ịập trung vảo trong một doanh nghivp mứi« vả nhăm m ãn nhu cấu của toàn thếxă hội''.. Lenin vict: "Nói sán xuâ't tư bản chù nghĩa xẳ hội Koá lao động ỉhì hoàn loản khỏnịỊ phải là nỏi
Trang 1T ạ p d*í K h o i h ọ c D H Q G H N , K hoa h ọ c Xả h ộ i v à N h â n v ă n 24 {20ỒS) 41 -48
Xã hội học Marx-Lenin
Qua nghiên cứu m ột sô'tác phẩm đầu tay của v.ỉ Lenin
Le N gọc H ùng*
V ứ n X ã hội học vả tâm lỷ lănh dạo quán Ịý, H ọc viện C hinh trị-H à n h chinh Q u ô c gia H o C h i M in h
135 N g u y ễ n PhoỉĩỊ; sẩc, T ừ Liẽm , H à Nội, V iệt N a m
N h ậ n n g à y 22 th á n g 11 n ă m 2007
T ó m tắ í T h iế u s ó t ló n n h a t củ a k h ỏ n p ít c*íc n h ả n g h iò n c ứ u p h ư ơ n g T â y là c h ư a n h ậ n Ih ử c d ư ợ c
đ ẩ y đ ủ n h ữ n g đ ỏ n g g ó p lo IcVn củ a L cnin đ ố i với s ự p h á t tr iẽ h >íâ h ộ i h ọ c L cnin đ ả có c ô n g la o to
ìứn tro n g việc b ả o vộ, kỏ th ừ a v à p h á t trlỏn học th u y ế t M arx ỏ n ư ớ c N g a trư ớ c v à s a u cu ộ c C ảch
m ạ n g th á n g M u ờ i n ả m 1917 L enin đ â v ậ n d ự n g v à p h á t triố n h ọ c th u y c t M arx ư o n g đ iể u k iộ n giai
cap vỏ s â n g ià n h đ ư ự c chính q u y ổ n v à b i t đ ă u xây đ ự n g m ộ t hội m ớ i k h ò n g có s ự á p b ứ c b ó c
lột-N g à y n ay x ă h ộ i h ọ c h iệ n đ ạ i cãn p h ải tic’p tụ c tru y ế n th ô h g k h o a h ọ c d o h ọ c íh u y õ t M arx-
L onin k h ỏ i x ư ớ n p , đ ó lả, n g h iê n c ử u x cm hoàn cành xã hội nào q u y ế t d ị n h h o ạ t d ộ n g cùa các cả n h ã n
và (Ịuyêì ctịnh n h ư tĩư nào, Đ ố n g th ò i, các n h à k h o a h ọ c can ú m h iố u x e m tro n g nhừrĩ^ đ ìíu kiện nào cả
n h á n c ó t h e r a q u y ế t đ ị n h h à rv h đ ộ n g t h a y d ố i h o à n c à n h c ủ a h ọ v à q u y ê l iiịỉih n h ư ih e nào.
C ác n h ả n g h iê n cứ u vổ lịch s ử k h o a h ọ c có th ô liế p tụ c tim th â y n g u õ n g õ c lý lu ận v à phưcTng
p h á p lu ận củ a n h ữ n g q u a n níỌm x ả hội học hiộn đ ạ i tro n g c*íc ìẩc p h a m cứù c h ủ n g h ĩa M arx-L cnín,
J c từ đ ó có th e tiỏ'p tụ c p h á i ư ic n n h ử n g k h ái n iộm co b á n v í d ụ n h ư x ả hội hon, cĩíu tr ú c x ả hội,
p>h»\n táng xã hội, biên đổi xã
hội-Thiôu só t lở n nhâ*t c ủ a k h ô n g ít lý th u y ê í
xã hội h ọ c p h ư o n g T â y hiựn đ ạ i là c h ư a n h ậ n
th ử c đ ư ọ c đ ă y đ ú n h ữ n g đ ỏ n g g ó p to lớ n c ú a
L en in đ ô ì v ó i xâ h ộ i h ọ c m ác x ít nói riê n g v à
xẵ hội h ọ c lh ê 'g iớ i n ó i c h u n g C ô n g lao c ù a
L en in đ ô ì v ó i xã h ộ i h ọ c hiộn đ ạ i g ắ n liến với
s ự n g h iộ p p h á t triể n h ọ c th u y ê t c ú a M arx-
Engels: L c n in v ừ a b ả o vộ, v ừ a k ẽ 'th ừ a v à v ừ a
p h á i tric h h ọ c th u y ê t M arx tro n g đ ic u k iện cụ
th ố cúa xẵ hội n ư ó c N g a trư ớ c v à s a u c u ộ c
C íc h m ạ n g th á n g M ư ò i L en in đ ã v ậ n d ụ n g
v à p h á i triể n học th u y ẽ t M arx tro n g đ iể u kiộ n
giai c a p v ô s ả n g ià n h đ ư ợ c c h ín h q u y ế n v à
b ả i đ ẩ u x â y d ự n g m ộ t xă hội m ớ i k h ỏ n g có s ự
á p b ứ c , b ó c lộ t C h ín h tro n g s ự n g h iộ p lý lu ậ n
v à ỉh ự c tiễ n c ác h m ạ n g đ ó , L cn in đ ã p h á t triế n x ă h ộ i h ọ c M arx -L en in [lị D ư ớ i đ ắ y
p h â n tích n h ữ n g lu ậ n đ ic m c ơ b à n n h ấ t c ú a lý
lu ậ n v à p h ư ơ n g p h á p xằ h ộ i học M arx -L e n in
tr o n g n h ữ n g tá c p h a m th ic n tài d o L cn in v iết
v à o n h ữ n g n ă m 1893-1895^*^; lú c đ ó L cn in
k h o ả n g 23-25 tuổi!
