 2a – 1b : 2b : Câu 2a: đảo vị ngữ lên tr ớc chủ ngữ và đảo
bổ ngữ lên tr ớc động từ có tác dụng: nhấn mạnh tình cảnh của ng
ời dân trong cảnh chạy giặc
2b Lũ trẻ bỏ nhà chạy lơ xơ
VN
cn
CN
2b Lũ trẻ bỏ nhà chạy lơ xơ
2a Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
ĐT
ĐT
Trang 5Cặp câu 3a – 1b : 3b : Sự thay đổi trật tự từ ở câu 3b so với câu 3a làm cho câu3b không có nghĩa
3a Tôi đang đọc sách
3b Sách đang đọc tôi
Trang 6+ Bản chất của tín hiệu ngôn ngữ là tính hình tuyến Trong cấu tạo của một cụm từ hoặc một câu , các thành phần ngữ pháp đ ợc sắp đặt theo một trật tự khá ổn định Mô hình trật tự th ờng thấy của các
phần trong cụm từ và các thành phần của câu nh sau :
Câu: Chủ ngữ Vị ngữ
Cụm từ : TP đứng tr ớc TP trung tâm Tp đứng sau
+ Điều kiện để thay đổi trật tự đó là :
Quan hệ giữa các phần trong cụm từ hoặc quan hệ chủ vị vẫn đ ợc
dễ dàng nhận ra bằng cách lập lại trật tự bình th ờng của chúng
+ Hiệu quả diễn đạt : Phần hay thành phần nào đ ợc đổi lên tr ớc th ờng đ ợc nhấn mạnh về nội dung diễn đạt , kèm thêm sắc thái biểu cảm
* L u ý
Trang 7Bài tập luyện tập
Đọc các câu thơ, văn sau (Chú ý chỗ đổi màu chữ) và thực hiện
nhiệm vụ nêu ở d ới :
1.- Củi một cành khô lạc mấy dòng
- Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
2 Giữa đoàn quân nhạc , bỗng rộn
lên bốn m ơi cây sáo trúc
3 Của ong b ớm này đây tuần tháng mật Này đây hoa của đồng nội xanh rì
4 Xiên ngang mặt đất rêu từngđám
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn
a Hãy chỉ ra hiện t ợng thay đổi về trật tự các thành phần
ngôn ngữ trong các câu thơ , văn trên và phân tích sự
thay đổi đó
b Thử khôi phục lại trật tự các thành phần ngôn ngữ
của các câu thơ văn trên và nêu ý kiến nhận xét của
em về hiệu quả của sự thay đổi đó
Trang 8Một cành củi khô, lạc mấy dòng
ĐN s.l ợng DTtr.tâm ĐN miêu tả ĐT BN
đảo định ngữ miêu tả lên tr ớc cụm danh từ
VN CN
Nhấn mạnh cảm giác về những cảnh đời nhỏ bé khô héo tàn lụi đang trôi nổi giữa dòng đời vô định
Củi một cành khô lạc mấy dòng
ĐN miêu tả ĐN s.l ợng DTtr.tâm ĐN miêu tả ĐT BN
Trang 9Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
Cồn nhỏ lơ thơ , gió hắt hiu
CN VN CN VN
VN CN CN VN
ĐẢO VỊ NGỮ LấN TRƯỚC CHỦ NGỮ
Nhấn mạnh cảm giác cô đơn nhỏ bé và trống vắng hiu quạnhcủa cảnh vật
Trang 10Giữa đoàn quân nhạc, bỗng rộn lên bốn m ơi cây sáo trúc
TN
Giữa đoàn quân nhạc, bốn m ơi cây sáo trúc bỗng rộn lên
đảo vị ngữ lên tr ớc chủ ngữ
