T1ẼP TỤC GIÁM BỊNH MỘT s ỡ BÀI THƠ CHƯA RÕ LÀ CỦA NGUYẼN T R Ã I HAY NGUYÊN BINH KHIÊM NGUYỀN VĂN H IỆP Cùo bộ m ôn khoa học ngày cảng hoàn thiện cúc phương pb áp nghiên cứu cùa m inh..
Trang 1T1ẼP TỤC GIÁM BỊNH MỘT s ỡ BÀI THƠ CHƯA RÕ
LÀ CỦA NGUYẼN T R Ã I HAY NGUYÊN BINH KHIÊM
NGUYỀN VĂN H IỆP
Cùo bộ m ôn khoa học ngày cảng hoàn thiện cúc phương pb áp nghiên cứu cùa m inh Những năm fiãn đíìy đa cổ nhừng Ihử ngliiẻni (lùny rả c phương pháp chinh xảc Irong việc nghiên cứu văn học, đem lại mội quang cảnh miVỈ cbo ngành ngữ vSn N&m trong xu Ihế n ày phong cách học căn có mội cAch lảm ăn mới,
đ oạ n lu yệt TỞi lối khen chẽ chung chung, lư biện Thực lión đang dặl ra yôu cảu klẽn thiếl một bộ mỏn phong cách học có íiiá Irị lÝ Ih n jv t \à hiệu Írn-I t :»irc
h ố u h o a o c ó l h è " i ú p n g ư ờ i n g h i ô n c ứ u y i à i l l i ic h , « t h á o g ữ » c á c ìin l ư ợ o g i h à i n
m ỹ b ằ n g n h ữ n g q u a n h ệ n h ữ n g đ ạ i l ưọrn/Ị c ỏ I h ô k i ò r a I r a đ i r ạ c
T r o n g b ả i v i ổt n ả y , c h ú n g lỏ i l i ố p l ụ c d ù n g p h ư ơ n g p h ố p * o s ả n h d i o l e d e —
t ử c c à i n g ỏ n n g ừ r i ề n g b i ệ t — đ ỉ l l m h i í u r a ộ t T ả i k l i i a c ạ n h I r o n g p h o n g c á c h
□Hồn n g ữ I ht / n ò m N g u y ễ n T r ẵ i và N g u y ễ n B i n h K b i ê i n g ỏ p p h ủ n g i á m đ ị n h m ộ t
s ố b t i I h ơ c ò n l ẫ n lộ{) g i ữ a h a i ( ác g l ù n à y (1) C ả c n é t k l i u b i ộ t — li r e III.u n g
b i ề u hi(*n c ụ t h ề c ù a c ú i n g ô n n g ừ r i è n g b i ộ t — đ t r ợ e p h â n x u á t t r ê n c a s ở s o
■ ả n h : c ứ c h d ừ n g d i ỉ n t í c h , v 6 n t ừ r i é i ) g , c á c h k é t l i a p t i r t r o n í í li r l ò c ả e l ừ h ô ứ n g
b ỗ c ụ c l o à n b à i , l l i ỏ i q u e n h i ệ p v ă n , n h ữ n g k h ố c b i ệ t v è n i ặ l t ừ v ự n g — n g ữ n g h ĩ a
C hủntỉ (ỎI »ĩ' co íịầ n g n é p cộn lác phàm một cách h iah thức, thông qu a v iệ c phàn
x u ă l h i n l i i h ừ o đ ề n ắ m b í\t n ộ i i lunf l Q u á t r i n h n ả y k h ô n g c h ì l à t h ố n g k é , q u ỉ
n ạ p m à c ò n l i n h d é n si r đ ỏ n g £ ỏ p , dAn d ắ t c ù n n h ữ n g • u y n g h ĩ m a n g t i n h t l i è n
dịch v.\ cỏ t h ' 1» c& tri.rc gií'»c bẳn ngữ C ir liộu klião ná; lả loàn hộ Ibơ NAm
N guyỀo T râ i và N guyễn Bình Khiôm sau khi J;i loại Irừ nhưng b ả iC " hai <11 hán :
m ội <1Ị bản ill trong * Quóc âm thi tập*, một ilị liíin in trong <r Bai'li vãn ^)u ốc
n g ứ (h i » n ò i c ã c h k h ã c đ ố là n h ừ n g b à ic b ư u rõ là c ủ a N g u y ỗ n T r S i h a y N g u y ê n
Bĩnh Khiôm.
