TẠP CHÍ KHOA HỌC No 2... Nguyền Ánh Tuyểt, Phạm Hoàng Gia, Doàn Thị Tim.
Trang 1TẠP CHÍ KHOA HỌC No 2 1992
S ự HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỀN CÂU
N G U Y Ễ N T H Ể Đ Ặ N G
1 T r ư ớ c kbi có ag ố n n g ữ , Irẻ em đ á g ỉao t i ỉ p v ở ỉ n g ư ờ i lớ n b ằ n g c ử ch i, diẠu b ộ ,
b ỉ a g a h frn g tiế n g 'b ậ p b ẹ ' V à o k h o ả n g t D ỉm tu ồ i, t r ẻ c 6 n h ữ n g cftu n ổ i đ ầ u liâ n
N h frn g c ỉ n n ầ y m a n g d ậ m d í u ỈD c ử a h o ạ t d ộ n g g ia o t i í p I r v ớ c t i í n g n ó i: C búD g đ ư ự c t« o b ằ n g c á c n g ữ d o ạ o b a o gồm l từ với n h ữ n g t i ío g *bập bv* - c b ư a ph ải là lừ :
c h ỉ a g tr é d ù n g n h ữ n g cfiu san đfty đ ỉ gọi bà, gọi m ẹ, gọi bố: 'b á o i ’, 'b a ori*, ’b ờ a ỉ \
' b i crt", "ừ ơí", v r l o T l ío g 'b ậ p bẹ* cố vai tr ồ p h ư từ tro n g viộc lạ o nên c á c cflu a<u đ ì u lỉê n T ừ 1.6 trỏr đ ỉ, khi c ỉ u nói cAa trẻ đ ã c6 n lìiĩu l ừ th ì tiế n g ‘b ậ p bẹ* chem v ào
c h l c 6 vai tr ò 'là m dìy*, h o à n ch in h 'b ứ c tr a n h ' ngữ âm củ a câ u nổi; 'M ẹ ir.ir báoh* (Đ ò i m ộ ch o b á o h ) H iộn tvgrng này đ v ợ c A A L tô o c h é p gọi là h iệ n iv ự o g *lừ
tõ«g* W
2 G ỉa i đ o ạ n t ừ 1 d í n 1.6 là ^ a i đo « n c&u 1 từ N b ử n g c ẳ u d ầ u ti£ n là o k ữ n g c ỉ u
k ê « g ọ i, k h ố n g c ó BỘI d u n g m ệ o h d ỉ m à c h i c 6 c h ứ c o á o g x á c lậ p iiẽ n lạ c T iế n g n ó i x u ấ l hiộo v ớ ỉ c h ứ c n ă n g xác lậ p q u a n h ệ g ỉữ a i r ỉ vổi n h ữ n g co n n g ư ờ i tro n g xã bội
C h ừ o g 1 đ í n 2 th á n g sau , Irẻ m ứ ỉ có n h ữ n g cẳ u 1 từ , b iỉu tb i ý m u ố n c ủ a m ìnb v< dVt m ộ t c h i u l l d ù n g cẳu ’Em!* vớ i n h ữ n g m vc đfch sau:
X in m ột c&i ^ d ó ( ’ C k o e » !*)
- Đ ò i đ irự c iàm m ột việc gì d ỏ (dờ i xuống d ỉ t , ra &ân )
- Y&u c ìt t đ ừ n g tr ê u m inh
T ùy th e o tin h h u ố n g lủc tr é nói c&u này, có t h ỉ suy đ o á n ra y£u c ĩ u c ử a irỂ T in h
a ( D h đ ỉ cAa I0 9I c ỉ u oày c ỏ t h ỉ d o á a d ịn h đ v ợ c T h e o c h ú o g tô i, d ãy là 1U9Ì c i u chi c ỏ
p b l n T h n y íl trftn b ỉ m ặ t p h ỉn Đ ề bỏ trố o g , chi 'a ab *
H o « l d ộ n g o6 i cAa tré dã p h ản án h q u a n hộ g iữ a Iré và sự vẠl, h iện tv ợ n g - Q u a o hệ tay b a: T rẻ - d ố i tv ự n g - n g ư ờ i liVn d ư ợ c th ự c hiện ihồDg q u a ngỡn ngữ
T fr 1.3 d í n 1.6, I r ỉ thvỏm g dùng n h ử o g câ u m ổ lả b à o h d ộ n g , Irạ o g i h ỉ l cử a bản ib ân
m inh: >*Đau* (T a y em d a u ), -’Ba Dăm’ (E m lậ p ihè d ụ c ), **Đẹp* (E m c ỏ ầ u d ẹ p ) Lo«i c&u Bầy cAng chi có phỈD T h u y ết lr£ o b ĩ m ậl, phSn D ĩ b ỏ trố n g , chi *tỗi* K b o ảo g 1.6, trẻ
c ò o c 6 nhũrng câ u k lỉu như:
- 'B 6 ơi vỉ*
- *Mv tri, Irô n g n ày '
- *Mẹ ơ i, rửa*
Trang 2- *Mẹ ơ ỉ, đ a u q u á * !
