Trong quá trìn h nghiên cứu các vấn đề pháp luật, chúng ta không thê bỏ qua triế t học và xã hội học pháp lu ật được bởi vì triết học cho ta biết giỏi hạn giữa lĩnh vực pháp lu ậ t và đạ
Trang 1CÁC CẤP ĐỘ N G H IÊ N c ứ u P H Á P LUẬT VÀ N H Ữ N G VẤN ĐỂ
ĐẶT RA CHO XÃ HỘI HỌC PH Á P LUẬT T R O N G LỘ TRÌNH
ĐỔ I MỚI ĐÀO TẠO LUẬT HỌC NƯ Ớ C N H À
H o à n g T h ị K im Q u ế (,)
L uật học ng h iên cứu n h ữ n g phương
diện pháp lý của các h iện tượng kinh tế,
chính trị, xã hội; v ă n hoá, khoa học, công
nghệ; y học chứ k hông chỉ dừng lại ở
việc giải thích b ả n th â n các điều luật
Pháp lu ật là hiện tượng xã hội khách
quan vô cùng phức tạ p với n h iều biểu
hiện khác n h a u P h á p lu ậ t tồn tại và
ph át triển tr ê n cả ba lĩn h vực: hệ thông
các quy phạm , các n g u y ên tắc p háp luật,
tư tưởng p háp luật, ý thức p h áp lu ật và
văn hoá pháp luật, thực tiễn p h áp luật
(trong các h ìn h thức thực h iện p h áp luật,
các h à n h vi - các q u a n hệ p h á p luật )
Pháp l u ậ t có th ể được nghiên cứu
trên các phương diện, cấp độ cơ bản là:
triế t học pháp lu ật, lý lu ậ n p h á p luật, xã
hội học p háp luật; lịch sử p h á p luật; lịch
sử các học th u y ế t p h á p lu ậ t và lu ậ t học
so sánh Các phương diện (còn được gọi
là các hướng, các cấp độ; các m ũi nhọn
nghiên cứu - tiếp cận) cơ b ả n trê n lại
được th ể h iện tro n g t ấ t cả các ngành
khoa học p h áp lý: cả cơ b ả n và chuyên
ngành, liên n g àn h Trong từ n g bộ môn
khoa học p h á p lý chỉ thực sự p h á t triển
khách quan khi k ế t hợp ở n h ữ n g hàm
lượng, tỷ lệ thích hợp các cấp độ nghiên
cứu cơ bản đó: t r iê t học p h á p lu ậ t, xã hội
học pháp lu ậ t, l u ậ t học so sá n h , lịch sử
các trường phái, học th u y ết N h ữ n g năm
PGS TS, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội.
gần đây các n h à lu ậ t học của chúng ta đã từng bước th ể h iện được cách tiêp cận này trong các lĩn h vực p h áp lu ậ t chuyên ngành n h ư về t r iế t lý lập pháp, triêt lý
về chính thể; về cơ c h ế p h â n định quyền lực n h à nưốc và quyền lực xã hội nói chung; tr iế t lý lu ậ t kinh doanh; triế t lý
lu ậ t hợp đồng Các k h ía cạn h của xã hội học pháp lu ậ t cũng đã bước đầu được quan tâ m đề cập trong n h iều linh vực
lu ậ t học n h ư tro n g nghiên cứu môi quan
hệ của xã hội và p h áp lu ậ t, d ân chủ và pháp luật; thự c tiễ n n h ậ n thức pháp luật; thực tiễ n th i h à n h á n d â n sự, h ành chính; lao động vv
Trong chương tr ìn h đào tạo lu ậ t học vừa có các bộ môn khoa học cơ b ả n tương ứng: t r iế t học p h á p luật, lý lu ận pháp luật, xã hội học p h á p lu ật, lịch sử nhà nước và p h á p luật; lịch sử các học thuyêt chính trị - p h á p l u ậ t và lu ậ t học so sánh, vừa có sự tích hợp các bộ môn khoa học nêu tr ê n vào tro n g từ n g khoa học pháp
lý chuyên n g à n h Lấy ví d ụ trong khoa học lu ậ t h ìn h sự: ngoài p h ầ n trọng tâm
