D ỉflíffí/frt421988 103, The ego-centric way of ữiinkmg and its limitations in the context of globalization N guyen Vu Hao Colle.
Trang 1q p chí K hoa hix: Đỉ IQCÌHN, K hođ học Xà hội và N h â n v5 n 24 (2008)81-88
Kiểu tư duy lây mình làm trung tâm và những hạn chê
của nó trong bôi cảnh toàn cầu hóa
N g u y ễ n V ũ H à o *
T rư ờ n g D ại học Khoa học X ă hội và N h â n vãn, Đ H Q G H N
336 N<Ịuyễn Trãi, Tlĩanb X tiãn, H à N ội
N h ậ n n g à y 21 th á n g 3 n ắ m 2008
T ó m tắ t Kiôu tư d u y lấ v m ìn h lảm tru n g tâ m [ả m ộ t m õ h ìn h tư d u y , tro n g đ ô n g ư ờ i Ih ư ô n g có
xu h ư ó n g láv rri\ĩ\h là m c h u â n , nKin n h ậ n n h ữ n g n c n v ă n h ó a k h á c h o ặ c n h ử n p thỏ* giới q u ủ n v ản
h ỏ a k h á c chi b ă n g " đ ò i m ă t" củ a c h ín h m 'ỉnh h a y cù a c h ừ ih cộ n g d ổ n g v ỏn h ỏ a cú ă m inh, n ó i k h ác
đ i chi cản cứ v à o các ỉiẽu c h í p h â n biột " đ ú n g " h a y "sa i", " đ ẹ p " h a y "xâli", "th iộ n " húy "ác" của
m ìn h h o ặ c c ộ n g ttỏ n g v ă n h ỏ a m inh.
Bài viot xom x é t th u y ế t lây cái ìùi làm tru n g tâ m v à c h ú n g h ía d u y n g à v ả n h ó a vói tín h cíìch là
n ế n tà n g triẻ l h ọ c cùa kiôU tư d u y nn y và lu ậ n glâi VC cách tícp cận d ộ c đ á o củ a L W ittg en stein h ậu
kỳ đ ô i VỎI n h ừ n g ti Ac trư n g , n h ử n ^ vâVt đ ẽ, th ậ m chí n h ữ n g n g u y cơ cùn k iêu lư d u y này tro n g q u á
trin h g ia o tiê'p g iừ ú n í n v â n hi')a h a y g iữ a các th e giới q u ữ n v ả n h ỏ a T ử tiny, bài Vict tà p tru n g
p h á n tích, làm rô n h ừ n g hiìn chí* củ a kiêu tư đ u y n ày , đ ạ c biệt tro n g bôì cà n h to ản CẴU h(Sa híộn nav.
C h ú n g tôi m u ô n b ắ ì đ ấ u bâi viêỉ của
rnình Kănp vi»)r m ò ịh m ộ t h ứ c ír.inh hhi
hước Khi đ ư ọ c hòi: " c â y h o a n à o đ v p n h ấ t?",
m ộ t c h ú n h í m liển trà lời, r ằ n g cây h o a x ư ơ n g
r õ n g là d c p nhất- N g u y ê n n h â n c h ú n h im này
lội coi c â y h o a x ư ư n y **<^8 d v p n h ả t, th ậ t
đ o n giàn; b ở i vì c ả y h o a x ư o n g rổ n g cỏ
nlìOng đ i ê m U íong đ õ n g với cái m à c h ú cho
ịh đẹp, cụ thỏ' h a n , l ư o n g d õ n g v ói ''v c đ ẹ p ''
bc*n ngoài cúti ch ú C â u c h u y ộ n c ú a c o n v ậ t
n à y th ự c ra liên quíìn đOh c â u c h u y ệ n c ủ a con
n g u ờ i K iểu " p h á n x é t'' n à y c ù a c h ú n h ím
d ư ò n g n h ư c ũ n g có m ộ í cái gi đ ó t ư ơ n g tự
vó i kiéu t u d u y lấ y m ìn h là m t r u n g tâ m ò con
n g ư ò i m à c h ú n g tôi muỏVi b à n đ ê h tr o n g bài
v iM n à y
T r u ớ c hét, c h ủ n g ta h ã y tim h iế u xem:
T h ế n à o là kiốu íư d u y lây m in h là m t r u n g
tá m ? K iêu ìư d u y lây m in h là m t r u n g tâ m (th e e g o -c en tric w a y of thinking)''^ đ ư ợ c h iế u
n h ư m ộ t m ô h ìn h tư d u y íh ô n g th ư ờ n g , tr o n g
đ ỏ n g ư ờ i ta x e m xét v à n h ặ n đ i n h v ể các n ể n
v ả n h ó a k h á c h a y c ộ n g đ ổ n g v ă n h ỏ a k h ác
x u ấ l p h á t t ừ lậ p t r ư ờ n g củii m ìn h , c ủ a n ể n
v ă n h ó a m ìn h , t ừ p h ư ơ n g thức s ố n g v à thê' gicM q u a n c ủ a m ì n h v à c ú a c ộ n g đ ổ n g v ă n
hó a m ìn h với l u c ác h là "bộ lọc" v ă n hó a
T r o n g kiêu t ư d u y ấy, n g ư ò i ia t h ư ờ n g c ó xu
* DT M -i-5653530
E-maiỉ; nguycnvuhâoChoímaỉl.com
Chỉnh xác hon, phài gọi lả lõi ìu đuỵ láy cải tôi làm Ining
tâ m , n h i m g iồ i SỪ d ụ n g I h u ậ t n g ữ " k iê u t u d u y lă*y m ìn h
là m tr u n g t ẳ m '\
81
Trang 282 N ^ityvfi Vù Hiìo / Ị'ợp chì Khoíì htỵc D H Q G H N , Khoứ học xỏ hội I*f? rvt« 2*/ CiWW) Sĩ-SS
h ư ớ n g lấy m ìn h lcìni Ir u n g tâ m , lây m in h làm
c h u ẩ n , n h in n h ữ n g n e n v ă n h ó a k h á c h o ặc
n h ừ n g c ộ n g đ o n g v ă n h ó a k h á c chi b ẳ n g ''đ ô i
m ắ t" c ú a c h ín h m in h h a y c ú a c h in h cộn g
đ ồ n g v ă n h ó a c ù a m ìn h , tứ c là chi c ă n c ứ vào
các Hêu chí p h â n biột " đ ú n g " h a y ''sai",
' đ ẹ p ' ' h a y " x a u " , h a y " á c ' ' c ù a
m ìn h h o ặ c c ộ n g đ o n g v ă n h ó a m in h
N ỏ i cụ th ố h ơ n , th e o k ic u tư d u y n à y Ihì,
chi n h ữ n g gì p h ù h ợ p vcVi cái m à b ả n th ả n tôi
h oặc c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a c ú a íói c h o là đ ú n g ,
thì m ỏ i là đ ú n g C ò n n h ử n g gì k h á c lạ, k h ô n g
p h ù h ọ p v á i cái h à n th â n tỏi v à c ộ n g đ ổ n g
v ă n h ó a của íỏi c h o là đ ú n g , ỉhi h ẳ n là sai-
T ư ơ n g t ự n h ư vậy, c h i n h ũ n g gì p h ù h ợ p với
cái m à b à n th ả n tỏi h o ậ c c ộ n g đ ổ n g v à n hóa
c ú a tôi c h o c h o là đ ụ p , thì m ớ i là đ ẹ p N h ữ n g
gi k h á c lạ, k h ỏ n g p h ù h ợ p v ói cái m à b à n
th ả n tôi v à c ộ n g d õ n g v ã n hón c ú a lòi c h o là
đọp, thì h ẳ n là XiVu CCing n h ư vậy, chi n h ữ n g
h à n h đ ộ n g v à n h ũ n g lòi nói p h ù h ọ p v ớ i cái
m à b à n thôn tôi h o ặc c ộ n g d ỏ n g v ă n h ó a cùa
tôi c h o là thiện, thi m ớ i Itì th iệ n N h ữ n g h à n h
đ ộ n g v à n h ừ n g lòi nói k h á c lạ, k h ố n g p h ù
h ọ p với cái b h n t h á n tỏi v à c ộ n g đ ổ n g văn
h ỏ d c u a líu c h o Kì till h á n la ác.
