Săc ihái ló duộc bộc lộ tù íĩiọn^ nói âm nhẹ ma van dáy vị m ạn mòi, lừ inluìii^ íliộii hò N a m ai, ,uiọn» Bíic.. Mái nlìi mái clẩv.... Đo ưè Vĩ Giạ HichiL^ ỉìVìã ba Sỉiỉlì Chìeii clìỉc
Trang 1T /A P CHÍ KHOA HOC ĐHQGHN, KHXH, l.xv N°5 1999
VAN HOẢ DÀN GIAN x ứ HUE VỚI THƠ T ố n ủ t J
l^liạin T u â n K ho a
Khoa Tiêng Việt
Da ì ÌÌOV KH Xã hội & N/ìân vân - ĐHQG Hà Nội
I X ử H u ế và n h ử iií í đặc* d i ê m v ă n h o á d â n g i a n
Xứ tỉuè ỏ tlâv tlưọc hic‘u l;ì dịa ỉ)aiì gồm ha t ìn h (Juiing Bình (Juang Trị và
d l u n ^ vãn hoiì Việl - ( ’hămỊ)a của cac tộc người T h ư ợ n g t r ê n clăy Trưòng Sơn và kốt
q|iia cua no (lă lạo non (lãc t fling (lịa Ị)liií(in^^ clỏ Ke từ khi trỏ t h à n h t h ù ])hủ cua
liiòi nuH dỏ lạo clụn^ nrii să(‘ ihai dô(’ d,i(f cua minh, (ỉó là sự ^iao thoa, à n h hiĩỏng
lian nliau ^iũa vãn hoá C u n ” cliiìh lluỏ và vãn hoá d à n ^ian
Săc ihái (ló duộc bộc lộ tù íĩiọn^ nói âm nhẹ ma van dáy vị m ạn mòi, lừ inluìii^ íliộii hò N a m ai, ,uiọn» Bíic Mái nlìi mái clẩv Ị)han á n h từ cái khác ng hi ệt
f ‘u a l l ì i ẽ n n h i r i i (') ( l â y v;'i CUỘI' ( t á u t i a i ì h v ì r u ô c s ô n g ( *úa (' li ( l â n v ù n ^ n à y d ế n k.hỏn^ kli! Irani inăc cii;i inột kiĩih (!ô ni;i lôi kiên ỉ r ú r luôn ró huỏn^ lìoà vào ihiên
m h n ’-n l a n i c h o ỉ l u ỏ ÍI';) i h à n l ì "ỉìì('>ỉ i ỉ ì n n ì } Ị i ỉ ì ò " Ị Ỉ u t ỉ ì h p h ó ỉ l n ỉ " s ự ( h a i i h h i ì i l ì
y t n ;i f h i c ỏ i l i u ù ' ^ a u h a o n l i i t ‘‘U v; i l ỈOÌI i i , ul i K‘l I i g ã , g i ò i i g n h u í ; i ò n ^ SỎII”' [ l ư í í n ^ ( ĩ i a n g
K:àỊ) t r r n v ù n ^ rổi lữn a 1(1 ti-.iin i ư ỎIÌI l ã v i h à n h l i u ỏ í l v ì m ộ i ì » .
Vì vậy car sáiio- ín r íolklort* ('ỉ vuuịị nà> c ũ n g la sự kổi hợ\) hài lìoà n h ữ n g sác
I h;ii (‘ó vè fàt niáu tl u i à n nh ư vãv Xliuni^ (ỈIỘU vỏ nhiÌHi ãni Irac, ti'Uoc khi dỏ vế
Ị ) ) l i a i i k ỏ i Ví'*n v à i l u i r n i í h u n i i i ỉ ! a n l i ũ n;4 i t o ạ n í ^ ã p ” h e n h l r i u ‘ l i ' f i i ' í ì í á i n h i ũ i n ^
ll!;ìl No |)ỉi;ii l^aiìlì CM ìììíỉl (io;iìì lìlìiĩiìv í Mn f> 1>:1 l)oìì lìAm flìũ \ni Ễ'.ỈIVI
(lio ÌIKÌI kõl lai
Ị)o ỉu' D ỏììíị ììa, ỉ)(> (Ịua D cìị ) Dd.
Đo ưè Vĩ Giạ HichiL^ ỉìVìã ba Sỉiỉlì Chìeii clìỉcỉi hóỉiíỊ ỉìLỉà ỉrúììíỊ vhinih TỉCììíị lìo xa ưọn^íỊ nặỉĩịỊ ỉinh nước non.
