Sự plíốt tri ền thề lài của t hơ Tó Hữu... ĐẠI CÔNG NGH1ỆP...
Trang 1T Ạ P c n í KH OA n ọ c Đ Ạ I H Ọ C T ồ x r , H Ọ P IIÀ NỘĨ s6 1 - 1°87
Về c á c c á c h hiều v à sử d ụ n g
th u ạ t n g ữ « sử t h i >y
N( i i Y K \ v ằ n x a m
I h u ậ t ngir (( Sir thi D (í Xga : 3 Ỉ 1 0 C í Pháp e pị qu e ) đ ư ọ e s ử d ụ n g t r o n g
n g i n o n c ứ u văn h ọ c c h u y ế u là cheo ha c á c h k h á c n h a u Việc p h à n đ ị n h giói
han thuật n £ ữ, p h à n biệt c ác khái n i ệ m kh ác n h a u c ù n g (l ược hi ếu ỉỉiị ban^ thiu.it n g i r đ o là c à n t h i t v i n ó c h o p h é p í;t c ò đ ư ợ c V MÌỌrn Sí ì ng t ỏ vỉ' đ ố i
t ư ợ n g n g h i ê n c ử u , v ù a t r á nh d ư ợ c n h ù n g hi ều l à m d á n g tiếc d o khôn*; th/ing
n h a i tíiuật r £ đ \ vita phai liiộn đ u ơ c nhunj* lion hệ hơ’;) lý giuii đ í i t ư ợ n g \ ủ
t ạp h ợ p khái n i ệ m liên q u a n , đặí d ố i t ư ợ n g v à o n h ữ n g hộ t h ố n g l ớ n h a n dì'
p h á t h i ệ n r a p h ư ơ n g d i ệ n m ớ i c u a v á n đ e
ỉ r o n g cá('h hi ea ỉ h ừ n h ắ t , s ử thi đ ư ợ c q u a n n i ệ m là m ộ t í r o ng ha l o ạ i h ỉ n h
v a n h ọ c — đ ơ n v ị c a o n h ấ ỉ , b a o I r Ù D i n h ẵ í c u a h ệ t h o n g h ì n h i h á i h ọ c v ố n l ì ọ o V ố n
h ọ c đ a ực c h i a t h à n h ba l oại hì nh là sỉr t h i ( 3 i i o c ) , t r ữ tinh (/I ỉ ỉ p ĩ ỉ K' a) N ft kị ch (/ Ipawa)
S ự p h a n chi a c á c l oại hì nh vàn b ọ c , bắt đ à u tírArixtíỉt Tà t heo ông, d ựa tròn c h i n b
cố( k h ả n ă n g c ủ a t ư d u y n g h ệ t h u ậ t t r o n g v i ệ c t á i h i ệ n ! h ế g i ớ i h a y n ó i n l u r
c h í n h ô n g , d ự a Irên <reác p h ư ơ n g tlnr * m ô p h ỏ n g » của n g h ệ thuật Ve sau Gơl i ĩ
Ni l e H ô g h e n , c á c n h à m ỹ h ọ c d á n c h ủ c á c h m ạ n g N g a , c á c n h ả nựSr v ă n h i ộ n
đ a i ( l í u q u a n t a m d ế n s ự p h â n đ ị n h l o ạ i l ỉ i n b T ă n ])ỌC T ù y l l ì e o d i ề u k i ệ n l ị c h
s i r , q u a n n i ệ m v à h ộ I h ố n p x u ă t p b á t rnà n ộ i d u n g p h ầ n c i l i a e à c p h ạ m t r ù ỈOiii
hỉ nh van b ọ c ( 6 n h i o u bi ến t hái T u y I h i ẻ n , các dặ c t r ưng cơ ỉiản của mô i ỉ< ại
h ì n h l à đ i ề u d ỏ t h á y v à d ễ t h õ n g n l i ẵ l H ê g h e n đ ị n h n g h ĩ a s ử lỉii l à s ư ỉ r i n h
b à y í ĩ b ả n t h ố n t h ự c t ạ i k h á c h q u a n t r o n g t í n h k h á c h q u a n e í i a n ỏ » ( l ) B i ê l i n -
xki v i í t : « t h ế g i ớ i đ ư ợ c x á c lập mộ! c á c h có tính tạo hinii, ph á t Irion t ự
t h â n : n h à they d ư ờ n g n h ư c h ỉ i à n g ư ừ i k ề c h u y ệ n t h u ầ n l ú y l ề m ộ t c ò i t ự
băn t hân n ỏ x ả y ra Đỏ là t h ơ ca s ử thi » (2) T ò m lại s ử thi lồ loại b i n h v a n
h ọ c inà I r o n g đ ó ư u thế n g h i ẻ n ^ ve p h í a k h á c h q u a n ; tác gi ả n h ư l ì g u ò i qu a n
s á t í ừ b ê n I ỉ g o à i p h ả i t á i b i ệ n t h ẻ g i ứ ỉ n h ư l à m ộ t t h ự c t h è t ò n t a i tir i h á n , đ ộ c