N ế n tâ n g u iò \ h ọ c c ú a kiếu t ư d u y n à v là
th u y ế t lấy cái lỏi là m ư u n g tá m (th e cgo-
c e n trism ) và c h ủ nghĩii d u y n g ả v ă n hóa
(c u ltu ra l solipsismy*^ th e o kiếu " tìm m in h
tro n g n h ử n g n g ư à i k h á c và t r o n g các ỉru y ẽ n
th ô h g v ă n h ỏ a củiì h ọ " n h ư cách n ói của
L u d w ig W ittg c n sJe in [1] Đ â y là m ộ t tro n g
n h ữ n g đ iố m n h ấ n q u a n tr ọ n g cùa
W ittg e n ste in h ậ u kỳ
Khi n h ậ n đ ịn h v e m ộ t n g ư ò i th u ộ c m ộ t
c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a xa \Ọi n à o đ ó , c h ủ n g ta
t h ư ờ n g chi d ự a v à o các Uêu chí có đ ư ợ c từ
Thu yet lấy d jn tộc m inh lâm ỉ rung tảm (othnocentnsm)
cũng cỏ quan hệ gán gũỉ vôi ỉhưỵỏ\ này.
íh ê gió i q u a n v ã n h ỏ a c ú a m in h h o ặ c cùa
cộ n g đ ổ n g v ă n h ó a c ủ a m ìn h N h ù n g tiêu chi
đ ó d ư ò n g n h ư đ ư ợ c h in h th à n h m ộ t cách
k h ỏ n g có ý th ứ c h o ặ c có ý th ứ c n g a y t ừ thời
t h a âu c ủ a m ỏ i n g ư ờ i tro n g c h ú n g g ắ n liến với " g iá o d ụ c và k h o a học" tro n g k h u ô n k h ỏ
c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó í i n à o đ ó h a y t h ê g i ớ i q u a n
v a n h ó a n à o đó C á c liêu c h í n h ậ n d ạ n g (id e n tity c riteria) đ ó t h ư ừ n g có q u iìn h ệ chặt
c h e v ói n h ử n g p h o n g tục ỉặ p q u á n íru y è n
th ố n g , v ó i “trò chơi n g ô n n g ũ " {"S p ra ch sp ie l"), v ói "phu(7ng th ứ c s ò n g " ( ''L e b e n s ío r m " ) [2], và v ỏ i n h ừ n g n g u v ê n tẩc
c ú a m ộ t c ộ n g đ ổ n g v à n hóa n h ấ t đ ịn h - C h in h
vì lê d ó , n h ử n g tióu chí p h â n đ ị n h g iữ a ''đ ú n g " v à '"dựp" v à "x ấu " n à v
t h ư ờ n g chi cỏ g iá ìrị tro n g k h u ô n k h ổ cộn g
đ ổ n g v ă n h ó a n h á t đ ịn h T r o n g ý n g h ĩa ây,
c h ú n g có tí n h t ư o n g đôì T h ự c ra v ê lý thu yết,
đ ế n h ậ n đ ị n h v e m ộ t n g ư ờ i th u ộ c m ộ t cộn g
đ ổ n g v ă n hóti n à o đ ó , tỏi k h ô n g Ihỏ’ căn cứ
v à o tiéu c h u ấ n n h ậ n đ ịn lì c ủ a c ộ n g đ ồ n g văn
h ó a c ú a tôi; m h p h ả i d ự a v à o tiê u c h u ẵ n đ á n h giá cùa c ộ n g đ ổ n g v ả n h ó a c ú a n g ư ờ i đỏ,
x u ấ t p h á t t ừ n h ừ n g điôm l ư a n g đ ổ n g g iữa
c ụ n g d ỏ n g V ủ n h o a c u a t o i v a c ọ n g d ô n g v o n
hó a c ủ a n g ư à i đ ó c ủ n g n h ư x u ấ t p h á t từ
n h ử n g n ê n tâ n g nhiín hục p h ố q u á t c h o tât cá các c ộ n g đ ổ n g v ả n hỏiì nói
chung-T u y n h i è n , I r ê n í h ụ c tò , k h i p h á i n h ậ n
đ ị n h v ế m ộ t n g ư ờ i th u ộ c m ộ t n g u ò i Ih uộc
c ộ n g đ ồ n g v ả n h ó a khác, c h ú n g ta t h ư ờ n g có
th ó i q u e n n h ậ n đ ị n h v ể a n h ta h a y chị ía
t h ô n g q u a n h ữ n g h à n h đ ộ n g ( n g ô n n g ữ h o ặc phi n g ỏ n n g ừ ) c ủ a a n h ta h a y chị ta, trê n c a
s ở đ ò ì chiêU với n h ừ n g gi m à c h ú n g ta hay
c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a c ủ a c h ủ n g ta c h o là c h u ẩ n
m ực C h ú n g ta c ô g a n g tìm ở n g ư ờ i k h á c à
n h ữ n g h à n h vi ( n g ô n n g ừ v à p h i n g ô n n g ử )
c ủ â a n h ta h a y chị ta n h ữ n g gì g iô n g vói
m ìn h , th e o c h u ẫ n m ự c của m in h , ìh e o tiêu chí
Trang 3N ^ u ụ ỉn Vù Hảo t ĩạ p chi Kỉioa học D H Q G H N Khoứ học Xã hội và N kân wỉ« 24 (2(X)8) S I -88 8 3
cùa c ộ n g đ o n g v ă n hóti c ú a m in h T r o n g tác
p h í m N h ĩm ^ rĩỊỊhiẽìỊ c ử u tr iĩl học, VViUgenstein
viết: ' 'C h ú n g ta n ói v ế ĨX\ỘÌ n g ư ờ i r a n g c h ú n g
ia có th e h iế u đ ư ợ c n g ư ờ i này N h ư n g cái
q u a n t r ọ n g đô ì với viộc n à y là ở chổ^ m ộ l
n g ư ò i có t h ể là m ộ t đ iể u bí ân h o à n to à n đ ỏ ì
vứi m ộ t n g ư à i kh ác, c ỏ th c ’ n h ậ n Ihdy: Khi
n g ư ò i ta đ ế n m ộ t n ư ớ c xn lạ v ớ i n h ử n g
tr u y c n t h ố n g h o h n to à n xa lạ, kô c á k h i n g u ờ i
ta n ắ m đ ư ọ c n g ô n n g ù c ú a n ư ó c nà y , thi
n ^ u ờ i ta v ẫ n k h ỏ n g h iê u c o n n g ư ờ i ò đ à y
( k h ô n g p h á i vi n g ư ò i ta k h ô n g biô*t h ọ n ói gì
vởi n h a u ) C h ú n g k h ỏ n g th ê ti m th â y m in h
o ư o n g h ọ " [ l |
N g u v ê n n h â n c ú a viộc " c h ú n g k h ò n g