là lý l u ậ n lu ậ t h ìn h sự p h ầ n chung và phần riên g th ì còn có ở một tỷ lệ tiêp cận thích hợp về tr iế t học p h á p lu ật, lịch sử thực tiễ n l u ậ t h ìn h sự, lịch sử các học
th u y ế t l u ậ t h ìn h sự; xã hội học pháp luật hình sự; l u ậ t học so sá n h về lu ậ t hình sự
1
Trang 22 H o à n g T hị K im Q u ế
(cả về lý lu ậ n h ìn h sự so sá n h và cả về
lu ậ t hình sự so sánh) Theo đó, tr iế t học
pháp lu ậ t h ìn h sự sẽ đề cập đến những
vấn đề như: mối quan hệ giữa tự do và
tấ t yếu, tự do và trác h nhiệm ; giữa
nguyên n h â n và k ế t quả; vâ'n đề không
gian và thời gian; xu hướng vận động,
p h á t triển của các chế đ ịn h lu ậ t h ìn h sự;
cơ sở đạo đức của lu ậ t h ìn h sự w Lý
lu ận lu ật h ìn h sự - p h ầ n trọng tâ m lại
tập tru n g nghiên cứu b ả n ch ất p h áp lý
của các quy phạm , các c h ế định, các
nguyên tắc của lu ậ t h ìn h sự, các nguồn,
các vấn đề p h áp lý cd b ả n về tội p h ạ m và
hình phạt Trong lu ậ t h ìn h sự cũng tích
hợp cả xã hội học pháp lu ậ t về hệ thông
lu ậ t hình sự: từ xây dựng, thực tiễn áp
dụng đến ý thức, h à n h vi của con người
liên quan về tội phạm và h ìn h phạt
L u ật học so sá n h cũng được áp dụng
trong khoa học lu ậ t h ìn h sự và thực tiễn
lu ậ t hình sự, tiếp cận so sá n h ở đây đến
lượt mình lại được mở rộng và chuyên
sâu như: c h ế định tử h ìn h so sánh; chế
định miễn trá c h nhiệm h ìn h sự so sánh
hay chính sách h ìn h sự so sá n h vv Và
chỉ khi nào việc nghiên cứu, đào tạo về
lu ậ t hình sự tích hợp được t ấ t cả các cấp
độ nghiên cứu chính yếu trê n th ì chúng
ta mói có th ể k h ẳ n g định về sự gắn kết
lý luận và thực tiễn sinh động của quốc
gia và quốc t ế tro n g lĩnh vực lu ậ t hình
sự Một chương trìn h đào tạo tiên tiến
cũng phải được th iế t k ế theo mô h ìn h đó
Có th ể sẽ có ý kiến b ă n kh o ăn về thời
lượng của các môn học nói chung, làm
sao có th ể tích hợp được t ấ t cả n h ữ n g cấp
độ nêu trê n trong khi thời gian đào tạo
và thời lượng các môn học đều phải giảm
bớt? Theo ch ú n g tôi, thòi lượng chỉ là
một yếu tô" Cho dù thời lượng k hông nhiều n h ư n g v ẫ n h o àn to àn có th ể p h â n định, t h u xếp được trong tổng th ể chương trìn h đào tạo và trong nội h ạ t từ ng chuyên n g àn h Dĩ nhiên, đi vào th a o tác
cụ thể, các cấp độ nghiên cứu đó thực
c h ấ t là được tích hợp, lồng ghép với n h a u
xu n g q u a n h cái trọng tâ m là lý lu ận pháp lu ậ t chuyên n g à n h tương ứng lâu
n ay của c h ú n g ta chứ không ph ải là quy một cách cơ học th à n h các p h ầ n tương ứng xơ cứng: ví n h ư trong lĩnh vực lu ật
h à n h chính, k hông phải là lại đ ặ t th êm một môn học độc lập là tr iế t học lu ật
h à n h chính h ay xã hội học lu ậ t h à n h chính vv
Phư ơng châm của chúng ta hiện nay
là xây dự n g phong cách học tập, nghiên cứu tích cực của người học và n ă n g lực chuyên môn trong tổ chức giảng dạy - nghiên cứu của người dạy, giảm bốt việc
th u y ế t tr ìn h m ột chiều trê n giảng đường Do vậy, nếu xây dựng và thực
