Tổ chức dạy học ngoại khóa về các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lý 12

Mục đích nghiên cứu Xây dựng các nhiệm vụ học tập để tổ chức hoạt động ngoại khóa về các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực

PHÙNG TRỌNG HÙNG

TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHOÁ VỀ CÁC THIẾT BỊ ĐIỆN

GIA ĐÌNH TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

PHÙNG TRỌNG HÙNG

TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHOÁ VỀ CÁC THIẾT BỊ ĐIỆN

GIA ĐÌNH TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 12

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÝ

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS DƯƠNG XUÂN QUÝ

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự quan tâm và giúp đỡ rất lớn từ quý Thầy cô, đồng nghiệp và gia đình Tôi xin bày tỏ

sự biết ơn chân thành của mình đến:

Thầy giáo, TS Dương Xuân Quý - người trực tiếp hướng dẫn về mặt chuyên môn, đã rất tận tình chỉ dẫn, định hướng và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Quý Thầy cô trong khoa Vật lí trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, Phòng khoa học Công Nghệ và Sau Đại học, quý Thầy cô đã tận tình giảng dạy, chỉ dẫn tôi trong suốt quá trình học tập tại trường và nghiên cứu hoàn thành luận văn

Ban Giám hiệu, quý Thầy cô, đồng nghiệp trường trung học phổ thông Võ Thị Sáu – Huyện Bình Xuyên – Tỉnh Vĩnh Phúc đã quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài này

Quý Thầy cô phản biện và hội đồng chấm luận văn đã đọc và có những nhận xét, góp ý quý giá cho em về luận văn

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã sát cánh, động viên và giúp

đỡ tôi rất nhiều trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn này

Vĩnh Phúc, tháng 6 năm 2017

Tác giả luận văn

Phùng Trọng Hùng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa chủ đề các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12 THPT ” hoàn thành là kết quả nghiên

cứu của chính bản thân tôi và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào của người khác Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã thực hiện nghiêm túc các quy tắc đạo đức nghiên cứu; các kết quả trong luận văn là kết quả nghiên cứu, khảo sát riêng của cá nhân tôi; tất cả các tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn đều được trích dẫn tường minh, theo đúng quy định

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực của số liệu và các nội dung khác trong luận văn của mình

Vĩnh Phúc, tháng 6 năm 2017

Tác giả luận văn

Phùng Trọng Hùng

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DCTNĐG Dụng cụ thí nghiệm đơn giản

TN

TNVL

Thí nghiệm Thí nghiệm vật lí

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Đóng góp của đề tài 3

9 Cấu trúc của luận văn 4

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 5

1.1 Hoạt động ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông 5

1.1.1 Vị trí, tác dụng của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học vật lí ở trường phổ thông 5

1.1.1.1 Vị trí của hoạt động ngoại khóa 5

1.1.1.2 Tác dụng của hoạt động ngoại khóa vật lí 6

1.1.2 Các đặc điểm của hoạt động ngoại khóa vật lí 7

1.1.3 Nội dung ngoại khóa vật lí 8

1.1.4 Các hình thức ngoại khóa vật lí 9

1.1.4.1 Dựa vào số lượng học sinh tham gia ngoại khóa 9

1.1.4.2 Dựa vào cách thức tổ chức cho học sinh tham gia ngoại khóa 14

1.1.4.3 Dựa vào cách thức tham gia hoạt động ngoại khóa của học sinh 16

1.1.5 Phương pháp dạy học hoạt động ngoại khóa vật lí 17

1.1.6 Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí 19

1.1.7 Vai trò, nhiệm vụ và yêu cầu đối với giáo viên trong tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí 21

1.2 Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh 23

1.2.1 Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn 23

1.2.2 Các biểu hiện năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn 23

1.2.3 Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn và biểu hiện trong môn vật lí 24

1.2.4 Các biện pháp phát huy năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của HS trong hoạt động ngoại khóa 27

1.3 Kết luận chương 1 28

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHÓA VẬT LÍ CHỦ ĐỀ CÁC THIẾT BỊ ĐIỆN GIA ĐÌNH CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT 30

2.1 Tìm hiểu nội dung kiến thức liên quan đến dạy học ngoại khóa 30

2.1.1 Vị trí và vai trò nội dung kiến thức 30

2.1.2 Mục tiêu dạy học cho nội dung ngoại khóa 31

2.1.2.1 Mục tiêu về kiến thức 31

2.1.2.2 Mục tiêu về kỹ năng 32

- Tiến hành được thí nghiệm để khảo sát đoạn mạch RLC nối tiếp 33

2.1.2.3 Mục tiêu về thái độ 33

2.2 Tổng quan về một số thiết bị điện gia đình 34

2.2.1 Cấu tạo, đặc điểm và nguyên tắc hoạt động của thiết bị điện - quang 34

2.2.1.1 Cấu tạo của bóng đèn sợi đốt 34

2.2.1.2 Đặc điểm và nguyên tắc hoạt động của bóng đèn sợi đốt 34

2.2.1.3 Cấu tạo của bóng đèn ống 35

2.2.1.4 Đặc điểm và nguyên tắc hoạt động của đèn ống 36

2.2.1.5 Cấu tạo của bóng đèn LED 37

2.2.1.6 Đặc điểm và nguyên tắc hoạt động của đèn LED 38

2.2.2 Cấu tạo, đặc điểm và nguyên tắc hoạt động của thiết bị điện -nhiệt 39

2.2.2.1 Cấu tạo của bếp điện 39

2.2.2.2 Đặc điểm và nguyên tắc hoạt động của bếp diện 40

2.2.2.3 Một số khuyến cáo khi sử dụng an toàn cho bếp điện 45

2.2.2.2 Cấu tạo của bàn là 46

2.2.2.3 Hoạt động của bàn là 47

2.2.2.4 Cách sử dụng bàn là 47

2.2.2.5 Các yêu cầu kĩ thuật của dây đốt nóng 47

2.2.2.6 Cách sử dụng và bảo quản bàn ủi khô 48

2.3 Thực tiễn dạy học ngoại khóa về chủ đề thiết bị điện gia đình cho học sinh các trường THPT thuộc địa bàn huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc 52

2.3.1 Mục đích điều tra 52

2.3.2 Phương pháp điều tra 52

2.3.3 Đối tượng điều tra 53

2.3.4 Kết quả điều tra 53

2.3.4.1 Tình hình dạy học chương “Dòng Điện xoay chiều” và 2 Chương “Sóng ánh sáng - Lượng tử ánh sáng” 53

2.3.4.2 Thực trạng HĐNK vật lí trong nhà trường hiện nay 60

2.3.4.3 Tình hình học tập môn vật lí và HĐNK môn vật lí của HS 61

2.4 Xây dựng quy trình hoạt động ngoại khóa về chủ đề thiết bị điện gia đình 62

2.4.1 Ý định sư phạm chung khi xây dựng quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa về chủ đề thiết bị điện gia đình 62

2.4.2 Mục tiêu của hoạt động ngoại khóa chủ đề thiết bị điện gia đình 63

2.4.2.1 Về kiến thức 63

2.4.2.2 Về kỹ năng 63

2.4.2.3 Về thái độ, tình cảm 64

2.4.2.4 Về phát triển tính tích cực và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn 64

2.4.3 Nội dung của hoạt động ngoại khóa về thiết bị điện 64

2.4.3.1 Nội dung thứ nhất: 64

2.4.3.2 Nội dung thứ hai: 69

2.4.4 Dự kiến những khó khăn mà học sinh gặp phải trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ và các phương án hỗ trợ 69

2.4.5 Hình thức tổ chức 69

2.4.6 Phương pháp dạy học ngoại khóa 71

2.4.7 Dự kiến những khó khăn mà học sinh gặp phải trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ và các phương án hỗ trợ 73

2.4.8 Dự kiến tổ chức chương trình hội vui vật lí 74

2.4.8.1 Các bước cần chuẩn bị trước khi tổ chức 74

2.4.8.2 Dự kiến nội dung chương trình hội vui vật lí 76

2.5 Kết luận chương 2 79

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 81

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 81

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 81

3.3 Đối tượng và thời gian thực nghiệm 81

3.4 Phương pháp thực nghiệm 81

3.5 Phân tích diễn biến quá trình thực nghiệm sư phạm 82

3.6 Đánh giá định tính kết quả thực nghiệm sư phạm 86

3.6.1 Đánh giá tính khả thi của quy trình đã lập 86

3.6.2 Đánh giá tính tích cực, năng lực giả quyết vẫn đề thực tiễn của HS trong quá trình tham gia hoạt động ngoại khóa 88