2 Nliưng trirớc kh i bát dap những thao lá c cụ thò chùn# lò i thiếl njỉliĩ nén
dí?n» q u a q u a n niệm v ă n e h ư ư n g c ô — I r u y è n th ò n g v án c h irơ n g cua n b ầ N ho
B ời vi n ổ a khổn g ìúm đ iề u đỏ cáu cb u y ẹn p hong câcb ngAn n gừ riê n g b iệt b
é h y »ẽ c h ĩ i à c ă n c h u y ị - n h l n h t h ứ c
Ii6 i TỞ1 nhà Nho văn là đề $h6 € đạo * (văn d ĩ lải d ạo) u đè k.f thác « i h i » (thi ngốn chí), t Dạo* đây là bàn rliá t cíia vũ trụ v i con ngirù i lử dạo lý thảnh hi?n, là trật tự cương tliưỏ-a# hòa mục Nho gia liíy Irậ l lự gia d ỉuh đì' hlnh dung Ihẽ Văn chương phải có nhiệm TỤ luyèn ilirơ ng đạo đửr, b io vệ đạo lỷ th&nh hiên Q uan điễm Nho gia cho rằng chức năng của vẩn học không pbãi lả
Trang 2v l vẠy m i bị gọt dũa Iheo cối khaAn đạo lỷ T h o phầit lớn là thơ trừ tỉnh, nhung
lạ i lầ mội thứ trữ lin h ước lộ chù yểu nhăm bièu h ií:i cá i « ta » chung, x u ẵ i xứ
nhà Nbo sống cách nhau lià n g th ? k ỷvànc-ò nhírntỉ tliem rú* RÌóng nhau, là tẩm
lãng k'nh cho thẵy những đ iềm yiổng nhau troTH' ra -h ứng xử cùa ouộe dởi h ọ :
L ú c không gặp thời lh i lu i về ần dậl, v u i vứi (iiio Ihft'ih Itiền Um 1'ílu hạn v ờ ị
thi Ann iAn b à o to à n k h í tié! Cách ứ n g x ử cữ an h iì Nlio I ô rồ n g <1uợc kbuAn Ih eo
những con đitởng gản như đa vạ ch sẵn, m ặc đii thực' lõ do những mâu Ihuân
trong học thuy él của minh, nhà Nho ihirờnR 4 xuẵt ílù iig dàng, xử âu bận*.
T ru y ẽ n tlióng văn chươn.íĩ cồ I hưởng xa lạ víVj Piii « t ỏ i » củ nhản C iiỉ cỏ cỏi
« la > chung, cá i « ta » cua COI1 người cbức oSkl:, s • '< ư I ỉ»eo nliừng qui phạm
giáo lý của Nho g ia,là hao Irùm lên \ă n chương, bạc khíip nơi len ló i vào
▼à cỏ mặt trong từng cách nhiri cAch câm củ a nhà l!>tr ìl(5i vái Ihò giời N guyễn
T rS i và N guyên lỉln íi K lũề m đă vù n g vù v n h ư lliế nảo liè IhoAl ra khỏi nltOng
ảp lự c đỏ đè lưu lại bản lĩn h vâ d iíu ăn cã nhàn I li tro n ” ván chư ơng?
3 Nguyên T rã i TÙ N gạvễn Iỉin h Khiêm lã ỉiíii lúc p.K lởn mà ooộc đời rỉk lốc
pbằm có n h iỉu nẻi lưưng đũng B ó ch inh lã một trong những nguyên Iiliản khiỂn
cbo việc giảm đ ịnh t’àc hài thơ Nỏm còn lồa HỊỉhi (*iừ:i liíú ỎHg gộp rố i n h iíu
khỏ kbiln Nhưng đọc cuốn -ỉQ uóc âm tlũ lập # vù « iỉ.ioh vân Quóv ngữ lh i»
ch ú ng la cỏ ấn lư ụ n g là d ư ỡ n g n hư N g u y ễn Trài duy I'àm hơn, còn N g u y ễn Bỉnh
K hiêm d u y lý h ơ n N g u y e n T rã i n ó i nhiou đ ón đ ữ i 80 »:.; riê n g tư , cu ộ c s ổ n g R íả n
dị hãng ngày, cảníi lnủ lM6n nhiôn , N;:uyỄn Bỉnlt Khiêm lại có h ứ ng thú hon
khi giáo huán vô le RÚ.ig, cách s ử thó ừ đời.