l ậ p y ở i c h ủ q u a n c ủ a t á c g i ả Đ i r ự c h i ế u n h ư t h ế , s ử t h i t r ự c t i ẽ p đ ố i l ộ p T ỏ i
t n r t i n h T ừ d ó CỎI h è r ú t r a n h ữ n g k ế t l i ỉ ậ n s a u
1 Lo ạ i h ỉ n h là đ a n vị b a o t r ù m nh ấ t t rong hệ l h 6 ng hỉ nh liì/ỉi học v ă n học
I h u ậ t n g ữ « sir t hi J> đ ù n g ờ d ạ n g d a n h ỉ ử h a y t í nh t ử t r o n g níỊhièn c ử u Tàn h ọ c
n ư ớ c ngoải t h e o c á c h biỄu n à y là đè đị n h d a n h một p h ạ m í rù b a o quát nh i é u
t h ề l oại văn h ọ c T r u y ệ n ngắ n , t r u y ệ n v ừ a , í i èu t b uy St , v v clcu t h u ộ c n g o ạ i
di ệ n cua khái n i ệ m € sir l h i » , (lều ]à nhí rny kbổl niộin phu ílìiiòc mà s ử l h i lìi khối ni ệm chi p h ố i Quan hộ của n h ữ n g t h ề l oại (16 đ ố i v ớ i s ử í hi lầ q u a n li<?
c ủ a l o à i đ ỗ i TỚi g i ố n g
4 7
Trang 22 Đ è c ọ i t ẽ n l o ạ i h ì n h t h ừ nhút t r o n g v ă n h ọ c n g ư ờ i ta d ù n g t huật n g ữ « s ừ
t h i » ( 3 n o c ) Q u a s ự x á c đ ị n h vài t h u ộ c t í nh c ơ bân t rên *ỉfty của s ừ thi n h ư m ộ t
I n t i h ĩ n h c ó t h i n ố i r&ng kh à i n i ệ m s ử thi ờ đ â y t r ù n g v ớ i khái n i ệ m mả ở ta
đ a n g d u n e là « tự s ự » T r o n g khi đ ố c ũ n g t ừ * t ự s ự » n à y đ ô i khi c ò n đ ư ợ c d ù n g
đe dich từ « n o B 6CT BOB a H H c # hay € Narration » T ro n g sách lỷ luận nưốrc
n c o a i c á c h d ù n g « t ử t h i » đề gọi t ê n m ộ t l oại hì nh v ă n h ọ c là khá pl o bi ế n Có
u T & c á c n g o n n g ữ k h á c « n O B E C T B O B A H H E » và « Narra, o n » c ô n h ữ n g
ư i ớ i h ạ n n g ư n g h ĩ a k h á c n h a u s o n g c h ủ n g ilẾu đ ư ợ c d ù n g đ ề c h ỉ m ộ t h ỉ n h t h ứ c
t ri nh b à v T h e o n g h ĩ a đ ó , c h ú n g t ư ơ n g x ứ n g vè thử h à n g vốri c ả c h l n h t h ứ c t r l n h
M v khàc n h ư « m ỏ l ỉ » < o n M C A H M E ) d ò i thoại ( Ạ H A J 1 0 r ) đ ộ c t h o ạ i ( MOH-
O J 1 0 H và đ ư ơ c di ch la « trân thuật » S ợ c h u y ê n dị ch s o l e n g ữ n gt ì ĩ a g i ữ a c á c
ĩ ã ĩ t n t ữ I r o n c n g ô n n g ừ k h á c n h a u n b ư trèn c ò n là di u t h ư ờ n g t h ẫ y
l i n ò c ũ n8 chỉ rõ ti nh t r ạ n g c h ư a h o à n t h i ệ n c ủ a hệ t h uậ t n g ữ c ù a k h o a
s o n # n ò c í ' ° v a v t r o n g tiein' Viet tà dã yà đ u n g d ù n g t huật n g ữ
V ă n h ọ c d ư ợ c c h i a t h à n b ba l oai b i n h là tự s ự , t r ữ t ì nh v à kị ch (3)
T r o n g c á c h h ữ u t h ứ hai, thuật r g ữ < s ử t hi » đ ư ợ c d ù n g đ ề chỉ m ộ t t hè l oại
' ĩ ă n h ọ c x á c đ ị n h , t ò n tai m ộ t c á c h l ị c h s ỉ r - c ụ t h ỉ
S ử thi c ồ đ ạ i l à n h ữ n g tác p h ẫ m v ă n h ọ c ra đ à i t ư Ihãi_ đ ạ i X 3 ị ư * ' cò
h t f u nét đức đ à o v ồ t ư t ư ờ n g , Uịihệ t h uậ t , xS hội và lịch s ử Đ6 l à c h u n g tao
" E f m có t à m v ô c l ô n v è khối l ư ọ n g v à q u i m ô p h ả n à n h C h i ẽ m v ị trị t r u n g