* ĐT: 84-4-ÍỈ364242
E-maíl hungoclcS^ípt.vn
Đó tà \ÁC phâm "NhừnỊỊ biến đõì m ớ i IV k in h tếĩrong đời
sôhg nt>n>Ị ''Bùn ĨV cái gọi tà ivh đ ĩ thị trựờng'*
(189?), ''N h ử ìĩg n g ư ờ i bạn dổtt íà t h ĩ náo rổ it<i đấu tronh chõhg
nhủvg nguời dâ ĩi chủ-X ã hội ra sao?'' (1894), "Nội dun^ kinh tế
của c h ù nghìo d ầ n t u ý ĩ ù s ự phê phán trong ruilh cùa ông
41
Trang 242 Ị J N^ọc / Tạp chi KìiOứ học D H Q C H N , Khơa học X à Hộì và N hãn vẻn 24 (200S) 41^48
I K h á i n iệ m h ộ i hoá"'
C á c n h à tâm lý h ọ c v à c á c n h à g iá o d ụ c
h ọ c CUÓI th ê 'k ỷ 20 v ầ n c h ú y ê u s ử d ụ n g k h ái
n iệ m xả h ộ i h o á đ ê n ó i v ẽ q u á tr ìn h p h á t triẽ n
cá n h â n tứ c là q u á trìn h c á th e n g ư ò i ỉrò
th à n h n h ẳ n cá ch , ỉh à n h v iê n c ú a xằ h ộ i > q u á
trìn h xã h ộ i h o á cá n h â n K h ô n g n lìiể u n h à
n g h iê n c ứ u biê't rõ ră n g c u ô ì t h ẻ 'k ỳ 19, L en in
đ ã x em x é t n ộ i d u n g rộ n g lớ n c ù a k h á i n iệ m
n à y từ g ó c đ ộ k h o a h ọ c x â h ộ i L c n in p h â n
tích q u á trin h xẵ h ộ i h o ả la o đ ộ n g v à c h í rõ
m ô ì liên h ệ p h ụ th u ộ c c ú a n ó v à o tr in h đ ộ lao
đ ộ n g s ả n xuâ't Xã h ộ i h o á lâ o đ ộ n g là s ự kê't
h ọ p , tậ p tru n g , th ô n g n hâ't trê n c a p đ ộ m ỏ i
n h ữ n g c h ứ c n ă n g la o đ ộ n g n à o đ ă đ ư ợ c
c h u y ê n m ô n h o á n h ẳ m th o ả m ã n n h u c ẩ u cùa
to à n th ê xã [2, t r i 15]
T h e o L e n in , xã h ộ i h o á (có Ih ể g ọ i là xẵ
hội h o á xã h ộ i đ ế p h â n b iệ t v ó i x ẫ h ộ i h o á cá
n h â n ) k h ô n g p h ả i là v ấ n đ ể m ơ r ộ n g q u y m ô,
sô' Iư ọ n g n g ư ờ i th a m g ia v à o q u á trìn h xằ hội
m à là s ự b ié h đ ổ i v ể c h ấ t d ẫ n đ ế n s ự tậ p
tru n g , th ố n g n h ấ t c ủ a la o đ ộ n g x ã h ộ i X ã hội
h o á la o đ ộ n g là s ự ỉích tụ t ư b ả n , tích tụ các
m õ ì U cn h ệ y ã K Ậ i v à tà n g CÁC m ó ì
q u a n h ệ hội; là s ự c h u y ê n m ô n h o á ; là s ự k c t
h ợ p các y ê b lố v à các m ô ì liê n x ẵ h ộ i tạ o
th à n h m ộ t q u á trìn h d u y n h ấ t m ộ t k h ô i xẵ
h ộ i th ô n g n h â t (3, tr.2 1 2-213]
N h ư v ậ y có thè' x ấ c đ ịn h : x à h ộ i h o á (xâ
h ộ i) là q u á trìn h tố n g h ợ p , th ố n g n h ấ l các m ỏì Hèn hộ x ẵ h ộ i, q u a n hộ xa hội, h o ạ t d ộ n g xả
h ộ i th à n h m ộ t t h ế th ố n g n h ấ t m ộ t h ệ thôVig
xă h ộ i th ố n g n h â t n h ằ m th o à m ã n m ộ t hay
h ơ n m ộ ỉ n h u c ẩ u nhâ't đ ịn h c ú a to à n th ể xã
h ộ i T u y n h iể u , n h iế u sác h v à b à i v iê l xã hội
h ọ c v ẫ n c h ủ y ê u xem xét k h ái n iệ m xã hội
h o á c ả n h â n từ góc đ ộ tâm lý h ọ c v à g iá o d ụ c
h ọc D o v ậ y , m ộ t m ặ t k h ô n g ít tá c g iả tro n g
v à n g o à i n ư ớ c c h o ra n g k h ò n g có k h á i niộm
xã h ộ i h o á n h ư c ác n h à q u á n lỷ s ứ d ụ n g tro n g
th ự c t ẽ 'ở V iệt N a m M ặt khác, n h iề u tác già
m ó i chi n h ìn th ấ y ò k h ái n iệ m x ã h ộ i h o á nội
d u n g c ủ a q u a n đ iế m h à n h đ ộ n g v à p h ư o n g
th ứ c q u ả n lý, m à c h ư a n ắ m b ắ t đ ư ợ c y c u tô'
q u á trìn h lịch s ử tự n h iê n c ủ a s ự b iế n đ ố i và
p h á t triể n xâ hội T ro n g đ iế u k iệ n c ụ th ố c ú a
V iệt N a m v à o đ ẩ u th ờ i kỳ đ ổ i m ớ i, k h á i n iệm
xã h ộ i h o á đ ư ợ c sứ d ụ n g c h ú y ế u v ớ i ý n g h ĩa
v à n ộ i d u n g c ủ a khái n iệ m h u y đ ộ n g xâ hội (Social m o b ilizatio n ), tứ c là h u y đ ộ n g sự
th a m g ia , đ ó n g g ó p c ũ a xă h ộ i v à o th ự c hiộn
c h ín h s á c h x ã h ộ i C ầ n coi d ó là m ộ t s ự đ ó n g
g ó p v ể m ặ t th ự c tiễn đ ô ì v ỏ i s ự p h á t íriến
k h á i n iệ m VÃ h ộ i h o á C ã n đ ă y tr o n g íh n ĩ \
h ọ c x ẵ h ộ i h ọ c ở V iột N a m m ó i x u ấ t hiện
h ư ớ n g n g h iê n cihi lý lu ậ n v ế k h á i n iộ m xà
h ộ i h o á (xằ hộ i) (th eo th u ậ t n g ữ tié h g A n h là
S o c ia litiz a tio n / S o cictizatio n ) [4]
Sfơ-ru-ỉ»é nội d u n g dó" ( 1895) in t r o n g V L L ô n ìn , TiWrt iập,
TẬp 1, NXBTIen bộ • Matxcữva, Hả N ội, 1978.
Lcnuì viô't: "ỉrong xã hOi ỉư b in chú nghĩa, sự hcn bộ kỷ
thuật là ở chỗ xả hợi hoẩ ião dụng; m à sv xẳ hội hoả nâỵ
nhiên đòì hỏi phái chuyòn m ôn hoá các chức nảng khảc
nhau cúã quá ư ình sán xuất, phÃi bich những chức nảng dó
từ cho là phản tán, c i Ihẻ^ lắp đi lắp Ui m ộl cách nông h ỉ ị i
trong lửng doanh n g h i c p chuycn v ề n g â n h sán xuâ'( à'ỵ,
thành nhừng chức nảng đưục xá hội hoá ịập trung vảo
trong một doanh nghivp mứi« vả nhăm m ãn nhu cấu
của toàn thếxă hội''.