th e tìm th â y m in h ò tr o n g h ọ " VC c o b á n
k h ô n g p h a i ó c h ồ c h ú n g tiì k h ỏ n g h ic u n g ô n
n g ù củn h ọ (niặc iiù b ấ l đ o n g n g ỏ n n g ừ có
thỏ là trớ n g ạ i lón d ẩ u tiên c h o vivc h iỏ u n h a u
giửa các d ạ i biêu cún các c ộ n g đ ổ n g v ả n hóa)
N g u y c n n h ã n co b á n c h ín h là ỏ nC'ti tâ n g v ă n
hóa, ờ '" p h ư ơ n g t h ứ c s ô h g " v ă n h ó a v à thô'
giói q u a n v ả n h ó a k h á c n h a u ờ m ỗ i c ộ n g
đ ố n g C h ú n g ta k h ô n g th ê d á n h g iá đ ú n g
(hny h iế u đ u ợ c ) n h ừ n g h à n h vi v à lòi nó i của
m ộ i n g ư ờ i th u ộ c m ộ t c ộ n g đ ô n g v ả n hóa
kh ác h a y m ộ t thỏ giỏ i q u a n v ã n h ó a k h á c chi
b ã n f, " đ ỏ i m ắ ỉ " h a y t h ô n g quíi " b ộ lọc" ciia
riêng m ìn h h a y c ô n g đ õ n g v ã n h ó a c ù a m ìn h
T h ố giói n ộ i t ì m , th ê 'g iỏ i c ủ a n h ữ n g c à m xúc,
cún n h ữ n g tìn h c â m v à cú a n h ữ n g t ư tư ớ ng ,
th e giới m à chi có c h ú th e củn n ỏ c ả m n h ậ n
đ ư ợ c m ộ t các h trự c tiỏp, k h ỏ n g d ỗ d à n g đ ư ợ c
chia SC h a y đ ư ợ c c à m t h ô n g b ô i n h ừ n g n g ư ò i
khác í r o n g c ù n g m ộ t non v ă n hỏíì, h u ố n g hổ
Va bòi n h ừ n g n g ư ơ i th u ộ c m ộ t n e n v ă n h ó a
khác C h ín h t h u y ê l lâv cái tỏi là m t r u n g lâ m
và chú n g h ĩa d u y n g à v ă n h ó a đ â t r à th à n h
c ơ sờ triêt h ọ c c h o c ác h n h ìn n h ậ n , c ác h đ á n h
giá của n h iố u n g ư ò i m h c h o đ ế n n a y v ấ n còn
k h á th ịn h h à n h t r o n g uVt cá các n ể n v ă n hóa
các c ộ n g đ õ n g v ả n h ó a , các t h ế g iỏ i q u a n - đ ó
là k iế u tư d u y lây m in h làm c h u ẩ n , iằ y tiêu chí cù a c ộ n g đ ổ n g v ả n h ó a m in h là m c h u ẩ n
đ ê n h ậ n d ạ n g , n h ậ n đ ị n h h a y p h á n xét vẽ
n h ữ n g người thuộc cộng đ ổ n g v ă n h ó a khác [3]
X em xét kiếu íư d u y lấy m in h là m tr u n g tâm^ lây niìiìh là m c lìu an , c h ú n g Id cỏ I h ế d ư a
ra m ộ t s ố đ ặ c t r ư n g co b á n cúa n ó n h ư sau:
T h ứ n h â 't kic’u t ư d u y n à y có tín h châ't p hi
đ ô i xứng^ b òi vì n ó g ẳ n liến vỏ i m ộ t m ò h ìn h
tư d u y , tr o n g d ỏ c h ù thô lư d u y nh'in n h ậ n các s ự vật; h iệ n lu ợ n g , đ á c biộl là các s ự v ậ t
h iệ n t u ọ n g xà hội, n h ì n n h ậ n các đ ạ i d i ệ n c ú a các c ộ n g đ ổ n g v a n h ó a chi từ m ộ t p h ía , chi
ih õ n g q u a " b ộ lọc'' h a y ''lă n g k ín h '' c ù a riẻng
m ì n h v à c ộ n g đ ổ n g v ả n h ó a c ú a m in h , k h ô n g
b iế t h o ặc k h ô n g c ẵ n b ic t đ e n các Hêu c h í n h ậ n
đ ị n h n à o k h á c n g o à i Hôu chí n h ạ n đ ị n h của
m ì n h h a v c ộ n g đ o n g v ă n h ó a c ủ a m ìn h C ác
đ ạ i b iế u c ủ a m ộ l Ihe giới q u n n v ă n h ó a n à o
đ ó chi bic't đ ô h các n g u y ôn tắC; n h ữ n g q u a n
đ iế m ; n h ữ n g g iá o lý đ ư ọ c coi là c h u ấ n m ự c
c ù a c ộ n g đ ổ n g v ã n hó*i cú a m in h H ọ k h ò n g
c h ú ý h a y k h ô n g q u iin lâ m d ú n g m ứ c đ ê h các
n g u y e n t ắ c n h ũ n g q u a n đi ém, n h ữ n g g iá o lý thu^x: th e gicn qutin cua e\>ng d o n g v à n hoa khac
T h ứ haL kióu l ư d u y làV m in h là m t r u n g
tâ m có Íính c h ủ q u ủ n , m ặc d ù n ó c ù n g có th ế
tự c h o m in h là có tin h khách q u a n h a y tín h
k h o a học, bởi vì n ó dựíi Ì T Ò n m õ h ìn h s u y
lu ậ n d ự a trê n n h ử n g đ ị n h đ ể nhâ't đ ịn h , tro n g
đ ó n g ư ờ i ta í h ư ò n g n h ậ n đ ịn h v ể các s ự v ậ t hiộn t ư ợ n g đ ặ c biột là các sự vật, h iệ n tư ợ n g
xã h ội h a y v ả n hỏn, m à k h ô n g x u ấ t p h á t từ
b ả n th â n s ự v ậ t hicii lu ợ n g dỏ, k h ô n g q u a n
tâ m đ ú n g m ứ c tói các đ ặ c ih ù k h á c h q u a n c ủ a
c á c s ự v ậ l h i ộ n t u ọ n g đ ó C á c đ ạ i b i ể u c ủ a
m ộ t th e giói q u a n v ă n h ó a n à o đ ó t h ư ờ n g tự coi các lậ p lu ậ n c h ủ q u a n c ủ a m ì n h là đ ạ i
d i ệ n c h o xu th ê v ậ n đ ộ n g k h á c h q u a n , k h o a
họ c v à tiên tiế n c ú a n h ă n loại, v ư ợ t lẽ n trê n
Trang 4M N guyền Vũ ỉhio / Tap chi Khoa học D H Q G ỈiN , Khoa học Xâ hội Nhân vổn 24 Í20()8ĩ ỒĨ-88
tà't c á các thò g ió i q u a n c ú a các c ộ n g đ ổ n g v ã n
hóa khác
T h ứ ba, lôì tư d u y liVy m in h là m c h u á n có
