Khi Rimhuuil UVn lẽn.
Trang 1T Ạ P CHÍ K HO A HỢC No 4 - 1991
VI ẾT v ầ RIMBAUD (1854-1891) ( K ỳ n i ệ m m ộ t t r ă m n ă m ngày n h à tho’ q u a đ ờ i 1 8 9 1 - 1 9 9 1 )
Đ ỏ Đ Ứ C H I Ế U
1
A r t h u r R i m b a u d đ ư ợ c gọi là "người àn cắp lửa", l ức là P r o m c t h c c hay vị t h ă n S á n g
là " n g ư ờ i c ố dỄ ci à y g i ỏ \ l ức là n g ư ờ i l ướt t hoá ng qu;i và k h ô n g mỏi một t r o n g c u ộ c
t r ì n h t h ơ ca và t r o n g đ ờ i s ống; là "ngòi sao b a n g ” chói n g ờ i t r ôn b ầ u t r ờ i d ò m ròi
ắt Và t h ơ c ù a R i m b a u d d ư ợ c gọi là "chùm p há o hoa r ự c rcrn, là " ngọn núi l ửa" p h u n
Ig t i a l ừ a , n h ử n g t h ạ c h nh a m sáng chói, là ' ỏpcr a kỳ áo T ó m lại, R i m b a u d đả l àm ' c u ộ c c á c h m ạ n g t r o n g thor", t ừ nam mư ờ i sáu luồi dến n a m haỉ m ư ơ i mố t t uồi
" C u ộ c c á c h m ạ n g t r o n g t hơ" ấy là s ự t ừ bỏ những t r uyền t h ỏ n g c ù a t h ơ l ã n g m ạ n lúc
Ìg I h ở i , là s ự í ha y Ihố ngỏn t ừ 1 her lang mạn, hình ảnh t h ơ l â n g mạ n ( t ì n h c ả m dạl
m i ê u t ả c á i đ ẹ p b ê n ngoài , s ự ưa c h u ộ n g cái ngoại i ai “, t á c đ ộ n g c ủ a t í nh kị ch v.v )
n h ữ n g ả o ả n h , là s ự s á ng l ạ o ngôn l ừ lh(T vỏ giọng di ộu mớ i T h ơ R i m b a u d đ ư a
ri đ ọ c p h i ê u l ư u d ế n n h ử n g b c n h ờ m ớ i , đ ế n n h ữ n g x ử S(Y h u y c n ả o , n h ữ n g h a n g
kỳ lạ c ủ a (âni hồ n c o n ngưtYi» chợl hiộn lén, chợt bien đi t r o n g n h ữ n g â m t h a n h và
đ i ệ u xô đay, v ấ p ngã; c h ẳ n g hạn t ho vồn x u ô i của R i m b a u d k h ô n g plì ảí là Viln bả n
n h ữ n g l ở i vă n c m ả, n h ị p n h à n g ca h á t t mà n< khSp k h c n h , g ấ p khúc, c h ứ a đ a y ẫn 'à xô bồ, g ồ m n h ữ n g t i ế n g không ản khớp, n6 dièn đa t rnòt "(hỗ gi ửi b ê n I r ong" đăy
t h u ẫ n , k h o d a u , uất hậ n, đay khát vọng khôni» the dạt rfVi
1
R i m b a u d , đúí i g n h u X u â n Di ẹu nhộn định, khinh lè k h u ỏ n m ò n , ỉ>ò loi q u e n ”, ô n g
ỉì ghé( t hó i trì trộ, lạc hậu, thỏi lười bicng, bào thủ trong thơ. Khi Rimhuuil UVn lẽn
làng m ạ n P h á p đ ã t rài q u a h ơ n nửa i hố kỷ huy hoàng Song, k h ô n g i hc k é o dà i mả i
Ig n h ị p đ i ệ u cù, k h ô n g i h t t r ù n g và di ộp mải n h ữ n g hĩnh ả n h , mà u s ác, â m t h a n h đ ã
N ă m 1870, khỉ c ò n đi học, R i m b a u d đế n i h ư viộn đọc sách, g ạ p một i hù i h ư h ả o t hù