Nhấn mạnh âm thanh nổi lên bất ngờ của bốn m ơi cây sáo trúc
Trang 11Của ong b ớm này đây tuần tháng mật
Này đõy tuần thỏng mật của ong bướm
ĐẢO VỊ NGỮ LêN TRƯỚC KHỞI NGỮ VàCHỦ NGỮ Ị NGỮ LêN TRƯỚC KHỞI NGỮ VàCHỦ NGỮ Ữ LêN TRƯỚC KHỞI NGỮ VàCHỦ NGỮ ƯỚC KHỞI NGỮ VàCHỦ NGỮ ỞI NGỮ VàCHỦ NGỮ Ữ LêN TRƯỚC KHỞI NGỮ VàCHỦ NGỮ Ủ NGỮ Ữ LêN TRƯỚC KHỞI NGỮ VàCHỦ NGỮ
Nhấn mạnh cảm xúc say s a, ngây ngất hạnh phúc của nhà thơ khi th ởng thức vẻ đẹp tràn đầy xuân tình của thiên nhiên
CN VN
Trang 12Xiên ngang mặt đất rêu từng đám
Từng đỏm rờu xiờn ngang mặt đất
đảo vị ngữ lên tr ớc chủ ngữ
đảo định ngữ đứng tr ớc xuống sau danh từ trung tâm
Nhấn mạnh hành động nổi loạn bứt phá của cái tôi trữ tình
Trang 13Bài tập củng cố và luyện tập
1 Cách thay đổi trật tự các thành phần của cụm từ và câu nhằm đạt hiệu quả nhấn mạnh đ ợc gặp nhiều ở loại văn bản :
a nhật dụng c hành chính
b nghệ thuật d khoa học
2 Khi gặp hiện t ợng thay đổi trật tự thành phần trong cụm từ và câu , để thấy đ ợc hiệu quả diễn đạt ta nên :
a.Tìm cách thay đổi trật tự theo một cách khác so với cách của tác giả
b tìm cách khôi phục lại dạng thức thông th ờng tr ớc khi bị thay đổi
c phân tích và so sánh với dạng thức thông th ờng
d không quan tâm vì đó chỉ là hệ quả của những ràng buộc về thể loại
3 Hiệu quả diễn đạt của sự thay đổi trật tự thành phần câu trong câu thơ sau ( chú ý phần in nghiêng) :
Đáp thuyền thẳng xuống huyện Ung Ninh
Lủng lẳng chân treo tựa giảo hình
( Hồ Chí Minh )
a nhấn mạnh vào tình trạng khổ sở của ng ời tù
b miêu tả cụ thể trạng thái của ng ời tù
c chứng tỏ thơ là thể loại dễ thay đổi trật tự các thành phần
d nhấn mạnh khả năng dùng từ láy trong tiếng Việt rất linh hoạt
4 Hãy thử thay đổi trật tự các thành phần của cụm từ và câu cho d ới đây và nêu hiệu quả diễn đạt của sự thay đỏi đó?
a Tràng giang trắng xóa phẳng lặng tờ
b Cái xe ngựa chuyển bánh lạch cạch
c Ta đã làm gì ? Và đ ợc bao nhiêu ?
Cho cuộc đời, cho Tổ quốc thân yêu
d Con đ a cho bà Lộc cái áo còn ông Hồng quyển sách nhé!
Trang 14Đáp án
Câu 4
a Tràng giang trắng xóa phẳng lặng tờ Trắng xóa Trắng xóa tràng giang phẳng lặng tờ
b Cái xe ngựa chuyển bánh lạch cạch Lạch cạch cái xe ngựa chuyển bánh
c Ta đã làm gì ? Và đ ợc bao nhiêu ?
Cho cuộc đời, cho Tổ quốc thân yêu
Cho cuộc đời, cho Tổ quốc thân yêu
Ta đã làm gì ? Và đ ợc bao nhiêu ?
d Con đ a cái áo cho bà Lộc còn ông
Hồng quyển sách nhé ! Cái áo con đ a cho bà Lộc còn quyển con đ a cho bà Lộc còn quyển