Í m T r o n G s ư thi là c ả c b i ễ n c ổ c ò ý r g h ĩ « t r ọ n g đ a i đ ó i v ó i đ ờ i ó n g c ủ a n h ả n
Hàn dàn l ộc H i nh t ư ợ n g n g h ệ t huật c ua s ử thi n ồ i bật ò t i nh k h á i q u á t c a o thè
! h mv\ c u a s á n g tao tập t hè qua n h i ê n t hé hệ, b a o g i ờ c ũ n g c h ứ a đ ự n g
l ĩ ĩ í r â n l ậ n t ® c - g i S0Pd „ c - ’ b L m i l à n 1.0 v a t r i t h à i h &> p h i n q u a n
1 S ử thi đ ư ơ c h i ề u ở đ à y nhir là m ộ t t hè l o ạ i x á c đị nh V ớ i n g h ĩ a đ ó « s ử Ih- t h ừ ờ n e đ ư ợ c d ù n g đ ắ p đ ồ i v ớ i a a n h b ủ n g ca » ( 3 n õ n e f l ) T r o n g t h ụ c I ễ n
ca là t rl nh d ộ phât t ri ỈB c a o nh ấ t c u a s ử thi n h ư « l l i a t >, € Od i x e » « Ma h a b r
hal a ».* c h ẳ n g h ạ n Mặc dù v ậ y , s ự p h à n biệt n à y k h ô n g rõ r à n g
S ử t hi n h ử l ả m » t thê l o i k h ô n g c u n đ í i l ặp V.vi Irfr l l nh T h « l o , i SŨ■til cò IhỄ b i o h à m h a o b ệ t h i n g nụhỷ lhu.it c í » n<í n h i ề u j f u tò cùn kị c h v à n ữ lình
N g ư ờ i ta t h ư ờ n g nói đ ế n t í nh kị ch của l ác p h â m s ử thi.
Với t ư c á c h là m ộ t the l oại , s ử t h i đã mát đi v ĩ n h vi Sn c ù n g n h ữ n g điĩía
k i ệ n x ã h ộ i - l ị c h s ử đ ă s i n h r à n ô M ọ i e g s ắ n g m ì p h ỏ n g s ử .1;» eft đ ạ i m õ i è n
hộ ruột V v ó i t h ằ n thoại , c á c h n h ì n t hế Ịiĩỏi h ò n n h i ô n , t u a i .lì&t ti nh n h â n dàn
s à u B ấ c v a p h o b i c n t h â m đ ừ ỳ m t o f t n K > c ủ a n ỏ đ è « đ ã t h á t b ạ i V ề đ i ề m
n à y Mác va A n g g h e n cố nhi ều k i ế n g i ả i bết s ưc x á c (láng.
Trang 3l ầ m \ ề phi rơng đ i ệ n đó c ỏ t hề c o i t i ề u t b u y ế l là lĩirơng l u ợ n g n h V í iiiệ! cùa sù
(hi l o n g íhò-i( 1 ;ú mỏ i Nhu ng c ũ n g í h i n h vi •.!« l à m đ ứ ợ c c hức n ă n g đ ố t i o n • m ộ t
tturc lại ri ờ i , tic u I huyól (ìã |>b:"ú ítr khúc di vồ c ă n bản so v ờ i s ử thi t ruyền thố! fỉ
I r o n g c á c h h ữ u t h ứ ba, « s ử thi » đ ư ợ r h i ế u n h ư lá một n h ầ m chốt m ộ i l\ uí ' t'
tí nh, m ộ t đặ 0 đi ề ui c ủa u ;n ván h ọ c m ớ i , c h ủ y ế u là vần h ọ c hi ệ n I h u c c hù lỉvìiĩu
h o ặ c m ộ ( t ri nh độ m ộ l cáị) hậc c ủ a t ư d u y n g h ệ íhuẠt, một p h ư ơ n g tti uc t i èp cận, kh a i t h á c đố! lưựri g
N ó i đ e n bân rhat s ứ (hi c ủa c hù n g h ĩ a h i ệ n t h ự c (5) l.\ nói t l én m Ạ ! lỉs !i chái
CŨB n h ữ n g h i ệ n t i m n g t h u ộ c p h ạ m t r ù t hỂ g i ờ i q u a n — p h u ơ n g p h á p s ả n g t ố c
C h ù n g h ĩ a h i ộ n t h ự c i b ừ a n h ạ n t í n h c h á t p h ô b i ế n e ủ a m ố i l i ê n h ẹ g i ũ a ( á c h i ệ n
t ư ợ n g và s ự V it N ó n h ì n c o n n g ư ờ i nl i ư ruột t hực thè xã hội \Y> Cílt n g h ĩ a c á c
đ ặ c d i ê m c ủ a t í n h c á c h q u a n h ữ n g t h u ộ c l í n h c ủ a V ái xâ hộ: ùìi s i n h ra tí nh cả c h
đó và đ á n h giá x ẵ ltộí qua c o n n g ư ờ i L ố i t i ếp c ận nbân rruẳ nlnr v ậ y đ ố i với c o n