ế n g n h á c , một n h ọ c và uề oải d u n g dậ y Um sách cho dộc gi ả, n h ấ t là c h o R i m b a u d ,
ri chỉ đ ọ c n h ữ n g s á c h kỳ lạ; v à R i m b a u d đã viết bài thcr Nh ữ ĩì Ịị k è n g ò i ỳ ( L e s
0 ; bà i t h ơ là một t ậ p h ợ p n h ữ n g âm t hanh và những hình ả n h , n h ữ n g n h ị p đ i ệ u t h ơ
ác, m i c u tả kẻ "ngồi ỳ \ dí nh chột vào cái ghe bộ x ư ơ n g k h ẳ n g khi u c ù a g ã q u ấ n lẩy
J ơ n g g h ế đ e n xì , s á n g s á n g , c h i c u c h i ê u ; đ ầ u gã m ố c m e o , n g ó n t a y sù s ì , t ấ t c ả g i ố n g
n h ử n g c á i mụ n s ă n sùi bệ nh hủi Khi phải đ ứ n g đậy, J»á m ớ i t h ậ t i h ả m hại ; g ã ngồi
9
Trang 2x u ổ n g , t ừ s á ng đ ố n tối, c á i cồ gả b ù n g n h ù n g đâ y " a mi đ a i T r u n g lên nhir s ắ p v ở H
n h ữ n g h ì n h t ư ợ n g k h i ế p hái , b ằ n g n h ử n g âm t h a n h n h ư n ứ t n ẻ , Irỏr c h o á c , R i m b
mi ê u t ả "kẻ ngồi ỳ" với n h ử n g hì nh t h ù n h a m n h ờ , mộl k h ô n g g i a n ú đọng, mội thcVi ị
k h ô n g n h ú c n h í c h , mộ t cái ồn d ị n h ngu ngốc, hèn n h á t , co r ú m g i ữ a đ ố n g h ù n N à m
R i m b a u d mi r ời s áu t uồi
N h ư n h i ề u i h a n h ni ên và t h i ế u n i ê n c ù n g t hời , R i m b a u d k h a o khát ạ r do, ■ ' ni ị
gi a đ ì n h nh à tù, t r ư ờ n g họ c đ ọ a đ ầ y c o n trẻ; ngôi n h à R i m b a u d g i ỏ n g nhu m ộ t t ò ch
k h ô n g l ô n g c h i m /gi á lạnh N h ữ n g c h i m n o n rét mi rớí , s ợ h ủ i , t h ứ c h o à i " O n g vi e t :
đ a u k h ồ và tôi nồi l o ạ n ” R i m b a u d t h i ế u niốn n h i ề u l ăn b ỏ n h à r a đi, bị bắi t r ử VÊ, lạ
di N h ữ n g nhị p they kỳ lạ, h o a n g d ạ i , nảy ỉcn t ừ n h j n g b ư ớ c c h â n p h i ê u bạt» g i a n g
N ă m 1871, nồi lôn bà i t h ơ C o n tàu s a y l à m b ạ n bé và n h i c u n g ư ở i ki nh ngạc C o n tài
lại c u ộ c đ ờ i mì n h , x ư a nay v ẫ n â m t h ă m , b u ồ n M n g ư ợ c xuôi , n h ữ n g d ỏng s ông c h á n chtV b ô n g hay l úa mì , b ỗ n g n h i ê n đ ư ợ c t ư d u và i h o á i k h ò i c u ộ c d ở i tc nhạt N ó la*
b ỉ ề n cà ự Ô i s ố n g tàu ơi, h â y v ỡ t ung , ôi tu ơ i h ã y ra b i e n cở"), n ó vun vút l ư ớ i t r ê n í
l ớn , s a y m ê và đ i ẽ n dại t r o n g c ả n h bì nh mi nh đỏ r ự c , đ ê m b i ế c xa n h , nó p h i c u l ưu
n h ữ n g c ả n h t ư ợ n g c u ồ n g nhi ệt , bi hùn g , k h ủ n g k h i c p hav d i ệ u kỳ Nó ' vùng vẩy tỉ
t h ơ H h ơ bien cá d a y s a o và s ữ a t r á n g " ( h ờ i vậy, c o n t à u là b i c u t ư ợ n g cùa n h à ihor,