3.7 Đánh giá định lượng kết quả học tập của học sinh 92

3.7.1 Chọn mẫu 92

3.7.2 Kết quả học tập của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 92

3.7.3 Mô tả thống kê kết quả điểm kiểm tra hai lớp 94

3.7.3.1 Mô tả thống kê qua bảng phân phối và đồ thị biểu diễn 94

3.7.3.2 Mô tả thống kê qua các tham số thống kê 97

3.7.3.3 Kiểm định giả thuyết thống kê 99

3.8 Kết luận chương 3 101

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO 105 PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 2

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong thế kỷ XXI, với sự bùng nổ thông tin và sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, công nghệ, đã tác động đến mục tiêu giáo dục truyền thống, từ mục tiêu chủ yếu trang bị kiến thức sang mục tiêu đào tạo kỹ năng, kỹ xảo, năng lực của học sinh Nước ta đang tiến hành xây dựng đất nước theo hướng CNH-HĐH và hội nhập quốc tế, vì thế chúng ta cần có nguồn nhân lực trình độ cao, năng động, sáng tạo và phẩm chất đạo đức tốt Trước tình hình đó, yêu cầu nghành giáo dục phải có những thay đổi về chương trình, nội dung Đặc biệt là đổi mới về phương pháp giáo dục

Trong Văn kiện đại hội Đảng XII, kế thừa quan điểm chỉ đạo của nhiệm kỳ trước, Đảng ta đề ra định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, xác định đây là một kế sách, quốc sách hàng đầu, tiêu điểm của sự phát triển, mang tính đột phá, khai mở con đường phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong thế kỷ XXI, khẳng định triết lý nhân sinh mới của nền giáo dục nước nhà “dạy người, dạy chữ, dạy nghề”

Do sự hạn chế của thời gian trên lớp trong chương trình chính khóa, đồng thời với sự gia tăng không ngừng của tri thức đã làm xuất hiện mâu thuẫn giữa nhu cầu nhận thức của học sinh với kế hoạch của chương trình Thực tế cho thấy, dạy học nội khóa vẫn còn rất nặng nề, chưa kích thích sự hứng thú học tập và chưa phát triển được năng lực sáng tạo của học sinh Thời gian để học sinh thực hành vận dụng kiến thức vào thực tiễn còn quá ít so với kiến thức học sinh đã học được Do vậy để đạt được mục tiêu đã đề ra của giáo dục cần đa dạng hóa các hình thức tổ chức học tập của học sinh, cần phải khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động ngoại khóa lên lớp (Hoạt động ngoại khóa) Đây là một hình thức dạy học có ý nghĩa và vai trò hết sức quan trọng, mang lại hiệu quả cao, nó không những giúp học sinh củng cố kiến thức đã học ở nội khóa mà còn giúp đào sâu, mở rộng kiến thức, phát huy tính tích cực, sáng tạo, khả năng làm việc nhóm và những kỹ năng sử dụng máy móc của học sinh nhưng hiện nay chưa được chú trọng ở các trường phổ thông

Đặc biệt, do đặc thù của môn vật lí là môn Khoa học thực nghiệm nên trong giảng dạy và học tập môn vật lí, thực nghiệm là một khâu quan trọng Nó không chỉ làm tăng tính hấp dẫn của môn học mà còn giúp học sinh hiểu sâu hơn các kiến thức

đã học, đồng thời giúp học sinh yêu mến môn học và có hứng thú tìm tòi kiến thức của môn học Thông qua thực nghiệm và trải nghiệm thực tiễn, học sinh rèn được

kỹ năng kỹ xảo, giáo dục tổng hợp hình thành tư duy sáng tạo và tinh thần làm việc tập thể Qua đó, học sinh hình thành được kỹ năng sử dụng các máy móc thiết bị cơ bản làm cơ sở cho việc sử dụng những công cụ trong cuộc sống hàng ngày Hiện nay, số tiết học thực hành còn ít nên việc tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học vật lí là thực sự cần thiết

Qua hơn 10 năm trực tiếp giảng dạy vật lí ở trường THPT, chúng tôi nhận thấy kiến thức chương “Dòng điện xoay chiều và 2 chương sóng ánh sáng - Lượng tử ánh sáng” khá trừu tượng và có nhiều ứng dụng gắn liền với thực tiễn cuộc sống

mà trong quá trình tổ chức dạy học chưa khai thác dược nhiều

Do vậy, việc vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng vật lí liên quan

và vận dụng vào thực tiễn của học sinh gặp nhiều khó khăn Ngoài ra trong phần kiến thức này có nhiều thiết bị điện đơn giản mà học sinh có thể tự chế tạo hoặc khai thác từ những thiết bị có sẵn trong thực tế để tạo ra thiết bị điện phục vụ cuộc sống, tuy nhiên giáo viên chưa tổ chức cho học sinh tự thiết kế Trong giờ học chính khóa học sinh ít có cơ hội được rèn luyện và trải nghiệm các kỹ năng, chưa khơi dậy được hứng thú, tích cực trong học tập và tư duy sáng tạo cho học sinh

Với mong muốn góp phần vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả quá trình

dạy và học vật lí ở trường THPT, chúng tôi chọn đề tài “Tổ chức dạy học ngoại khóa về các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12” để thực hiện việc nghiên

cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng các nhiệm vụ học tập để tổ chức hoạt động ngoại khóa về các thiết

bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Các thiết bị thí nghiệm phần điện và quá trình tổ chức dạy học ngoại khóa Một số chủ đề về các thiết bị điện gia đình đối với học sinh lớp 12 trường THPT

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được các nhiệm vụ học tập để tổ chức dạy học ngoại khóa vật lí

về một số thiết bị điện gia đình phù hợp định hướng dạy học phát triển năng lực thì

sẽ phát triển được năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động ngoại khóa và ngoại khóa khi dạy học vật lí theo định hướng phát triển năng lực hoạt động thực tiễn

- Điều tra thực trạng và đưa ra giải pháp về việc tổ chức dạy học ngoại khóa vật lí tại một số trường THPT

- Xây dựng các nhiệm vụ học tập và tổ chức hoạt động ngoại khóa về các thiết

bị điện trong gia đình dùng trong dạy học vật lí 12 THPT

- Tổ chức thực nghiệm, đánh giá kết quả thực nghiệm, rút ra kết luận cần thiết

6 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động ngoại khóa của học sinh lớp 12 về “Các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lý 12” ở một số trường THPT tại huyện Bình Xuyên – tỉnh Vĩnh Phúc

7 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận phục vụ đề tài: nghiên cứu các tài liệu về tâm lí học,

giáo dục học, lý luận dạy học vật lí, các tài liệu về dạy học ngoại khóa

- Nghiên cứu thực tế dạy học ngoại khóa Vật lí tại một số trường THPT

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm: thực hiện dạy học ngoại khóa nội dung đã chọn và đánh giá mức độ hoàn thành của luận văn so với mục đích nghiên cứu của

đề tài

8 Đóng góp của đề tài

- Xác định được các vấn đề cơ bản của lý luận về hoạt động ngoại khoá vật lí tại các trường THPT

- Đề xuất được một số nội dung và hình thức dạy học ngoại khoá vật lí về các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí lớp 12

- Có thể làm tài liệu tham khảo cho việc tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí

9 Cấu trúc của luận văn

Luận văn dự kiến được trình bày gồm: Ngoài phần mở đầu, phần kết luận chung, phần tài liệu tham khảo Phần nội dung gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của đề tài

Chương 2: Tổ chức hoạt động ngoại khoá “Thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12 THPT” nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI

KHÓA VẬT LÍ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1.1 Hoạt động ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông

1.1.1 Vị trí, tác dụng của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức

tổ chức dạy học vật lí ở trường phổ thông

1.1.1.1 Vị trí của hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa là hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp, một trong những mảng hoạt động giáo dục quan trọng ở nhà trường phổ thông Hoạt động này có ý nghĩa hỗ trợ cho giáo dục nội khóa, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách, bồi dưỡng năng khiếu và tài năng sáng tạo của học sinh Nội dung ngoại khóa rất phong phú và đa dạng, nhờ đó các kiến thức tiếp thu được trên lớp có cơ hội được áp dụng, mở rộng thêm trên thực tế, đồng thời có tác dụng nâng cao hứng thú học tập nội khóa Khi hoạt động ngoại khóa, HS có thể tham quan học tập, tổ chức thảo luận theo chuyên đề, tổ chức các buổi hội thảo [1] Hoạt động ngoại khoá vật lí là một trong những hoạt động ngoài giờ lên lớp,

có tổ chức, có kế hoạch, có phương hướng rõ ràng, được HS tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ lên lớp chính khoá, dưới sự hướng dẫn của GV vật lí, nhằm gây hứng thú và phát triển tư duy, rèn luyện một số kỹ năng, củng cố, bổ sung, mở rộng và nâng cao kiến thức vật lí của HS, phát triển năng lực, đồng thời góp phần giáo dục HS một cách toàn diện