xu h ư ó n g p h ổ q u á t h ó a T r o n g iỏì tư d u y ày,
các đ ạ i d iệ n c ú a m ỗ i n ế n v á n h ó a h a y c ộ n g
đ õ n g v ă n h ó a th ư ờ n g có xu h ư ó n g p h ổ q u á t
h ó a h ì n h t h ứ c s ố n g c ù a m ì n h , t h ế g i ớ i q u a n
v ă n h ó a c ủ a m in h , các g iá trị v ả n h ó a cúa
m in h v à các ''trò c h o i n g ô n n g ữ " c ù a c ộ n g
đ ổ n g v ả n h ó a m in h , v à b iế n các tiê u c h í p h â n
đ ịn h c ủ a nó v ể " đ ú n g " h a y ''sai", ''p h ả i'' hay
"trá i'', " th iộ n " h a y "á c" , " đ ẹ p " h a y "xấu''
ih à n h các tiê u chí c h u n g có lín h n h â n loại,
Ih ành n h ữ n g c h u ấ n m ự c m a n g tín h p h ố biến
H ọ m u ô n n h ữ n g đ ạ i d i ệ n c ù a c ộ n g đ ổ n g v ă n
hóa k h á c p h ả i h ọ c hòi, noi th e o g ư ơ n g họ H ọ
m u ố n khai p h á " v ă n m inh'" h a y t r u y ế n bá
" v à n m in h '' c h o các c ộ n g đ ố n g v ă n h ó a khác,
m u ố n đ ổ n g h ó a , m u ô h n h ấ t t h ế h ó a các c ộ n g
đ ổ n g v ă n h ó a kháC; các d â n tộc k h á c v à cá
n h â n loại th e o tiêu c h í cú a mình^^l H ọ c ũ n g
Ih ư ờ n g '"quẻn" m ấ t ra n g , n h ữ n g c ộ n g đ ổ n g
v ă n h ó a k h ác c ũ n g d ò i h ỏ i p h ả i g iừ g ì n b à n
sắc v ả n h ó a c ù a c ộ n g đ ổ n g m ì n h h o ặc th ậ m
chí c ù n g cỏ t h ể có đ ò i hói t ư ơ n g tự: p h ố q u á t
lìóa p h ư ư n g tim e b o n g cửd m in h , I h ế giới
q u a n v ă n hóa c ú a m ì n h c ũ n g n h ư các g iá trị
v ă n h ó a cúa m ìn h T h à n h thử^ đ ặ c tr u tig n à y
cúa kiêu tư d u y lây m ìn h là m c h u ẩ n c h ứ a
đ ụ n g n h ữ n g n g u y c o tiế m ẫn c h o các c uộc
x u n g đ ộ t v ă n h ó a g a y g ắ t tr o n g n h ữ n g đ iễ u
kiện lịch s ử n h ả t đ ịn h , đ ặ c b iệ t tr o n g kỷ
n g u y ê n to à n c ẩ u [4-6]
T u y n h iê n , c ũ n g p h à i t h ừ a n h ậ n rằng;
việc p h ố q u á t h ó a q u a n đ i ể m c ú a m ì n h v à
n h ìn n h ậ n đ ạ i b iể u c ù a c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a
k hác th e o cảc ticu c h í c ú a m ì n h v à c ú a c ộ n g
đ ổ n g v ă n h ó a m in h , c ũ n g là m ộ t k h u y n h
Tấl nhicn, khỉ đó họ ứìưởng không nói rỗ rẳng, họ cỏ lợi
ich kinh lế chỉnh tri Hay lợ] ích cụ thế nào khác dửng đảng
sau những "Ihỉện ý" của
minh-h ư ó n g tự n minh-h iê n c ù a c o n n g ư ò i ớ m ộ t tr ì n minh-h đ ị
n h ấ t đ ịn h - K iểu t ư d u y chú q u a n Ih e o thuye' lây cái tôi là m t r u n g tâ m n à y t h ư ò n g đ ư ợ í
v ậ n d ụ n g , kh i tr i n h đ ộ n h ặ n th ứ c v à t h ụ c ỉiềr liên v ả n h ó a còn bị h ạ n chô' k hi c o n n g ư ờ
v ẫ n bị " g ia m c ẩ m '' íro n g ìôì íư d u y c h ủ q u a n
p hi đ ô ì x ú n g th e o k iê u lây m i n h l à m t r u n ị tâm , lảy m ìn h là m c h u ẩ n , k h i n g ư ò i ta ch:
m ó i biê't đ ê h m ộ t th ê giái q u a n v ă n h ó a , khi
n g ư ò i ta p h á n x é t n g ư ờ i k h á c c ộ n g đ ổ n g v ă r
h ó a k h á c ò trìn h đ ộ "ôch n g ổ i đ á y g iê n g " •
n h ư th e o các h nó i cửa n g ư ò i Việt - c h ư a đù
lẩ m đ ế có Ih ế d ạ t đ ư ọ c k iể u t ư d u y khách
q u a n , đ ôi x ứ n g d ự a tre n c ơ s ở h ie u bic't các
n ể n v ả n h ó a k h á c n h a u và d ự a trê n c o s ở đòì tho ại g iữ a các th ê 'g ió i q u a n v ă n h ó a h a y giửa các n ể n v ă n h ó a b ì n h đ a n g v ó i n h a u
D o vậ y , c h ú n g ta k h ỏ n g t h ể k h ô n g nói
đ ê h m ộ t đ ặ c t r ư n g n ử a c ú a k ie u t ư d u y láy
m in h là m t r u n g l â m là lín h t h ị n h h à n h (p o p u la rity ) và tín h k h ó v u ọ t q u a c ủ a n ó ỏ
h ã u h ê ỉ n h ừ n g n g ư ờ i d ạ i d iộ n th u ộ c VC các
n ể n v ă n h ỏ a k h ác n h a u và các t h ế g iớ i q u a n
k h á c n h a u trê n thê' giới; b ỏi vi h ọ c h ư a có cơ
h ội b iê i đ è h n ể n v ă n h ó a n à o k hác, t h ê 'g i ớ i qudik v â n h ỏ a n á o k h d c ng ud i n e n v â a hur)
c ủ a m ì n h v à th ê 'g iớ i q u a n v à n h ó a c ú a m ìn h ,
và đ ặ c b iệ t bởi vì chi tro n g m ộ t " tr ò chai
n g ò n n g ữ " v à thê' g iớ i q u a n c ú a c ộ n g đ ổ n g
v à n h ó a n h ấ t đ ịn h , n g ư ờ i ta m ớ i có t h ể so
s á n h các " tr ò c h a i n g ô n ngữ"', các " h ì n h thức
s ố n g '', các t h ế giới q u a n v ă n h ó a k h á c n h a u