Lenin vict: "Nói sán xuâ't tư bản chù nghĩa xẳ hội Koá lao
động ỉhì hoàn loản khỏnịỊ phải là nỏi ngưỏi ịù lảm v i ^ ò
cùng m ộl nơi (đỏ chi mới là m ộ i phân nhò cúa quá ưình)
mà là nói sự tích tụ lư bản có kcm theo sự chuyên mỏii hoá
b o độn g xả hội, s ự giảm bởị số lượng cểc nhả tư bán trong
tử n g n g ản h công nghiệp n h ấỉ đ in h và sự tảng them 5Ô
lượng những ngảnh công nghivp hẽng btợỉ; ỉà nôi nhiẽu <[uả
t r m h p h ả n tả n c ủ a s á n xuâ't n h ứ p lại th à n h m ộ i <)uá tr ìn h
sản xuâ*t xả hợi duy nhdl Diõu dỏ có nghĩa là môl liỏa
xẫ hội glửa những người 5án xuất ngày càng cũng cố thvm
những người sản xui't kct thành một khỏV’.
Trang 3u Ngọc H ùng / Tíìị> chi Khoa học ĐHQ GHN, Khoữ học X ã hậi và N hãn vổn 24 (2008) 4Ĩ~48 43
2 M á u th u ầ n g iữ a tỉn h c h ấ t x a h ộ i h o á v à
c h ế đ ộ s ỏ h íh i tư n h â n : d ộ n g lự c c ủ a s ự b iế n
đ ố i xẵ h ộ i h i ệ n đ ạ i
T h e o q u a n đ iể m c ú a M arx , L e n in đ ã chi
rõ m â u th u ẫ n c o b á n g iữ a s ự tậ p tr u n g tư b ả n
- c h ế đ ộ sở h ữ u tư n h â n v ễ t ư liệu s ả n xuâ't v à
xă h ộ i h o á la o đ ộ n g - s ụ th ô n g n h ấ t các q u á
trin h s ả n xua't riê n g b iệt th à n h m ộ t k h ô i
th ô h g n h ấ t tro n g lò n g c h ế đ ộ TB C N L en in
p h ê p h á n n h ữ n g n h à k in h t ế h ọ c tư sản,
n h ữ n g n g ư ờ i p h i m á c x ít đ ã k h ô n g h iể u hoặc
CỐ tìn h k h ô n g n h ặ n th ứ c đ ư ọ c q u a n n iệ m cúa
c h ù n g h ĩa M arx rằ n g b à n c h ấ t c ù a " tư b ả n " là
m ô ì q u a n h ệ g iữ a n g ư ờ i vớ i n g ư ờ i Ị3, tr.270]
N h ư v ậ y , th e o c h ủ n g h ĩa M arx -L cn in , k h ô n g
chi lao đ ộ n g m à cả tư b ả a v ể th ự c chẵlt đ ể u là
q u a n h ệ xã hội
T h e o p h é p d u y v ậ t b iện c h ứ n g : lao đ ộ n g
b iẽ h đ ồ i d ư ó i tá c đ ộ n g c ù a các yôU t ố xâ hội
v à m ọ i s ự biô h đ ổ i la o đ ộ n g đ c u kéo th e o sự
b iêh đ ố i xả hội L e n in đ ã p h â n b iệ t tác d ụ n g
lích c ự c c ủ a tìêh b ộ kỹ th u ậ t là là m g iả m n h ẹ
sứ c la o đ ộ n g g iả n đ o a lao đ ộ n g th ú c ô n g vả
chi ra x u h ư ớ n g c ù a việc s à n xuã't ra tư liệu
«;Àn v n V t rÚ A ftn n ÍÍIIẦV' [2 , ĩ c n i n g i ó i
th íc h rỏ là to à n bộ s ự p h á t tric n c ủ a c h ú n g h ĩa
lư b â n đ ể u là d o s ự p h â n c ô n g th e o h ư ớ n g
c h u y ê n m ô n h o á , c h u y ê n n g h iộ p h o á lao
d ộ n g m à ra
L en in chi ra n g u ổ n gôc g iai c ấ p v à n g u ổ n
g ố c n h ậ n th ứ c lu ậ n c ủ a xả h ộ i h ọ c tu sàn : C ác
n h à u i ẻ \ h ọ c v à các n h à k in h tê*học tư sản coi
c ác p h ạ m trù c ủ a che' đ ộ tư s ả n là n h ừ n g
p h ạ m tr ù v ĩn h v iền v à tự n h iê n g iô h g n h ư
c h ín h c á i c h ẽ 'đ ộ m à h ọ ra s ứ c b ả o v ệ v à d u y
trì [3, tr.270]
N h ư v ậ y là, L e n in đ ã n g h iê n c ứ u v ế xă
hội h o á la o đ ộ n g v à chi rõ n g u õ n g ô c v à đ ộ n g
lự c c ủ a s ự b iế n đ ổ i xã hội: đ ó là, m à u th u ầ n
g iữ a x ă h ộ i h o á la o đ ộ n g v à c h ế đ ộ s ở h ữ u tu'
n h â n v ể tư liệ u sản xuâ't c ủ a c h ê 'đ ộ TBCN
Q u a n n iệ m v ề x ẵ hội h o á c ú a L e n in cu ô ì thẻ'
k ỷ 19 đ ả v ư ợ t trư ó c q u a n n iệ m c ủ a n h iể u n h à
k h o a h ọ c x ă h ộ i c u ô ì t h ế kỷ 20 v ế x ã h ộ i hoả
M ộ t s ố tá c g iả h iệ n n a y ò tro n g n ư ó c v à ngoài
n ư ó c v ẫ n g ió i h ạ n n ộ i d u n g k h á i n iệ m "xẵ
h ộ i h o á " tr o n g p h ạ m vi c á n h â n - xă h ộ i hoá
c á n h â n v à v ẫ n c h ư a n h ậ n ra n g u õ n gô'c lý
lu ậ n c ủ a k h á i n iệ m xã h ộ i h o á (xẵ hội) tro n g
h ọ c th u y ế t M arx-L en in nỏi c h u n g v à xẵ hội học
M a rx -L e n in n ỏ i riêng^^í [4, tr.296; 5, tr.248; 6]
3 B ảo v ệ x ã h ộ i h ọ c d u y v ậ t c h ủ n g h ĩa / p h é
p h á n x ã h ộ i h ọ c c h ủ q u a n
L e n in đ ă p h ê p h á n v à y ê u c ẩ u p h ả i loại
b ỏ q u a n đ iế m cùa các n h à x ã h ộ i h ọ c chủ
q u a n v à p h ư ơ n g p h á p c h ú q u a n ra k h ò i khoa
h ọ c x ẵ h ộ i h ọ c Bởi v ì n h ữ n g n h à xã hội học
ch ủ q u a n đ ư a ra n h ữ n g lu ậ n đ ic m giải thích
xẵ h ộ i từ yêU t ố ỷ thức, n h u c ẩ u v à lọi ích cả
n h â n M ộ t đ ạ i d iệ n tiêu b iế u c ú a x ẵ hội học
c h ủ q u a n là M i-k h a i’lò p -x k i đ ă r ấ t sai lẩm
c h o rằng<^^: " N h iệ m v ụ c ă n b ả n c ù a xẵ h ộ i học
l à ^ í í n g t n n h u T ì g f t i r i i k i ộ n v ã h ộ i t r o n g
đ ỏ n h u c ẵ u n a y h a v n h u c ẩ u k h á c cúa bán tín h c o n n g ư ờ i đ ư ợ c th o ả m ã n " v à " q u a n hệ
xẫ h ộ i là d o c o n n g ư ò i tạ o ra m ộ t cách cỏ ý
th ứ c " [3 ư 158]
L e n in chi ra rằ n g các n h à x ẵ h ộ i h ọ c chú
q u a n b ị m a i p h ư ơ n g h ư ó n g v à lú n g tú n g
k h ô n g là m s a o p h ă n b iệt đ ư ợ c n h ữ n g hiện
tư ợ n g n à o là q u a n ư ọ n g , n h ử n g h iệ n tư ọ n g
n à o là k h ô n g q u a n ỉrọ n g tro n g cái iTìãng lưỏi
p h ứ c tạ p c ủ a c á c h iệ n tư ợ n g xâ h ộ i Bòi v i họ
Cẩn nhắc Ui rầng khái niẻm xế hội hoả n h ư van dùng
ỉ rong thực ỉế q u ả n lý hiện nay chù yc'u có nội dung cúa khái nicm h uỵ dộn g xã hội.
