xuất mạt hàng đó.
Trang 1T Ạ P CHÍ K H O A H Ọ C No 6 - 1991
VAI T R Ò CỦA N È N K I N H T Ế Q U Ố C D O A N H
T R O N G N ầ N K I N H TẾ N H I ầ U T H À N H P H Ầ N
Ờ V I Ệ T N A M H I Ệ N NAY
N G U Y Ế N B Í C H
N ề n k inh t ế n ư ớ c t a là một c ơ c á u t h ổ n g n h ấ t g ồm n h l ĩ u t h à n h p h ă n v ừ a h ợ p t á c
s u n g c h o n h a u , v ừ a c ạ n h t r a n h n h a u t r ê n c ơ s ở b ì n h đ ẳ n g t r ư ớ c p h á p l uậ t D ì n h i ê n tr<
s ự c ạ n h t r a n h n h a u g i ữ a c á c t h à n h p h ă n k in h tế , c á c c ơ s ở sản x u ă t , c á c đ a n vị k i n h tẽ
k h ắ c p h ụ c n h a n h c h ó n g h ơ n n h ữ n g b ộ c lộ yốu k é m c ủ a mì nh đồ t ầ n g n ă n g s u ấ t l a o đ ộ
n â n g c a o c h ấ t l ư ợ n g và hạ giá t h à n h sản p h ằ m K i n h t ế q u ố c d o a n h c ố b ả n c h ấ t và <
đ i ề m riÊng k h á c v ới c á c t h à n h p h ầ n kinh t ế khác N h ư n g t r o n g q u á t r ì n h s ả n x u ấ t và kỉ
d o a n h , k inh t ế q u ố c d o a n h vẫn h o ạt đ ộ n g t r o n g s ự t á c đ ộ n g q u a lạỉ v ớ i c á c ( h à n h p t
k i n h tỄ kh ác K i n h t ế q u ố c d o a n h k h ô n g đ ứ n g n g o à i , t á c h r ời , mà c ù n g t ồ n tại, đ a n kết
h o ạ t đ ộ n g t r o n g m ộ t t ồ n g t h ề c ơ c ẵ u k ỉn h t ế n h i ĩ u t h à n h p h ă n D o t í n h ( ất y í u c ủ a
p h â n c ô n g l a o đ ộ n g xả hội, d o đ ặ c t í n h k in h t ế t r o n g s ả n x u ẫt và t r a o d ồ i h à n g h ò a
k i n h t í q u ố c d o a n h c ỏ vai t r ò r iêng, vai t r ò c hủ đ ạ o t r o n g n ỉ n kinh t ế q u ố c d â n XHC
Vì vậy, t r o n g q u á t r ì n h đ ô i m ớ i c ơ c h ế q u ả n lý k ỉ n h tế, đ ồ ỉ m ớ i t ư d u y k ỉn h t ế , t ư l ư ỏ chỉ đ ạ o là p h ả i r a s ứ c c ủng cố và p h á t t r i ề n k i n h t ế q u ố c d o a n h , p h ấ n đ ấ u đ ỉ kinh
q u ố c d o a n h t h ự c s ự x ứ n g đ á n g với t ư c á c h là chủ ihS g l ử vai t r ò c h ủ đ ạ o t r o n g n í n ki
t í q u ố c d â n n h ỉ ê u t h à n h p hầ n
Đ ả có mộ t t h ờ i kỳ lịch s ử k h á dài, kinh t ể q u ố c đ o a n h đ ư ợ c N h à n ư ớ c t a b a o c!