n g i r ờ i , s ự l ỏ n t r ọ n g t i n h l ị c h ế ừ c ù a c ố c h i ệ n l ư ợ n g c h o p h é p n h à v ă n h ú n t h ự c
kbi m ồ tả một đ ố i t ư ọ r g d ù i I cá t hế nl i ỏ bẻ c ù n g l u ò n tl ti chúnm í r o n p n h ữ n g
mõ i l i ên hệ đa d ạ n g vứi t o à n bộ c ơ c áu xã hộ i , bàn c h í t của cả l i i òi iại Nhò' đ ó
từ t rong t i èm n í n g của m ì n h , văn h ọ c h i ệ n I hực có the t h ò n g qu a đồi ! ư ợ i :Ị cụ
t hÊ p h ả n ả n l i đ ư ợ c c h A n duriỂỉ c ủ a l l i ờ i ( t ụ i ; b ả n o l i á t c u a x ì h ộ i v à x à ) ( ! ự i ’ S
n ê n n h ữ n g b ứ c t r s n h r ộ n g l ỏ n , t o à n v ẹ n \ ' d ờ i s ó r i ị 1 ( U ơ n g XI I) ' v ứ i l ì h ữ n g ỉ ú í ;
t r a n h h n à n b t r á i ụ j t r o n g s ừ ( h i c u d ạ !
X ^ ư ờ i ta h a y v i c ì : « ử thi c ù a t h ờ i ( l ại m ớ i ù, <r n h ũ n ” hộ tic 11 t h u v ẽ sử' *hi »
a n h ì r n g b ứ c I r a a h s ử t hi v è c á c h m a n g », « t ầ m vố c siV thi c í Hsư p h ả n á n h í v v
0' đày t sử thi » b i è u thị CỊUV m ò và v i ễ n c ả n h cùa sự hao fjiv và tái biện ỉln.rc
lại, chẫt iượiiịỊ va g ỏ c (Jộ c ù a c á c h đặL và giải qu ỵ ế l các c hù !ồ [ r o n g í 'c j)!,í.m.
/
T i e II I b u y ế ! s i r t i l l 111 ổ tù n h ữ n g b i ế n c ó l ớ n , n h ữ n g b i r ớ c n g o ậ t q u v Ế t d i n h
Vộn m ệ n h cù I dãn tộc, x a t h ế của l ị c h s ử Qu a sự bao q u á i rộn*, rãi d ử .Nốtií’
s ự t h á m n h ậ p s à i i > ắ e v à o t h ố g i ớ i t i n h t h ầ n c ỉ u n h â n d à n v à t h ờ i l i ạ i , tác 1' h ả m
c ó k h ả n ă i i j ‘ ỉ l i 3 e n d ạ t u h ử n g c ả m h ứ n g CỘOÍỊ d ồ n g , n ê u l ê n nnfrni>' v l p ( l ề ,
k h ẳ n g đ ni l 1 ỈHĨng g i á frị l ở n h \ o c h u n g c h o t o à n d à n , « C o n <!ir<V: g đ a u I h ồ »
c ủa A 1 o I oi c a y M Sò u g Đồ i ỉ g òin đ ổ u i '1 của M So l o k í i o v í á n L ừ n y i ÍIỈMI
t h u y ế t su tbi vi 116 k h ỏ n g n h ữ n g tái h i ệ n đ ư ợ c cà mộ t cl i ặug cl i róny S-, I d ộ i !ịị
đ S v m á u l ư a c ủ a n ư ứ c N g a f r o n g b ĩ ì o t Ú Ị ) c á c h m ạ n g t h ù n g íỊUii St5 p h ậ n n h i ề u
n t i A n v ậ t m à c ò n k h ẳ n g đ ị n h đ ư ợ c c á c h m ; ư i g n h i r l à s ự p ả i t Oil t c h o 1 ọ ỉ i ù
l ắ c , n g ộ t n g ạ t c ủ a C011 n g ư ờ i l r o n f ỉ x ã h ộ i r ù , !a g i ả i p h á p đi P n l i ẫ l <!(I r h o
m ọ c á u h ỏ i c h á n [ h à n h m u 6 n t i m k i ổ ỉ n m ộ ; i è s ổ n g đ ú i g ri Án, c a o c ả T ir s u
t h i , t r ư ở n g c a s ử t h i v ở i n h ữ n p u n t i l t t h e Ici'.i c ó k h ố n ă n g l ỏ a l i o n g v i ộ c l í i i t ạ o
k h ò n g klìỉ và t à m I rạug chunjỉ của t h ò i đại, Ur tluv và c â m xúc r.hftu d a n h n h ữ n g
c ộ n g d ò n g l ớn n h ư đ&n l ộc, n h â n d à n , r ồ q u ố c , vò rác s ự kiộn trọng- <!; i c ủ a
đừi s t a g * Ta đi tứi » cùa T ổ H u u t rân (lay h o i í hư s ử ílii lìa I :hư dà triiji-ii