3.1 T ro n g Ih i lậ p x ^ u v õ u T rã i và Nfiuyc’ n B in h Khióm đồa cố các lừ g hé p
lAy nghĩa Chẳng h íi'1 ờ Nguyễn T rfii có « bạo ugưM • J> « hiỂn b 6 :i« ò Ngl’je n
Hĩnh KhiẬm có « v ẫ II ch-tiyỉn », » Vày címb »,« lin rđ y i •*,« s : i!ẬỊ^h>u 9.« ngọc vàDg
'ỉro n g lién g Việt, liỏ 'ir *411L*=> lá y nghĩa cũng có il.Mif; il.'n g ill V(’ii lò |)ITỊJ \ự (lo
hao nhiên (tức !.'t rỏ k ’i;i n.1 n f l Ạ i)i’tnjỉ tách ra lii.'iili fill' !i- tffrii :i£t) thi V Iĩfi ĩa
khái q:iả( VÍI irừ u lirựny cá nu -: lộ • I :ồ b:íy n h iíit ill - là* ciiti lliũ y • lir * t* p
lá y njỊÌ!Ĩa kiều nảy ò ‘li Iậj» NfcUyfn T rả i lả 3."ỉ iiV ị!i so 1*124 hfii> ỏ Ih ’ l í p
NguyẻH B lnL K h l,'in l i i '.I.) !• ( ír lòn-.! sổ 13u ! ;> N ' -.ạy > |»V«I1 liin K K ĩii m
dim.' roộl hrợi-ií lử I h.'*p láy II' Vaj?íif)h;i lãn \ 4 ' Vi'., , T ì i- nhy, I heo c húng
tòi Bghi* da g^p p á *ạo nê li ờ ngufri dọn ổn lu lit? ỉ guvễn Bĩr.h K h ifm - M) B‘I
d u y iý , n ặng mftu s;» I-ÌMĨ qji'M ỉ»»rn tbo rN f.u >cn T ti!'
•3.2, So sánh vow iiV c ìu ỉ-ai nbầ thơ ẹôn c.: li: ■ f.í: ra những ki*í !uộỉ) IỶ Ilvủ về
dặc diỗtu t ư I v ỏ n g Ift ỉión rử í! ••) ’tcgiù • ố m ộl M i ' •! íii-'lí: Ih íru Íih ộm ứ iiíntí
t ử « 6 c ó í ă n s õ c a o s ' ij!úiii á.iiu I; riíg viir (!»• iiiã lúi- i’ liỉiiH q u a n lả in íiiiy n p l ĩ
ThSag kõ cho !b ẩy ờ thi íái> t\ị*uyi-ti liìn li K iiiìii: U )ỉ s 'ỉ l ỏi cù I ộl s ' ihự c
tử u đ t hiện V■'»i lằ n su caw Cỉ::i khdnq tốu mạn t rì rạ c mã có xu btfỏ])fỊlập
tran^ váo mội số truữ ' Ji từ vưng— tigìr nghĩa nhAi ị ú;, li.ru liiện cụ lỉiỉ! nliư
.san (con 8Ố đirng t r ill : chỉ lăn so xuất h iẹn Irouịị :i.i l/lị) NguVỈ11 T rà i, cỏn a6
sau - irong thi tậ p N g u y ễn Hĩnh K hiêm )
1 1 Nhỏm lử r ó i vò lin h eẵm : tb ư ơ iig,(1 5 /J ) UỚI ỉì'i/2 ì,y C v (7/12) Ịứ c(22/1
ả u (23'10) n g ại (15/4) lo a n (14 2) I)ờ (15/1«>) h iề m (12 13) ’
Trang 3(18 /1 3) ,ỊU » n (I.V l) dàn ( I I 2) hiĨMi (S 7) IÔI (10 fi) Dtrững Nfĩu (XgbiO-1 1 Tliu ấn
Ni an I 'l n (16/12)
c) Nr -m tir nỏ! vè !P SÓU}Í rách xử th.- õ ilở i: I h ' (12' 12) người (74/K'l), ĩạo (28/24j đ ui (17 11), lliẽ gi.m ( ỉ 2 17 > lá ( lí ’*/'.1}, i'h.in (l.i/ỉtS) khôn ( i ‘V-ì>), (lọi
(12/12), lảnb (Ỉ'.ự l7 i dử (.-> 16) ngljfa (11 10) trời ( ĩn Ub) cơ m àu (1/4 )
d ) NMỉ m ỉ ử nói vè n ’.ifrnii rảnti ihrt thiên nb •' n : I1CII *,v1 í *>7 T ỉ), xuân (."»3/17| trúc (5’tyl2V hoa (.’li) 15) Ihu (31 ti), non (34 /S ) 'r a i (.‘<1 '2 'I V t -K/7) Ciiiiii (20/11) eânh (24/*) hông (24/17), rliMH (21 N) pio (17 i:i) 'u y rt < 1 \ o.úc (17/2), Ihônj4
(15/3) mfty ^ , ’2) iră n g «7/9)
c ) N h ó m 'ử nói về cwy* *SnjỊ(IạTi Hạí* <« 1'inh phú ho:i 1 <*11 '-lii *;iI~r (lạo trung