Mi-khai-lốp-xki (1&42-1904), rOìà lý luận nổi liếng nhâ'l cũâ phái d ân tu ỵ -lv do chù nghĩa, mỏỉ đại điện Ucu biếu cùâ Innrng phải chù quan trong xã hội học.
Trang 444 Lê Ngợc ỉìùtĩỊỊ / T ợịĩ chi Khoứ học D ĨĨQ G H N , Khoa học X ã hội và Nhắn vân 24 (2008) 47-45
k h ô n g t h ế tim ra đ ư ợ c m ộ t tiêu c h u ẵ n h a y
m ộ t q u y tắc k h á c h q u a n n à o c h o s ự p h â n b iệt
đ ó v à h ọ c ũ n g k h ô n g th ế đ e m ứ n g d ụ n g tiêu
c h u ẩ n k h o a h ọ c v ể tín h lặ p lại v à o xâ h ộ i học
P h ư o n g p h á p c h ủ q u a n là m ộ t b ộ p h ậ n c ủ a
p h ư ơ n g p h á p siêu h ìn h d ã là m c h o xá hội h ọ c
c h ủ q u a n k h ô n g t h ế n g h iè n c ứ u đ ư ợ c xã h ộ i
vớ i tư cách làm m ộ t q u á trìn h lịch s ử t ự n h iên
H ọ c th u ỵ ê t M arx khi tậ p tr u n g n g h iê n
c ứ u q u y lu ậ t k h á c h q u a n c ủ a s ự tổ n tại, v ậ n
đ ộ n g p h ư o n g th ứ c s ả n xuẳ't c ủ a x ã hội v à
h ìn h th ái kỉrứì t ế c ú a x ã hội đ ã tỏ rõ s ứ c m ạ n h
g iải th íc h v à cải b iế n xã h ộ i m ộ t cách k h á ch
q u a n , k h o a học L e n in k h ẳ n g đ ịn h : "R ỗ rà n g
là tư tư ở n g c ơ b ả n c ủ a M arx v ể q u á trìn h
p h á ỉ triến lịch sừ*lự n h iè n c ủ a n h ữ n g h ìn h
th ái k in h tế*xã h ộ i d ẵ p h á h u ý tậ n g ô c cái đ ạ o
lý trẻ c o n m u ô n tự m ệ n h d a n h lâ xã h ộ i h ọ c
đ ó '( 3 /tr l 5 9 ]
Q u a đ ó có t h ể th ấ y rõ đ ó n g g ó p to ló n c ù a
L e n in tro n g việc b ả o v ệ học thuyẽ*t M arx: đ à u
tra n h c h ô h g c h ủ n g h ĩa c h ũ q u a a c h ủ n g h ĩa
tá m lý học c h ủ q u a n v à k h a n g đ ịn h p h ư ơ n g
p h á p k h o a h ọ c xằ h ộ i h ọ c k h á c h q u a n m à
M arx d ã đ ư a ra
PhươttỊỊ pháp luãn x ã hôi học d u y vă t biện
chứ ng c ủ a M arx đ ò i h ò i p h ả i n g h iê n c ử u làm
rô b ả n c h ấ t các q u a n h ệ s ả n x u ấ t • q u a n h ệ
g iừ a n g ư ò i v ó i n g irò i tro n g q u á trìn h s ả n
x u ấ t vớ i tư c ác h Vã n h ử n g q u a n h ệ c o b á n ,
b a n đ a u có v a i trò q u y ế t đ ịn h đ ô ì v ớ i tấ t cả
các m ô ỉ liên h ệ, q u a n h ệ k h á c c ủ a xã h ộ i (3,
tr.159]
L en in chi rõ rằn g : n h ờ c h ú n g h ĩa d u y v ậ t
c ủ a M arx m à xằ h ộ i h ọ c trở th à n h m ộ t k h o a
h ọ c xằ h ộ i th ự c sự N h ò q u a n đ iế m c ủ a c h ủ
n g h ĩa d u y v ậ t rằ n g tiê h trìn h c ủ a n h ữ n g tư
lư ớ n g la p h ụ th u ộ c v à o tiẽh trin h c ủ a s ự v ậ l
m à xằ hội h ọ c đ ư ọ c n â n g lê n đ jâ v ị n g a n g
h à n g m ộ t k h o a học N h ò c h ủ n g h ĩa d u y v ậ t
lịch s ử m à xã h ộ i h ọ c có h a i c ơ 5Ỏ đ ế tr ỏ
th à n h k h o a học:
M ộ t là tiê u c h u ẩ n , q u y tắc k h á c h q u a n đ ế
p h â n b iệ l các h iệ n tư ợ n g xả hội vói các h iện
tư ợ n g khád^^ [3, Ỉr.l62]
H a i là k h ả n ă n g đ e m q u y các tu tư ở n g xả
h ộ i v à m ụ c đ íc h xã h ộ i c ù a c o n n g ư ờ i v à o
n h ữ n g q u a n h ệ x ẵ hội v ậ t châV^[3, tr.163-164]
đ ế có t h ế n g h iê n c ứ u c h ú n g n h ư n h ữ n g h iện
tư ọ n g tự n h iê n có q u á trìn h lịch s ứ p h á t triể n
c ủ a chúngí®^
4 C á c h m ạ n g k h o a h ọ c tr o n g x ỉ h ộ i h ọ c