Nhà trường phổ thông hiện nay thường có ba hình thức tổ chức giáo dục là: dạy học trên lớp, giáo dục lao động kĩ thuật tổng hợp và hướng nghiệp dạy nghề

và công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp Công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như : Xã hội – chính trị, văn hóa – khoa học, nghệ thuật, thể dục thể thao, quốc phòng Công tác ngoại khóa nói chung và công tác ngoại khóa vật lí nói riêng thuộc lĩnh vực thứ hai của toàn

bộ công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông [4]

1.1.1.2 Tác dụng của hoạt động ngoại khóa vật lí

* Tác dụng giáo dục

- HĐNK giúp HS củng cố, đào sâu, mở rộng những tri thức đã học trên lớp, ngoài ra giúp học sinh vận dụng tri thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn đời sống đặt ra, theo phương châm học đi đôi với hành, lí thuyết gắn liền với thực tiễn

- Ngoại khoá góp phần giáo dục tính tổ chức, tính kế hoạch, tinh thần làm chủ

và ý thức hợp tác xã hội chủ nghĩa trên cơ sở những hoạt động thực tế Mặt khác ngoại khoá được thực hiện cơ bản dựa trên sự tự nguyện tự giác của học sinh cộng với sự hỗ trợ động viên thích hợp của GV sẽ động viên được HS nỗ lực hết mực với khả năng của mình

- Ngoại khoá sẽ làm cho quá trình dạy bộ môn thêm phong phú, càng nhiều hình thức tổ chức càng làm cho việc học tập của học sinh thêm hứng thú sinh động, tạo cho học sinh lòng hăng say yêu công việc, đó là một trong những điều kiện để phát triển tài năng Chính ở đây học sinh có thể thử làm, tập dượt phát huy óc sáng tạo, tự tin ở mình, có thể dám nghĩ dám làm

* Tác dụng giáo dưỡng

- Hoạt động ngoại khoá góp phần củng cố, bổ sung kiến thức cho học sinh Thông qua hoạt động ngoại khoá, kiến thức học sinh thu nhận được sẽ sâu sắc hơn Trong khi tiến hành hoạt động ngoại khoá, học sinh được tự mình nghiên cứu, tự mình tìm hiểu vấn đề và tranh luận với bạn bè trong sự cân nhắc kĩ càng Chính vì thế hoạt đông ngoại khoá góp phần đắc lực trong việc phát triển trí lực và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

- Vì điều kiện thời gian, trong chương trình nội khoá có những phần giáo viên không thể giới thiệu hết được Những phần này nếu được bổ sung bởi hoạt đông ngoại khoá thì kiến thức của học sinh sẽ được mở rộng thêm Học sinh có thể thu nhận được kiến thức dưới nhiều hình thức như nhóm ngoại khoá, câu lạc bộ khoa học, hội vui vật lí, hội thi

* Tác dụng giáo dục kĩ thuật tổng hợp, định hướng nghề nghiệp

Qua hoạt động ngoại khoá, học sinh được rèn luyện một số kỹ năng như:

- Bồi dưỡng kĩ năng như mắc mạch điện, hàn, lắp ráp…

- Tập nghiên cứu một vấn đề, thuyết minh, trình bày trước đám đông…

- Tập sử dụng những dụng cụ đo lường cơ bản, những máy móc đơn giản trong đời sống, những máy móc từ đơn giản tới hiện đại

Trên cơ sở tham gia các hoạt động ngoại khoá HS sẽ nảy nở tình cảm nghề nghiệp, bước đầu có ý thức thiên hướng của mình về nghề nghiệp mà mình sẽ chọn trong tương lai

* HĐNK là điều kiện để giáo viên có thể áp dụng thử các phương pháp dạy học mới Các nhóm ngoại khoá thường là ít học sinh, có thể tạo điều kiện tốt cho việc thực nghiệm và kiểm tra kết quả của giáo viên bởi vì các em gần gũi hơn với thầy cô, thầy cô sẽ nắm vững hơn về khả năng, về tâm lí, hơn nữa việc thử phương pháp mới ở đây cũng không gây nên sự bất thường đáng kể trong học sinh nên hiệu quả việc thử nghiệm sẽ cao hơn [1], [4]

1.1.2 Các đặc điểm của hoạt động ngoại khóa vật lí

Hoạt động ngoại khóa nói chung và hoạt động ngoại khóa vật lí nói riêng có những đặc điểm cơ bản sau:

- Việc tổ chức hoạt động ngoại khóa dựa trên tính tự nguyện tham gia của

HS và có sự hướng dẫn của GV Trên cơ sở đó, HS sẽ yêu thích công việc, hoạt động

tích cực, có hiệu quả và phát triển được năng lực của mình

- Số lượng HS tham gia không hạn chế, có thể là theo nhóm nhưng cũng có

thể là tập thể đông người Trong điều kiện cho phép có thể huy động HS toàn

trường tham gia, không phân biệt trình độ HS

- Có kế hoạch cụ thể về mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, lịch hoạt động cụ thể và thời gian thực hiện

- Việc đánh giá kết quả của HĐNK không thông qua điểm mà thông qua sản phẩm của học sinh làm được, thông qua sự hứng thú, tích cực, năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

Ngoài ra, kết quả của hoạt động ngoại khóa được đánh giá một cách công khai thông qua cả GV và HS Để khích lệ quá trình hoạt động của HS thì cũng cần

có sự khuyến khích và phần thưởng động viên kịp thời cho các em [1], [9], [12]

1.1.3 Nội dung ngoại khóa vật lí

Do đặc trưng của bộ môn vật lí là môn khoa học thực nghiệm nhưng lâu nay việc dạy môn học này ở các trường học vẫn thường mang tính hàn lâm, nặng về trang bị kiến thức lí thuyết Học sinh học cũng chủ yếu để phục vụ thi, ít đi sâu tìm hiểu bản chất của hiện tượng và sự gắn kết giữa kiến thức sách vở với thực tiễn đời sống Vì vậy, nội dung hoạt động ngoại khóa cần phải bổ sung kiến thức nội khóa, củng cố, đào sâu, mở rộng hợp lí các kiến thức trong chương trình vật lí, bổ sung những kiến thức lí thuyết, kỹ năng thực hành, giới thiệu các ứng dụng kĩ thuật vật lí trong khoa học và kỹ thuật hoặc khắc phục những sai lầm mà HS thường mắc phải khi học nội khóa; giúp cho HS hiểu rõ, biết liên kết và khái quát hóa những kiến thức được hình thành một cách rời rạc HĐNK làm cho HS cảm thấy hứng thú, yêu thích môn học và giúp HS rèn luyện khả năng phân tích và giải quyết vấn đề Việc tham gia HĐNK sẽ giúp HS phát triển tính độc lập, tăng khả năng tư duy và sáng tạo, kĩ năng làm việc nhóm từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ môn Vật

lí

Nội dung ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông có thể gồm:

- Đào sâu nghiên cứu những kiến thức lí thuyết về vật lí và kĩ thuật

- Nghiên cứu những lĩnh vực riêng biệt của vật lí học ứng dụng như kĩ thuật điện, kĩ thuật vô tuyến, kĩ thuật chụp ảnh

Nghiên cứu thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ, làm thí nghiệm vật lí, nghiên cứu những ứng dụng của vật lí trong cuộc sống

Việc lựa chọn nội dung nào để tổ chức HĐNK vật lí, GV phải dựa vào một

số yếu tố, đó là:

- Mục tiêu của HĐNK vật lí

- Phân tích đặc điểm nội dung kiến thức vật lí có tính trừu tượng, có nhiều

ứng dụng trong thực tiễn nhưng trong nội khóa chưa đáp ứng được do điều kiện thời gian, phương tiện dạy học

- Nội dung ngoại khóa phải hấp dẫn để thu hút được đông đảo HS tự nguyện tham gia

- Cơ sở vật chất, điều kiện tổ chức, hình thức tổ chức HĐNK [1], [4]

Căn cứ vào các hướng có thể tổ chức HĐNK vật lí như trên và thực tế giảng dạy ở trường THPT hiện nay, chúng tôi lựa chọn nội dung HĐNK “Tổ chức dạy

học ngoại khóa về các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12” như sau:

• GV giao nhiệm vụ và hướng dẫn HS lựa chọn một số dụng cụ điện gia đình, tiến hành tìm hiểu cấu tạo, nguyên tắc hoạt động, phương pháp sử dụng thiết bị an toàn, có hiệu quả và kiến thức vật lí liên quan

• Tổ chức một số buổi để HS báo cáo kết quả thực hiện các nhiệm vụ được

giao kết hợp với thi tài hiểu biết một số thiết bị điện gia đình

1.1.4 Các hình thức ngoại khóa vật lí

Việc phân chia các hình thức hoạt động ngoại khóa về vật lí chỉ mang tính chất tương đối, không phân biệt được rõ ràng Có thể phân ra các hình thức hoạt động ngoại khóa về vật lí theo nội dung HĐNK, số lượng học sinh tham gia, cũng

có thể phân theo cách thức tổ chức hoặc cách thức tham gia hoạt động ngoại khóa… Chẳng hạn:

1.1.4.1 Dựa vào số lượng học sinh tham gia ngoại khóa

a) Hoạt động ngoại khóa theo các nhóm

Dựa trên tính chất đặc thù của bộ môn vật lí: các kiến thức vật lí không khó nhưng biểu hiện khá phức tạp trong thực tế và các kiến thức được xây dựng chủ yếu bằng con đường thực nghiệm Cho nên tổ chức ngoại khóa về vật lí nên lựa chọn nhiều nội dung liên quan đến việc sử dụng thí nghiệm Để hoạt động ngoại khóa về vật lí có liên quan nhiều đến thí nghiệm thành công thì hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa theo nhóm là ưu việt nhất Hình thức này vừa đảm bảo cho quá trình

thiết kế, chế tạo và tiến hành thí nghiệm diễn ra nhanh, có chất lượng vừa tạo điều kiện cho học sinh tự học hỏi lẫn nhau và rèn luyện kĩ năng làm việc theo nhóm Các nguyên tắc tổ chức nhóm ngoại khoá để HĐNK có hiệu quả tốt:

- Nhóm ngoại khoá không nên quá đông (nên từ 3 => 7 học sinh)

- Đảm bảo nguyên tắc tôn trọng sở thích và tính tự nguyện của học sinh khi tham gia ngoại khóa Học sinh phải được lựa chọn đề tài mình thích để nghiên cứu, tìm hiểu Điều đó đảm bảo học sinh yêu thích công việc của mình và phát huy được tài năng của mỗi HS

- GV cần phải phát hiện và xây dựng được hạt nhân của nhóm Đó là HS phải thực sự thích thú và nhiệt tình với công việc của nhóm, đồng thời có khả năng tập hợp, đoàn kết các thành viên của nhóm, nắm được kiến thức lí thuyết về lĩnh vực tham gia Điều đó sẽ giúp nhóm ngoại khóa tồn tại và hoạt động có hiệu quả nhất

- Yếu tố mới và tính vừa sức của đề tài đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển sự hứng thú và tích cực của nhóm Với nguyên tắc này, nội dung hoạt động ngoại khóa phải mới ít nhiều so với nội khóa, không đơn thuần là những thí nghiệm kiểm nghiệm lại kiến thức hoặc áp dụng dưới dạng quá đơn giản các kiến thức đã học Giáo viên cần phải xác định được nội dung thích hợp, vừa sức với học sinh và khéo léo tổ chức sao cho từng bước học sinh thu được kết quả đều đặn,

kể cả ở giai đoạn đầu để động viên kịp thời Để đạt được điều đó, khi tổ chức nhóm ngoại khóa giáo viên cần phải dự kiến được những khó khăn mà học sinh có thể gặp phải, lên phương án giúp đỡ và tạo điều kiện về thời gian, tài liệu, nguyên vật liệu cho nhóm học sinh

- Phải đảm bảo tính nghiêm túc, nhẹ nhàng, nhưng không tuỳ tiện Nhóm ngoại khoá cần có kế hoạch làm việc cụ thể, tránh tình trạng “đầu voi đuôi chuột”, kiên quyết không để kế hoạch bị phá sản chừng nào không bị các yếu tố khách quan chi phối Giáo viên cần đưa ra mốc thời gian hoàn thành để các nhóm chủ động trong công việc

Nội dung của nhóm ngoại khóa: tùy theo nội dung hoạt động của nhóm ngoại khóa có thể phân loại thành: nhóm “Vật lí lí thuyết”, nhóm “Chế tạo dụng cụ thí nghiệm vật lí”, nhóm “Vật lí kĩ thuật”…

- Nhóm “Vật lí lý thuyết”

+ Nhóm này đi sâu vào tìm hiểu và sưu tầm các tài liệu xoay quanh vấn đề đang học hoặc các vấn đề đang được quan tâm nhằm giúp cho các thành viên trong lớp hiểu sâu hơn kiến thức được học Đồng thời nghiên cứu, giải thích các hiện tượng mà trong hoàn cảnh hạn chế của thời gian trên lớp mà giáo viên không thể đi sâu được Khi tham gia nhóm ngoại khóa này, học sinh có thể sưu tầm những bài vật lí hay rồi tiến hành thảo luận để tìm ra phương pháp giải hay, ngắn gọn; cũng có thể nhiệm vụ của nhóm là tìm hiểu lịch sử phát sinh và phát triển của một lĩnh vực của vật lí, kĩ thuật hoặc học sinh tìm hiểu tiểu sử của các nhà bác học vật lí…

+ Nhóm có thể phụ trách công việc ra báo tường hoặc tập san vật lí của trường, nội dung hoạt động của nhóm ngoại khóa này phải mới so với nội khóa, không đơn thuần là sưu tập các thông tin đã có trong sách giáo khoa hoặc sách bài tập

+ Trong quá trình thực hiện đề tài, giáo viên cần lưu ý tới sự hứng thú của học sinh theo hướng tìm hiểu, nghiên cứu mà các em đã chọn để đảm bảo cho đề tài được thành công, đúng tiến độ và cung cấp được những sản phẩm có chất lượng

- Nhóm “Chế tạo dụng cụ thí nghiệm vật lí”

+ Do đặc thù của môn học cho nên hình thức nhóm ngoại khóa “Chế tạo dụng

cụ thí nghiệm vật lí” là phổ biến nhất trong công tác ngoại khóa vật lí

+ Tại các trường phổ thông hiện nay đã được trang bị các dụng cụ thí nghiệm phục vụ cho giờ học thực hành của học sinh Tuy nhiên, số lượng các thí nghiệm còn hạn chế, đặc biệt là các thí nghiệm có liên quan đến các ứng dụng vật lí của kĩ thuật Để có thể phát huy tính tích cực của học sinh và phát triển được năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của các em thì việc phải chế tạo thêm các dụng cụ thí nghiệm

là rất cần thiết Do vậy công tác ngoại khóa tổ chức cho học sinh tham gia chế tạo các dụng cụ thí nghiệm là rất phù hợp Tổ chức được tốt hình thức ngoại khóa với

nội dung như vậy vừa giúp học sinh trực tiếp tham gia chế tạo dụng cụ có thể hiểu sâu hơn kiến thức được học, thấy được ứng dụng của kiến thức trong thực tế, đồng thời cũng khiến cho các em thấy hứng thú và tích cực hơn trong học tập, đồng thời vừa có thể bổ sung thêm các dụng cụ thí nghiệm còn thiếu cho nhà trường, giúp cho việc giảng dạy các khóa sau được thuận lợi Trong trường hợp như vậy, giáo viên cũng cần phải góp ý để các em chế tạo được những dụng cụ thí nghiệm đẹp, bền và

có thể sử dụng được lâu dài Tuy nhiên trong quá trình học sinh chế tạo dụng cụ, giáo viên cũng cần làm cho các em hiểu rõ nguyên tắc cấu tạo cũng như hoạt động của các dụng cụ thí nghiệm, chứ không phải các em chỉ cần chế tạo các dụng cụ theo mẫu có sẵn mà không hiểu bản chất và ý nghĩa của các dụng cụ Như vậy thì công tác ngoại khóa mới có ý nghĩa giáo dục và thực tiễn mạnh mẽ

+ Giáo viên cũng cần lưu giữ các hình ảnh hoạt động và sản phẩm của nhóm trong phòng thí nghiệm của nhà trường để giáo dục và làm gương cho các thế hệ sau Trong quá trình hoạt động ngoại khóa, giáo viên cũng cần dạy cho các em biết cách sử dụng các công cụ, hiểu tính năng và cách gia công các vật liệu khác nhau như sắt, gỗ, bìa cứng, dung dịch hoá học, dây dẫn bằng kim loại, Giáo viên cũng

có thể nhờ phụ huynh hoặc chuyên gia đến hướng dẫn cho các em trong nhóm

đỡ về kĩ thuật cũng như kinh nghiệm Các nhóm ngoại khóa “Vật lí kĩ thuật” này

nếu làm tốt vai trò của mình sẽ trở thành nòng cốt trong việc liên hệ bài học vật lí với thực tế kĩ thuật, nhóm này có vai trò tốt trong việc giúp cho các học sinh khác hiểu rõ hơn vai trò và biểu hiện của các kiến thức vật lí trong đời sống

b) Hoạt động ngoại khóa có tính quần chúng rộng rãi

Hoạt động ngoại khóa này thường là kết quả của quá trình hoạt động của nhóm vật lí Các hoạt động ngoại khóa vật lí có các hình thức tổ chức như: Hội vui vật lí; Triển lãm vật lí; Báo tường về vật lí…