v à lu ậ n g iả i v ể n h ữ n g tưcrng đ ổ n g v à dị biÍỊt
c ủ a c h ú n g th e o c ác h riê n g c ủ a m ìn h C h o đ ế n nay; s ự í h ịn h h à n h c ú a kieu t ư d u y iâ'y m ìn h
là m t r u n g t â m n à y v ẫ n là m ộ t t h ự c tê"ớ lâ't cả các n ư ớ c, các d ầ n tộ c trê n t h ế giới
T r o n g suô't h à n g n g à n n ả m lịch s ừ n h â n loại, k iế u t ư d u y lấ y m in h l à m t r u n g tâ m , lây
m ìn h là m c h u ẩ n â y n g ự trị ở các t h à n h viên
c ủ a t ấ t c ả các c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a v ó i n h ữ n g
Trang 5N ^u ự ằ t Vii Hảo / Tợp chi K}ioa học ÌV ỈQ G ỈÌN , Khoa học Xâ hội vá Nhản Ifđn 24 (20Ồ3) S ĩ -88 85
t>icu h iộ n m u ô n m iìu m u ô n v ẻ c ú a nó N g ư ờ i
Trung Q u ô c • th e hiựn k iê u t ư d u y lấy m ìn h
làm t r u n g lâ m - đ ã t ừ n g th ò i kỳ iự coi nư ớ c
m ình là ír u n g tâ m c ủ a ỉh e giói, coi triếu d in h
T ru n g H o a hì T h i ê n ư ic u , coi các n ư ó c n h ỏ
hơn c h i là các n u ó c c h ư h ẵ u c ó nghĩii vụ phải
t h ư ờ n g x u y c n c ô n g n ạ p c h o 'T h i ê n tricu ", coi
:á c d ả n ịộ\. khác, các n ế n v ã n h ó a k hác chi là
"Bắc d i " , "Ncim d i ' h a y ' T â y d i" H ọ lu ỏ n
p h ố q u á t c ác các g iá trị v ã n h ó a c ủ a m in h n h ư
là Uim gưcrng c h o các d â n ìộ c khác T ro n g ý
n^hìci đ ó , có thời kỷ h ọ đ â thê’ h iệ n kic’u tư
d u v lâ y T r u n g Q u ỏ c Kìm t r u n g tn m (C hina-
centrism )
T r o n g i h u y c t hVy c h á u A u là m Iru n g tâ m
(E u ro -c e n íris m ) nhcVt là kê t ừ ih ò i kv Khai
sáng, n g ư ừ i c h á u Á u tr o n g m ộ t nghlti n à o đ ó
củ ng đ ã th ỏ hiộn kiêu tư d u y IcVy m in h Lìm
trunịỊ tàm , coi c h â u à u [à í â m đ iỏ m cú a v ã n
m in h n h n n loni, kh i họ đ ể cao, p h ổ q u á t hóa
các tư t ư ở n ^ các g iá trị c ủ a m in h và tiêh
h à n h t r u y ế n bá c h ú n g c h o các d ẳ n tộc khác,
cát* (ìo n v à n h ó a k h á o đ<ìc b i v t đ iĩ í h ự c h i ệ n
cô ng c u ộ c th u ộ c đ ịa hỏa, c h i n h p h ụ c c.íc n u á c
kh ác d ư ỏ ì c h iê u bài khai p h á " v ă n m in h "
N g à y nny kJt’U t ư d u y n a y v â n c o n n g ự trị o
nh ií‘U n g ư ờ i c h â u Au c ủ n g n h ư n g u ò i M ỹ
(gôc chiSu Ảu), n h ù n g n g ư à i v a n lự coi ch ảu
A u và M ỹ là t r u n g lá m s ố m ộ t CLK1 nôn vản
m in h lhC‘ giới, có sú m ọ n g lõnh d ạ o thỏ giói
H ọ đ õ n g nhiVt tOiìn cSii h ó a v ớ i p h ư ơ n g Tãy
hóiì v à M ỹ hỏii
C ác lỏn g iá o trôn th e giới, các hộ t ư tư ò n g ,
các h ọ c íh u y ô i triôt h ọ c đ ư ơ n g đại, có iinh
h ư á n g c ũ n g k h ô n g trn n h k h ò i lcVỉ Ui d u v lảy
m in h l«ìm t r u n g tâm , khi cò" g íing tr u v ế n bá
a n h h u á n g c ú a m in h , p h ổ q u á t h ỏ a nhừnj» lu
tư ò n g , thô* giói q u a n c ù a m ìn h c h o các cộ ng
đ ố n g v ã n h ỏ a k h á c trê n k h ắ p th è 'g ió i C á c b ộ
lạc, các lộ c njỊuời, các d â n tộ c k h á c n h a u với
các thô' giới q u a n v à n h ó a đ ặ c ihix c ú a h ọ ò
các n ư ó c các c h â u lục Irèn th ê 'g i ó i c ũ n g ỉh ế hiộn lôì t u d u y n à y ỏ các m ứ c đ ộ k h á c n h a u
n h ằ m k h ă n g đ ị n h s ự ỉổn tại đ ộ c !ập cúa
m in h , d u y tri v à p h á t h u y b ả n sắc v ă n hóa
c ú a c ộ n g đ õ n g m in h c h ố n g lại s ự c h in h p h ụ c
c ủ a c h ù n g h ĩa th ự c d â n v à c ư ờ n g q u ố c
p h ư o n g Tây
C h o đ ỏ h h iộ n nay, kiêu tư d u y LVy m ìn h
là m c h u ấ n c ủ n g t h ư ò n g th ế h iệ n Iro n g cuộc
s ố n g t h ư à n g n g ày: tr o n g các gia đ ìn h , tro n g
n h ữ n g n h à m á y , xí nghiệp ; c ô n g sò; tro n g
n h ừ n g c ơ s ò đ à o tạ o v à n g h iò n c ứ u , ò các
v ù n g n ô n g t h ò n h a y th à n h ìhị, ò c á c c â p đ ịa
p h ư ơ n g lại n h iể u n ư ớ c trê n t h ế giói , nơi m à
m ộ t vị t h ù t r ư ô n g đoT\ vị h a v m ộ l c á n h â n
n à o đ ó tr o n g m ộ t m ỏ ì q u a n hộ nhiVt đ ị n h đòi
hỏ i n h ừ n g n g ư ờ i k h á c b u ộ c p h ả i tu â n theo
n h ữ n g tiêu c h í m à n g ư ò i đ ó c h o là ''c h u ẩ n
m ự c '' là cỏ tín h p h o q u á t Đặc b i ộ t kiểu tư
d u y LVy m ìn h lò m c h u an c ũ n g có thcy bièu
h iệ n k h ô n g chi ỡ tă m q u ô c giíi, trtà còn ò tấ m
q u ô c te
H iệ n nay, v ói n h ữ n g th à n h t ụ u vì đ ạ i cùa