D o n g h iê n c ứ u v à p h á t h iệ n đ ư ợ c q u y
lu ậ t c ủ a lịch s ừ tự n h iê n c ủ a s ự tổ n lạ i v ả v ậ n
đ ộ n g x ă h ộ i m à học th u y ế í M arx đ ã làm nên
m ộ t c u ộ c c ác h m ạ n g tro n g n h ậ n th ứ c v ể xâ
h ộ i, tư ơ n g tự n h ư cu ộ c cách m ạ n g tro n g sin h
v ậ t h ọ c d o D a w in k h ờ i x ư ó n g T h e o L enin,
h ọ c Ih u y ê t M arx đ ã là m n ê n cu ộ c c ác h m ạ n g
k h o a h ọ c tr o n g x ã hội học: " N ê u Đ á c -u y n đ ã
đ á n h đ ổ h a n d ư ợ c q u a n n iệ m c h o rằ n g
n h ử n g lo ài d ộ n g v ệ t Vâ th ự c v ậ t là k h ô n g có lié n h ệ g ì v ớ i n h a u cá, ỉà n g ẫ u n h iê n m à có, là
d o 'T h ư ợ n g đ ế tạ o ra " v à là b ấ t b ich , v à ô n g
là rvguòi đ ẩ u tic n đ ã c h o í5Ình v ậ t h ọ c có
m ộ t CO SÒ h o à n lo àn k h o a h ọ c b ằ n g cách xác
đ ịn h tín h b iẽ h d ị v à tín h kê*thừa c ủ a các loài,
• th ì M á c c ũ n g th ế , M ác đ ã đ á n h đ ố h a n đ ư ợ c
•‘ỉ Le nin vìếl: "Chú ngh b d uy vật dã cung cap một liêu
c h u â n h o à n t o à n k h á c h q u o n b ẳ n g c á c h iả ch riê n g n h ử n g
q u a n h ệ &ản x u â ‘t, v ó ĩ ị ư c ả c h 1â c a c ấ u c ú a x ả h ộ t, v à b ằ n g
cách c h o c h ú n g ta có khà n ản g ửng d ụ n g vào nhũTìg quân
h ệ ấy cảỉ liêu chuân khoa học chung vẽ ỉmh Up 1^1 tỉêu
chuan m à phái chú quan chữ nghĩa cho \à không thC' đcm
ứng d ụ n g vào xẵ hội học đưọc".
^ Lcnin viồ^: "C hi cỏ đem q u y [\hửng q u an h c xã hói vào
q u a n h ệ s â n xuâ't, v à đ e m (^uỵ nhỬTìg q u a n h ệ sả rt x u ằ \ v à o
t n n h d ộ c ù a n h ử n g lự c lư ợ n g s á n x u ấ t ư^'ỉ n g ư ờ i tđ m ỏì có đưọc một cơ sỡ vững chăc d ế quan niệm sự p h i ỉ tricn cũd
n h ũ n g h ìn h th á i x ả h ộ i lâ m ọt q u i trin h lịch s ứ iự nhiỏn'*
Đ kõu n à y g ợ i n h ỏ q u y ỈẤc c o i s ự k iệ n x â h ộ i n h ư l i s ự v ậ t
m à Emilo Durkheim đ ă n ỉu rđ.
Trang 5ư Nf^ọc H ù n ^ / Tap chi KÌIOÍỈ luK D H Q G H N Khoa học X ã hội và N hản vân 24 (2008) 4 M S 45
q u a n n iệ m c h o ră n g x ã hội là m ộ t tổ h ọ p có
tín h chất m á y m ó c g õ m n h ừ n g cá n h â n , m ộ t
tô h ợ p m à n h à c a m q u y ế n (h a y là x ã h ộ i v à
c h ín h p h ú th ì c ũ n g v ậ y ) có th ế h iỳ ý b iế n đ ố i
th e o dù m ọ i k iếu , m ộ t tổ h ọ p sin h ra v à b iê h
h o á m ột c ác h n g ẫ u n h iê n ; v à M ác c ũ n g là
n g ư ò i đ ẩ u titm đ ẵ làm c h o xẵ h ộ i h ọ c có m ộ t
c o s ở k h o a h ọ c b ằ n g cách x ác đ ịn h k h á i n iệ m
coi hìn h th ái k in h tê'-xă h ộ i là m ộ t to à n b ộ
n h ữ n g q u a n h ệ s ả n x u ấ t n h ấ t đ ịn h , b à n g c ác h
x ác đ ịn h rằ n g s ự p h á t Iriến c ù a n h ữ n g h ìn h
th á i đ o là m ộ t q u á trìn h lịch s ừ -tự n h ic n " (3 ,
tr,165]
C h àn lý c ù a ÌTÌ Ih ứ c k h o a h ọ c đ ư ợ c k iể m
n g h iệ m th ô n g q u a th ự c tiễ n v à c ò n đ ư ợ c
đ ứ n g v ữ n g c h o iớ i khi n à o cỏ n h ữ n g n g u y ê n
lý k h o a h ọ c k h á c đ ư ợ c k iế m c h ứ n g , v ỏ i ý
n g h ĩa n h ư v ậ y , c h ủ n g h ĩa d u y v ậ t lịch s ử m à
M arx kh ỏ i d ự n g là k h o a h ọ c v ể xă [3,
Ì T Ĩ 6 5 7].