Hội vui vật lí là một hình thức ngoại khóa dễ phổ biến, lôi cuốn được đông đảo

HS tham gia, tạo ra được khí thế trong học tập và nghiên cứu Hội vui có thể tổ chức theo từng chuyên đề hoặc theo khối lớp Chẳng hạn: hội vui cơ học; hội vui về nhiệt học; hội vui về điện học; hội vui về quang học… Hội vui có nội dung chính là các trò chơi hoặc các câu hỏi rèn luyện trí tuệ, như: trò chơi hái hoa dân chủ; thi khéo tay; thi giải đáp các câu hỏi trí tuệ, thi chế tạo thiết bị thí nghiệm Thời gian

tổ chức hội vui không nên kéo dài để đảm bảo cho hội vui vừa truyền tải hết nội dung cần thiết vừa không gây ảnh hưởng đến sức khỏe và sự đi lại của HS

Triển lãm về vật lí ở trường phổ thông có thể tổ chức nhân ngày lễ của trường

hoặc dịp tổng kết một kì học hoặc cuối năm học Mục đích của triển lãm về vật lí là

để nói lên thành tựu hoạt động học tập và nghiên cứu về vật lí của một khối lớp hoặc của toàn trường Nội dung triển lãm có thể gồm: dụng cụ, mô hình vật lí mà

HS chế tạo được; mẫu vật sưu tầm được; đồ dùng phục vụ cho việc dạy học; biểu diễn thí nghiệm vật lí có liên quan đến kiến thức vật lí phổ thông mà HS đã được học Triển lãm có thể tổ chức kết hợp với hội vui vật lí hoặc tiến hành cùng với các

bộ môn khác như toán, hóa, sinh, công nghệ…

Báo tường về vật lí là một hình thức hoạt động ngoại khóa khá hấp dẫn, dễ tổ

chức, lôi cuốn được đông đảo HS tham gia, không phân biệt trình độ HS nhiều Hình thức hoạt động ngoại khóa này có tác dụng tốt trong việc thúc đẩy HS sưu tầm, đọc các sách báo hoặc giải các bài toán hay về vật lí Báo tường về vật lí cũng

là một hoạt động để GV hoặc các thành viên tích cực trong lớp công bố các bài toán hay mà không có điều kiện hoặc không cần thiết phải trình bày trên lớp

1.1.4.2 Dựa vào cách thức tổ chức cho học sinh tham gia ngoại khóa

a) Tham quan các công trình kĩ thuật vật lí

Tham quan các công trình kĩ thuật ứng dụng kiến thức vật lí đã học là một hình thức tổ chức dạy học trong thực tế, quan sát trực tiếp của HS dưới sự hướng dẫn của GV và cơ sở tham quan nhằm nghiên cứu sự vật, hiện tượng, qui trình cần tìm hiểu trong nội dung dạy học Hình thức tham quan ngoại khóa có thể được tổ chức trước, trong và sau khi học một kiến thức nào đó

Tác dụng của việc tham quan :

- Góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm của học sinh, giúp học sinh yêu quý công việc, có nhận thức đúng đắn về lao động

- Nâng cao sự hiểu biết, rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích và tổng hợp tư liệu thu thập Kích thích sự tìm tòi sáng tạo của học sinh

- Góp phần định hướng nghề nghiệp tương lai cho học sinh

Khi tổ chức tham quan ngoại khóa, cần chú ý :

- Liên hệ và thống nhất với cơ sở tham quan về mục đích tham quan, nội dung hướng dẫn tham quan, tránh tản mạn, chỉ cần cho học sinh hiểu nguyên lí hay quy trình sản xuất của thiết bị máy móc đó

- Dặn dò, sinh hoạt với học sinh về việc giữ trật tự kỷ luật, giữ vệ sinh và an toàn khi đi tham quan Nhắc nhở học sinh ghi chép cẩn thận và nên có bài thu hoạch

để kiểm tra, đánh giá kết quả tham quan

- Cần tránh để xảy ra tình trạng biến tham quan ngoại khóa học tập thành một buổi tham quan đơn thuần

bản thân, trang bị cho các em những kĩ năng cần thiết để vận dụng vào thực tiễn đời sống xã hội

Việc tổ chức câu lạc bộ cần kết hợp với Đoàn trường, các vị trí chủ chốt có thể giao cho các học sinh tích cực và có sự hỗ trợ chuyên môn của giáo viên bộ môn Kinh phí hoạt động có thể do học sinh đóng góp, hoặc do nhà trường và Đoàn thanh niên hỗ trợ Có thể nhờ sự hỗ trợ của các cựu học sinh của trường, từng là thành viên của câu lạc bộ

c) Hội thi vật lí

Hội thi vật lí là nơi để mỗi cá nhân hoặc tập thể thể hiện khả năng của mình, khẳng định thành tích, kết quả của quá trình tu dưỡng, rèn luyện, phấn đấu trong học tập Qui mô, đối tượng tham gia, cách thức tổ chức hội thi phụ thuộc vào mục đích, yêu cầu, ý nghĩa, tính chất và nội dung của hội thi Một số hình thức của hội thi vật lí: Thi trả lời nhanh; Thi giải thích hiện tượng; Thi giải bài tập; Thi giải ô chữ; Thi thực hành, làm thí nghiệm, chế tạo dụng cụ thí nghiệm; Thi chơi một số trò chơi có sử dụng kiến thức vật lí

Các bước tổ chức hội thi gồm:

- Chọn chủ đề cho hội thi, thành lập ban tổ chức

- Dự thảo kế hoạch tổ chức, đề ra mục tiêu, nội dung và đối tượng dự thi Xây dựng quy chế, thang điểm và chỉ tiêu khen thưởng Thời gian và địa điểm tổ chức Kinh phí tổ chức (nguồn thu và phân bổ chi phí cho các hoạt động)

- Đề xuất dự thảo với Ban Giám Hiệu nhà trường, bàn bạc thảo luận, góp ý hoàn thiện kế hoạch

- Tổ chức thi và công bố kết quả Sau đó rút kinh nghiệm và công khai tài chính

Khi tổ chức hội thi, cần chú ý một số vấn đề sau :

- Nội dung câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, tránh gây hiểu lầm Đáp án rõ ràng, chính xác, có sức thuyết phục Thời gian trả lời hợp lí, không quá ngắn hoặc quá dài

- Ban giám khảo và người điều khiển hội thi là người có năng lực, kiến thức vững vàng, khách quan và không thiên vị

- Chuẩn bị kỹ hệ thống âm thanh, ánh sáng và các phương tiện kỹ thuật

1.1.4.3 Dựa vào cách thức tham gia hoạt động ngoại khóa của học sinh

HS đọc sách báo về vật lí và kĩ thuật, hình thức này có thể tổ chức trong một lớp học GV tạo điều kiện cho các em trình bày những thông tin mà các em đã đọc

về các lĩnh vực vật lí nhằm mục đích cung cấp thông tin, mở rộng hiểu biết cho các

HS còn lại trong lớp học

HS tổ chức các buổi báo cáo và dạ hội về các vấn đề vật lí có thể nghiên cứu thêm về một số kiến thức còn khó hiểu, trừu tượng mà giờ học nội khóa không có thời gian để tìm hiểu Bên cạnh đó, HS có thể tự tạo thí nghiệm để minh họa; HS

biểu diễn thí nghiệm hoặc giới thiệu sản phẩm vật lí chế tạo được…

HS tổ chức triển lãm, giới thiệu những kết quả tự học, tự nghiên cứu, chế tạo được hoặc làm báo tường hoặc tập san về vật lí: hình thức này ít được học sinh áp dụng vì không gây hứng thú, nó chỉ được thực hiện nếu giáo viên yêu cầu

Tham gia thiết kế, chế tạo các dụng cụ thí nghiệm, các mô hình kỹ thuật: hình thức này thu hút được nhiều học sinh tham gia vì học sinh lứa tuổi này rất thích tự thể hiện mình và thích khám phá những điều mới lạ so với những kiến thức thuần túy trong giờ học nội khóa

Luyện tập giải các bài tập vật lí: vì thời lượng giải toán vật lí không nhiều, do

đó giáo viên không có thời gian hướng dẫn cho học sinh những phương pháp hay hoặc bài toán hay mà chỉ tập chung giới thiệu những bài toán cơ bản để củng cố lí thuyết Chính vì thế, việc tổ chức cho học sinh giải bài tập vật lí là hình thức rất hay, giúp cho học sinh tìm tòi phương pháp giải toán mới và đưa ra một số bài toán

lạ Hoạt động này rất thiết thực góp phần làm tăng hiệu quả học tập rất rõ và dễ lôi cuốn học sinh tham gia Tuy nhiên, việc tổ chức cũng gặp một số khó khăn như thời gian và địa điểm… [1], [5]