t àu s a y là h à n h ( r ì nh c ủ a t h ơ c a ) N ó say, nó ne hc " t h ứ c t i n h v à n g xanh c ủ a n h ữ n g
t i nh ca hái": đ ỏ là n h ữ n g l ư ơ n g h ợ p h ò a q u y ệ n d á m s ay g i ữ a h ư ơ n g t hơm, m à u s á c
t h a n h c ù a VÛ t r ụ, g i ữ a vũ t r ụ và c h i ê u s â u t h ẳ m c ủ a t â m h ồ n c o n n g ư ờ i , của vô b i e n , 1
h ò a n h ậ p mă u n h i ệ m g i ử a cái vật c h á i và cái t i nh t h a n R i m b a u d ghi n h ữ n g c a m I
n h ữ n g c ư n c h ỏ n g mặ t , n h ữ n g c a n c u ò n g (Jại R i m b a u d là n h à ihcy c ú a cảm gi á c , c ủ a
đ ỏ n g C o n tâu s a v mi ê u t ả h à n h t r ì n h đ ầ y chă t me n say c ủ a nhù thư» c ủ a con n g ư ờ i ,
c u ộ c s ống Con tàu s a y là s ự no l u n g c ủ a núi l ửa n h ữ n g m à u s ắc, n h ữ n g l ớ p sóng
l á nh, n h ả y múa , q u a y c u ồ n g , là g i ấ c m ơ " l ượn bay irCn đ á m mà y đ ỏ rực đ e n mộ t ỉ
t i n h khác" R i m b a u d q u a n ni ộm t h ơ Id " sự rối loạn" c ủ a t h a n h á m, c ủ a n h ữ n g n h ị p ih
n h à ihor là kê d u h à n h đ ế n n h ử n g g i ấ c m ơ kỳ đi ộu
3
T h ế giới ihcr Ri mb au d là the gi<Vi tinh thần, the g i ớ i phi hiện thực, khô ng phả
g i ớ i củ a trái tim c h ứa chan tinh cảm, h o ặ c t h e ' g i â i hình dá ng, bien hiệr, nh ư trong
l âng m ạ n n ử a đ a u t h ế ký X I X Bời vì R i m b a u d p h á t "cái l ô i ” b â n t r or g, cái tỏi b
cái tôi sâu thẳm, vô Củng tận, không phải cái tôi be ngoài, cái tôi xã hội cái tỏi ữn vứi c u ộ c đ ời "Tôi là một người- khác" (Je est un a u l r c ) xuất hiộn i r o n g t ứ c i h ư gửi
P a u l De r a e n y n ả m 1871 ( v à cả c h o t h ầ y g i á o t r ẻ t u ồ i I z a m b a u d ) C ả u noi này c ù n j nủm 1871, trỏr t h à n h b i c u l ư ợ n g c ủ a m ộ l h ư ớ c n g o ặ t n u n t r o n g t h ơ P h á p , c ó m ầ m r
t ừ Ba ud el ai re, t iế p t h e o là V e rl ai n e Ba nhà t h ơ này là n h ữ n g nhà t hơ tiên khu củc
n g h í a t ư ợ n g t r ư n g , - t ư ợ n g t r ư n g ( h o ặ c b i a i HCỢ"' ' h a y t 1 ĩ c h o ằn dụ, li mộ i p h ứ c
n h ữ n g hì nh t ư ợ n g , n h ữ n g ký ứ c , n h ữ n g hồi t ư ờ n g , n h ữ n g f a n t a s m e s , n h ú n g g i ấ c mc
t i ềm t hức và cái v ô t h ức , bao trùm quá khứ, hiện tại, Iirơng lai; nó ph>ng phú dẽ
c ù n g t ậ n ; nố gợi m ờ h ơ n là mi ỏu tà hay t h ồ lộ V e r l a i n e gọi R i m b a u d , c ù i g với C o r
và Mal larmé là c ác "nhà ihor bị nguycn rủa"