h iện được mô h ìn h nêu trê n chính là chúng t a đã và đ an g thực sự đổi mới, cải cách m ạ n h mẽ, th iế t thực sự học, sự dạy
và đây cũng chính là một chương trình giảng đường hướng về thực tiễn Bởi vì,
n h ư tr ê n đã nêu, pháp lu ậ t là một hiện tượng xã hội phức tạp, một định ch ế xã hội đặc b iệt trong tổng hoà các định chế
xã hội kh ác m à t ấ t cả các quốíc gia và cả cộng đồng quốc t ế đều sử dụng Nếu chỉ đóng k h u n g trong nghiên cứu t h u ầ n tuý
lý lu ậ n p h áp lu ậ t n h ư bấy xưa nay, sự lạc h ậu , t ụ t h ậ u sẽ càng thêm sâu nặng Thời lượng tổng th ể cũng n h ư trong từng môn học theo xu hướng là sẽ giảm để có
th êm thòi lượng cho ho ạt động thực hành
và bổ su n g các tri thức cập n h ật Nhưng
Tạp chí Khoa học Đ H Q G H N , Kinh tế- Luật, r.XXII, s ỏ 'Ị, 2006
Trang 3điều đó không có n g hĩa là đi đến p h á vỡ
cơ cấu khoa học của đào tạo l u ậ t học
Đây là vấn đề cần có sự b à n lu ậ n tổng
thể để đưa ra phương á n thích hợp, cần
đến năng lực xử lý tối ưu giữa vấn đề
thời gian, thời lượng, mục tiêu đào tạo,
thực tiễn đòi hỏi và điều k iện h iên có của
chúng ta
Những n ă m gần đây, h o ạ t động
nghiên cứu, giảng dạy lu ậ t học ở nước ta
đã và đang từ n g bước triể n k h a i các cấp
độ nghiên cứu nêu tr ê n tro n g n h iều lĩnh
vực pháp lu ật Tiêu biểu n h ư cách tiếp
cận tích hợp t r iế t học p h áp lu ật, xã hội
học pháp luật, l u ậ t học so s á n h trong các
lĩnh vực khoa học p h áp lý cơ b ả n và
chuyên ngành: lý lu ậ n lu ậ t h iến pháp,
lu ậ t hình sự; lu ậ t thư ơng mại, lu ậ t dân
sự Một sô' công tr ìn h n g h iên cứu về xã
hội học pháp lu ật, l u ậ t học so sá n h đã ra
đời m ang đến n h iề u tín h mới cho lu ậ t
học nước n h à [l; 2; 6] Hơn n ữ a cách th iết
k ế chương tr ìn h đào tạo, n g h iên cứu lu ật
học theo mô h ìn h trên : cơ b ả n và tích hợp
chính là sự đổi mới m ạ n h mẽ đào tạo
lu ậ t học, nghiên cứu lu ậ t học của chúng
ta đá ứng yêu cầu của thực tiễn quôc gia
và quốc tế Thực ra mô h ìn h đó là câu
chuyện “mới ta, cũ ngưòi”, tạ i các quốc
gia khác, n h ìn ch u n g đào tạo lu ậ t học
đều được th iế t k ế th eo mô h ìn h chung đó
chỉ có cách gọi tê n m ôn học, khoa học là
có th ể khác m à thôi T ại n h iều quốc gia
phương Tây đều có các Hiệp hội như:
hiệp hội triế t học p h á p lu ật, hiệp hội lu ậ t
học so sánh, hiệp hội xã hội học pháp
lu ậ t W T ại n h iều cớ sở đào tạo lu ậ t
nước Pháp, m ôn học Lịch sử p h áp luật,
lịch sử tư tưởng - học th u y ế t p h á p lu ậ t
được bố trí g iảng dạy ở t ấ t cả các năm
học, m ỗi n ă m 30 - 45 tiết T riết học pháp
lu ậ t và xã hội học pháp lu ậ t nói riêng được p h á t triể n m ạn h ở các quôc gia như: Pháp, Mỹ, Đức; Anh, Nga, Thuỵ điển;
H unggari; T ru n g quốc
Thời cuộc mối, cải cải cách m ạn h mẽ
sự học, sự dạy để đáp ứng yêu cầu thực tiễn cuộc sống đó là lý do cấp thiết phải
tă n g cường q u a n tâ m triể n k hai xã hội học p h áp luật Khoa học p h áp lý không chỉ p h â n tích hệ thông p h áp lu ậ t hiện