đ ạ t t h á n h c ô n g a h ữ n g c ả m x ú c đ i è n l i ì u l i c ủ u c d ồ n t ộ c I r o n f i II,ộ! f»i ai c’ o; ; n
l ị ch »ử < Vl a đ i a i i a I l i c h LéuÍ!) » c ủa M a i a c u ị x k i và « T h e o chải; ;!á,- của 16
H ữ u ỉ ; n h ữ n g túc pl i ố m s ử thi t h e o n g h ĩ a dí; x â y d ự n g <lược i ! all ( k i ng -ul.ữỉìg
n h è n vật s ử thi t i êu bi ền H ì n h íiỉỢUịỊ I.êiúr:, Bác 1 lo ò d á y ỉa i i h ử n ^ hi> h
t ư ợ n g sủ' (hi vi đã kẽ ỉ tin: í o ầ n bọ ti u y ề n t h ố n g á phía: ci f.i ĩ ố í cỉí-p ( iíii di I
t ộ c , tíiề hi ện d ư ớ i đ ạ n g t hái h o à n l h i ; u khá! vọ -g cùa nli:,n tỉân, khả r.ăiir ( ủa
Ị
Trang 4xẵ h ộ i t r ong s ự ngl i i ệp x ầ y đựn.íỊ (Mil ngi rời m ờ i Lòni n, Hác H ồ đ ư ợ c liểj) cận
t l ì ỉ h i ệ n từ g ố c đ ộ s ử thi, trên r u n g b:)c s ử thi Có n g h ĩ a là c ấ c t ác gi ả xAc lập
m ố i l i èn hệ g i ữa nhAn vật s ử thi v ớ i c á c p h ạ m trù í hời dại d à n tộc, gi ai cắp
vồ t o i c hi ểu n h â n vật t ừ n h ữ n g g ó c độ d ó
1 T r o n g van học h i f a dại , t huật n g ữ « s ử thi » đ ư ợ c điinịĩ t h e o n g h ĩ a b ỏ n g
c ủ a từ Sư thi ỉr đ â y l à <r nhvr siV thi », « t ư ư n g .tự s ử thi » « t i r ơ n g đ i r ơ n s v H
2 Khái n i ệ m « s ừ t hi » (V đ;\y đi rạc d ù n g t heo nhi êu e à p đ ộ và ph i n r n g d i ệ n
T r o n g v ă n h ọ c h i ệ n đ ạ i , s ử t h í k h ổ n g t h u ầ n t ú y ( b u ộ c XV m ộ t l o ạ i h ì n h h a y
m<Nt thề loại n à o m à t r o n g k h n ỏ n k h ô m ỗ i đ ơ n vị n à y đ ẽ u c ố thề xuẵt h i ệ n
n h ữ n g tác p h ầ m s ử thi ( Lẽ đ ĩ nhi i vn lìi t r o n g sir k ế ỉ h ợ p theo m ộ t (rẠt tự nkàt
đ i n h c a c y ế u tố h ợ p tl i ànb, c á c dáu hi ệ u l o ạ i hi nb vồ 1 hễ l oại k h á c v ờ i n h ữ n g
t ác phaĩ n cố n ộ i d u n g t hề tài khác của c ù n g m ộ t l oại hi nh Tà t h ề l o ạ i đ ố Vi dụ: tiều t huyết s ử thi « Ch i ế n t ranh và hòa hỉ nh » khảc vỏri l i?u t h u y ế t « Bà B ố v a r y *
c h i i n g h ạ n Nó i c á c h k h á c , nhi cu th? ĩ on i '•ỏ khả n ă n g s ử thi , m ặ c đ ù k l ỉ ố n £
ở m ứ c đọ n g a n g b ẳ n g n h a u K h ồ n g kè đ á n k h u ô n kh ò của *ự n ẳ m bắt h i ệ n t h ự e
v à đặc đ i ề m cua s ự thè hi ện, s ử Ihi h a y kh ông s ử thi CỐI ỏ- s ự n h l n n h ậ n đ 6 i
t ư ợ n g qua l ă n g k i n h của c á c p h ạ m trù í ập the, n b á n dỗ n , to q u ố c , kh a i t hac đ o i
ì ư ơ i i g c hu y ể u ở c ác p h ư ơ n g d i ệ n cồ l i ên q u a n đến c ác p h ạ m trù đ ỏ hay t i ế p
c â n n ò t ư quan đ i ề m c ủa c á c v kn đồ c á n h â n , t ừ cảro h ử n g I h í sự Y Y Xuẵt
p h ì t t ừ c á c h h ị ề u đc i r à n g ư ờ i ta n ó i n h ữ n g tác p b ẫ m đ ư ợ c vi ế t t r o n g h ì n h
t h ư c nh ỏ n h ư t r u y ệ n n g ắ n « S 6 phận m ậ t c o n n g ư ờ i » b a y * R ừ n g x á n u » là
m ã n g tĩnh c h ấ t s ử thi, Có n g ư ờ i gọi chị Lý, Mẹ Suốt , Mẹ Tơ m l à n h ấ n vật s ử thi ( 6 ) c ũ n g chí nh là t r ê n c ơ s ở c á c h hí cu đố.