Trang 3A l i e n , B trắng / d ò , u x a n h n h ữ n g n guyên àt?ỉ c ỏ t h e nỏi mồi bài th<y c ủ a
n b a u d là mộl hí ;in N h i ê u nhà nẹhiOrt c‘ứu so vanh hài i h ơ N g u y ê n ủ m ỉ r c n với bài i h ơ
ỢMg h o p (( u r c s p o n d n n c L s ) V ! àiidektirt: Dúnu n h ư váy, N g u y ê n ủ m v ừ a ỉà n h ữ n g
rng h o p g i ũ a CMC ei í k <|II*U: CUI ' hi cn nhii íì (lũk ch iij u n g a n ẹ ) v ừ a là n l ì ử n g l u t r n g
1 g i ữ a con n ư ư ò i Vc1 linh ìhcin củ I V li irụ ( l ức clìicu d c e ) Cá c nhà t h ư t ư ợ n g t r ư n g chù
lia rori b ò !h if I il r» u ma n clc đi \ ỉ hố liiứi linh than C h ú n g h i a ỉ ư ự n g t r ư n g đi t ì m c ái
in hay cãi t i nh t !ì , r '»*!.•« i hè gioi t\r con niiuoi no di I m cái l ôi bí ăn, cái I r ư c gi ác, cái
ỉ h ứ c , cái di iruNÔn, cãi I r u v c n ihònt», cái huyén ilìoại, mà ve s au nùy F C a r r e l ( n h à
Kt học nhò i ; ici hoc P h á p , íiiài Nohcl) nối ký t r ong l á c p h ă m C o n ngicời, cái ăn s ố ấ y
H o m m V.vt i n c o n n u C o n nựuới d e n nay còn \a mộ l ần sổ, và mãi mãi sẽ là mộ t
so X t f i t y c n ủ m , %ã t h ư R i m b a u d nói chun^, là t hơ c ủ a nh>ĩng c ả m gi ác ()* đáy, ô n g
0 g ừ mà u sắc iim i h a n h , ỏ n g i háó rời t hi ên nhiên, t he gi ới và p h ầ n l í c h n h ữ n g c ả m , rồi KW111 h ư p t h à n h mót l u w n e ư u n g đây hi an Ỏng viết: "Tỏi p h á t mi n h mà u s ắc c ủ a
n e u v e 11 â m : A d e 11 E Ìr 1 ìg, I d ô () x a n h kr, 1' xa nh 1.1 c â y T ô i d i e u c h i n h h ì n h t h á i
>U’ vân đ ò n li uì;i Vvic p h u âm vil với n h ũ n g nhíp dieu f' àn năng, tôi t ự h à o d ả s á n g t ạ o
n ^ ó n l ừ iht* c o ihc \ ; i m n h á p t;il cù các câm eiàc" c ’ác âm và c á c t h a n h ấy, c á c h ì n h
1 \ a n h ị p d i e u \ a n đ ô n li ấy, t ậ p hirp t hà nh n h ữ n g ảo gi ác, ả o g i á c n g ô n t ừ , b i è u đạt ả o hiniì t ư u n g ( ái n àV b á o hi ẹ u chủ nghía s i c u tỉụrc dì«u t hế kỷ XX R i m b a u d còn nói
l uycn đan" c ủ a n g ô n t ừ { M ộ i m ù a ỏ' dịa ngục, M ê s ú n g - 1873) A d e n 9 E t rà n g
r t n h i í u nhii b i n h luit 11 k h e n chó lù cực nọ đốn cực kia C ó n g ư ờ i c h o đ ỏ là một b à i
q u á i dị", là "su suy đ ỏ i c ù a sư suy đồi"; có người t h â y hài th(7 m a n g t i n h n h ụ c c ả m
nv giríu g i c m II ó ì à CIV i hí ’ l r ăn i r uong cùa người dàn bà lúc g i a o h o a n Nh à p h ê b ì n h
n á m 1W>X, p h c p h â n cav «lộc hài I her này, cho no Ịà mộ t t ặ p h ợ p h ỏ n l oạ n c á c