b a o c ấ p cả vậỉ t ư , t i ĩ n vố n , chi tỉổu k í h o ạ c h s ả n x u ẩt và cả đị a chi l ư u t h ò n g p h â n pl
s ả n p h ằ m C h í n h s á c h t ậ p t r u n g q u a n liêu b a o c ấ p đ ả kìm h ă m t í n h c h ủ đ ộ n g , t ự g ỉ á c
s á n g t ạ o c ủ a c á n b ộ l ã n h đ ạ o , c á n bộ q u ả n lý và k h o a h ọc- kỹ t h u ậ t , c ù n g n h ư đ ộ i n
c ô n g n h â n l ành n g h ề t r o n g c ố c d ơ n vi s ả n x u ất và kinh d o a n h c ủ a k h u v ự c k i n h l ể qu
d o a n h
C h í n h s á c h k inh t ế m ớ i - c h í n h s ác h kỉnh t í n h i ề u t h à n h p h â n - c ử a Đ ạ l hội VI
Đ ạ l h ội V I I ra đ ời: xốa bỏ c ơ chỄ t ậ p t r u n g q u a n liêu b a o c ấ p , c hu y Ê n s a n g h ạ c h td
k in h d o a n h X H C N ; c h í n h s á c h c ơ c ấ u kỉnh t í n h i ĩ u t h à n h p h ă n t ồ n tạỉ l ảu dài t r o n g th
kỷ q u á đ ộ đă t á c d ộ n g m ạ n h m t và s â u sắc v à o n ỉ n k inh t í n ư ớ c ỉa T h ự c h i ệ n &
x u ấ t và k ỉn h d o a n h t r o n g đ i ỉ u k iệ n cố c h í n h s á c h kinh t í m ớ i c ủ a Đ ả n g v ừ a c ó n hí
t h u ậ n lợi n h ư n g c ũ n g k h ô n g ít n h ử n g k h ố k h ả n C h í n h s á c h kinh t í khi m ớ i di v ào c u
s ố n g , kin h t í q u ố c d o a n h c h ư a t h í c h nghi kị p v ớ i c ơ c h ế kinh t ế m ớ i , k h ô n g c ạ n h trai nồl v ới c á c h à n g n g o ạ i n h ậ p vào và h à n g h ó a c ủ a t h à n h p h ầ n k ỉ n h t£ k h á c t r o n g n ư ớ c &
Trang 2ít r a D o đ ố kỉnh t í q u ố c d o a n h , nhẵt là sản x u ấ t c ổ n g n g h i ộ p bị c h a o đ ả o N h i ề u xí Mộp c ỏ n g nghiCp s ả n xuẩt bị ách tắc, một bộ p h ậ n c 6 n g n h â n k h ỏ n g c ỏ viộc l àm, s ản
ì m s ả n x u ấ t ra k h ỏ n g tỉôu t hụ đ ư ợ c Kinh t í q u ố c d o a n h đ ứ n g t r ư ớ c n h ữ n g t h ử t h á c h
r gắt c ủ a thi t r ư ờ n g h à ng hỏa S ự chỉ đ a o t r o n g viộc c h u y ĩ n h ư ở n g s ản x u ấ t c h o p h ù
p v ớ i d i ĩ i i kiộn t h ự c t ế cAn l ú n g túng và ch ậm t r ê N h ữ n g t h ự c I r ạ n g đỏ c ũ n g là tất
1 V ả lạỉ, k h ô n g cố t h à n h c ô n g nào mà lại k h ò n g p h ả i t r ả gỉá Vì x ư a nay, c h ủ n g ta
an n i ộ m kỉnh tế q u ố c d o a n h g i ữ vai t rò chủ đ ạ o m ớ ỉ d ừ n g lại <y ch ỗ: k inh t ế q u ố c anh c ố c ơ s<v vật c h í t và k í t c ấ u hạ tầng khá hiộn đ ạ i , có đ ội ngũ c án bộ k h o a h ợ c kỹ
,ật và c ấ n ' ì u ả n lý kinh tế t r ì n h độ cao, có đ ội ngủ c ô n g n h â n kỷ t h u ậ t đ ô n g đ ả o và