P h ư m ig p h á p x ã h ộ i h ọ c M a r x - L e n in là
p h ư o n g p h á p biộ n c h ứ n g d u y v ậ t K h á c với
p h ư ơ n g p h á p siêu h ìn h , p h ư o n g p h á p n à y
đ ò i hỏi p h ả i x cm xét xâ h ộ i tro n g s ự p h á t
triế n k h ô n g n g ừ n g cù a các y ế u t ố tạ o th à n h
th e o q u y lu ậ t L c n in vict: "C ái m à M ác v à
Ả n g -g h e n g ọ i là p h ư ơ n g p h á p biộ n c h ú n g -
đ ế d ô ì lậ p vớ i p h ư ơ n g p h á p s iê u h ìn h - c h ă n g
q u a chi là p h ư ơ n g p h á p k h o a h ọ c tr o n g xã
hội h ọ c p h ư c m g p h á p coi x â h ộ i lâ m ộ t c ơ Ih ế
s ố n g đ ủ n g p h á ỉ tric n k h ô n g n g ừ n g , m ộ t cơ
íh ế m à m u ố n n g h ic n cứu n ỏ th i c ẩ n p h ả i
p h â n tích m ộ t cách k h ả ch q u a n n h ử n g q u a n
hộ sản x u ấ t c ấ u th à n h m ộ ỉ h ìn h th á i x â h ộ i
n h ấ t đ ịn h , v à c ẩ n p h ả i n g h iẻ n c ứ u n h ữ n g q u y
lu ậ t v ậ n h ìn h và p h á t triến c ủ a h in h th á i xã
h ộ i đ ó " [ 3 , tr.l981
l u ị r \ đâ*’m n à y đ â bí m ợỉ s õ lác g iả c ó d ấ u 6c c ự c d o a n ò
Lìòn Xò thổi phõng, bóp móo đcbíêii khoa h(,K x5 hỏỉ học
ỉh ò n h m ộ t b ộ p h ^ n c ú a cKỦ n g h í a d u ỵ v ậ t lịc h sử
D o đ ỏ , h o à n to à n có th õ 'n g h iê n c ứ u co th ể
x ã h ộ i b ằ n g p h ư o n g p h á p k h o a h ọ c khách
q u a n L c n in chi rõ rằ n g tư tư ờ n g cơ b ả n cúa
M arx v à E n g els là p h ả i n g h iê n cứu^ g iải thích
c ác h iệ n tư ợ n g x ă h ộ i b ằ n g n h ư n g q u a n h ệ
s ả n x u ấ t v ậ t châ'l, n h ữ n g q u a n h ệ sin h h o ạ t
v ị t c h ấ t [3 tr.178-1791
Đ ó c h ín h là nội d u n g c ơ b ả n c ủ a x ã hội
h ọ c M arx -L e n in khi b à n v ể m ô ì q u a n h ệ g iữ a
k in h t ế v à x ă h ộ i vói tư cách là m ộ t m ặ t củ a
đ ố i tư ợ n g c ú a x ã hội h ọ c k in h t ế v à m ặ t kia là
m ô i q u a n h ệ g iữ a con n g ư ò i v à k in h t ế [5]
L en ín đ ã d à n h m ộ t c h ư ơ n g tro n g tảc
p h ẩ m " N ộ i d u n g kinh t ế của chủ nghĩa dân
tu ý " v iê t n ă m 1895 đ ể p h ê p h á n xâ h ộ i học
d â n t u ỷ c h ù n g h ĩa T h ự c c h ấ t c ủ a c h ủ n g h ía
d á n tu ý là c h ủ n g h ĩa d ự a trẽ n q u a n d iể m của
n g ư ờ i s á n x u ấ t nhỏ, c ủ a n g ư ờ i tiếu tư sản
L e n in đ ặ t c â u h ò i đ ể n ẽ u b ậ t b ả n c h ấ t c ủ a xã
h ộ i là k iếu q u a n h ệ nhâ^t đ ịn h g iữ a n g ư ờ i vói
n g ư ờ i: ''C h ủ n g h ĩa t u b ả n là gì, n ế u k h ò n g
p h ả i là n h ữ n g q u a n h ệ n h â ỉ đ ịn h g iữ a con
n g ư ò i vớ i n h a u ? " [8, ỉr.521Ị K hi p h ê p h á n xã
h ộ i h ọ c đ â n tu ý c h ủ n g h ĩa v à p h u ơ n g p h á p
c h ủ q u a n tro n g xă h ộ i h ọ c (coi các cá n h â n
d a n g sõ n g Jam ra l|c h sư), c h ủ n g h ĩa Marx*
L e n in p h e p h á n việc á p d ụ n g m á y m ỏc, h ìn h
th ứ c v à v ô ỉch các q u y lu ậ t, các khái niệm
k h o a h ọ c tự n h iê n v à o giải th íc h đ ờ i sô h g xẵ hội N h ư v ậ y , c h ín h M arx c h ứ k h ô n g p h ả i ai
k h á c đ ằ p h ẻ p h á n v iệ c á p d ụ n g các th u y é t sin h h ọ c k ể c ả th u y ẽ l D a rw in v ẽ đ ấ u tra n h sin h tõ n (S tru g g le fo r Life) - Ih u y ế l đ à o th ải
x i h ộ i h a y th u y ế t M aU hus - th u y ế t n h â n k h ẩu
th ừ a , v à o g iái th íc h các hiộ n ỉư ợ n g xã hội
T h e o L en in , v ể m ặ t xã h ộ i học, c h ú n g h ĩa
k in h n g h iệ m p h ê p h á n c ũ n g chi là s ự x u y ê n tạc chủ n g h ĩa M arx b ằ n g n h ữ n g lời rỗ n g tuêch
L e n in p h â n b iệt rõ đ ô ĩ tư ọ n g n g h iê n c ứ u
c ủ a x l h ộ i h ọ c d u y v ậ t c h ủ n g h ĩa v à xẵ hội
h ọ c c h ủ q u a n c h ú n g h ĩa : " N h à xả h ộ i h ọ c d u y
Trang 646 u Ngọc H ùng / TợỊf chi Khoa học D H Q C H N , K)ĩờa học Xổ hội lĩà N hán vàn 24 (2008) 41-43
v ậ t c h ủ n g h ĩa lây n h ử n g m ô i q u a n h ệ xã hội
n h ấ t đ ịn h g iữ a c o n n g ư ờ i v ó i n h a u là m đ ô l
tư ợ n g n g h iê n c ứ u c ủ a m ìn h , d o đ ó c ũ n g
n g h iê n c ứ u cả n h ữ n g cá n h ă n có th ự c , vì
n h ử n g m ô l q u a n h ệ d ó là d o n h ữ n g h o ạ t
đ ộ n g c íia h ọ tạ o n ê n N h à x ằ h ộ i h ọ c chủ
q u a n c h ủ n g h ĩa tự c h o là m in h đ ã xuâ't p h á t
t ừ n h ữ n g "cá n h â n đ a n g sô h g "^ n h ư n g th ự c
t ế th ì lại b ắ ( đ a u từ c h ồ g á n c h o c á c cá n h ă n
â y " n h ữ n g tư tư ờ n g v à tìn h c ả m " m à ô n g ta
c h o là h ợ p lý (vì, k h i đ e m lá c h " c á c c á n h â n "
c ủ a m ìn h ra kh ò i h o à n c à n h x ẵ h ộ i cụ t h ế thi
d o đ ó , ô n g ta lại k h ô n g có k h ả n a n g n g h iè n
c ứ u đ ư ợ c n h ữ n g t ư tư ở n g v à tìn h c ả m thự c
c ủ a h ọ ), tứ c là " b ắ t đ ầ u từ m ộ t k h ô n g tư ớ n g " ,
n h ư ô n g M i-khai-lô'p-xki đ â b ắ t b u ộ c p h ả i
th ừ a n h ạ n " I8 , tr5 3 1 ]
N h à xã h ộ i h ọ c d u y v ậ t c h ù n g h ĩa khi
n g h iê n c ử u n h ữ n g m ô i q u a n h ệ x ã h ộ i th ự c