1 ĩ í ch, các l ừ IU'ừ điìc* I ;f I i n h hoàn loàn sách v ơ VA
D ú n g là Rimhíiiid dã 'nồi loạn'1 chững lụi cái sáo mòn, dã đot cháy c á c nguycn lý t h ơ
l mạ n ihiVi c u ỏ i \ à d j “p h á i mi nh neòn l ừ ihtr dc bic'- dyl s âu h ơ n , "lhir" h a n t h í g i ớ i
1 ăn c ủ a con ngi r õi V à c ũ n g tìiint' là Ih<r Ri mba ud khó hi ồu; cái **tối t ă m ’1 c ủ a t h ư ìhaucỉ k h á c v:vi t á i "kín mi l" c ủa líuy Mal l ar mé T h ơ Mill l a r me bí h i ề m (V ngay l ừ n g ữ ,
ì h á p , mà mỏi c h ữ g i ố n g n h ư môì hon dào không liO n kết với n h a u , n g ư ờ i đ ọ c p h ả i
đ o á n ; t hc r R i m b a u d k h ô h i c u vi V n g h i a c h ì m c ủ a nó
4
Cái bí ằn c ủ a i h ơ R i m b a u d nàm chủ veil ờ tập Ịĩthig s á n g (lìav T h i ê n k h ả i -
i n i t i a t i o n s , 1874-1875) H ơ n nửa ilũ kỷ ^ÍIU A n d r é Br e t o n , c h ù s oá i T h a S i ê u i h ự c ,
i h ơ R i m b a u d !à b à n nl i ạc d ạ o đă u của chù n lì ĩ a Siêu i hực B ừ i ì g SÚĨ 1ỊỊ gồm n h ữ n g hài
x u ô i ngắn ( B ì n h m ì n h , H o a , Than bỉ, T hà nh p h ố V V ) d iỗ n đạt n h ữ n g g iấ c m ơ ,
ng ả o ui ác, bÀng n h ĩ r n ụ V au, n h ử n a nhị p di u m ơ hô nhç, d ứ l q u ã n g , r ối l oạ n T ừ l â u,
b a u d (ÎA ' g i à lừ* lý t r í c ái lôgic, cîc khai i hác \li chi m đá m v à o n h ữ n g l ớ p c ả m g i á c
t h ầ m ; ỏ n e mo n g ư ớ c (idt uVi cái Ô cùni» cái khónẹ hicV; ỏ n g m o n g ư ớ c v ư ợ t q ú a
c cái hạ n c h c c ủ a t h ự c Uii, h ò j nháp với cãi vò bien T h ơ c ủ a ỏ n g k h ô n g cỏ kẽt t h ú c ; rn<’y", iikV đ e n n h ừ n g "vunư c h ỏ i Ini' Cải " l ương hợp" «V B a u d e l a i r e d ư ợ c t u y ộ t đ ố i h ó a imhaucỉ "Tôi ô m bì nh m i n h m ù a ha' , ’lõi chi nh phuc mõl b ỏ n g h o a x ư n g d a n h mì nh" ,
p h á t hi ộn mộc n ử i h ủ n li ên ngọ n cây ánh h i c ' và " n h ữ n g tia s á n g l a p l á nh p h á t \ a
11
Trang 4t ừ n h ữ n g m ả n g đ á quý* h o ặ c : ' Bô n g hoa digi tale ( h o a d ư ơ n g h o à n g ) m ờ t u n g c á n h I
m ộ t t ấ m t h ả m b ằ n g n h ữ n g s ợ i b ạ c , n h ử n g c o n m á t , n h ữ n g m ớ t ó c R i m b a u d V
" Nh à chư là n g ư ờ i t h ẵ u l h ị \ n g ư ờ i c ó cái nhì n xuyên s u ố t k h ỏ n g gi a n, t b ử i g i a n , vũ
c o n n g ư ờ i , "cái t h i c n c ả m t h ơ ca h o à n hào" C h ủ n g h ĩ a si êu t h ư c s ẽ t i ế p t ục
R i m b a u d , đi uVi cái i h u ă n t úy, cái luỵộl đối , b ằ n g "cái v i í t t ự tlộng" c ủ a ( r ự c gi á c , ị