n h ả n loại vỏ k h o a h ọ c và c ò n g n g h ộ hiộn đại,
đ ạ c biột là in te rn e t, đ iộ n thoại d i đ ộ n g , ỉru y ế n
h in h q u o c ic, ky ih u ạ i h a n g khong , trcìi đcit
cú a chÚHị^ Lì trờ n ê n bó nhò, các CCT h ộ i giao
lư u g iữ a các đ ạ i b iê u cúii các n e n v ă n hón và các c ộ n g d õ n g v ả n h ỏ a Ciing lón trôn
k h ắ p h à n h tinh- T o à n cẩu h ỏ a t r ô llìành m ộ t
xu th ê 'lịc h s ú k h ô n g th ê trá n h khỏi, iôi cuồ n tất cá các d ả n tộc, các n è n v ã n h ó a trê n th e giới S ự g ia o tie p lièn v ả n hóiì có xu h ư ớ n g
g ia tă n g m ạ n h m ẽ th ậ m chi n g a y Iro n g ngỏi
n h à c ú a m ìn h , n g a y t r o n g gia đ i n h c ú a m in h , khi các th à n h v iê n m ứ i là n g u ờ i n ư ớ c n go ài
h o ặ c đ ế n từ c ộ n ^ đ ổ n g v ă n h ó a k hác, n g a y tro n g các n h à m á y , xí n g h iệ p có đ a u tu n ư ớ c ngoài, n g a y các c a q u a n k h o a h ọ c v à g iả o d ụ c
c ó h ọ p tác quô*c iế, n g a y tro n g các c h u y ê h d u lịch tr o n g v à n g o à i nước
Trang 686 N-^ìiịỉỉĩĩ Vù iỉáo / Tfí}f chi Khoa học D H Q G H N , Khoa ÍIỌC Xà hội Nhátt vàn 24 i2iH)S)SÌ SS
T u y nh iên , tron^Ị kỳ n g u y ê n ío à n c ấ u hiộn
n a y , kieu Ur d u y liVy m ìn h là m t r u n g tà m , lấy
m i n h là m c h u ẫ n đ ầ b ộ c lộ rỏ n h ử n g h ạ n c h ế
rấ ì lón, n h ử n g n g u y c ơ k h ô n g th ê xem
th ư ờ n g , t r ô th à n h n g u y ê n n h ả n g â y ra n h ữ n g
b ấ t ổ n v à tỉn h t r ạ n g c ả n g t h ẳ n g tr o n g q u a n h ệ
g i ừ â cảc c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a , gi ủ a các d á n lộc,
g i ữ a các q u ố c gia trẽ n th ế g iớ i
H ậ u q u á đ a u tic n c ú d kiếu ìư d u y n à y là
m ộ t b ử c tr a n h p h iô h diộn, k h ủ n g đ ẩ y đú;
t h ậ m chí sai ISm v ổ c à n b ả n v ể các n ể n v à n
h ó a k hác h a y v ể c ộ n g đ õ n g v ă n h ó a k h á c khi
m ộ t n ế n v ă n h ó a h a y m ộ t c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a
chi cản c ứ v à o tièu c h í c ù ã m in h đ ư ọ c x e m là
n h ữ n g tièu chi có tín h n h â n loại đ e n h â n địiìh
h a y p h á n xét v ẽ các n ê n v ả n h ó a k h á c h a y cảc
c ộ n g d õ n g v ă n h ó a kh ác Sự h iế u sai n à y có
t h ế là vô tin h d o y ê u tô^ k h á c h q u a n , c h ẳ n g
h ạ n d o ìhÌQU th ô n g tin đ ã y đ ú s â u sắc v ể cộ ng
đ ổ n g v ă n h ó a n à o đ ó , n h ư n g c ũ n g có t h ể là
cô tin h d o thicu lò n g k h o a n d u n g v ă n hóa; d o
th ỏ i q u e n tòn s ù n g g iá trị v ă n h ó a c ủ a m ìn h
v à hạ th â p các giá trị v ă n h ó a c ú a c ộ n g đ ố n g
khác
Đ ặc b i ộ t kiéu t ư d u y iằ y m ì n h là m tr u n g
lả m nay có th é đ ư a ilc h càc c u ộ c x u n g d ọ ỉ
g a y g ắ t g iữ a cảc n g u y ê n tắc k h ô n g d u n g h ọ p
v ó i n h a u , g iừ a các thê' giới q u a n v ă n hóa
h o à n to à n k h á c nhciu, k hi m ộ ỉ c ộ n g đ ổ n g v ă n
h ó a chi d ự a v à o các tié u chí c ủ a c ộ n g đ ổ n g
v ă n h ó a m ìn h dô p h è p h á n các đ ạ i b iể u của
c á c c ộ n g đ ổ n g v ă n h ỏ a k h á c v à b á c b ò các
n g u y ê n tắ c c ú a họ Đ à y là m ộ t tr o n g n h ữ n g
c a o đ iế m c ủ a c uộ c x u n g đ ộ t g iữ a các n g u y ê n
tắ c c h ô n g lại n h a u , tr o n g đ ó m o i b ê n t ự c h o
m i n h là c h ín h th ô n g , là c h ín h n g h ĩa v à coi
p h í â b ẻ n kia là k h ô n g c h ín h th ố n g , là ph i
n g h ĩ a h o ặ c là k h ô n g b ì n h thưòng^^^
C u ộ c x u n g clột n à y t r ò nùn c ự c kỷ
h iế m íro n g t r ư ờ n g h ợ p c ự c đ o a n , kh i m ộ t b êr
k h ó n g d ừ n g lại c h i ở viộc t h u y ế t p h ụ c p h Í2
b ê n kia m ộ t c ác h h o à b in h v e tin h đ ú n g đ ắ r
c ủ a t h ế giới q u a n c ủ a m ìn h , m à c ò n đ ỉ XB
h ơ n , s ử d ụ n g b iộ n p h á p c ư ỗ n g b ứ c c ự c đoan,
k ẻ c á p h ư c m g ì i ệ n b ạ o l ự c , q u â n s ự , k h ủ n ^
bô^ Ih ậ m c h í cà c h iế n trcình h ú y d iệ l từ m ội
p h ía Khi đ ỏ , b ộ p h ậ n t r u n g kiẻn n h á t (hay
c u ổ n g tín n h ã l) c ủ a p h ía b ô n kia s ẻ p h á n ứ n g lại m ộ t c ác h g a y g ắ t b ằ n g n h ũ n g h à n h đ ộ n g (rà d ũ a , th ậ m c h í b ả o th ù đ ô b á o v ệ d a n h d ụ
v à các giá ỉrị c ú a các n g u y ê n ú c t h ế g ió i q u a n
v ă n h ó a c ú a c ộ n g d õ n g m ìn h C ứ n h ư vậy