Vã n»íiy í'a khi két ấy ìiìót tlôn^ thái n h ư k h a n g tlịnlì vãn hoá v ù ng này vẫn
(‘ hỉ là mòt hộ Ị)hậii hữu C() ('ùa vAiì lioá Việt (Ịua t h ổ luc hát thi v ẫn lại là một kiểu
hục hát (là diiík' hiỏn tâu khỏiì^ ( ('11 <iiù n^uNên cấu trúí* cáu sáu cáu tám , mà cả vị
t - n C‘á ( ’ t h a n h l ) ã n ^ ‘, t h a n h l r ; u ’ t i ' o n u c â u Í’ŨI 1 ^ l ) i ô n ctỏi t h o o Ỉ ) Ạ( ‘ t r ư n g v ù n g v ă n Ivoá Huê điìọí' khrif hoa I'õ nót
2f)
Trang 2II Ảnh h ư ở n g c ủ a v ă n hoíi d â n g i a n x ứ H u ố d ố i vởi tho' Tô' H ừu
Trong k h u n g (‘ả n h văn hoá dó, Tô Hừu lại có (liíộc CỈIO m ình nhữníí (ỉiồu kiộn
t u y ệ t vòi để n ẩ y s iĩih và nuôi d ư ò n g ỉìổn i hơ cùa ĩui nh Oìig du ọc ru từ n h ỏ i r o n g
v ò n ^ ^ t a y c ủ a h à m ẹ C’ó " t i ê n g h á t n g ọ t ê m c ủ a n g ư ờ i đ à n b à x ử í l v i ê ” l ạ i c ó I i g ư ò i
c h a s a y n i ô s ư u l a m v ã n h ọ c ' ( l â n g i a n , v à b a t ỏ ỉ ì g c h Ó Ị ) n h ữ n ^ í ( ' â u l ì ò v è t l í U ì c a đ ê
s a u n à y "nhổ (lỏn t h u ộ c lòng các c âu h á t củ chu tỏi khi lớn lêiì, n h ừ n í ĩ l i ế n g , ('hữ*
ám điệu ấy cú ngân nga mãi Irong lòng"
Ng o à i tư chất, trời Ịihú (liêu kiộn íĩia đ ì n h và q u ê h ư ơ n g n h ư vậy p h o n ^ trào
cách m ạ n g do Đảng ta lã n h dạo sôi SỊU: d ú n g lúc Tô HCui l>ưỏc vào tuổi i h a n h niôn
đã tạo nên nhà tho' cách mạiig Tố Hủu Và về mặt Ị)hong cách ng h ệ t h u ậ t , lỉií) Tô
Hửu n h ấ t !à thd viết ve Huố nói riêng Bình Trị T h iê n nói c h u n g mang d ậ m dâu
íVn của vãn hoá dâ n gian vùn g ĩiày Trưởng t h à n h và (ti xa, mồi khi nhớ vế (ỊLiê hương xứ Huế, nỗi nhớ cùa ông bao giò củng có phoiig vị m an mác, suy tư vừa đậ m cái châ't H u ế mặn mòi, vừa t h o ả n g cái cảm giác m c n h m a n g của đâ ì Irời k i n h dô
ván hiến Nó "hiu hiii'\ ''lặng lặng", hoà vào "miểa nguổn, gio hỉển, nắĩig xo khơỉ" ( Q u é mẹ), gỢi cho ngiiòi dọc một cảm giác không ílỊnh hiìih r ạ r h ròi nhUng lại ràt
dễ chia xè
Không có bài ihơ nào ông viết vỏ Huê mò lai kliỏng có Ịìhong (‘ách Hiiô - liình
Trị Thiẽn Chúnịĩ ta gặp tro ng hài T r ư ơ n g T r i n h ữ n g c ung cách bộc bạch rát tiếng, r â t dễ n h ặ n diộn: "Hòi mờ chi'\ "sông rùv đồỴ m a i đỏ'\ "bữa ni t h àn h tương tri" Ciăp ở Con c á c h ộ t n ư a n^ay từ lióu (lố r ủ a hài tlu) cho tới h à n ^ loạt n h ữ n g
c ụ m t ừ , n h ĩ i n ^ ^ (‘ÍUI t h ó n h u í ì ư ợ c l â y r a l ừ c a ( l a o h ò v è x i ỉ H u e :
- "Suy nghi chuvệĩì hao đổng"
- ''Chén cả nức m ù i t/iơììi"
- " K l ĩ ô ì i ỉ ỉ c a n c h ị m à
- "ưốììg vô là sạch h ế t ”