dun g : b n ( l l l).k h ỏ (18'2.“i) khô khăn (S :•) npíii > 1 • I) ]•» ill (12/4 ) fũ a (.;S''28)
p h ú q u i (1 1 /6 ) n h à n (3-1/23), t l m n h (3 Ỉ /9 ) , MI 0» 2 ) V n ( 1 5 /M t ự n b i o n í t ': .">>
g) Nltốrn tir n i>i VC1 nlifi'iip sin h lỉoạl ííÌMn ‘lị oìia cnẠc súne hãm' 1 ' ' V : (kh ách (33/22), bạij (31/I t) vifi»n (14;2) ch a i ( lí ' r ) ' ảm i KÍ 3 ' ni,;i (.'i 1 , r ửa CJI Hi),
lỉ u (16/3), quẻ ( 1ỈS/1) níỊAra ( I */*» ăn ị" 7 !•' I ri-tn»t ( y ii" ì) r im ílii/U ) N ,-h
(19/11) tlinr (1X'8) ỉ'.o ( IN/tt) c«r111 (l.’t/'.i), r« '* u ( 2 !a) •' I V
Sự lộp trung iu n ũ ịỊ đỗi «ĩ?>nfí i!ru cú c tu lán Sij.'.'.'iil i'n MO ii'u r vậy clio lli.ìy sự tfiiing •!>uII Itrơ :j( đ ổ i tro-.g ! |I I I 11 uròntí •■■iia hai nil- :ho \;;u v ẻ n T rũ i vã N p iv o n !-■ • '-ìtri-n n r II lj mi fvtn,
chủng ly tfifiv cỏ sụ k' :»c nhan vo IUUI' dẠ :
— Cãi: tin'll vự c tinh cảm cả nh thũ thiêu nh lrn riì<> Mi'll;: t'l.ui liị ' ;M Ịị
n g à y .tirrrc N ĩí:iv ? ji T r ù i I ó i I.lih 11 :i t r t - I.i4 IỈIK liơ n ;I iỉii • K in
i l l ' II j tilth K liii-m c ò l u r n g m ũ , • \ ■ r :ì I k h i 1» II) i UUII V ti?
*ÔI 8 *ch II i!ế>' <lól.
N ifỌ g ::' i ộ - • :.r f 11 V [ ir ợ r : i'll r a m ọ ! «*ãeh f!;t !h ' l ó r r n'V i lịn ! c<i
Jin 'i d ; u t vfln bftn «í»rợi*! 1 lự > T ru i t o tin ỉ ỊỊ:'iị> rưMi so
v ữ i V li h 'iji il:r ự c íh ỗ !i'4 k A ò s , íỉi i I) K 1 iéiii
3.3 N inr moi ngdVi lièii lu !, 1 1 1 1'tỵ ,.!jn • ,'r ựa , t i1': v ' t ■ f 'V ủm lập hợi> líiiiỉh :ỉ.A* nhn.n r • <>tJỊí Do !': ■ '.tra R I- II 'ao ! ,1-(Í rá l lỏn Việc dìm • iị11 nliTriig rúi • lúi l i-.ii Kinh «!<•»•: 1'Ò‘| h:»I'll I IX 'i n 1, ciiại lạo 111 ii Ỉỉírc tranh sinli độn/Ị La 'ịị U: • lũ.
T h cu Ihi'nn ké Qnói* iin !/■■ I Ị' ỉ.iS iĩr l;( am khnr nil !'■ V (i'll* s >
h r o l d- n tĩ i.i 1 **» !;Ì|I t r u iiỊ i b ln J j X - •! ' T I Itiụ l l ú !.:u li v á n J u S c n I th i oft 1 2 Í,
l ú ' .* T Miá*- nlt.T.i, v»»j lồ Ilf* MÒ 1 • r* r ĩ i ũ tt ■ • 1.1 1.54 i ì i n l r u n g b in li 7.:t ‘I 111
So V I một sỏ lác phàm khá • n l r r T r lyệu K iì u «”*ia N” nvễn Du, Hon liớ n
ciìa N |(u v ễ li h u v lự Việt ftàc va S ư ức n »n lựinn dậm cùa T ó H ữu lo ih ã y c sự
ch^nh 1 õ > -b
Sj/ ch rn h lệ c lm à r Ilie o c liá u iỉ * ’* ''’ rtlii ỉ‘ị tjai clịnh bởi (lặc Irirn gU iè lo li Các
tác phalli (J), ( ‘J) (’.)) Iré u d ây di; u lóuụo lo ạ i lự aự hay lự sự — t r • V I inn sir vệ n
I >;v (L
i ììiiịì
nlr.iM
yừ th:
Trang 41 ’ỉ ru y ệ n Kièu í 6
▼ả ch á i liộu CU'^C só.ì^ m u ’n in:»u IIIU n V \‘ vẠ »ả > l i i:n b? !>ộn hu:!, từ iá p
lá y đirrrc (lũng v ỏ i lii-u I trạng ra o iictr 1:\ liifcu i! hu 1 ‘Mrng n íu *o sanh ' ởi lỉ'*r Đvử'Uti, lin h ninh s í khai* hãn c ỏ nhã n g h iò I «1.1 ii.ứ iif{ minh Uio Bưừ: %