N h ư vậ y , s ử t hi h i ệ n đ ạ i k h ô n g nh ấ t thiết chỉ đ ư ợ c hi èu n h ư m ộ t k ế t c ấ u
n ò i d u n g — h ì n h t h ứ c t ư ơ D g x ứ n g , h o à n c h ì n b , đ ặ c t h ù N ố i ạ i c à n g k h ô n ụ c ó
n h ữ n g đau hi ệu hì n h t h ứ c tbẽ l oại ôn đ ị n h đ ế n t b à u h c ố n g t h ứ c n h ư ờ s ử thi cỗ
đại Di ều n à y c ỏ hai n g u y ệ n n h â n Một là ờ c á c h hi ou kh á l i n h hoạt , c h ủ y ẽ u
t h i ê n \ ò p h ư ơ n g di ệ n n ộ i d u n g c ủ a khái n i ệ m s ử thi Hai là but n g u ồ n t ừ mộ t
đ ặ c d i ễ m c ơ bàn c ù a chủ n g h í a hiệ: t h ự c và hi ện thi.ro xã hội c h ủ n g h ĩ * v è
p h ư ơ n g đ i ệ n t hi p h ố p : c hủ n g h í a h i ệ n t h ự c k h ổ n g t hừa n h ậ n m ộ t h ệ t h ỗ n g thi
p h á p r t i a n g t í n h t i è n n g h i ệ m Q u a n l â m c h ủ y ế u CÙM n ỏ t r o n g l ĩ n h v ự c n à y k h ồ n g
p h ả i là s ử dụ n g , l ắp g h ổ p c á c p h ư ơ n g t i ệ n nghị- Ihuột cổ sẵn tuAn t hủ các qui
t ẵ c c 6 đ ị n h 111 à ià tự đồi m ớ i l i ê n l ục t r ong s ự liỄp xúc mật t hi ết v ớ i c u ộ c s õ n g
đ a n g Tận đ ộ n g , là U m k i ế m c ốc khả năng r ộ n g rãi c h o cáo phát ki ến cá n h ấ n ,
c á c b i í n t h l cả nhftn c ủa l oại hì nh và th? l os i Nó i t óm lại s ử thi t r o n g b ệ
t h ố n g iÝ l u ậ n vă Tán h ọ e h i ệ n đại là mộ t khái n i ệ m g i a o n h a u v ớ i nh i ề u khái
ni Ạm c h i l o ạ i hì n h và t h è l oại
3 Mật k h á a , nói s ử thi h i ệ n đại k h ò n g có p h ù n g dấu hi ệu thi"- l oại xác đ ị n h
v à l)ẳt bu ộc k h ỏ n g c ó n g h ĩ a ử ÍAy bi nh I hửc k h ô n g cố vai trò g) liet H ì n h t h ử e
là đê bi ê u ỉiiện nội d u n g S o n g hình t hức c ũ n g cố tinh tích c ự c l ư ơ n g đ ố i c ủ* nỏi *
C h ỉ t r o n g m ệ l h l n h t h ứ c t h í c h h ợ p nội d u n g mới bộc lộ ra đ ư ợ c t rọn vẹn Vi
t h é , v a n c ó n h ữ n g h ì n h t h ừ c đ ư ự c c o i là t 6 i ưu đ í thồ h i ệ n n ộ i đ u n g str t hi
C á J p h ư ơ n g tiện thề l o ạ i đ ổ là t i ều t h u y ế t v à t r ư ờ n g ca Khà n ă n g h à m c h ử a
và í ồnự tiợp s ở t r ư ờ n g c ủ a nhi (‘u l oại hì nh, (lung l ư ợ n g k h ò n g b ạ n đụi b, k o t
5 0
Trang 5c ả u chi d ạ n g , đ a t u y ế n , n h i ề u t ă n g b ậ c , c ỏ t h ề h i ế n h ó a l i i i h t { ii 14 i à ỉ ì l a r i i g ( i i í u
ki ột t i u 5 l o ạ i t h í c h IiỌj) ui i i U đ ề b ộ c l ộ m ộ t n ộ i (Inn, ; l ớ n pỈHU' t ạ p , (ta ù i ^ a nỉiM
; ử thi.