- ''Lan nay tôi thú ỲÌìiêt "
Hay trong l)ài C h ã u ro, t ín h cárh và hình iinh của một ll i a n h niên nịỊXiời
ThuỢng tr ên dày Tr ư ờ ng Sơn t h ậ t rõ nét và cùng dược tạo d ự n g từ n h ữ n g c h ấ t liệu văn hoá dâ n gian đặc t r ư n g của v ùn g này
Mùa x u â n H u ế tr ong tluỉ Tô Hừu gỢi lại cho c h ún g ta mộl c ảm q u a n tổng t h ể
về không khí kinh t h à n h H u ế dầy t hiê n nhiên, cây cỏ lặng lè n h ậ n vào cliiểu sâu
dòi s ô n g t a m linh t ủa nỏ n h ử i ig s ac thái x u â n c ùa "thành Ị)hỏ viíòn", k h á c iìắn cái
không khí ồn ã nhộn nhịp của các t h à n h ph(í t h ư d n g mại Và dòng Hường Tiiang
của riêng H u ế kh ô n g chỉ "trong veo'\ lững lờ, thơ mộng, mà còn là n h â n chứng của
biết bao sự kiộn, là nời gửi gám niềm riên g của biết bao tấm lòng, sô' phận đặc biệt là nỗi dau cùa cái dẹp kinh kỳ - n h ừ n g ngưòi p h ụ nữ lài hoa - bị giày vò giữa
cuộc đòi đen bạc Tô Hừu có T i ế n g h á t s ô n g h ư ơ n g , một hài thơ kh õ n g chỉ vê
Trang 3Ịỉi.kỐ mà còn líì vổ lồi (lau xứ Huố, nó <\U(h' n h i n n h â n (lưới n h ã n (Ịunn của một nhà
i h ờ (‘â('h inạn^ (liìỢr Ị)hát lộ dưới Ị>h'int4 vị Ị)hảng p h ấ t một diệu Nam, và các (lấu ấn
klt.uc í iia vàn hoM (lân gian vù n ^ nav Tô liữ u lại có H u ê thárỉỊỉ T á m dự n g lại
chiui sao l i ê n quõ ông (^un hài tho ấy l ỉ u ê k i n h kỳ vổi "Đính thần đỏ, rầu rầu
t h ă n d á trắniỊ" tlà th oá t t h a y đổi n h ư ỉiìột s ự t lì o át xác dể ntììn lại cá cái quá khứ
n ặ n i ” !ìế (lã di (Ịua nià vừng vào di vào thiỉc tiễn mới của cách mạng Sẽ c h a n g có gì
iin vê Lưọiìi 'í'ỏ Hữu lại một lan IVi) lai VỐI H u ế trong thơ cùa minh Rài L ư ợ m dưoic òuịi viêt nỉiu inột hai vè với n h u n g câu hỏn chữ (lẩy oliất Huế, tạo dựng một liìnlh tu ọn^ không th e Ị)hai mờ vố chú l*é liên iạc hồn nhirMì, nhi nhãiih, chắ]) n hặ n hy
^ i n h VI Ĩiuliĩii i()iì ĩvonịi mỏt lảin Uúic Ììonụ: sáng, càng tự nhiên \nio nhiêu ihì lại càng
l à n i ( h o n^Uí i i (l ọc (’â m ítỏi ì íĩ b à y n h i ê u
1'Ì!ìlì cảm nià Tô llừii ^ià nh cho (lUÔ hươn g Huê cùa ông sâu n ặ n g và I h ắ m
d u ộ m ân lình N h ữ n g khi lin h càm âv iliíọc cất lên I h à n h lòi Lhớ thì phong vị văn
Irọm vẹn n hâ t có thổ nói qua B à i c a q u é h ư ơ n g , ông viết khi H u ế clược giải
Ị)lióníí (ĩ an nh u tất rả Huê từ (lòng ỈIiKùi^ (ỉiíing tới các địa d a n h quen thuộc
(ịui\ no lMi(,jiỊr, liiKìnịĩ Thuỳ Hiícỉiiíi Tr;i từ N^ự Bình, c ẩ u T r à n g Tiển tới dèo Hải
V ầ n , líạch MA lừ (ó uai lluỏ tron^ ilan;^ hiiih chiôii sì (Vìải ])hóng q u â n Idi giọng liò ỉ luô xiỏt Ìtiuì t!a tliêi (lếvi sũn^ tiặv (1l*u viti hat vỏi lìhà lh() lrí)iìg niem vui l)àt