r á l y i l l t i (> v i ệ c iu íO i: l a e ố i c u i h ò s : n ! i đ ộ n g n ' I f 1 c k lii i - t i n g v ô i l ị c h l r o r <
việc U1U-U lâ cá i l»:íl biên 'ío n g c á i b i í n tli njj ' ii.'i 111 rói « Tliõ trong Iho ĐirỞMK là IỈIÚ {jl'Vi I lì I sụ thổn", nhủt ( à: ;ứ (Im H ií‘V , kliỏn íỉ i li.il ờ cl.ó r.hạy
đ uôi lhi*o sự V*>I I1IỈI á cliổ lin in g nliiìt Sir vật |;ũ MU! Iir iluv Múl ki 1 • <là đ i thro con 'lư IPỊÍ nảv (hi Ijfui tUAn c:u- Itr n ni»I'ĩa nhr.n || 'âi Ill'in g nhái l:*i T r r n g thơ Ịyrở n g k h ô n " có lừ lủỵ lìm, Irử li ót vái uyi :■ I 1 I Ư liu du, lịch lu ll ut:ui|2 mang Nhưng á d iìv lál cả cãi vé sõi độn.:, ca !'•<■* '1 '" •' <-”n mãt, iC iĩrnií lừ này khổng Iiỉieu (ủ cai JỊÌ liỂI mả chi đ ĩ Ill' ll li’11 cá i bút Hfi' t iiièĩ.h mông cùa dát Irờ i oải bân g khuiing của COI1 Dguởi » (2)
K liảo sát các tác Ri:\ cò cliín V lệl Nam *au N uvón T rài TÌì N gu yèn n ĩn li
K h iim nlnr nhom 11«>n 1» Bưc I lò Xu;\n Iltr.rnti iiã í uy 11 Thanh Quan ỡ các ihì1
l o ạ i t ì i r ở n g l u ậ t VÍI l»iỉ; n i b è D ư ư n y lu Ạ l c l i u i t ( 4 í " C n i.ịị l! 6 y c ò l í !«/ ( ! ũ n j { h r
i ả j ÔU1 cao hon hân, ‘lên n ỗ i như m nu)! nghịch lv so Vi'*i tiiơ DirờiiR c.hànn hạn
khảo lát cát* bã ỉ Ihcr k liu y ẽ l d anh tủn bội Tao i)Aii, chúng lỏi llifiy có lì lệ ’i,5
dỏng/m ột lử iã j i\tn.
T h ự c chúi vá n đè lũ ở đ á u ? Do iiR uvén n h iìu S.IU \.t T iế n c V"I •; cô lư ợng
tử la y ám !ỡn boil lii'iig H an H.IV vl.iy 1:1 Jiiộ{ bu Ill* II II.un tropg 'II ! *>c* I’.'iir,*!
V il' l U ỉim liỞM l i i c l h ò ía i n g r ia i ỈK1 c h o p h ũ V -1 I, I ; <1;U' iliL iii u y ò u llíỉir
(iAn lộ c — JU II:é dà (hrợc bièn hiện ôr I»6t so ri 1• ! -í - IIhữ cách nj.ả: Qiiip
4 /3 I hay cl)o 1, cãcli iliiug lb il UJJ0II cben lự c J1 ở l)u ,í' * ih iiyi-: tiiỂ ỉià u
chftntf nừ* ch ủ n g lỏ i cũng xin Hiii nbủn N g u v rii I'm i vã N íitivèn B ĩn h K h ié iii
v ớ i t ư c á c h l á n l i ữ n g 1 'g i r ớ i d à u í i é u c ó m ẫ n c sa iii h a n I if ịữ U in - g U r l á y A III v ờ i
tì iệ cao ilrti v ờ i Ih lỉiư Đưũng lu:)i Mún càni I< • I "fi l i ‘u hiện <’ chỗ hai 0ng- thưởng xiiyòn tiùnjị các tử lá v ù m à đău cAu va ừ ru I cảu la Iihi vị tri cò l hề
pbiil huy lũi đa lièn i lự c của tir lây T h o n g kẻ cho (h;'i \ :
Sò lăn v ị (rí dũng (Jutjf ủm thi iỉ) 1 Ị ilạ cn rả ii Quổc ngữ ih i
Dưa lừ lảy ảm lỄn dâu cảu cb inh lằ đã thav đòi VỊ 111 ljuen ll.uọ c cùa nó, pbíĩ
MỜ trẠl tự trung lính, k hiế n giA t r ị b icu cảm, lu lư cùa từ ỉãV am càng dirục
Trang 5nãy d irạ c d ọr chậm Am Inrỏrng kóo d*j (liúng san 1 1 0 la một chò cliihji r.iu ă n b| c h u c n sang cảu khác;, vã nlỉỉìn rnanh bưn (v i Tị tri tinv IhtpVtig ta ' Ị I ri manft vảo).