4 T r o n # t h ự c íố CÁC tác phai n t h ư ờ n g k h ỏ n g n ằ m tron ỉ h c o bộ kh um: liinh
t hái h ọ c c ủa 1 Ý l u ộ n mà l i ay t ò n tại n h ư mội t r ạ ng thái quá ủộ, c h ử a (lựiụỉ nh i ề u (1 i u hi ệu l o ạ i h ì n h vả t he l oại k h ỏ n g t h uàn c h ù n g Ti èu t huyết ]à mộ! tho l oại , Ti'>u ' ì u v ế t unh h ù n g ca lả t huật n g ừ d ù n g mộ t cách l ư ơ n g d o i dv* chi ĩ i ỉ ỉ ừỉ i g túc pi i am c ỡ l ớ n a h ư (( Gui en t r anh vú h ò a bi nh » mà c ó V ki ến c ho là h ì n h t h ứ c phất ỉriền cao u h ố i của ti 11 thuyết song cuiIịỉ cỏ ỷ kiẽu ch o dố khòm; (OIỈ ỉà
t i ẽu i b u y ế t mà đà đ á n h đ á u «ự n ấ y si nh của cả m ộ i Ihề l oại khác T u y n b i c n ( 6
u h i è u t á c pỉ i ầi n v ư ơ n t h e o h u ơ n g s ử thi n h ư n g c h u a đ ạ t đ ế n t ầ m CO’ a n h h ú n g
ca Nỉhốm t i e u í u v é t s ử thi đ ỏ là một bộ phận, mộ t d ạ n g của l i ều t h u y ế t N h ư n g
t r o n g kèt cắu n g h ệ i b u ậ i của c h ú n g c ò n t h á y xuát h i ệ n n h ữ n g (láu h i ệ u
t hề l oại c ủa s ử thi h a y n ổ i tiling h ơ n , mộ t s ỗ đặc t r ư n g t ư ơ n g hr n h ư s ử thi
c ô truj Ồ£ 1 , n ằ m ỉ r o a g c ù n g ruột t u y ế n , m ộ t l ử p l oại h ỉ n h học v ớ i c á c đ ặ c t r ư n g
của sử thi cô đại Q u a n n i ộ m thật chính xốc thi đó là n h ữn g ciổu hiệu thề ÌOậi
v- 6 n dà xuát h i ệ n t r o n g s ư thỉ cồ đại đ ư ợ c tái si nh t r o n g t i ều t h uyế t s ử thi c ủ a VĂU h ọ c h i ệ u đại , tát n h i ê n i à t r o n g m ộ t c ău ỉ rúc m ớ i và do đó, clă đ ư ợ c c ả i
b i ế n trên mộ t t rì nh độ m ớ i Đa s ố cốc c u ổ n t i ều t h u y í t s ử thi t r o n g v ă n h ọ c
V i ệ t N a m hi ện đại n ằ m ở t r ì nh đ ộ phát t ri ề n n h ư vặy D i è u đ ỏ đòi hỏi khi n g h i ê n
c ứ u tiều ( h u y ế t s ử thi k h ô n g the khòi i g d ự a trôn l ý l uận vồ t i e u t h uy ế t ; n h ư n g
t rong khi ph â n tí ch đổi t ư ợ n g phải đ ồ n g thời chỉ rõ c á c đ ặ c t r ư n g r i ê n g bi ệt của n h ó m , l à m s ả n g tỏ p h ư ơ n g d i ệ n s ử thi c ủ a n ỏ c ù n g vởi p h ư ơ n g d i ệ n t i e II
I h u y í t , h â y n ó i c h í n h x ấ c b ơ n , cốc s ố c thối s ử thỉ của n ò n g CỐI l i ều t h u v ế t ,
P h â n đị nh ra ít nhắt ỉà ha c á c h hi ều klì áe n h a u nh ư v ậ y v ề thuầt n g ữ a s ủ thi », chứng tôi m u ổ u g ó p p h ầ n gi ải q u y ế t m ộ t đ i ế m rát n h ỏ t r c n g h àng loạt v ấ n
đ è c â a t ì nh t r ạ n g c h ư a c ó m ộ t h ệ t huật n g ữ n h ẩ t q u á n v à h ợ p lý t r o n g n g h i ê n
c ử u t ă n học Khắ c phực t ì n h I r ạng n à y đ ò i hỏi c ô n g s ứ c v à s ự h ợ p tác c ủ a
n h i ề u người Bài v i ế t n à y c h ỉ cổ mộ t ỷ đ ị n h là chỉ ra t h ự c t r ạ ng của v ă n đ e c ụ
t he này VÌ 1 i nróc đău n ê u l ê n mộ t s ổ ki ốn gi ải của cá n h â n n g ư ờ i vi ế t Ch ú n g tỏi mo n g đ ạ i ró n h i ề u dị p đ ư ợ c t rao đ ò i t hỏm.