t h ậ t k h ô n g d ể gi cỏ th e th o á t ra k h ỏ i v ò n g xoáy b ạ o lực N g h i ê m tr ọ n g hơn, đ iế u này
th ậ m c h í có th e d ẫ n đ c n các c u ộ c đ ấ u tra n h
k h ô n g k h o a n n h ư ợ n g g iữ a các n ê n v ă n h ỏ a
h o ặ c d ẫ n đ ế n " s ự đ ụ n g đ ộ c ú a các n ê n vãn
m in h '' trê n p h ạ m vi to à n th ê 'g iớ i n h ư S am uel
H u n t i n g t o n đ ã c ả n h báo M ộ t khi các đ ạ i diộn
c ù a m ộ t b ẽ n c ả m th â y bị '\1ổn v à o c h ả n
t ư ờ n g ' ' v à c ả m t h â y n g u y CC7 l ớ n đ o d ọ a n ế n
v à n h ó a v à h in h t h ứ c s ô n g c ủ a c ộ n g đ ô n g
m ìn h , thì h ọ s ầ n s à n g s ử d ụ n g m ợi b iệ n p h á p ,
ke ca n h ư n g b iọ n p h n p k h u n g b o m a n rợ d e
b ả o vộ m ộ t c ác h ư iộ t đ ê n h ấ t (hay c u ổ n g tín
n h ấ t) n ể n v ă n h ó a và các g iá trị cú a họ, m à
k h ô n g c ả n n h ắ c đ ê h liệu đ ỉe u đ ó đ ú n g hay sai, đ ạ o đ ứ c h a y p h i đ ạ o đ ứ c có n h â n tin h
h a y p h i n h â n tín h H ọ s ẵ n s à n g hy sin h tín h
m ạ n g c ủ a m ì n h c h o cái m à h ọ coi lâ n h ữ n g
m ụ c tiê u th iê n g liê n g tr o n g c u ộ c đả'u tra n h
k h ô n g k h o a n n h ư ợ n g c ú a các n e n v ă n hóa
C h ủ n g h ĩa k h ìin g b ố q u ò c tc tro n g bôì cản h
to à n cẩu h ó a h i ệ n n a y là m ộ t tr o n g n h ử n g
m in h c h ử n g c h o đ i ể u này
T h e o c h ú n g tôi, tro n g then đại to a n cẩu hóa,
T r o n g tá c p h ầ m " B à n v ố x á c íỉn " , ỏ m ụ c 611, V V iíỉgensteừi
viề^; g ỉ p g ỡ th ự c s ự c iia h a i n g u y ê n tắ c k h ô n g th ế
d u n g h ợ p n h a u ^ m ả i b ê n COI p K i a b ê n k ỉa l à r i i ị ư ờ i n g u x u ầ n
h a y kẻ< iuái đàfì''[7|.
Trang 7N ^ u y ỉn Vũ Ị ỈIÌO / ĨỌỊỈ chi Khoíĩ học D H Q G ỈiN Khoa học Xả hội và NHán vãn 24 (200Ồ) 81 '88 87
đ ặ c biột tro n g th ò i d ạ i cú a v ũ k h í hiỊl n h â n
hiộn na y , kiêu t ư d u y lảy m ì n h là m t r u n g tâm
vtVi n h ữ n g biện p h á p c ư ờ n g b ứ c cực đ o a n là
k h ò n g c ò n thích h ợ p n ữ a , k h ò n g c ỏ tá c d ụ n g
v à k h ô n g Ihé chã*p n h ậ n đ ư ợ c C h ú n g ta cần
n h ậ n ih ứ c lại lòì lậ p lu ậ n v à ứ n g x ứ d ự a trẽ n
s ứ c m ọ n h này, bó i vi n ỏ k h ỏ n g n lìữ n y k h ủ n g
giiìi q u y e t đ u ợ c VtVn de, m à c ò n c h ứ a đ ự n g
n h u n g n g u v co d e d ọ a s ự tổ n v o n g c h u n g cúa
nõn v ă n m in h n h â n loại
T h ê giói s ẽ t r ò n ỏ n b<Vt 6 n , n ế u n h ư q u á
trin h to à n câu hoii hiộn nciy bị đ ổ n g nhả't với
Thy p h ư ơ n g hóci h a y M ỹ h ó a d o k ế t C|U*Ì cùa
kiô‘u t ư d u y LVy m ìn h là m t r u n g tâ m cúa
p h ư ơ n g Tãy h a y c ú a M v K iê u t ư d u y n à y đ ã
b ộ c lộ rõ n h ù n g biVt c ặ p lớ n k h ò n g th ê k h ắc
p h ụ c đ u ọ c , khi trìn h đ ộ n h ậ n t h ú c và th ự c
tiễn liên v ă n h ỏ a cún n h â n loại đ à đ ư ợ c n â n g
\0n. Đ ã đ ê h lúc c a n phiìi c h ấ m d í i t kiếu iư
ciuy này tro n g ký n g u y ê n to à n cẵu
T h a y c h o lòi kôt; tôi m u ố n đ ể c ậ p d è h khá
n ă n g th a y í hê* kiêu tu d u y lấ v m ì n h tà m í r u n g
liim b a n g ki cu íư d u y k h á c ' m à W ittg e n s te in
hcịu kỷ đ à đUiì ra • kicu t ư d u y k h á c h q u a n ,
đỏ l x u n j; v à có tin h p h ò q u á t , d ự a trê n c a sỏ
d('i thoại g iừ a ctic thi.* g iu i q u a n Viin ho a , cữc
r ộ n g đ o n g v ă n h ỏ a , h o à n to à n b ìn h đăng -
Toàn cẩu h ó a k h ò n g th e d ự a t r ê n co sò s ự
o ư õ n g b ứ c h a y n u ô t chúTig c ú a m ộ ỉ s ố n e n
vă n hón đ ỏ i vói các n ê n v ă n h ó a khtíc N ó
k h ôn g c h á p nhcịn s ự n g ạ o m ạ n c ủ a m ộ t nên
\ ầ n h ó a Vci s ự r ó r ủ n g c á c n e n v ă n h ó a k h á c ,
l oàn cầu h ỏ a chi có Ihó t h ụ c h iộ n đ ư ợ c th ô n g
q u a dòì thoại đ ư ợ c th e c h ê 'h ó a (tr ư ớ c hẽ't bởi
(.iôn h iệ p q u ố c ) g i ủ a các n e n v ã n h ỏ a khác
n h ỏ u v à b i n h đ á n g v ứ i n h a u , t h õ n g q u i i c h á t
lọc n h ũ n g g iá trị n h â n v ã n v à n h ù n g tin h h o a
đ u ọ c t h ể h iệ n tr o n g uVt c ả các n ể n v ă n hóa
h a y các c ộ n g đ ổ n g v ả n h ó a M u ỏ h vậ y , các
đ ạ i biếu c ủ a m ỗ i c ộ n g đ ổ n g v ă n h ó a p h ả i học
cách trò th à n h c ỏ n g d â n t h ế giới tr o n g m ộ t