D ầy l i nhOmg cAa cW c6 p h in T h u y íi, p h ầ n Đ í b ỏ trố o g cbi *châng la*, cb i "aali*,
chl ' l ỏ r , có thêm h ô o g ữ ở đ ln g irư ớ c, vứi lư cách l i một y íu lổ cú p h tp N hững cAu BỔI
c ó đ ủ h ai p h ỈB Đ ỉ- T h ũ y íl cfing x u í l h iệo 9gay sa n đó
Ví dv: - *BỔ về*
- 'M « rử a đau*
- T ô * cắn *■ (6 tô c ín )
N h ữ n g c i u k ê u g ọ i, o h fro g h ồ Dgfr c h i ỉ m tỷ lệ c a o t r o n g lờ l BÓI c ủ a tr ẻ , l ứ a tu ồ i tfr
1.0 dÍD 1.6 Sờ di a b v vậy, vl ho«t dỘBg cửa tré trong giai đo«n này cbA y ín lả h o«t đ ộ a g
v ớ i c o a D gư ờí I r o o g x ỉ h ộ i - h o ạ t d ộ n g g ia o ltfu T r ẻ c h ơ i v ớ i b ú p b s , b ỉ n g o à i l i h o9t
đ ộ n g d ổ l lư ợ n g , n h ư n g th ự c c h í l , tr ẻ *col b đ p b ê l i bạn*, c h ơ i v ớ i b ứ p b ê lA c h o i VỚI b « a
V ì t h í trẻ m ới gọl b ứ p bỄ - ’B é ơ l !*, gụl co n có c - *C6c ơl!*, gụ i ô tô - *Tô ơl*, tìm
q u ỉ ch a n h • *Chanh ori!* T ừ “crỉ* tro n g ngốn n g ữ cửa tr ẻ 2.0 d ỉ n 3.0 v ln là lfr c ó t i n sfi
x u f t h iệo c a o n h ĩl
3 T ro n g k h o ảo g th ờ i g ian từ 1.6 đ í n 3.0, c á u k£u gọi d ì n d ì n m ỉ t d i vai t r ồ cliính
y í u c ủ a nó truDg lử i nól tré em T h eo L ư u T h ị L an , 1.6 c l u kfiu gụ l c h iím 13,5% , 2.0-3,4% , 2.7 - 1,3% , 2.11 - 2,2% Đ ỉ ỉ u đ ó c h ứ n g tỏ bo«t đ ộ n g đtfi lữ ợ B g ờ Ir é - đ ư ợ c
p h i n ấ o h q u a lờ i nồ l - Bgằy c à n g đ a d iệ n vầ p h ứ c t9 p
S ự p h á t triè n c ủ a cẳu ờ tré tilr 1.6 đ ế n 3.0 d ư ự c th ề h iệ n q u a c í u t« o agfr d o « n cử a
b ai p h i n Đ ỉ- T h u y ít:
- P h ần Đ ề có cấ u tạ o b ằ n g 1 từ : *Mẹ’ , 'c o n ', 'ô tô ’ (1.6)
1 ngữ: *Con c6*, 'c á i bụag* (1.10)
1 tiẽ u cú: 'M à y đ á n h t a o ' (2.10)
• P hần th u y ế t có c ấ u t90 bằn g 1 lừ : *Đcp !', 'Em !* ( l ỉ )
1 n g ữ : ’R ử a đ a u * ,’cần em* (1.7)
1 tlè u cứ *Mc đ ố n H uy v ỉ ’
■Mẹ ch o an h đ i’ (2.3)
1 li£n h ợ p t i í u cA:
’T h ằn g D o an h nống d ì u ihì con gọi mẹ'’ (3.0)
T ru n g cằu nỏi củ a Irẻ, p h ần D ỉ th ư ờ n g đ ư ợ c cấ u l« u b ì n g 1 lừ hay 1 ngữ M ộ t Dgữ
ở p h in Đề th ư ờ n g chi b ao gồm 1 từ tru n g tâm và J từ b ồ su n g ý n ghia c h o o 6 T ro o g kki
đổ , m ột Dgữ ờ p h ần T h u y ế t lại c6 cấu lạ o r ĩ t p h ứ c t9p V í d ụ từ *Đ i' đ tfự c t r ỉ m ử rỘDg Ibftnh đ ộ n g ngử b ằng c á c yếu |6 pbụ:
- C hl mục đích : 'c h ư l ' (2 7 ), "xem vưỜD h o a’ (2.4),
•bắt con kiến* (2 4 ), *đón cỏ v ỉ ’ (2.6)
• C hi th ờ i gian, qu trìn h : 's ẽ ' (2 3 ), *khi oào* (2.3) sự phA d in h : ‘ khỐBg* (2 6 )
- C h i c á c h Ih ứ c : * l b í n ẳ o d ư ợ c ’ (2 5 )
- C hi h ư ớ n g , đ ích : v ỉ q u ê (2.9), "qua xóm làng" (2.6), *mc T r í’ (2.9)
4 R 2l k h ó xác d in h cá c câu g h é p tro n g kVi nỏi củ a trẻ N h ữ n g c&u kiều n h ư 'C h i u đ l
35