t a y n g h e k ha H ẵ u h í t các n g à n h kinh t í then c h ố t - m ạ c h m á u c ủ a nồn k inh tố q u ố c
1 t h u ộ c q u ố c d o a n h C ò n vai t r ò chủ đ ạ o của kinh l ế q u ổ c d o a n h xét v ĩ nội d u n g k ỉnh
n ă n g s u ấ t , c h ấ t l ư ợ n g và hiộu q u ả thì kh ôn g đ i r ợ c q u a n l â m đ ú n g m ứ c n h ư là m ộ t tẩt
1 k inh t ế Và vì vậy, t r o n g c ơ c h ẽ kinh tố mới n h i ẽ u t h à n h p h ă n h iệ n nay, kinh t ế q u ố c
i n h b ộ c lộ ra n h ữ n g y ế u kóm c ủa nó t r ư ớ c hốt là v ỉ nội d u n g kinh IỄ t rùn T u y nh iô n
i n g yếu k é m c ủ a k in h t ế q u ố c d o a n h khòng p h ả i là d o b ả n c h ấ t c ủ a khu v ự c k inh t ế
r, m à là d o n h i c u nguyCn n h â n Nguyỏn n h â n c h ủ yếu là d o d u y trì q u á làu ctr c h ố l ậ p
n g q u a n l i ê u b a o c a p C h í n h c ơ c h ế k i n h t í CÛ n à y đ ã t r ó i b u ộ c k i n h t í q u ố c d o a n h VẾ
cu mặl: k h ô n g c ố q u y ỉ n t ự c h ủ sản xuất và k in h d o a n h , k h ỏ n g c ỏ h ạ c h t o á n k in h IỄ
h d o a n h X H L N
T r ư ớ c đây, kinh \ Ị q u ố c d o a n h đă s ử d ụ n g b iộn p h á p m ộ n h lộnh h à n h c h í n h d c g l ử
t r ồ đ ộ c q u y ề n t r o n g n ề n k i n h t ế
Ngày nay, với c h í n h sách k inh l ế mới, mu ốn g i ử vai t r ò c h ủ đ ạ o , ki nh lố q u ố c d o a n h
ờ c hốt p h ả i có c ơ c h í q u ả n lý mới phù h ợp, c ơ c h í h ạ c h t o á n kinh d o a n h X H C N
ih t ế q u ố c d o a n h t i ê n p h o n g t h e o con đ ư ờ n g đ ồi m ới Mồi xí n g h ỉ ộ p , mồẳ đ a n vị ( ự
u t r á c h n h i ệ m t r o n g s ả n x u ẩ l v à k i n h d o a n h N à n g s u ấ t , c h ấ l l ư ự n g v à h i ệ u Cịuả k i n h t ế
n ụ c tỉ ôu c u ố i c ù n g c ủ a hoạt đ ộ n g sản xuãt và k inh d o a n h c ủ a k i n h (ế qurtc d o a n h Và
c ố t h ự c hi ện c ơ c h í kinh l ế m ớ i Ihì kinh tố q u ố c d o a n h m ớ i d ạl đ ư ợ c m ụ c tiổu đố
ịfc hiộn c ơ c h ế kinh lế m<Vi I r o n g khu vực kinh t ế q u ổ c d o a n h c ủ n g là gán t r á c h n h i ệ m ,
fia vụ v(Vi l ợ i ích ki nh tố dổi với cán hộ lành đ ạ o c ũ n g nhir đ ỏ i với mọi n g ư ờ i lao đ ó n g ,
ớ c l a d a n g ỏr t r o n g q u á t rì nh t ừ sản xuất nhỏ đi lên C N X H , khi mối lien hộ ki nh t ế c òn
I k é m , khi t r ì n h đ ộ xã hội h ỏ a VC sản xuấl và lao đ ộ n g c ò n i h â p (hì viộc xác d j n h quyÈn chủ s ản x u ấ t và ki nh d o a n h t h ự c chai là gán đ ầ y dủ t r á c h nhiộni, n g h ĩ a vụ, q u y ề n h ạn ,
l ợi ích c h o c á c c ơ scV sủn xuẫt và kinh d o a n h c ủ a kinh lố qurtc d o a n h Chi trOn c ơ sfr