n ê n g iá o d ụ c c h u y ê n biộl h ư ớ n g ìớ i đó- Đ ó là
q u á ỉrin h lâu dài, cực kỳ k h ó k h ă n v à p h ứ c íạp, tro n g đ ỏ k h ô n g th ê th iê u nhũTìg n ố lực
h ợ p tác ỉ ư a n g h ỗ c ủ a các đ ạ i d iệ n c ú â tât cá
ih ẻ giới q u a n v ả n hóa, b òi vì v iệc th iê t lặ p
m ộ t th ô 'giói q u a n v ă n h ó a toàn cẩu h iế u th e o
n g h í a n à y k h ù n g d i ễ n r a m ộ t c á c h t ự đ ộ n g
Q u á trin h n à y đ ò i hò i th ự c hiộn m ộ t loạt
n h ữ n g giải p h á p v à b ư ó c di thích h ọ p , c h ả n g
h ạ n d ỏ ỉ ỉhođi g iử â các n e n v ă n hóa^ g iử â các tôn giáo, g ia o lư u và h ợ p tác p h á ỉ triển g iử a
d á n t ộ c g iữ a các các c ộ n g đ o n g v ă n h ó a , g iữ a các t rà o lư u ỉư t ư ở n g xã hội, g iừ a c ác n h à Iriôi
h ọ c p h ư ơ n g Đ ô n g và p h ư ơ n g Tây, n h ậ n íh ủ c lại v a i ÌT Ò v à c o c ấ u c ú a Liên h iệ p q u ố c , đ ặ c biột n h ậ n Ihức lại vai trò c ù a íriet h ọ c tr o n g
kỷ n g u y ê n to à n cẩu C ác giải p h á p v à b ư ó c
đ i có tín h c h iêh lư ợ c nòy cẩn đ ư ợ c tr ì n h b à y
t r a n g các bài viết riéng
T ài liệ u th a m k h ả o
|1 | Ludvvig W ittg en stein , N h ủ n g n g h iê n c ứ u ư iỏ t học tro n g : L u d w ig \V íttj;cnstcin, Tâc phãm ÍỞỊĨ
r J.h.in Ì l Ỳ l r r a n k fi.i t im KX aux
|2) N ^ u y c n V ù Mào, G)/ĩ ti^uíri UÀ liục tron*ỉ trìêì học hậu kỳ cùíỉ Witt<^i'nslcin, NX 13 T ectum ,
M a rb u rg , 2000, 7-12 (tiê n g Dức).
Ị3] W ilhelm L u e tte rfc ld s, Miou licn v ả n h ó a tro n g
q utin ni c m cú a W ittg e n ste in v ẽ tr ò ch o i n g ô n
n g ừ , th ê g iớ i q u a n v á p h m in ^ ih ử c só n g , In
ỉ rong: vv, L u e tte r folds, A Roscr, R, R aat/.sch (lỉrsR )' - lahrhuch 2000, F ra n k fu rt
a m M a í n/Borl j n/B ruxo I Ios/Nl'w Y< >rk/ữx fortAV 1 cn,
2001 (tiỏng Đ ức).
|4J N g u y c tì Vũ H ảo, r/íộr/ỉ v ẽ con ngĩàri trOĩíỊị triêì học tỊỊ^Ỏn n g ữ cùíĩ W itt^tn sie in • N h ừ n ^ n ín tònịỊ nhàn học cho gtào íiục hiểu ĩiên ÍIÍV? NXB TS, K ovac, H a m b u rg , 2002, 221-230 (tiêh g Đức).
[5| P- D avies, R e m a rk s o n W ittg e n ste in 's R em ark
o n F ra z e r's "T he G o ld e n B o u g h " In King's Theoio^ical Review 6 (1983) 10
Trang 8g g N < ịuyỉn V ù H ảo I TiĩỊĩ chi Khívĩ h ọ c f W Q G H N , Khofí h ọ i' X â h ộ i tw N h â u v ă n 2 4 {2(X}8} S Ĩ SS
|6 | D H un d o rso n , W iU ị»cnstoin'5 D c sc rip tjv ist (7| W ittg en stein , L u d w ig , B àn vỏ' xác tin, ín tro n ^
A p ro a ch io Uncicr.sla n d in g : Is T h e re ti i’lacc for Wt:rkứusgah€, Bti 8, F ra n k fu rt a m Milin, 1989, 61
E x p b n jtio n in In te rp re tiv e A ccounts?, ĩn: (ỉỉL'rig D ửc).
D ỉflíffí/frt42(1988) 103,
The ego-centric way of ữiinkmg and its limitations in the
context of globalization
N guyen Vu Hao
Colle<Ịe o f Social S a e n c e s and H u m a m ties, V N U
336 N g u y e n Trai, T hanh X u a n , H anoi, V ietnam
T h e e go-cen tric w a y o f th in k in g is a m o d e l of th in k in g , in w h ic h o n e t e n d s to re g a rd him sell
as s t a n d a r d a n d to ju d g e o th e r c u ltu r e s o r o th e r c u ltu ra l w o rld o u t l o o k s o n ly w ith h is o w n
" e y e s " o r th r o u g h " e y e s " of h is c u h u r a l c o m m u n ity , in o ỉh e r w o rd s , o n ly b a s in g on h is o w n crite ria o r o n c rite ria of h is c u ltu ra l c o m m u n ity for d is tin g u is h in g b e t w e e n c o rre ctn ess'' or 'In c o rre c tn c s s " , " r ig h tn e s s '' o r 'V r o n g n e s s " , ''g o o d n e s s '' o r " b a d n e s s " , " b e a u t y " o r "u g lin e ss"
T h e p a p e r c o n s id e rs th e e g o - c e n l r i s m a n d c u ltu ra l s o lip sism as p h ilo s o p h ic a l f o u n d a tio n s for
th is w a y o f ih in k in g a n d e x p la in s th e p a rtic u la r a p p r o a c h of L a te r W ittg e n s te in to characteristics,
p ro b le m s , e v e n risks o f t h e e g o -c en tric w a y o f t h in k in g in th e c o m m u n ic a ti o n s b e tw e e n c u ltu re s
o r b e tw e e n c u ltu ra l w o r ld o u tlo o k s In th is v iew , th e p a p e r a n a ly z e s a n d c la rifie s lim ita tìo n s of
th is w a y 0Í th in k in g , esp e c ially in th e c o n te m p o r a r y c o n tex t o f g lo b a liz atio n