h à n h m à còn phải đưa r a n h ữ n g tiêu chí
đ á n h giá p h áp luật Do vậy, bên cạnh
q u a n điểm pháp lu ậ t thực định (phân tích p h á p lý) còn phải đưa ra hệ thông các tiêu chí đ á n h giá p h áp luật, pháp
lu ậ t cần ph ải n h ư t h ế nào, tiêu chí để
p h â n b iệt cái xấu, cái tố t tro n g pháp lu ật trong t ấ t cả các lĩnh vực p h áp luật: hệ thông các quy định pháp luật, các quan
hệ p h áp l u ậ t - các h à n h vi pháp lu ậ t tro n g thực tiễ n pháp lu ậ t và lĩnh vực ý thức p h á p lu ật, văn hoá pháp luật
C hính vì vậy, việc nghiên cứu, giảng dạy, học tậ p và ứng dụng xã hội học p háp lu ậ t
là điều đặc biệt quan trọng, không thể
th iế u được để đáp ứng yêu cầu đổi mới
c h ấ t lượng, hiệu quả đào tạo lu ậ t học nưốc n h à Hơn nữa, ở đây không chỉ dừng lại ở vân đề học t h u ậ t đơn th u ầ n
m à trước h ế t và chủ yếu lại là x u ấ t p h á t
từ chính đòi hỏi của cuộc sông - đơn đ ặ t
h à n g cho p h á p lu ậ t và nơi tr ả i nghiệm, kiểm nghiệm , thực h à n h p h áp luật N hà nước b a n h à n h pháp l u ậ t và mong muốn mọi cá n h â n , tổ chức tu â n thủ Nhưng
ph áp l u ậ t để được thực h iện lại p h ụ thuộc vào h à n g loạt n h ữ n g n h â n tô' trong
và ngoài n h à nước, trong và ngoài pháp luật Ví n h ư nghiên cứu th ự c trạ n g thực
Tạp c h í Khoa học Đ H Q G H N K in h tế - Luật, T.XXII Sô'1,2006
Trang 44 H oàng T hị K im Q u ế
thi các quy định p h áp lu ậ t về lao động
nữ, cần xem xét, vì sao lu ậ t th ì r ấ t ưu ái
song các doanh nghiệp lại không muốn
bỏ tiền ra để thực hiện
Xã hội học pháp lu ậ t cho phép nghiên
cứu, đánh giá tác động của các n h â n tô"
xã hội từ đó cơ cơ sở đề x u ấ t n h ữ n g cách
thức, biện pháp và giải p háp thích hợp
Những n h â n tô" xã hội đó vô cùng đa
dạng: điều kiện kinh tế, v ăn hoá, xã hội,
khí hậu, thời tiết; hệ thông hạ tầng, dịch
vụ, cung cách h à n h xử, lợi ích v ậ t chất,
tinh thần; tín h cách, tâm lý, lốỉ tư duy,
nếp suy nghĩ, ứng xử, tập quán, tôn giáo;
sự tác động, du n h ập đủ loại từ bên
ngoài vv Đơn cử, m ấy năm trước trong
lĩnh vực đ ấ t đai, các quan hệ m ua bán
của thị trường b ấ t động sản diễn ra
không đúng pháp luật, gây nhiều tác
động tiêu cực là do r ấ t n h iều nguyên
nhân khách quan chủ và chủ quan, kể cả
từ phía nh à nưốc, p h áp lu ậ t [7] Và h àn h
vi pháp lu ật kể cả hợp và không hợp
pháp đủ mọi trìn h độ suy cho cùng đều
chịu sự tác động m ạ n h mẽ của các n h ân
tô" kinh t ế và phi kinh t ế [3] Một cuộc
điều tra xã hội học về sự lựa chọn cách
thức giải quyết tr a n h châp đ ấ t đai khá là
th ú vị: sô" người chọn phương pháp
thương lượng là 78, 8%, đề nghị chính
quyền can thiệp 30%, kiện ra toà 16,7%,
bằng vũ lực: 1,7% N ế u tá c h rờ i,
k h ô n g x e m x é t, t í n h to á n đ ế n n h ữ n g
n h ả n tô tá c đ ô n g , c h i p h ố i th ư ờ n g
tr ư c đó, p h á p l u â t sẽ c h ỉ là m ộ t
d a n h từ, m ô t s ư vô n g h ĩ a , vô c ả m , vô
h ìn h , vô tìn h ; vô íc h m à th ô i.