m ơ , mê s ả n g ; VỚI họ, "lý t r í đ ả s ụ p đ ồ \
Đ á n h giá R i m b a u d , c ó c ự c này ("mội t hi cn tài b ừ n g n ở cV t u ồ i t h i ế u ni ci T, "ngôi băng*4 v.v .) và có c ự c k h á c ( c hí nh R i m b a u d b ả o tôi cả t h ơ õ n g chi là " n ư ớ c r á
R i m b a u d , mộ t hi ộn l ư ợ n g vă n học ÍI có, t r ờ t h à n h mộl h u y í n t h o ạ i , t a ộ t t r u y c n i h i
t r o n g l ị ch s ử văn học T h ơ R i m b a u d xuấ t hi ện n ă m ỗ n g m ư ờ i s á u t uồi ; s a u 1 ( R i m b a u d hal m ư ơ i mố t t u ồ i ) , ôn g im l ặng h o à n l oà n, c h o d í n khi c h ế t , d e đ i v à o I
c u ộ c p h i ê u l ưu khác, J a v a , A d e n , Et h i o p i e ' Đ ế gi ày gió" l ư ớ t t r o n g t h ế g ỉ ớ ỉ tho*
n h ữ n g b ư ớ c k ỳ l ạ, l à m n á o đ ộ n g i h ố g i ớ i ẩ y, r ồ i " Đ ế g i à y g i ỏ " l ư ớ i i j u a n h ữ n g x ứ s ử Xc
R i m b a u d ố m , phả i c ư a c h â n và ồn g q u a đời một ngày c u ố i n ă m 1891, b ê n n g ư ở i chị
qu ý , tại mộ t b ộ n h vi ộn (V Ma r s e i l l e
5
Tôi n h ớ R i m b a u d với Verlaine, Hai c h à n g thi s ĩ c h o á n g hơi men,
S a y t h ơ x a lạ, m ê tình bạn, Khinh rè k h u ô n mò n, bỏ lõi quen.
X u â n Di ộu - T ì n h irai
R i m b a u d q u ả là n g ư ờ i "say i h ơ xa lạ”; t h ơ R i m b a u d là lh(Y c ủ a c ả m gĩ á c, c ù a ả o g
của ằn ức, t h ơ hòa nhập vũ trụ với cái tinh thán T h ơ Mới Viộl Nam n h ữ n g năm 30 vỉ
t h ế kỷ này, đ ã h ò a n h ậ p v ớ i t h ơ Phííp, t ạ o b i r ớ c n g o ả i UVn có t ầ m l ị ch sử c h o I her \
N a m M ộ t so n h à t h ơ mớ i p h ả n g p h ấ t " n h ỏ ” Ri mba ud» c ó khi có g i ọ n g đi ệu R i m b a
t r o n g t i ề m i h ứ c
X u â n Di ộ u t ạ o nôn b i ế t b a o nhị p đi ệ u, âm t h a n h mớ i , "xa lạ" v ớ i n g a \ Th<y m ớ i
đ o ạ n đ ă u N h ư B a u d e l a i r e ( T ư ơ n g h ọ p ) , nhu* R i m b a u d ( N g u y c n â n t ) , ông n g h e "k
n h ạ c t h ơ m ' ’ và "l ự b u ỏ n g c h o k h ú c n hạ c h ư ờ n g ”, khúc n h ạ c " hi cn hi ộn h o a và p h ả n g p
h ư ơ n g ” Vũ H o à n g C h ư ơ n g ihì ( hẩy "diộu kèn b i ế c \ " k h ú c n h ạ c hồng" Nht r c o n t à u !
Vũ H o à n g C h ư ơ n g q u a y c u ồ n g t r ê n "sàn gỗ c h ậ p c h ờ n n h ư b i e n gió" v à i h í y " b ố n tư»
g ư ơ n g d i ê n đ ả o b ó n g giai n h â n " N h ư R i m b a u d , n h à i h ư h ò r e o khi c o n t h i y ề n t ự d o
v ù n g t r ê n s ó n g cả:
Nhồ n e o ròi, t h u y ề n ơi ! xin m ặ c sóng,
Xô về đ ộ n g h a y giạt tới p h ư ơ n g đoài.