s ự v à s ự p h á t triể n th ự c s ự c ú a n h ữ n g m ôi
q u a n h ệ đ ỏ , đ ã n g h iê n c ứ u c h ín h n g a y cái kết
q u ả h o ạ t đ ộ n g c ủ a n h ử n g c á n h â n đ a n g sô h g
C ò n n h à x ă h ộ i h ọ c c h ủ q u a n c h ủ n g h ĩa ỉhì
m iệ n g n ó i là n g h iê n c ứ u n h ữ n g " c á n h â n
đ a n g s ố n g " n h ư n g trê n th ự c tẽ' lại k h á c , họ
tá c h các cá lứ tâ n đ ỏ Id kỉkỏí LUỘe VÀ t\\\úi
v à o các h ìn h n h â n đ ó n h ư n g " tư tư ờ n g và
tìn h c ả m " c ủ a c h ín h (3/ tr,535]
L e n in đ ã k h ả i q u á t đ ư ợ c ý d ổ c h u n g h a y
c ách tiế p c ậ n c h ủ y ế u tro n g k h o a h ọ c xă hội
h ọ c là m u ố n q u y n h ử n g ''y ê u tô" c á n h â n v à o
n h ữ n g n g u Ổn g ô c xã h ộ i" v à n h ờ th ự c h iệ n ý
đ ổ đ ó m ộ t cách triệ t đ ế v à đ ấ y đ ú m à xầ hội
học trở th à n h k h o a học Bỏi v ì h a i lý d o s a u đẳy:
M ộ ( là^ c ác h tiế p c ậ n đ ó c u n g c ấ p k h ái
n iệ m k h o a h ọ c c h o b iế t rô m ộ l c h u ỗ i các s ự
k iệ n th ự c s ự c ủ a đ ò i s ô n g x ă h ộ i b a o gom :
P h ư ơ n g th ứ c s ả n xua't tư liệ u s in h h o ạ t
q u a n h ệ s ả n x u ấ t -> c ơ s ỏ c ủ a xã h ộ i ^ h ìn h
th ứ c c h ín h trị - p h á p lu ậ t - t ư tư ớ n g • k h o a
[8, tr.538] Đ ổ n g th ờ i, c ác h tiê p cận đ ó
c u n g c a p cái tiẽ u c h u ẩ n k h á c h q u a n có m ộ t
g iá trị k h o a h ọ c c h u n g , đ ó là ''tín h lá p đ i lắ p lậi"; lý lu ậ n c ủ a M arx chi ra rằ n g c ẵ n p h á n
b iệ t k h ô n g p h ả i là cái q u a n tr ọ n g v ó i cái
k h ô n g q u a n trọ n g , m à là " s ự p h â n b iệ ỉ g iữ a
c o c à u k in h tê 'c ủ â xă h ộ i, tứ c ỉà nội d u n g của
xã hội, v ó i h ìn h thứ c c h ín h trị v à tư tư ở n g c ù a nó"<'2)(8, tr.538]
H a i là, c ác h tiếp c ậ n đ ó c u n g c ấ p m ộ t
q u a n đ iể m m à ỉh iế u n ó k h ô n g t h ế có kh o â
h ọ c Xã hội: đ ó là, q u á trìn h x ã hội là m ộ t q u á
trin h lịch s ử -tự n h iê n Lý lu ậ n c ủ a M arx tạo
ra k h ả n ă n g q u y các h o ạ t đ ộ n g c ủ a các cá
n h ả n đ a n g s ô n g tro n g m ỗ i h ìn h th á i k in h tê '
xẵ hội, tứ c là n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g m u ô n h ình,
m u ỏ n v ẻ v ô c ù n g k h ó h ệ th ô h g h o á , th à n h
n h ử n g h o ạ t đ ộ n g c ủ a các g iai c ấ p T ứ c là
th à n h n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g c ủ a các tậ p đ o à n cá
n h â n k h á c n h a u v ề vai trò c ủ a c h ú n g íro n g h ệ
th ố n g q u a n h ệ sảỉi x u ấ t v ế đ iề u k iệ n sản
x u ấ t, v ề đ iể u k iệ n sin h h o ạ t v à n h ữ n g lọi ích
d o đ ic u k lộ n n à y q u y c \ đ ịn h ; đ ổ n g th ò i vạcH
rỏ ra n g c u ộ c đ ấ u ỉra n h c ủ a các g ia i c a p d ã
q u y ê t đ ịn h s ự p h á t triến c ủ a xâ hội(8]
Xtơ*ni*vê (1870*1944), nhà kinh tc học và n h ả chỉnh luận
tư sàn Nga, mợỉ đặi diện cúa x ẵ hội học chù qu an chù
nghĩa, bi Lcrún phẻ pKản m ạnh trong tảc phẩm "Nhừng
ngưòi bạn dãn".
Lenin viết: "Lý luân dỏ đ ẵ dựng lẽn khải niệm hình thảỉ kinh tế-xđ hội Xuă) p h il từ sự thật cơ bán cúa mọi sinh hoại
cộng đổng cùâ lo àỉ người, tứ c là phương Ih ử c sán xuất ra tư
liộu sinh hoạị, ìỷ ỉuẳn này đ ẵ gán vào phư ang Ihứt: đỏ nhừng môì quan h i giữa ngưòi và người áuọc Ihic) Up lẻn
do ảnh hường của cảc phương ứ\ức nhâ'l định sân xuấì tư liỉu sinh hoạt, và lý luận đó dâ vạch rồ răng hộ thông nhửng quan hệ ây (ỉức là "quan hồ sản xuảV', theo thuáỉ
ngử cùa Mác) \à cơsờ của xã hội mà c a sò này thỉ dưực bọc
ngoải bảng những hình thức chỉnh lri‘phdp tu it và nhửng trào lxnj tư tircmg x ỉ hội nhâ't dịnh".
(|Ỉ| J ự lư ờ n g p h â n b iệ t n ộ i d u n g o i a xả h ộ i VỞI hỉnh th ứ c của xâ hội dưọc Ceorg Simmc) tríen khai (hành ỉniủng phái
xã hội học ^ùnh ứiừc, tirong tv n h ư logic học hình thức.
Trang 7Lẻ Ngọc HùnỊỊ Ì Tọ}ĩ chi Khoa học D H Q C H K ỈOĩoa học X à hội và N hân vàn 24 (200S) 4 M 5 4 7
T ó m lại, th e o L e n in , cảc k h o a h ọ c t ự n h iê n
từ lâ u đ ã tậ p tr u n g v à o n g h iê n c ứ u các q u y
lu ậ t c h u n g chi p h ô i cái riê n g T ro n g xă hội
h ọ c nói riê n g v à k h o a h ọ c xã h ộ i n ó i ch u n g ,
chi n h ò h ọ c th u y ê t M arx (và cả L e n in n ử a ) thì
các q u y lu ậ t c h u n g chi p h ô i cá n h â n m ó i
đ ư ợ c xác đ ịn h v ừ n g chắc, v à xã h ộ i học m ó i
trở th à n h m ộ t k h o â học
N g à y n a y x ă h ộ i h ọ c h iệ n d ạ i v ầ n cẩn
p h ả i tiê p tụ c tr u y ế n th ố n g k h o a h ọ c d o học
th u y ê í M arx -L e n in k h ở i x ư ớ n g , đ ó là, n g h iê n
c ứ u x em hoàn cành x ã hội nào q u y ế t đ ịn h h o ạ t
đ ộ n g c ủ a các c á n h â n v à íỊUỊ/ẽi đ ịn h n h ư th ế
nào. Đ ổ n g th ò i, c á c n h à k h o a h ọ c c ẵ n tìm h iể u
x em tr o n g nhữ ng điêu kiện nào cá n h à n có th ể
ra q u y ế t đ ịn h h à n h đ ộ n g th a y đ ổ i h o à n c ả n h
c ú a h ọ v à qu yêì đ ịn h n h ư th ế nào.