Trong quá trìn h nghiên cứu các vấn
đề pháp luật, chúng ta không thê bỏ qua
triế t học và xã hội học pháp lu ật được bởi
vì triết học cho ta biết giỏi hạn giữa lĩnh vực pháp lu ậ t và đạo đức, chính trị và kinh tế, triết học giúp cho việc xác định khái niệm pháp lu ậ t còn xã hội học thì cho biết thực tại xã hội của pháp luật[5] Triết học pháp luật, xã hội học pháp luật
và lý lu ậ n pháp lu ật là ba cách, ba con đường, ba hướng tiếp cận pháp luật Nếu
n hư xã hội học pháp lu ậ t quan tâm đến
h à n h vi thực tế, đến thực tại thì triết học pháp lu ậ t cung cấp kh ả năng về nhận thức pháp luật Triết học là khoa học về
n h ận thức, xã hội học là khoa học về
h àn h động, về thực tại cần n h ận thức Lý luận pháp lu ậ t là lý lu ận tổng hợp các
k ết quả của các cách tiếp cận triết học, pháp lu ậ t và xã hội học Trong thòi đại ngày nay, không một lĩnh vực khoa học nào có th ể tự trị được và không thể xây dựng b ấ t cứ một lĩnh vực khoa học nào nếu không có cách tiếp cận liên ngành [4] Trong nghiên cứu thực tiễn pháp lý cần phải vận dụng các khái niệm của lý luận pháp lu ậ t và xã hội học pháp luật
Có nhiều cách định nghĩa đối tượng nghiên cứu của xã hội học pháp luật Một cách ngắn gọn n h ất, xã hội học pháp
lu ậ t nghiên cứu quan hệ qua lại giữa pháp lu ậ t và xã hội, giữa các chức năng của pháp lu ậ t vói các quá trình đưa các quy phạm pháp lu ậ t vào trong h àn h vi của các cá nhân, Theo nghĩa rộng, sự tác động của pháp lu ậ t bao gồm vấn để tính chi phối của xã hội đối với pháp luật, vấn
đề tác động của pháp lu ậ t đối vói các quan hệ trong xã hội Xã hội học pháp
lu ậ t dựa trê n các khái niệm, phạm trù, quan điểm, nguyên tắc pháp lu ật mà khoa học pháp lý xây dựng nên, đưa
Tạp <lú Khoa học Đ H Q G H N , Kinh tế- Liiật, T.XXII, S ố Ị, 2006
Trang 5chúng vào thực tiễn xã hội để nghiên
cứu, đánh giá C hẳng hạn, nghiên cứu về
thực trạ n g ý thức pháp lu ật của một
nhóm đốì tượng cư dân tại một số địa
b à n n h ấ t định Các chủ th ể nghiên cứu
cần xác định các vấn đề nghiên cứu
thông qua các p h ạm trù, khái niệm cơ
bản của lý lu ận p h áp lu ậ t như cơ cấu,
chức n ăn g của ý thức pháp luật, ý thức
pháp lu ậ t về h à n h vi hợp pháp, h à n h vi
không hợp pháp; về thực tiễn xét xử,
thực tiễn giao dịch h à n h chính; giao dịch
dân sự; về thông tin pháp lu ậ t w Bằng
hệ thông các công cụ, phương pháp đặc
t h ù của xã hội học n h ư q uan sát, phỏng
vấn, điều tra, th ăm dò dư lu ận xã hội
và dựa trên n hữ ng kh ái niệm của lý
lu ận pháp lu ậ t sẽ cho chúng ta một sự
n h ậ n biết khách quan, cụ thể về hiện
trạ n g của vấn đề cần khảo sát, nghiên
cứu T ấ t nhiên, các kết quả th u thập
được cũng cần xử lý t h ậ n trọng bởi