m ớ i cỏ t h ề p h á t huy đ ư ợ c t í n h sáng iậO c ủa mọi ngirời t r o n g v iệ c c h ủ d ộ n g khai i h á c
I l i c m n ă n g và s ử d ụ n g có hiộu q u ả các yốu tò' c ủ a n cn s ản x uất xã hội
Ki nh (ế q u ố c d o a n h m u ố n g i ữ đ ư ự c vai trồ c h ủ đ ạ o v í s ản x u ấ t và kinh d o a n h t r o n g
c h í m ớ i p h ả i xác đ ị n h n h a n h c h ó n g và ồn đ ị n h p hư cr ng hưỏrng s ả n x uất , c ư c ẫ u mặt
Ig Một srt xí n g h i ệ p c ỏ ng n g h i ệ p , một số đ ơ n vị s ản xu ất qurtc d o a n h hiộn nay v ẳ n cồ n
g t ú n g v ĩ nộỉ d u n g kỉnh tế này Đề cố t h í giải q u y ế t tốt nh iộm vụ q u a n t r ọ n g này, kinh
J U Ổ C d o a n h n ô n b á m s á t t h ị t r ư ờ n g , s ả n x u ấ t g á n v ớ i t h ị t r ư ờ n g , t ừ đ ỏ m à n á m c h á c
I c ă u sản x u ắ t và n h u c ầu đ ở i sống Một mặt, v ừ a s ản x u ẫ l n h ử n g mặt h à n g t r u y ỉ n
ng VỚI SỐ l ư ợ n g h ợ p lý và n ă n g s u ất , c h ấ t l ư ợ n g , h i ệ u q u ả c a o T h ị t r ư ờ n g c ầ n gì, sản
Trang 3xuất mạt hàng đó Hà n g làm ra đến đâu phải l i í u thụ d í n đẫy, khỏng sản xuăt n h ữ n g I
h à n g h i ộ u q u ả ki nh t í t h í p đả í t h ừ a và khô đ ọ n g mà ở ngoài thi i r ư ờ n g d a n g t h ừ a
quá n h i ỉ u c ơ s<y sản xuất và hàng ngoại vào nhiỄu Mặt khác, cá c c ơ sờ kỉnh t í qt
d o an h că n tiến hành lập quy trình kỹ thuật.
Sàn xuất nh ửng mặt hà ng mới đốn t rư ớc nhu cău của xả hội T ừ t hự c tiỗn, nám I thl t r ư ờ n g , nắm bắt thị h ỉ ế u và nhu cầu đởi s ố n g mà sản xuẩt nh ửng mặt h à n g mớỉ I lựa c h ọ n n h ữn g mặt hàng dề sản xuất cần đ ư ợ c tính toán kỹ, mang tính t h ự c tiỗn v ỉ I năng t iê u thụ, v ỉ nguồn vật tư, thiết bị và máy móc» cũng như vẽ lao đ ộ n g kỷ thuật và
lệ h à n g h ó a N h ư vậy là k h ô n g t h ề t r ô n g c h ờ và d o d ự t r o n g s ản x u ẩ t và k i n h d o a n h Bỉ tàỉ n ă n g , t r í t u ệ và s ứ c l ự c , n h ữ n g n g ư ờ i l ản h đ ạ o , c án b ộ k h o a h ọ c kỹ t h u ậ t và d ộ ỉ t
n h ữ n g n g ư ờ i l a o đ ộ n g p h ấ n đ ấ u t ừ n g b ư ớ c đ ư a kỉnh tế q u ố c d o a n h p h á t t r i ề n ồn đ ị n h
x ứ n g đ á n g v ới vai t r ò c ủ a nố
Khi đã xác định đ ư ợ c p h ư ơ n g h ướ ng sản xuất và c ơ cấu mặt hàng, kinh l ế qt
d o a n h c ă n đi v à o h ạ c h t o á n kinh t ế kinh d o a n h X H C N , lẵy đ ồ n g tỉ ồn và h i ệ u q u ả k in h
đ è đ á n h giá mọi h o ạ t đ ộ n g c ủ a xí n g h i ệ p , T h ậ t s ự l ừ nay, g i á m đ ố c xí n g h i ộ p c ũ n g n