Trên cơ sở nghiên cứu về các nội dung, hình thức của hoạt động ngoại khóa về vật lí và mục đích của đề tài, chúng tôi đã lựa chọn hướng nội dung hoạt động ngoại

khóa là hoạt động thực nghiệm: tổ chức và hướng dẫn học sinh thiết kế, chế tạo và

sử dụng các dụng cụ thí nghiệm về cơ học từ những vật liệu rẻ tiền, dễ kiếm, đơn giản Với hướng nội dung đó, chúng tôi cũng lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa cơ bản là học sinh hoạt động theo nhóm Ngoài ra để hoạt động ngoại khóa của học sinh có ý nghĩa và tăng sự hứng thú của học sinh hơn, chúng tôi có tổ chức một số buổi để cho các nhóm học sinh báo cáo sản phẩm và kết hợp với hội vui vật lí

1.1.5 Phương pháp dạy học hoạt động ngoại khóa vật lí

Phương pháp dạy học hoạt động ngoại khóa vật lí thường có tính mềm dẻo và nhẹ nhàng, nhưng không hề đơn giản, nó tuỳ thuộc vào nội dung ngoại khoá, trình

độ của học sinh và giáo viên Tuy nhiên, phương pháp dạy học ngoại khoá phải dựa trên các định hướng của chiến lược dạy học nói chung, đó là:

* Định hướng tìm tòi

Đó là kiểu hướng dẫn mà giáo viên không chỉ ra cho học sinh một cách tường minh các kiến thức và cách thức hoạt động cần áp dụng mà chỉ đưa ra những gợi ý mang tính tổng quát để học sinh có thể tự tìm tòi, huy động hoặc xây dựng những kiến thức và cách thức hoạt động thích hợp để giải quyết nhiệm vụ mà họ đảm nhận, tức là đòi hỏi học sinh phải tự xác định được kế hoạch hành động thích hợp trong tình huống đang xét

Sự định hướng tìm tòi có thể phân biệt hai trình độ khác nhau đối với hành động đòi hỏi ở học sinh Đó là:

- Định hướng tìm tòi áp dụng các cách thức hành động theo các mẫu đã biết: Ở mức độ này, giáo viên yêu cầu học sinh tự huy động, lựa chọn cách thức hoạt động theo các mẫu đã biết để chuyển tải áp dụng vào tình huống đang xét

- Định hướng tìm tòi sáng tạo: Giáo viên yêu cầu học sinh tự nghĩ ra cách thức

hoạt động giải quyết vấn đề, không phải là theo một mẫu có sẵn

* Định hướng khái quát chương trình hoá

Đó là kiểu hướng dẫn mà giáo viên cũng gợi ý cho học sinh tự tìm tòi nhưng

sự hướng dẫn được chương trình hóa theo các bước dự định hợp lí, theo các yêu cầu

từ cao đến thấp đối với học sinh: từ tổng quát, tổng thể, toàn bộ đến riêng biệt, chi tiết, bộ phận sao cho thực hiện được một cách có hiệu quả các yêu cầu

Người dạy phải thực hiện từng bước việc hướng dẫn học sinh tự lực giải quyết nhiệm vụ mà họ đảm nhận

- Sự định hướng ban đầu đòi hỏi học sinh tự lực tìm tòi giải quyết vấn đề -Nếu học sinh không đáp ứng được thì sự giúp đỡ tiếp theo của giáo viên là

sự phát triển định hướng khái quát ban đầu (gợi ý thêm, cụ thể hóa, chi tiết hóa thêm một bước) để thu hẹp hơn phạm vi, mức độ phải tìm tòi giải quyết cho vừa sức với học sinh

-Nếu học sinh vẫn không đáp ứng được thì sự hướng dẫn của giáo viên chuyển dần sang kiểu định hướng tái tạo, mà trước tiên là kiểu định hướng angôrít (hướng dẫn trình tự các hành động, thao tác hợp lí) để theo đó học sinh tự giải quyết vấn đề đã đặt ra

-Nếu học sinh vẫn không đáp ứng được thì mới thực hiện sự hướng dẫn tái tạo đối với mỗi hành động, thao tác cụ thể riêng biệt của trình tự hành động, thao tác đó

* Ðịnh hướng tái tạo

Tức là giáo viên chỉ ra một cách cụ thể các kiến thức cần huy động và cách thức hoạt động để sau đó học sinh tự chủ giải quyết nhiệm vụ Trong qui trình học sinh tự thực hiện nhiệm vụ, giáo viên theo dõi để kịp thời giúp đỡ nếu thấy các em thực sự gặp khó khăn mà không tự mình giải quyết được

Sự định hướng tái tạo có thể phân biệt hai trình độ khác nhau đối với hành động đòi hỏi ở học sinh Đó là:

- Định hướng tái tạo từng thao tác cụ thể riêng rẽ: Trong kiểu định hướng này người học sẽ theo dõi, thực hiện bắt chước lặp lại theo thao tác mẫu cụ thể do giáo viên chỉ ra

- Định hướng tái tạo angôrít: Trong kiểu định hướng này giáo viên chỉ ra một cách khái quát tổng thể trình tự hành động để người học tự chủ giải quyết được nhiệm vụ

Với mục đích và nội dung của đề tài, chúng tôi chọn kiểu định hướng cho học sinh không phải chỉ là định hướng tái tạo hay chỉ là định hướng tìm tòi mà là kiểu định hướng khái quát chương trình hoá Chúng tôi sẽ giao nhiệm vụ cho học sinh dưới dạng những nhiệm vụ học tập, sau đó yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm để tìm cách giải quyết nhiệm vụ được giao Nếu học sinh gặp khó khăn thì giáo viên gợi ý thêm, cụ thể hoá nhiệm vụ hơn để thu hẹp phạm vi tìm tòi, nghiên cứu và vừa sức hơn với học sinh

Việc hướng dẫn hoạt động ngoại khoá khác với dạy học nội khoá ở chỗ:

- Ở nội khoá, nếu học sinh gặp khó khăn không trả lời được câu hỏi hoặc tình huống mà giáo viên đưa ra thì giáo viên có thể ngay lập tức thu hẹp phạm vi nghiên cứu dần sao cho vừa sức với học sinh Nếu học sinh vẫn không đáp ứng được thì sự hướng dẫn của giáo viên chuyển dần sang kiểu định hướng tái tạo, mà trước hết là kiểu định hướng angôrít để theo đó học sinh tự lực giải quyết vấn đề đặt ra Nếu học sinh vẫn không đáp ứng được thì mới thực hiện sự hướng dẫn tái tạo đối với mỗi hành động, thao tác đó

- Ở dạy học ngoại khoá thì không như vậy, nếu học sinh gặp khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao, do có nhiều thời gian nên giáo viên có thể cho học sinh về nhà suy nghĩ tiếp trong vài ngày thì có thể học sinh sẽ tự giải quyết được khó khăn đó Nếu học sinh vẫn gặp khó khăn thì giáo viên sẽ gợi ý tiếp mà không sử dụng phương pháp tái tạo ngay từ đầu

1.1.6 Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí

Kết quả của hoạt động ngoại khoá vật lí phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức

và lập kế hoạch hoạt động mà giáo viên vật lí là người quyết định Hiện nay chưa có nhiều tài liệu nói rõ quy trình cụ thể quy trình tổ chức hoạt động ngoại khoá Qua tìm hiểu, nghiên cứu và tổng hợp các tài liệu chúng tôi thấy, quy trình tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí có thể tuân theo các bước sau:

* Bước 1: Lựa chọn chủ đề ngoại khoá và đặt tên cho hoạt động ngoại khóa

- Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tế của

dạy học nội khoá bộ môn, đặc điểm của HS và điều kiện của GV cũng như của nhà

trường để lựa chọn chủ đề của hoạt động ngoại khoá cần tổ chức Việc lựa chọn này phải rõ ràng để có tác dụng định hướng tâm lí và kích thích sự tích cực, tự lực của

HS ngay từ đầu

- Đặt tên cho hoạt động ngoại khóa là việc làm cần thiết vì tên của nó nói lên

được chủ đề, mục tiêu, nội dung, hình thức của ngoại khóa Tên hoạt động ngoại khóa cũng tạo ra được sự hấp dẫn, lôi cuốn, tạo ra được trạng thái tâm lí đầy hứng khởi và tích cực của HS Đặt tên cho hoạt động ngoại khóa cần rõ ràng, chính xác,

ngắn gọn, phản ánh được chủ đề và nội dung, tạo được ấn tượng ban đầu cho HS

* Bước 2: Lập kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khoá

Khi lập kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khoá thì GV cần:

- Xác định mục tiêu giáo dục của hoạt động, gồm có: mục tiêu về kiến thức; mục tiêu về kĩ năng và yêu cầu về phát triển năng lực, trí tuệ, mục tiêu về thái độ, tình cảm Mục tiêu của hoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động Các mục tiêu hoạt động cần phải rõ ràng, cụ thể và phù hợp; phản ánh được các mức độ cao

thấp của yêu cầu đạt về tri thức, kĩ năng, thái độ và định hướng giá trị

- Xây dựng nội dung cho hoạt động ngoại khoá dưới dạng những nhiệm vụ học tập cụ thể