không phải bao giờ chúng cũng chính
xác về độ tin cậy v ề quan hệ pháp luật
n h ư chủ thể, quyền và nghĩa vụ pháp lý,
các sự kiện pháp lý w trong thực tiễn
diễn ra như t h ế nào Bề ngoài của hiện
tượng không phải bao giò cũng nói lên
đúng bản chất của nó Hiện tượng được
ghi trong các a n k é t trong thông kê và
h iện tượng khách q u an trong xã hội là
h a i vấn đề không ph ải bao giờ cũng đồng
n h ất Do vậy, độ tin cậy chính xác của
các tư liệu th u n h ậ n được qua các
phương pháp nghiên cứu của xã hội học
cần được kiểm tr a b ằn g n hữ ng phương
p háp khách quan, ch ân th ật
Triển kh ai nghiên cứu trê n mọi
phương diện về xã hội học pháp lu ậ t có
r ấ t n hiều công việc phải làm Theo
chúng tôi, bước đầu nên chọn một số’ trọng tâm để thực hiện như tổ chức những cuộc hội nghị bàn tròn với sự
th am gia của các n h à lu ậ t học, xã hội học, triế t học; tâm lý học và các nhà quản lý, n h à kinh doanh Trong hệ thông các đề tài khoa học, lu ận văn, luận
án b ắt buộc phải có một hàm lượng n h ấ t định về xã hội học pháp lu ậ t đối với bất
kỳ chuyên ng àn h nào Liên quan đến việc đổi mới chương trìn h đào tạo nói riêng, cần sớm bổ sung môn học xã hội học pháp luật, không câu nệ về sự eo hẹp của thời lượng Để kh ả thi, chúng tôi đề xuất: xây dựng môn học xã hội học pháp
lu ậ t trong đó có hai p hần cơ bản: xã hội học đại cương ( lâ u n a y đ ả có t r o n g
c h ư ơ n g t r ì n h vớ i th ờ i lư ợ n g 60 tiế t)
và xã hội học pháp lu ậ t với tổng thời lượng chung là 60 tiết Môn xã hội học pháp lu ậ t nên bô" trí học vào năm thứ ba, nghĩa là sau khi sinh viên đã được học nhiều môn lu ậ t cơ bản N hững yêu cầu
về xã hội học pháp lu ậ t cần phải được đưa vào chương trìn h thực tập của sinh viên, vào hệ thòng các đề tà i nghiên cứu khoa học, đề tài lu ận văn, lu ận án, có sự
th am gia của người học, người dạy và các
tổ chức xã hội, các cộng đồng dân cư
Xã hội học pháp lu ậ t do tầm quan trọng như vậy nên cần triển khai trên cả cấp độ nghiên cứu và ứng dụng vào thực tiễn dưới hình thức các tru n g tâm, chương trìn h nghiên cứu trong nưốc và hợp tác quốc tế Lâu nay, hoạt động này
ở nưốc ta đã được triể n khai đỗỉ với nhiều lĩnh vực n h ư xầ hội học đô thị, xã hội học th a n h niên, xã hội học phụ nữ và trẻ em; xã hội quản lý về môi Irường vv Không chỉ trong lĩnh vực đào tạo
Tạp chí Khoa học Đ H Q G H N , Kinh tể- Luật, T.XXII, S ố 1,2006
Trang 66 H o àn g T hị K im Q ué
mà cả trong lĩnh vực nghiên cứu, các
định hướng, các cấp độ nghiên cứu nêu
trên, đặc biệt là xã hội học pháp lu ật cần
phải được quan tâm ưu tiên Đó là nhiệm
vụ, là bản sắc, là phong cách, và hơn tấ t
cả đó là bổn p h ận khoa học của chúng ta
đôì với cuộc sống để có thể đưa được cuộc