3 4 Thiên rihi' n trong liiơ tò lá U.ỘI Ihử iliiOn nhié n ưúc lộ rao GnnK lỉặnư
tư cỉtim ng học Tôi nhữ ng ước lộ Ih ỏi tỊ lũng CIÌC mai, liêu, phong nguyệt, yén
h à t s i r o n g t u y ế t v r t h ư ờ n g XUVÔD p h o n g l ò a l ô m ỉ r i t â m l u A u g I i g i r ử i l è m
tha Tu y vậy, các nhà Ihư lãn lliư ử n p ơ i phản ủn g II uốn t!-i ãl ra kliòi ngư&ng
■ á c lệ sảo mòn nảy tniêa tả Ihiẻn nhi -11 vở i vè (lẹp (Duỏn màu iiMirtn vẻ của
no, VỚI sự phong phú, lin h lẽ của cỏc g iả cq u a ti v;'i sự cluni duỗi era lốm hồn.
Vè mặl só lư ợng chúng lổ i Iháv « Ọuõc Am thi tôp > rỏ 300 câ' 1 lhr» m iền lả Itaiôn nhiòn, lỉ lệ 1.3 cáu/m ội bài, c Bach vốn Qnóc ngữ l b i »» «ỏ 7 l râu n u ẽu tá
N guvễn B ĩnh K h ié m thèm lùra ớ N guyễn Binh ỉv ỉiiê in 'ru ừ n g hạ|> m o nliđt
ch i cỏ 4 cầu m iỏu lâ lh iA n n liiê n (v ( ilụ hai 118) Tà cũ n g rát hãn him ĩ r à i lại b
hợp những bài có lừ 4 đón 15 câu m iê u tà lliiỈMi nbiÌMi cũ n g khỏn^í I li lả hiciu.
N hư ng con m ảt n h in thiên n h ié n rủ n N guyễn T r ã i vả N gnvẻt: n in h K h iê m
cỏ khác nhau C ù ng n h ìn Irà n g như n g Irỉin g cù N g u r ễ r Hi li h K ltiírn là : rg n v ệ i
(b ả i 90) nRnyệl một vùng (hải 123) dàng Iran:.’ vtiài 16) Irâpg ill nirớc I hài 1 >ầ kAi 3 1 ) (r in g cài bổng Irủc (bài 17), Irăn g tò (b à i 70), Irủ n g thanh (b á i 3-1),trăng v&nf> Tặc (bải 105).
T ră n ? rú n N guyễ n T r ẵ i lả : ngnyột hiẽn bổng trò n (b ải 21), vừ ng nguyệt
(b ã i 12) brtr.Ịỉ ngim *l (liíii Hl) r*m lồng tif nvi‘ 1 một câu ( — trAng hĩnh lư ỡi liềm bài 17.9) bóng trống (hài 11) và 17), trftnp irt'Ti lliổ ịi P (bài í)7) q u iy tráng (b ả i 1fĩi) Ir in g vẳng vặc cao ( b \i 1(57) hòi Irftnfc (hôi 155)
( V ì ờ Níỉuy^n Ĩ Y ỉ i ni/ri có cả ỉ Iihin thSy « nguyệt hlộn bỏng Irỏn* • rôm lftn£ nguyệt I11ỘI c ả II e H av nói I àch khítc cách nh i' trăng lạo binh là lĩặc trưng
n ê m ; của N guvỗn T rũ i yậy- T hẻm một khốc b iộl tế n hị nữa : Ir&ng tro ng Ih i I4p
N guyên Binh K h iếm II l i) m ỏi hỏn hẠ v /ri lioạt độn g, lin h cítm con Dgirởi Ta ch ĩ
t h ự có nguvột íhanh, nguyệt sím g Iráng lò, lrỉin*( vàng Tặc rhui^K chuiig *à
y'< lir, khrtng tháy b(Sng d m g con ntỊitời đòng đ iru đ òng vọng ( ón trong Ih l
lắ p Nguvỗn T rfii (a lliá y ró l>ruiKđống Ih i nliản d ổ iầ ra t.im sự TÓi Irarg bàu hạn
» ''! Irăn Ịị:
< n»ưì»ng mai TP đạp !.i>n*í t rA iiịỉ» ( \ r bái 1 ti)
— •• rim m «i theo đ ạp bỏnq Iritnp ® ( \ ‘T b.ii 77)
— « Iliẽ n tuai câm chén hồi Irân-Í > ( \ r, bài 23)
— « Q uky trăn g lú i n ặn g ih ằ n g h ẽ » (N T bài 155»
" i I h í lro n jĩ bãi thơ còn ilang níỉhi \;iB -7,87 (*ìàj số -7 ô thi tộp N ịtiyển
TrAi, srt 87 ò I hi lặ p N guyẻa Bỉnh Kh:ôm), thúng tói r õ cơ sờ dè cho rằ n g ch u ó i
< s » y nguyỌt ba cbón » là m ộl ncl khu brtt-'US r.hện b ỉỗ t N gu yễn Trãi.