- Xác định hình thức tổ chức, phương pháp dạy học

-Xác định các tình huống có thể xảy ra và cách giải quyết

- Xác định những công việc có thể cần hợp tác với cán bộ quản lí của địa phương, nhà trường,với cha mẹ HS, với các tổ chức quần chúng khác

- Xác định thời gian và địa điểm tổ chức

* Bước 3: Tiến hành hoạt động ngoại khoá theo kế hoạch

Khi tổ chức hoạt động ngoại khoá theo kế hoạch GV cần:

- Luôn theo dõi quá trình HS thực hiện các nhiệm vụ để có thể giúp đỡ kịp thời, đặc biệt là những tình huống phát sinh ngoài dự kiến, kịp thời điều chỉnh những nội dung diễn ra không đúng kế hoạch

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô lớn như khối lớp, trường hoặc liên trường thì GV đóng vai trò là người tổ chức, điều khiển các hoạt động Đồng

thời GV cũng phải là người trọng tài để tổ chức cho HS có thể tham gia tranh luận hay bảo vệ ý kiến của mình về những nội dung hoạt động ngoại khoá

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô nhỏ như trong tổ, nhóm, một lớp

HS thì cần để cho HS hoàn toàn tự chủ cả việc tổ chức và thực hiện nhiệm vụ được giao, GV chỉ có vai trò hướng dẫn khi HS gặp khó khăn hoặc việc không xử lí được

- Sau mỗi đợt tổ chức hoạt động ngoại khoá thì GV phải đánh giá, rút kinh nghiệm để điều chỉnh nội dung, hình thức và phương pháp cho hợp lí để tổ chức những đợt ngoại khoá về sau đạt kết quả cao hơn

* Bước 4:Tổ chức cho HS báo cáo kết quả, rút kinh nghiệm, khen thưởng

- Việc đánh giá kết quả của quá trình hoạt động ngoại khoá không giống như trong nội khoá, mà phải đánh giá thông qua cả quá trình hoạt động GV đánh giá hiệu quả thông qua sự tích cực, sự hứng thú, sự sáng tạo của HS và cả những kết quả mà HS đạt được trong quá trình hoạt động Trong đó sản phẩm của quá trình hoạt động là một căn cứ quan trọng để đánh giá Do vậy, cần tổ chức cho HS giới thiệu, báo cáo sản phẩm đã tạo ra được trong quá trình hoạt động ngoại khoá Mặt khác, việc làm này còn có tác dụng trong việc khích lệ, động viên tinh thần tích cực học tập của HS về sau

- Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khoá như trên có thể đem lại hiệu quả cao nếu GV biết vận dụng tốt các điều kiện và tổ chức hợp lí các hoạt động của HS Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện thì GV cần phải căn cứ vào tình hình thực tế của nhà trường, HS và các yêu cầu giáo dục của bộ môn mà vận dụng quy trình trên một cách mềm dẻo sao cho quá trình hoạt động ngoại khoá đạt hiệu quả cao nhất [1]

1.1.7 Vai trò, nhiệm vụ và yêu cầu đối với giáo viên trong tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí

* Vai trò và nhiệm vụ: Trong việc tổ chức HĐNK người GV có vai trò hết sức quan trọng đó là:

- Là người thiết kế, tổ chức các hoạt động nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra

- Là người đại diện cho tập thể giáo dục của nhà trường quản lí giáo dục toàn diện một tập thể học sinh thông qua các HĐNK cụ thể

- Là cầu nối giữa các tập thể học sinh với nhau, giữa tập thể HS với các tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường

- Là người đánh giá và chịu trách nhiệm chính về hiệu quả của các HĐNK

+ Có kĩ năng lập kế hoạch dạy học

+ Có kĩ năng giao tiếp, kĩ năng về việc tổ chức các trò chơi mang tính giáo dục cho HS

+ Có kĩ năng tập hợp, thu hút HS, tổ chức cho HS các hoạt động theo kế hoạch

+ Có kĩ năng phối hợp các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục

+ Kĩ năng sử dụng các phương tiện kỹ thuật phục vụ cho việc tổ chức HĐNK như: hệ thống âm thanh, máy chiếu, thiết bị thí nghiệm, các phần mềm vi tính… + Có kĩ năng lãnh đạo, điều khiển chương trình hoạt động

+ Có khả năng thuyết phục và thu hút học sinh, tạo mối quan hệ thân thiện và cởi mở với HS

- Về phẩm chất:

+ Có lòng yêu nghề và yêu thương học sinh

+ Tính kiên trì, cẩn thận, tỉ mỉ và tận tụy trong công việc

+ Có tinh thần tự nguyên, tất cả vì mục tiêu chung, khắc phục khó khăn trong công việc

1.2 Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

1.2.1 Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

Năng lục giải quyết vấn đề thực tiễn là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… nhằm thực hiện hiệu quả một yêu cầu hoạt động phức hợp trong bối cảnh nhất định, có liên quan mật thiết hoặc có ý nghĩa với thực tiễn

1.2.2 Các biểu hiện năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn biểu hiện thông qua: Phát hiện, xác định

rõ vấn đề cần giải quyết; Thực hiện giải pháp; đánh giá cách làm của mình, khám phá các giải pháp mới

Do đó, trong quá trình dạy học GV có thể đánh giá năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của HS thông qua một số biểu hiện:

- HS tự nguyện tham gia và các hoạt động học tập, tự nguyện tham gia câu trả lời của GV, bổ sung câu trả lời của bạn, thích đƣợc phát biểu ý kiến của mình về những vấn đề nêu ra

- HS sẵn sàng, hăng hái đón nhận các nhiệm vụ mà GV giao cho Luôn nhiệt

tình tham gia vào các hoạt động nhận thức hoặc HĐNK do GV hoặc nhà trường tổ chức

- HS hay nêu thắc mắc, yêu cầu được giải đáp cặn kẽ về những lĩnh vực, vấn

đề cần ngiên cứu

Mô tả được các

sự kiện vật lí

Nêu được: Hiện tượng, quá trình, … diễn ra như thế nào bằng ngôn ngữ đời sống

Trình bày được đặc điểm của vấn đề

Trả lời được câu hỏi: Điều kiện diễn ra hiện tượng là gì? Dụng cụ có cấu tạo như thế nào?

Chuyển vấn

đề thực tiễn thành dạng

có thể khám phá, giải quyết (bài toán khoa học)

Diễn đạt được đặc điểm theo ngôn ngữ khoa học

Diễn đạt theo ngôn ngữ vật lí các đặc điểm đã nêu Trả lời được câu hỏi: Có đại lượng vật lí nào trong hiện tượng đó

và mối quan hệ giữa chúng như nào?

Phát biểu được vấn đề cần giải quyết theo ngôn ngữ khoa học

Với điều kiện diễn ra hiện tượng, mối quan hệ giữa các đại lượng Vật lí, cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của các dụng cụ như vậy, hãy trả lời câu hỏi: Tại sao lại có hiện tượng … đó?

Năng lực đề xuất giải pháp

Thu thập và

xử lý các thông tin liên quan

- Nêu được những yếu tố nào ảnh hưởng trực tiếp tới các đại lượng vật lí trong vấn đề?

Đề xuất (các) phương án giải quyết

- Lựa chọn con đường phù hợp để giải quyết vấn đề

Đánh giá tính khả thi của phương án đưa

ra Chọn phương án tối

ưu

- Phân tích ưu nhược điểm của từng giải pháp Chỉ ra điều kiện áp dụng với từng giải pháp; Điều kiện cơ sở vật chất, môi trường, trình độ của HS…

- Thống nhất lựa chọn những giải pháp tối ưu nhất phù hợp với điều kiện thực

tế

Xây dựng kế hoạch và thống nhất kế hoạch

- Xây dựng kế hoạch cụ thể chi tiết cho từng phương án: Kiến thức cần sử dụng

để giải quyết, các kinh nghiệm của bản thân, thí nghiệm kiểm tra: dụng cụ thí nghiệm, cách tiến hành, cách thu thập

số liệu…

Thực hiện giải pháp đã nêu

Phân công nhiệm vụ, tiến hành thực hiện giải pháp theo

kế hoạch

- Phân công nhiệm vụ, tiến hành thực hiện giải pháp theo kế hoạch: có thể điều chỉnh kế hoạch nếu cần thay đổi

bổ sung, thu thập thông tin, ghi chép kết quả trong quá trình thực hiện

- Chỉ ra những khó khăn gặp phải, để

đề xuất giải pháp khắc phục

Rút ra kết quả của giải pháp

Đánh giá cách làm của mình

và đề xuất những cải tiến mong muốn

- Nhận xét độ tin cậy của kết quả thu được

- Đưa ra lời nhận xét mức độ hoàn thành công việc từng bước của cả nhóm

và đánh giá mức độ hoàn thành công việc của bản thân

- Nhận xét độ tin cậy của kết quả thu được

- Những ưu, nhược điểm của vấn đề trong thực tiễn

- Đưa ra quan điểm: cần phát tiển hay hạn chế vấn đề này trong thực tiễn Khám phá các

giải pháp mới

mà có thể thực hiện được và điều chỉnh hành động của mình

Tìm kiếm các giải pháp mới, có thể thực hiện từ đó điều chỉnh hành động giải pháp của mình