Trang 3■ g i, c h i n i n b ỉ a b ' (v í dv củ a Ltfu T hi L ao T L D D , ir 1M*>) có I b ỉ lá c b ra lảm hai c á u
d v n m i k h ổ n g ản h hưiVng gì d í n aộ i dung N hững cảu ph ản ánh q u a n hộ n h ản i|u à , q u u n
d i ỉ u k i ( n - k í l q u ả đ í o k h o á n g 2.10 t r ở đ i m ở i x u ấ l h iệ n tr £ n lở i n ó i c ủ a I r ẻ , v(Vi s 6 lirợB g (t ỎI
s T rê n đầy là n b ử n g n b ịn x i ì b v ớ c đSu v ỉ q u á Irin b hinh th à n h và p h ái I r i ỉ n cảu ở
tr ẻ em V iệt N am , lứ a tudi t ừ 1.0 d ế n 3.0 N b ử a g n h ận xét d ó (lựa Irâ n c ấ u Irú c ctr b à n cAa cAn • c ỉ u tr đ c g5m 2 p h ỉn D ĩ- T h u y ỉt T h e o c á c h làm n h ir Ih ế , c ó Ihè c h ia q u á Irin b
■ằy ra làm 2 giai đ o ạn :
a ) G ia i đ o ạ n h ìn h th à n h c ĩ u trú c đẫy đ ủ củ a câu; g iai đ o ạ n từ 1.0 d ố n 1.6
T ro n g g ỉai đ o ạ n này, các phSo D ĩ-T h u y fl x u íl hi^n t r í n lời nói C á u nói c ủ a Iré g ắ n
l i ĩ o vớ i cản h h u ố n g g iao tiế p , chiu sự ’mh h ư ớ n ụ rõ ncl của hoại đ ộ n g g iao liế p irvtVc tiế n g n ó i
b ) G ia i đ o ạn m ở rộ n g c ấ u Irú c câu: giai đo ạn lừ 1.6 d ến 3.0
T ro n g g ia i d o«ii này, câ u nói cù a Irẻ cbử y íu d ư ự c miV rộ n g ở p h ỉ a T b u y ế l, và m ử
rộ n g v ỉ p h ía ỉuitt Kỹ n ăn g n g ữ p h á p cửa irẻ có t h ĩ đ v ợ c coi là d ã h in h ib à n h vè c ơ bảo.
CHÚ THÍCH
Chúng tô i dùng haì sỗ đề c h ỉ lứa tuồi của trẻ: số đầu ch ì năm, sớ -3 a u jch l thảng V ỉ dụ: 1.0 - Một năm không thóng, 1.1. - một năm một tháng
A A Leontyev - x/ovo V rechevol deyatelnoxti M 1965 Xtr 96.
Nguyên H i Kan - Proxexxư form irovaniya i razvitiya d e tx k o i rechi -
A vtorotera t d lx x e rta x il kandidata tilo log ichexklh nauk M 1990 - X tr 17.
C h ú n g tôi á p đ ụ n g m ột s tf k ế t q u ẻ n g h iến c ứ u tiế n g Việt trê n q u a n đ iò m n g ữ pháp chứ c năng của Cao Xuàn Hạo, trình bày trong cuốn Tiếng việ t s ơ thảo n g ữ phé p ch ứ c năng - Quyền 1 - NXB khoa học xả hộl - 1991 trang 148-152.
Nguyền Ánh Tuyểt, Phạm Hoàng Gia, Doàn Thị Tim Tầm lý học trẻ am trư ớ c tu ồ i học • NXB giáo dục - 1988, trang 44.
Theo thõng kê của chúng tồ i trôn khoảng gần 30(H) càu n ó i cùa trồ lứa tu ầ i
từ 2.0 đ ế n 3 0 từ ‘ơ r có tần x u ấ t là 644 chiếm 4,92% sỗ lư ợ t từ đ ư ợ c khảo sát.
Lưu Thị Lan - Một vài nhận xé t vò đ ặ c điếm phát tríèn từ vựng và ngữ pháp tro n g ngôn ngữ của trồ em thành p h ổ lứa tuồi từ 1.0 đ ố n 3.0 - 'M ầm xanh" - Khoa
ng ừ v in DHTH Hà nội - 1975, trang loe.
Các quan hộ từ chiếm tỷ lộ rấ t thấp trong vốn từ của trẻ, đ ặ c b iộ t là những quan hệ từ có thè đ ư ợ c trẻ vận dụng đề thành lập câu ghép Chúng tô i c h ì ttìíỵ có
3 quan hệ từ : ’ th l“ - tần số lồ 6 “nẽu" - tằn số /à 1 'n h u n g ' ■ tần số là 1 trên đ ộ d à l
v in b in thống kỗ là 13.096 lư ợ t từ Diều này có Ihè minh họa thỗm cho nhận x é t trên.