Trang 6d iẻ i c rin It Iré n Imi trực lự íi Iiợti VI - í i i / r :i I'll lũ^u ngoM r.|»ữ cAn cho
p h í p r 'u i i i r f In r ú : l a n l 'f n u : kir l lu'. .1 1(4 c a l ; i ' lá c lí á Str
k h a c n ỉ-a u ờ «1 y v ử a d ụ u t ro I• '-Ơ S:'t 'lịiìỉi •! i* vi r i I ựa i r f in c ơ sft (lị h ’In
T ro n fl tlicr Nỏm Ng.u\ẻn B ilili K ’!:- <i;í I • 1?0MJ* ’rịtirỏri pl-Ịi »fr
ng ạ ’ lí* lAp già f»n liin pAi ífển vợ rnỉn I •: > íiii • 4:1 « ĩ 11 »
(bài ì 1 7 ) , « H-.u (bảỉ J.T ) Ij»' ::ÌR » i ;« n • ■ ) Vũ 15í>) ! h i <•» » !_ lộp V gn ySi T rill, iuiih I '.th rjií'iừl đọp Miiiỉ hi n i ;n 1'' 1 c UỊÍUƯI 'K'j+ -'ó.
t h ụ - - - t p l i '■! '1.1 ụ g r t ở i li I ' I l i á p t h o á n g í | i I ti h : t i : u p Ui.li) í ả i i 9 ị
gái nh- 1 M.iiỊ Ỉ7ÍI> Iihlill lin ll ( l ) i I7ỉ)j, ' ' tay • ỊỊỌÍ* !<-’ J ' A
2u0> k |?«u t-b«ỊỊ {.bài 2 và.tỉ"#) «1 :i • sàc ■ ‘ I ; H đao (h ai V l i i i i j ,
m ôi ềon i !>'(ĩ 212}, hồng ntvin (b ả i 2 12) Tày i • ti'! -0 và '.MO) T i«• J> J)ir (b:\: 34) V irơ Ị! Matt (b ả i 232) Đ u K ỷ (l>áĩ 1' 1 »<r ( -UI Ỉ'J5) v v SiỊU Yẻti
cò n nói đẽ.ỉ <f lin li li) r », chu v^n « film đuối: 1 (bà' m3 204 và 1ỈW.'
ch u y ệ n « <ÍH'U {Ị111 thỉ tbirơng kè lạnh iũtig » (hảí 2*'-s lá n h ữ ngch uyện mi í.»<4 Nh(v chinh Ihóu;' khỏng Ihlab nhắc dỉn,' NVit I'lif* cừs K hùng sản T rin h i'h j nbốm nh‘* dào lạo nhữ ng con n^ưởi <lạo msiO Iru pilu ug con Pf ười cliử r ră n g v<Vi n h ữ n g c ỉiử c 1*1),in xă hội rõ ràng Sững v 6 i 1ÈI < : i II cA nhàn, vơi iibừnu due vọn g xác ílảng cua con n;jười sổng say đắm TỚI tinh yéu lứ a đòi là điẾu nhả Nho k ié n>4 ky á y thẽ mả N jju y in T rfii cùa chún:: la rhr-mg nlnr chẳng kiíM igkỵ ebú'- n ả n ! M«Vj hav rằn g bèn cạnh nhà chiến lược n!ià chinh Irị thiên tải, nh*
thơ uru thờ i m ùn thố N guyễn T ră i la cởn b \l gặp ng liVi niịhệ 8Ĩ N guyễn T r ã i vớ i
nhừ n^ ru n g động i Inh yè u tuvél vời, con người sõiií! hi't rnlnỉi « kùỏn;4 c* cá i gi thuộo TỒ con n.iỊirờ im i &alạ líSi với tô i» (M ãc) Qây cC;ag l:\ mộf lỷ đ o khiiM! chtìup
ta dễ gần gQi VỚI N g u y ỉo T rã i h an
Hai lác giả đẽu cỏ n ói đ ến * b ư ở.n » n h ư n g M y so ‘án h ĩr N g » y ễh T r S i:
— <rCánh có tinh thần ong chửa lhfiy
Tín h buy khinh hạc biróm chãng gin » (ì< r, l)ài 133)
— « T ín Ịi tha nil nào đoái bè ong bưóin
« T iễ l muộn chẳng nái Ib u ò tuyẽl sư<fng * (N T, li.ii 2Jtì)
ô N guvểu Uinn hhiẻn :
— « Dạo HỌ nghía nảy trám liỄng bư<Vm
Nghe thôi Ih in h tbĩnb lạ i đông tiền » (N B K bồi 5;
Ta tiìá y birớ m cùa N guyên T r a i d ich th ị lả con bư-'m bàu bạn TỞi Diuỏn
h oa tronx ▼ưởn, cò n b ữ ở m cúa N g u \Ễ n Bỉnh Ehiéu; chỉ d ư ợ c dũn g v o i n ghĩa
ùn dụ đe ch ì thòi dời.