C á c n h à n g h iê n c ứ u v ể lịch s ừ k h o a học
c ỏ thê’ tiế p tụ c tim th â y n g u ô n g ố c lý lu ậ n củ a
n h ữ n g q u a n n iộ m xã h ộ i h ọ c hiộ n đ ạ i tro n g
các tác p h ẩ m c ủ a c h ù n j;h ĩa M arx -L en in , đ ể
từ đ ó cỏ th ế tiế p tụ c p h á t triể n tà m rô nội
d u n g n h ữ n g k h á i n iệ m c ơ b ả n n h ư xã hội
h o á , c ấ u trú c xả h ộ i, p h ả n lã n g x ẵ h ộ i V í d ụ ,
cách x ác đ ịn h đ ô ì tư ợ n g n g h ic n c ứ u c ủ a xã
h ọ ỉ h ọ c ì À m n ì q u n n h ộ Ị ị ữ ĩ ì rr»n n g i r r n v à v5
h ội, k h i x é t kỳ se th â y là cỏ c ơ s ò v ữ n g chắc
ỉro n g lý lu ậ n v à p h ư ơ n g p h á p lu â n xã h ộ i học
M a rx -L e n in , m à c ụ t h ế ò đ â y là các tá c p h ẫ m
đ ẩ u ta y d o L e n in v iê \ v à o n h ữ n g n ă m 1893-
1895, c ác h đ â y h ơ n m ộ t th ê kỷ!
Tàỉ liệu tham khảo
[1] Lê N g ọ c H ù n g , "L ư ợ c SỪ x â h ộ i h ọ c M ác -L ẻn in "
tr o n g B ùi Q u d n g DOng, Lê N g ọ c H ù n g , Nhập
m ôn tịch s ử x ã hội học, NXB Lý lu ậ n c h ín h tr v H à
N ội, 2005 iT 185-204.
[2] v l L ô-nln, " B à n vo cái g ọ l là v ấ n d ể ih ị trư ò n g "
(1893), tr o n g ToÁn ỉập, T ậ p 1, NXB T iế n b ộ -
M a tx c o v a , H à N ội, 1978.
[3] v l L c - n ia ' N h ũ n g n g ư ò í b ạ n d â n là t h ế n à o v à
h ọ d ấ u tr a n h c h ố n g n h ữ n g n g ư ò i d a n ch ú -x ă
h ộ i r a s a o ? " {1894), tro n g Toàn tập, T ậ p 1, NXB
T iế n b ộ -M a tx c ơ v a , H à N ội, 1978.
[4] Lê N g ọ c H ù n g , X â hội học giáo dục, NXB Lý lu ậ n
c h ín h ìrị, H à N ội, 2006.
[5] L ê N g ọ c H ù n g , Xã hội họe kinh tế, NXB Lý lu ậ n
c h ín h trị, H à N ội 2004.
[6| N g u y ễ n Đ in h T ấ a Xứ hội học, NXB L ý lu ậ n
c h ín h trị, H à N ội, 2005.
[7] E.A C a p ito n o v , X ã hội kọc the kỳ X X : Lịch s ử và công nghệ, NXB Đại h ọ c Q u ố c g ia H à N ộ i, H à
Nộí, 20)0.
[8] V I L ê-n in , " N ộ i d u n g k in h tẽ’ c ủ a c h ủ n g h ĩa
O â n t u y v â b ự pt^ii p h â n t r o n g c u ó n S â c h c u a ố n g
S ío -ru -v ô VC n ộ í d u n g đ ô " (1895), tr o n g Toàn tập,
T ậ p 1, NXB T iế n bộ • M abtcơ va, H à N ội, 1978.
Trang 8Marx-Lenin Sociology
S tu d y o f the fir s t w ritin g s by V.L Lenin
Le N goc H u n g
In s titu te o f Sociology a n d Leadership,
M a n a g em en t H o C h i M in h N a tio n a l Political - A d m in istra tio n A cadem y,
135 N g u y e n P hong Sac, Tĩi L iem , H anoi, V ietnam
T h e b ig g e st s h o rtc o m in g o f m a n y W e s te rn s c ie n tis ts is lh a t th e y h a v e n o t fu lly re c o g n ize d
c o n trib u tio n o f V.I L e n in to th e d e v e lo p m e n t o f th e w o r ld S ociology L e n in m a d e a g re a t e ffo rt in
th e p ro te c tio n , in h e ritin g a n d fu r th e r d e v e lo p in g M a r x 's th e o ry in c lu d in g M a rx 's S ociology in
R u ssia b e fo re a n d a fte r th e G re a t R u ssia n O c to b e r R e v o lu tio n in 1917 L e n in d e v e lo p e d the
M a rx 's th e o ry in th e c o u n try w h e re th e p ro le ta ria t c lass g a in e d th e p o w e r a n d s ta r te d to b u ild in g
u p a n e w society w ith o u t o p p re s s io n a n d e x p lo ita tio n
C o n te m p o ra ry Sociology n e e d s to c o n tin u e th e scien tific M a rx ist-L e n in is t tra d itio n w h ile
s tu d y w hich an d how social circu m sta n ce d e te r m in e s a c tio n o f in d iv id u a ls ? A t th e sa m e tim e,
so c io lo g ists n e e d to u n d e r s ta n d in which conditions in d iv id u a ls c a n d e c id e th e ir actio n s, c h an g e
th e ir c irc u m sta n c e s and how do th ey m ake these decisions?.
R e se a rc h e rs o f th e h is to ry o f S o cio lo gy c a n fin d th e th e o re tic a l a n d m e th o d o lo g ic a l ro o ts of
m o d e rn so ciolo g y in th e w o rk s b y M arx , E n g e ls a n d L e n in , w h ic h serv e th e b a sis for fu rth e r
d e v e lo p m e n t of th e so cio lo g ical c o n c e p tio n o n s o c ia liz a tio n , so cial s tru c tu re , so cia l stratificatio n ,
so cial c h a n g e a n d o th e rs
4 8 ^ HùrtỊỊ / Tạp chí Khoa học Đ H Q G H N , Khoa học X ả hội W Nhân vân 24 (2008) 41-45