sông vào pháp luật, vào lý lu ậ n giảng đường; vào lý luận h àn lâm và đưa ngược lại, đưa pháp lu ật vào lý luận
Minh hoạ về sơ đồ tích hợp trong chương trình đào tạo lu ậ t học - những
n é t tổng quan
Sự tích hợp các khoa học pháp lý cơ bản trong các khoa học pháp lý chuyên ngành và khoa
học pháp lý kỹ thuật - ứng dụng
C ác K H P L cơ b ản
- T r iế t học P L
- Lý luận NNPL
- Luật học so sánh
- Lịch sư NNPL
- Lịch Sử HTCTRPL
- Xã hội hoc PL
KH Luật
Hành chính
KH Luật Kinh Doanh
KH Công pháp quốc tế
Các KHPL chuyên ngành khác và các KHPL ứng dụng- Kỹ thuật
* Sơ đ ồ này chỉ đ ề cập m ột s ố ngành - lĩn h ưực p h á p luật tiêu biểu
Tạp chí Khoa học Đ H Q G H N Kinh tế - Luật, T.XXII, S ố 1,2006
Trang 7trị quốc gia, Hà Nội, 1997, tr 448
2 Đào Trí ú c, Thực hiện pháp luật những khía cạnh nhận thức cơ bản, Tạp chí Nhà
nước và pháp luật, Số 2/2005, tr 3
3 Đặng Cảnh Khanh, Các nhân tố phi kinh tế xã hội học về sự p h á t triển, NXB Khoa học
xa hội, Hà Nội, 1999, tr.23 - 24
4 Kulccar Kalman, Cơ sở xã hội học pháp lu ậ t, NXB Giáo dục, 1999, Bản biên dịch của
Đức Uy, tr.107
5 L Berden, L ý luận chung về pháp luật, Matxkơva, 2000, tr 27 (bản tiếng Nga)
6 Võ Khánh Vinh, bài viết trong Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 10/1998, tr 45 - 46
7 Vũ Anh, Một sô' vấn đề pháp luật về thị trường bất động sản ở Việt Nam, Tạp chí Nhà
nước và pháp luật, s ố 2/ 2004, tr 21.
VNU JOURNAL OF SCIENCE, ECONOMICS-LAW, T.XXII, NọỊ, 2006
THE STAGES OF RESEARCHING LAW AND ISSUES FOR LEGAL
SOCIOLOGY IN THE PROCESS OF RENEWING LEGAL
SCIENCES IN OUR COUNTRY
A s s o c P r o f D r H o a n g T h i K im Q u e
Faculty o f Law, Vietnam National University, Hanoi
The p ap er analy zed th e each stage of reseaching law: legal philosophy, legal theories, legal sociology, comparative law, history of law Each steps of researching should be expressed in constructing the train in g program according to the suitable ratio I t s a n ecessary factor to improve the quality of tra in in g law by combining between theories a n d practices Basing on th at, the p ap er analyzed the position, the role, and basic c h aracteristics of legal sociology This will solve the negative aspects of lecturing on legal docum ents, but not contacting to th e factual life as well as the philosophy of building, implementing, and legal culture Legal sociology plays an
im p o rtan t role in co n stru ctin g the ideas, m easures, to set the policies and building the law of our country In addition, legal sociology will supply the factual documents to improve th e effects of im plem enting law
Tạp ch i Ktioa học Đ H Q G H N , Kinh tế - Luật, T.XXII Số I, 2006