BỐ vô tận, sá gì p h ư ơ n g h ư ớ n g nữa
T h u y ề n ơ i t h u y ề n the o gió hây lênh đ ê n h
Và L ư u T r ọ n g Lư, n h à t h ơ c ủ a â m n h ạ c ( i h ơ L ư u T r ọ n g Lu* là â m m ạ c , chi là
Trang 5c), s á n g t ạ o n h ữ n g à m t h a n h kỳ lạ, nghụn ngào, di cn đạl ư ớ c nur " cuộc đ ử i p h i ủ u
", " c ả n h p h o n g t r ầ n c ủ a n g ư ờ i du tủ ', n h ư chi nh A r t h u r R i m b a u d ( x e m M a boliỀmc, : liu l ã n g c ù a lôi ) Bài i h ơ D i g i ữ a (tỉáriiịỊ t h ơ m I’ủ;t Huy Cậ n c ó â m đi ệu ga n gụi vcVi
’I g i á c c ủ a R i mb a u d
R I M B A U D :
N h ữ n g c h i ề u hè xanh, tôi s ẽ đi trên d ư ơ n g hèm,
Châ n giầm lên cỏ thơm, lúa mạc h khè châ m kim.
Tôi m ơ m à ng , cà m giác mát lạnh nơi chán
H U Y C Ậ N :
D ư ờ n g trong làng, hoa dại với mùi rơm,
N g ư ờ i c ù n g tôi ơi dạ o giữa đ ư ờ n g thơm.
ỏ' g iữa làng, mùi rơm, hoa dại.
V e r l a i n e g ọ i R i m b a u d là "nhà t h ơ bi nguyền rùa", còn Vũ H o à n g Chưor ng t ự t h ấ y h:
Lũ c h ú n g ta lạc loài dăm, bằy dứa,
Bị q u ê h ư ơ n g ruòn g bò, g i ô n g nòi khinh.
Lủ c h ú n g ta đ ầ u thai lầm t h ế kỷ,
Một d ô i n g ư ờ i u uăt nỗi c h ơ vơ .
D ỏ là c h ư a nói d ế n c ái "spleen", " r ưọu" , "say ', "nang liên nâu", "lão t ó c rối" t r o n g tho'
H o à n g Chirirng g ợ i n h ớ Baudelaire.
C ó một s ư h ỏ a n h ậ p , một t ư ư n g h ự p (ự nhi ên sà say S U M gi ữ a ihi r P h á p và tl ur Vi ột
.
1 má irirớc đây một s ố n g ư ở i gọi là "ành hưtVng cùa ihtr Pháp d cn thir Việt Nam"
lc k h ô n g c h í n h xác l ắ m) , h o ặ c "sự gi a o lưu hai vđn học ", h o ả c " n h ữ n g g i a o t h o a vá n
T h ậ t s ự, có s ự h ò a h ợ p di ệ u kỳ gi ữa n h ữ n g Irai tim I hor c ủ a p h ư ơ n g D ô n g v à
ơ n ỊỊ Tây.
Cuối năm 1901
CHÚ THÍCH
, 1' Tristan Cor bi ère ( W45-T 87 5) , nhà thơ Pháp tàn tật, thân thè ố m y ế u , s u ố t
c d ờ i n g ắ n ngủ i của mình d a u khồ vì s ự bất lực sinh lý, s o n g lại n ò n g nhiệt y ê u
c s ố n g T h ơ C or b ièr e nhịp d i ệ u gãy khúc, ngắt quãng, nhiều g ạ c h nga ng, n h iề u
c h ấ m tr ù n g đ i ệ p d i ễ n đ ạ t nỗi d a u ấy Tác p h ằ m Những m ố i tìitli màu vàng,
3 S t é p h a n e Mallarmé ( 1842-1898) , nhà thơ Pháp c ù n g v ớ i M or éa s c ô n g b ỗ
cn ngôn c ủ a c h ủ n g h ĩ a t ư ợ n g trưng; với ông, t h ơ là s ự s ố n g của n g ô n từ; t h ơ rất k h ó hièu, ơ ư ợ c gọi là t h ơ "kín mít", - ở s ự kế t c ấ u n g ữ p h á p , n h i ề u giản c.
13