lAn c u a Hí^âv ^lai Ịìì-ìÓM^ ị ) o là \ \ n h c<ipi k h ó ỉ i ^ c à n k ì m n é n n ừ a s a u ba o n ă n i
ílìaĩio j() l ã n ” , xot xa vi (Ịiu' hiKííi^ (’('líi (Ịuãii (Ịuại cliiới "tiếìĩiỊ Ặ^iàỵ đi n h đ ạ p núi
S Í U l ) i õ l ! ) ; ỉ í ) l i v s i n l ì ” i : u i k h ô ;
H ỉ i c (ỈI, ( ĩ i ’Ị) l á n ì (Ịiii^ n h a ( \ ì u N o w (iỉ ỈUHĨ h a i c a a n h h ì U ì ị ĩ
A ì f ỉ i q u a đ ó n ì i ê t ì T r u ì ì ị Ị
X i n m ờ i g h c l ạ i , v u i v ù ì ĩ ^ ỉ ỉ i i c t ô i
( B à i ca Q uâ H ư ơ n g )
('ó l!ìỏ Iioi Hue tlã sinh ra Tô Hữu thi‘u mại ý nghía, dặc biệl là Lheo ý nghĩ a
niộl nhà thđ Và òng đã tự c hứn g m inh điểu đó th e o mọi nghỉa, đặc biệt là th eo V
ỉVj!ii;\ iiỊiĩnìíi tláu âii í*ủa vàn hoá (lân ^ian Huê t ro n g thơ ông
\'iiii hoá ílân ^inii xử Huỏ in dấu (lạni troiìịĩ hài thơ M ẹ S i iô t Sự gian dị của ílìuãí \hơ Tỏ Hữu ở hài thơ này là sự ^ iản clỊ (‘ủa tài n ã n g xuất sắc, biết cách
t ă i ì ì ì n i ì i h v à o n i ạ c h s ỏ n ^ ( i â n g i a n t h í H ) ] ) 1i u ( ỉ i ì ê : t h ứ c t h a m n i ỳ đ ặ c t h ù r ủ a m ạ c h
SÕIÌ^ (!() (’ỏ lõ Mc S i i ô t là inộl tr ong nhừỉig bài thò dưỢ(' nhieu n^ưòi biêt dến nhấ t
lỉìòi kv chôii^ Mỹ Tác ưiả dẫn c h ú n " ta (lung tlị n h ư niộl ngưòi dâ n Q u a n g i>inii kê i-huyộn rổi (lan cliuyộiì ('ái chàt (Ju;»ng Hình, một ám vang (*ủa văn hoa
\ u H u é khônjí chỉ lộ l a ở n h ữ n g (lịa d a n h N h ạ i l^ộ Bảo Ninh, nià chủ yếu là (]ua
Trang 4ớ n h ữ n g k h o á n h khac r ấ l tự nhi ên, mà vì nỏ niêm luạt lục bát dirỢc biến đổi mộL cách r ấ t ngộ n gh ĩn h và (lỗ thương, gần gũi
S ợ gi sónị^ ịĩió tàu bay Táy kìa m i n h thẳìiíỊ, M ỹ này ta c h ẳ n g thua
H oặc
Mẹ cưới: nói cứng ph ớ i xiêu
R a khiỉi ỏng còn dam , tui ch ang liếu b an g ỏng!
(Me S u ỏ t )
Đó c h í n h !à c ấu t r iu ‘ c ùa t h e loại vỏ t r u y ế n i h ỏ n g vỏn Ị)hô l)iêiì ỏ Huô vài
miến Trung
Là nhà thd cách m ạn g của d â n tộc ta trong hòn n ử a tliô^ kỷ (Ịua T(V Hữu v ả n luôn luôn là đửa con máu t h ị l của xứ Huè
TÀI LIỆU THAM KHẢO
hội, Hà Nội 1989
Ịìhỏ^ Hổ ( ’hí Minh
11(1968)
tin lla Noi 1 ftí)r>
VNU JOURNAL OF SCIENCE, s o c SCI t XV N^5 1999
THE E F F E C T OF HUE FOLKLORE ON TO HUƯ POETRY
P h a m T u a n K hoa
Facultv o f Vietnamese Language a n d Culture for Forcigneni
College o f Social Sciences & H u m a n i t i e s - V N U
folklore witli T o l l u u poetry He (‘omfirmed t h a t tho Hue folklore h a d an effect on
To Huu pooli v It's a useful articl(‘ for st u d e n ts