Phát hiện những vấn

đề mới

Liên hệ được hiện tượng thực tế với kiến thức vật lí có liên quan

Nêu được các điểm khác biệt của vấn

đề mới

Tiến hành giải thích hiện tượng

Dự đoán và giải thích được một số vấn

đề liên quan đến vấn đề đã giải quyết

Các biểu hiện và các cấp độ của năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh nêu trên chính là những căn cứ để chúng tôi đánh giá hiệu quả của quy trình

hoạt động ngoại khóa “Tổ chức dạy học ngoại khóa về các thiết bị điện gia đình

trong dạy học vật lí 12” đối với việc phát huy năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh trong thực nghiệm sư phạm

1.2.4 Các biện pháp phát huy năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của HS trong hoạt động ngoại khóa

Khả năng nhận thức của HS phụ thuộc vào mức độ ham thích hoạt động nhận thức của họ Sự ham thích nhận thức do nhiều yếu tố xác định như động cơ học tập,

sự thích thú với những điều học hỏi được, tác động từ các yếu tố bên ngoài, nghị lực của từng HS….Như vậy, trong quá trình dạy học, GV cần nắm được nhu cầu hứng thú, động cơ của HS để thu hút HS vận dụng kiến thức vào giải quyết tình huống thực tiễn Trong quá trình dạy học, GV cần tạo được hứng thú học tập cho HS, vì nếu không có hứng thú thì HS chỉ thực hiện theo yêu cầu của GV mà không phải do yêu thích và ham muốn tìm hiểu của cá nhân

HĐNK là một cơ hội để học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tiễn Thông qua HĐNK HS được học tập, vui chơi, độc lập suy nghĩ, tìm tài liệu,… Ngoại khóa là điều kiện để HS trao đổi những ý tưởng, giúp đỡ, hợp tác cùng nhau giải quyết vấn đề đặt ra, phát triển tư duy độc lập, phát huy được khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp để giải quyết những vấn đề thực tiễn

Trong hoạt động ngoại khóa, để phát huy được khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp để giải quyết những vấn đề thực tiễn, GV cần đưa HS vào tình huống có vấn đề Tình huống có vấn đề là trạng thái tâm lí của HS khi gặp một khó khăn và sẵn sàng giải quyết khó khăn này

Một số loại tình huống có vấn đề thường gặp:

* Tình huống lựa chọn: làm cho HS ở tình thế phải lựa chọn một trong nhiều

phương án khác nhau mà thoạt nhìn, phương án nào cũng có tính hợp lí nhất định nhưng trong đó chỉ có một phương án đúng

* Tình huống bác bỏ: làm cho HS thấy rằng cơ sở để giải thích một sự kiện

nào đó có những vấn đề sai lầm, có những mâu thuẫn nội tại… và do đó cần phải bác bỏ nó để tìm cơ sở khác có logic chặt chẽ hơn

* Tình huống bế tắc: làm cho HS lúng túng, bế tắc, không biết dùng kiến thức

nào, cách nào để giải quyết vấn đề nên cần phải tìm những cái mới để giải quyết

* Tình huống không phù hợp: làm cho HS băn khoăn, nghi ngờ những sự kiện

gặp phải vì chúng trái với những tiêu chuẩn, những quy tắc đã được rút ra từ một điều khẳng định nào đó trước đấy Do đó cần phải tìm hiểu cả những sự kiện mới lẫn những tiêu chuẩn đã có để tìm chân lí

* Tình huống phán xét: làm cho HS thấy cần thiết phải xem xét, kiểm tra lại

các cơ sở làm căn cứ giải thích một sự kiện nào đó [16]

1.3 Kết luận chương 1

Thông qua việc nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức hoạt động ngoại khoá vật

lí ở trường phổ thông chúng tôi nhận thấy được rõ hơn vai trò, tác dụng của hoạt động ngoại khoá trong việc phát huy tính tích cực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh cũng như cách chọn nội dung, hình thức tổ chức và phương pháp dạy học ngoại khoá sao cho đạt hiệu quả tốt nhất

Do thực trạng dạy học vật lí ở các trường phổ thông của nước ta hiện nay là phương pháp dạy học thực nghiệm và hình thức tổ chức hoạt động học tập theo nhóm còn yếu nên việc tổ chức hoạt động ngoại khoá vật lí sẽ làm cho quá trình dạy học thêm phong phú, sâu sắc hơn, toàn diện hơn và khắc phục được nhiều điểm yếu của dạy học nội khoá Nếu tổ chức tốt hoạt động ngoại khoá về vật lí đặc biệt là

hoạt động “Tổ chức dạy học ngoại khóa về các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12’’ sẽ bổ sung rất tốt cho dạy học nội khoá Hoạt động ngoại khoá sẽ bổ sung

tốt cho dạy học nội khoá trong việc rèn luyện kĩ thuật tổng hợp, phát huy tính tích cực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh thông qua quá trình tìm hiểu cấu tạo, nguyên tắc hoạt động và cách sử dụng các thiết bị đó Sử dụng dụng các thiết bị điện thường có trong gia đình Đồng thời, nó cũng giúp cho học sinh mạnh dạn hơn, tự tin hơn, rèn luyện kĩ năng phát biểu trước đám đông đặc

biệt nó giúp cho các em làm quen với nghiên cứu khoa học, tạo ra một tiền đề tốt

trong quá trình học tập, nghiên cứu sau này

Nghiên cứu lí luận về HĐNK, các yêu cầu đối với việc nghiên cứu, tìm hiểu cấu tạo, nguyên tắc hoạt động và cách sử dụng thiết bị có hiệu quả là một căn cứ

quan trọng để chúng tôi xây dựng quá trình HĐNK : Tổ chức dạy học ngoại khóa về các thiết bị điện gia đình trong dạy học vật lí 12 sao cho đạt hiệu quả tốt nhất

CHƯƠNG 2

TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOẠI KHÓA VẬT LÍ CHỦ ĐỀ

CÁC THIẾT BỊ ĐIỆN GIA ĐÌNH CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT 2.1 Tìm hiểu nội dung kiến thức liên quan đến dạy học ngoại khóa

2.1.1 Vị trí và vai trò nội dung kiến thức

Chương 3 “Dòng điện xoay chiều”, Chương 5 “Sóng ánh sáng” và chương 6

“Lượng tử ánh sáng” trong chương trình Vật lí 12 cơ bản là các chương có vai trò rất quan trọng, góp phần làm sáng tỏ những kiến thức cơ bản, phổ thông mà học sinh cần được trang bị, kiến thức của các chương này liên quan gần gũi với các thiết

bị điện dân dụng hoặc thiết bị kỹ thuật khác Đồng thời kiến thức của các chương này được ứng dụng nhiều trong đời sống hằng ngày và là cơ sở quan trọng để học sinh tiếp tục nghiên cứu các chương sau

Kiến thức trọng tâm của chương 3 là các khái niệm cơ bản về mạch điện xoay chiều, một số dạng mạch điện đơn giản, định luật Ôm cho từng loại mạch điện Cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của một số động cơ điện như máy biến áp, máy phát điện xoay chiều cũng như cách xác định công suất tiêu thụ của một mạch điện Khái niệm dòng điện và điện áp trên mạch điện xoay chiều

Kiến thức trọng tâm chương 5 và 6 liên quan đến đề tài là các khái niệm, tính chất và công dụng của tia hồng ngoại, tia tử ngoại và tia X

Khái niệm và đặc điểm của hiện tượng quang - phát quang

Các tính chất và đặc điểm được đề cập trong các chương trên liên quan đến đặc điểm phát sáng là tính chất của tia tử ngoại và đặc điểm của hiện tượng phát quan Xét về mặt logic, không thể hiểu được nguyên tắc phát sáng của thiết bị điện

mà không biết được các tính chất của tia tử ngoại và đặc điểm phát sáng của các vật khi được đốt nóng HS cũng không thể nào học một lần mà biết và hiểu hết về các hiện tượng vật lí xảy ra khi vật được đốt nóng và phát sáng Vì vậy, những kiến thức này phải được hình thành và hoàn chỉnh dần trong suốt quá trình tư duy từ thấp đến cao Cũng như học sinh ít có kiến thức về đặc điểm phát sáng của chất phát quang