c ô n g n hân mới làm hàng hóa Hạch toán kinh tế kinh d o an h c ỏ lợi là t ăng q u y ỉ n c
đ ộ n g c ủ a c á c đ ơ n vị c ơ s<v s ản x uất , t ă n g c ư ờ n g t r á c h n h i ệ m n g ư ờ i g i á m đ ố c , c<Vl b ỏ d
n hữ ng q uy c h ế ràng b u ộc t r ư ớ c đây Mọi n gư ờỉ <y mọi vị trí cùng nhau chia sẻ khó khí
c ù ng làm và cù ng chịu trách nhiệm T r ư ớ c mát các đ ơn vị kỉnh tế q u ố c d o an h c í n c ỏ (I vốn , nhất là vốn lưu đ ộ n g , tự mình tạo ra nguồn vổn và nguồn vốn căn đ ư ợ c chu chuy nhanh M ộ t mặt nhà n ư ớ c hỏ trợ một phằn tiồn vốn Mặt khác c á c xí nghiộp, các c ơ sản x uấ t của kinh tế q u ố c doanh tự tạo vốn bằng cách dSy mạnh c ỏ n g tác tiêu thụ íỉ
p h ầ m , b ằ n g c á c h h u y đ ộ n g t i ề n n h à n r ỗ i t r o n g c á n b ộ c ô n g n h â n v ỉ ô n CCY q u a n , b ă n g c á
k i ê n q u y ế t g i ả m c k c k h o ả n chỉ fieu k h ôn g c ần t h i ế t , h ằ n g c á c h t r i ệ t d ề t h ự c h à n h t!
klộm nguyôn liệu, vật liệu và diộn năng Irong sản xuất đ úng VỚỈ định mức tiôu hao E
v ới c á c xí n ghiệp, các c ơ s ở sản xuất của khu vực kỉnh t ế q u ổ c d o an h hiộn nay thì tỉ thụ sản phầm là nóng b ỏ ng Các xí nghiộp q u ố c doanh chủ dộng làm tốt viộc tiổu thụ s phàm, c o i đó là mấu c h ố t , là lẻ s ố n g cồn và cố ý nghĩa quyết định đ ối với toàn bộ h(
d ộ n g củ a xí nghiệp Khi đ ã từ bỏ chố độ bao cấ p thì tự nhỉôn c ác xí nghi ộp sản x u í l m
cả n g uồ n khách hàng mà t r ư ớ c dây do Nhà n ư ớ c chi định và do đố kổ hoạch sàn xuẫt c
xí n g h i ệ p c ũ n g m ấ t ồ n đ ị n h T ừ đ ây , chuySn s a n g ccr c h í kinh t ế móri, c á c xí n g h i ộ p quị
d o an h tự tìm lấy khách hàng Đ ộ n g lực hấp dẫn của khách hàng là chấl l ưựng sản phỉ
và giá cả hàng hốa Vì vậy các xí nghiộp sản xuẩt của q u ốc d o an h bám sát thi Irirờẩ khoa nh thị t r ư ờ n g lại t ừ n g khu vực, phân loại khách hàng vả c ổ chính sách glá cả Ị)
h ợ p v ớ i đặ c di£m của t ừ n g khu vực c ă n thỉết thì lãnh đ ạ o các xí nghỉộp chỉ d ạo xử lý Ị
đ i ỉ u c hi nh gỉá cà xu ốn g m ứ c c h o phép khi cố biến động Đề c ỏ thề tiêu thụ sản phỉ
đ ư ợ c n h a n h , c á c xí n g h i ệ p c ủa q u ố c d o a n h c ă n c h u y ề n t h ẳ n g s ả n p h ầ m t ừ nh à m á y đ
p h ụ c vụ trực t i ế p tận tay n g ư ờ i tiêu dùng Hạch toán kinh l ế kinh d o a n h cùng cho ph
t ă n g m ứ c c h i í t k h ấ u t h ư c r n g n g h i ệ p c h o n h ữ n g n g ư ờ i h á n l ỏ s ả n p h ấ m c ủ a x í n g h ỉ ộ p ,