(1) Trí ch t h e o K ô g i n ò p — Lý l u ậ n v ă n học Mo x k v a , 19 6 4 tr.42
(2) Bi ê l i n x k i T o à n tập, tập V, tr 9 Tr í c h t h e o « Dẫ n l u ậ n n g h i c n c ử u v à n
h ọ c * Moxkva 1979, tr 257.
(3) Car s ở iý l uận v à n học N x b Đại h ọ c và T HCN Há Nội , 1985, t ệp II
tr 2 7 5
(4) H è g b e n Bài g i ả n g m v học Tri ch t h e o Dả n l uận ng h i ê n c ứu văn h ọ c
Mo x k v a 1979, tr 277.
(5) B X u x c ố p — N h ữ n g s 6 phận l ịch s ử của c hủ n g h ĩ a h i ệ n t hực N x b T á c
p h à m m ở i f Hà Nội , 1980, t r l 77.
(É) X e m Tr ằ n Đi nh Sừ Sự plíốt tri ền thề lài của t hơ Tó Hữu Tạ p chí s ỏ n g
H ư ơ n g , SỔ 12, t hảng 4, 1985, tr.80.
51
Trang 6N G U Y E N VAN NAM
H O W T O U N G D E R S T A N D A N D T O M A K E U S E O F T H K T K H M i E P I C P O E M >
T h e a u t h o r o f t he a r t i c l e put s f or t h t hree d i f f e r e n t m e a n i n g s o f t he term
e p i c ( p o e m )
1 E p i c p o e m u n d e r s t a n d as o n e of t h r e e l i t e r a r y s t y l e s (epi c s t y l e , l yri c
s t y l e , d r a m a t i c s t y l e )
2 E p i c p o e m us ed to e x p r e s s a d e t e r m i n e d l i t e r s r y «qenra»
3 Epi c u n d e r s t o o d a s a q u a l i l v , a n at t ri bat e, a c ha r act er i s t i c o f the n o w
HryeH Ban HriM
o n O H H M A H R H M y n O T P K B n E H H H T EP MMHA « s n o c »
A b t o p CTaTbll npG,T,CT3B.TH.l Tpn p a 3 HHX noHiSMainiH TcpMisna t s n o c »
1 r i o ; l 3 I 1 0 C 0 M n O H H M a C T C H O R V A i 113 T p £ x .1 HTC p a r y pHHX T H I I O l O n n i ( 9 U 0 C ,
.THpiiKa ApaMa)
2 3 n o c OTHOCIITCH K OAHOMy 1 J3 o n p e ; i e i ẽ Hn u x / K a n p o B ;iiìTepaTypH
3. 3 n o c noHHMaeTCH KaK Ka q e c T B O, CTBOIÌCTBO o TMe n u TC i b Hb i í i n pi i 3 H3 K
HOBOỈỈ j i H T C p a r y p u
ĐẠI CÔNG NGH1ỆP
( l i ế p Iheo t r a n g 4 Í)
N g u y ê n Ba Thanh.
CHA R A C TE R I S T I C OF PHES 1 DEN 1 H O ’S POETI C T H I N K I N G O F T H O U G H I PRI SON DIARY »
St arl i ng f r o m t he \v j e w poi nt c o n s i d e r i n g poet i c t h i n k i r g as the di rect f o r c e
c r e a t i n g p o e t i c i ma g e s , t h e a u t h o r s t ud i e s < P r i s o n Di ary » as charact eri st i c o f Pre-
8 i d e n t H e ’s poet i c t h i n k i n g
ỉ I r y311 l ' a T x i i i i b
O T T l R m i f l n 0 3 T H M E C K O r O Mbl 111 IKỈ ỉỉ IH n O K O H H O r O
Í I PE3 HXI EHTA X O l U l l M H H A OTPAMCAIOIHHECfl B
€ T I O P E M H O M ^ H E B H H K E »
I I c x o a s )i3 T o r o , >IT0 n o s T H ' i e c K o e Mbi i u i ei i H' HB.1MCTCH Ji enocpcACTBeHHOf t
JlBlIiKyiUfcii CH.'iOl'i C03A3HI I H nC3Ti:UC.CKOI o OốỊKúsa, iiBTOp CT3TI.ll II3\'H£CT
t T i o p e M i i b l i i .■•HC.DHIIK » n o j y I ’.'IOM p j l i IIÍ1 0 T i i ! ’n i ' r c ; i ' i n b i x TH'.pT n 0 3 T i i q e c K 0 r o
WHUi.iemiH n p o j i u e i i T a X o LLJi! Muna.
52