c h í độ thưỏrng thỏa đ án g c h o c ác đại lý bán lẻ và các khách hàng tiêu thụ sản phằm nhi
và nhanh Tuy nhỉên khi đật đại lý bán hàng, các xí nghỉộp nôn đặt ít ỏậ\ lj làm đầu ttị
mà c ó s ứ c tiổu thụ lớn đề giảm phí t hươn g nghiệp Thà ít mà tốt Vì nếu quá nhiều đ ại ’ thì phí Chương nghiệp q uá lớn ăn hết cả phăn lợi nhuận, do đó d o a n h thu của xí nghiì
Trang 4x u ố n g K h l đ ặ t cốc d ạ i lỷ đ ằ u mối, các xí nghiệp và c á c c ơ s<v s ả n x u ất c ủ a q u ố c
h p h ả ỉ t ạ o mọỉ đ i ì u kiộn t h u ậ n lợi cho họ như: vận c h u y ề n h à n g h ó a , cố t h ề c h o h ọ
ỉ n h à n g c h ậ m h ơ n m ộ t t h ở l gian mà hai bôn t hò a thuận» nghĩa là k h ô n g đẾ c h o c á c
f t i ê u t h ụ bị t h i ệ t kh i ứ đ ọ n g và giữ vữn g c h ất l ư ợ n g s ả n p h ằ m , c â n, đ o n g , đ o đ ế m
I xốc, c o i đ ỏ là p h á p l ộnh k inh tế nghiêm ngặt T ừ c ơ s ở là n h ữ n g đựi lý t i ê u ( hụ s ản
st c á c xí n g h i ệ p q u ố c d o a n h có th ề s ử d ụ n g họ làm c ơ sỏr tì m và n ắ m n g u ồ n h à n g vật
ị u y ô n vật liộu lâu d à i c h o minh Q u a n hệ kỉnh t ế hai c hỉ Su đ ó t h ự c s ự m a n g lại h i ệ u inh (ế c h o c á c xí n g h i ệ p q u ổ c d oan h H ơ n n ữ a các c ơ s ở kinh t ế q u ố c d o a n h c ũ n g iên k í t l ỉên d o a n h VỚI c á c đ ơ n vị sản xuất c ủ a c á c t h à n h p h ầ n k in h t ế k h á c b ằ n g
t r a o đ ồ i s ả n p h ẫ m c ủ a mì n h đề lấy sản p h ăm hay n g u y ê n vật liệu s ử d ụ n g c h o s ản
N h ư vậy là kinh t ế q u ố c d o a n h t ự t ạo ra thi t r ư ờ n g n g a y t r o n g c ơ c ấ u kinh t ế n h i ề u
I p h ầ n V à t ừ v iệ c s ử d ụ n g c á c thành p hầ n kinh tế k h á c p h ụ c vụ c h o mì nh mà k in h t ế
d o a n h h ư ớ n g d ẫ n , đ ị n h h ư ở n g sản xuẫt và kỉnh d o a n h c h o c h ú n g p h á t tr lSn t h e o
h ư ớ n g X H C N
^ g h i ù n c ứ u n ghị q u y ế t Đ ạ i hội Đ à n g toàn q u ố c lăn t h ứ c VI I, c h ú n g t a q u á n t r i ệ t v ấn
t í n h p g u y ^ n t â c l à k in h t ế quốc d o a n h phải t h ự c h ỉ ệ n t ốt vai t r ò c hủ đ ạ o t r o n g
s ác h c ơ c â u kinh t ế n h i ề u t h à n h p hầ n n h ằ m đ ảm b ả o c h o s ự p h á t t r i ề n ồ n đ i n h và
*u q u ả t o à n bộ n ẽ n kin h t ế q u ố c d ân t he o định h ư ớ n g X H C N P h â n t í c h n h ữ n g gỉải
t r ê n c ù n g l à n h ằ m g ó p p h ầ n xác định một cá c h đích t h ự c vai t r ò c hủ dijo c ủ a k inh tố
d â n t r o n g n ề n kinh t ế n h i ề u t h à n h phăn hiện nay
13