Cừn^{ Tậy, I con o n g » cùa N iịuyồn Bỉnh Khiẽm !À con ong dùng làm hln h tượng đè chĩ thỏi dời còn con ong cùa Nguyỗn T rà i mõi đ icii thực là COJI ong
củ a cuộc lõng, con ong lầm m&t giữ a lln é n nhiêu
N guyễn B ĩn h K h ií-m :
— « Nhị két hoa thơm ong đếu d?>
Mỡ bùi mật ngọ! kiỂn nào đi • (N B K bải 82)
Trang 7— * ('.ùa nhà bịn rin lồ one lồntí í (N i' bfti "tã)
— < (lanh có tinh hân ong chửa IhiÍT n (N T M i ’93)
OttMfl nỏi đốn «<Iíỉn l)ac 1> nlvưn hay so S’>n!i:
N guvén Tri- i :
— « Biên tổc Iihiẽu phitn ctiịo khối sir -II14>1 (X T tiài SJ)
— nC.hản chăng lọt đi'!! rữa vương hâu
Ấ y tuíii não h :iy đà bạc 'IS u » (N T Iiải ;i0)
« T uoi đ s ná IU :nưoi đầu dă hạ c » ( X 1, 1 1 7.'i I
— € Hièn xanh nỡ pliụ ngưởi đilu bục
D ỉin bạc xưa n ay có Iliu ờ xanh » (N T f'Ai *202)
— « Thức xuỏn kè đirợ c mflV phen lưin
V I tiiu ch o n tiẫn đàu u ê ii l i » c » ( \ T bui 31)
N guyễn Hỉnh K h iê m :
— € Kia khácli xuàn xanh khi Irẽ
M 3y Itguỏi đầu bạr Iu?ji gi n (MBK bủ' 31)
— « Mừng thav lạo hón lãm rong b:íy
Giàu khft Síing hèn củng ò ạ cđ ủ u a (N iỉK h:'ũ 1 ri;*)
Rò ráng N guyễn T rà i nói đón « ilău b ic » lá nói võ Iiriuli V • 0-1ỘC đửi n i h v/ri những thủng Irím buôn vu i điì trSi Tr:'ii iại, V ^hvÍii liỉn li Kh-*II1 r b i v ó i đẽn c đâu bạc » vở i dụng ỷ Iriót H c h ìi»!*» rh o r i lo i n ^ irớ i: k li >1, ai rrt hi* cưỡng lại qui J(iậl rũ a thời qian.
Nguyẻn 1‘rẵi nỏi đi^n ẹ iấ c c h iẻ in bao nh Vqn-'lnrưiiSỊ, nhứ núi rừ ng ’ùa m in h:
« Non qoê ngav nọ cbiẻm bao thấv » (N T b ái 7 11
« Lãm tuy*>n chưa kr.ửng giảc cbiẽm bao u í N T hài 122)
Tion^í k h i đó Nguy.’ n B ỉnh K 'iiè m ch ì dùng « cbiõm bao » vờ i n ^ h ĩa bong,
cb ì tinh hư ảo chíMig viiuh của J»ụ £iàu sang:
« Mây nòi cbiẻm bao cố thãv đâu
l.Ang lâng !ử nfỉ trả i sự sang g ià u » (N B K b:ii 09)
lim n * tư như vây « Ir õ i » trong ther Npuyõn T iS i llnrnnp Dằm tronii li'ng thiv tlm-n nhiên v.Vi m ảv n iriir írãnp sao CÒN o Irò i » cù.1 N*;uy«-» lỉinh Kliièm
ih ir* n { ìa rtnj; trờ i icìi r a " , qiiv I đ ị :,h mọi It' b "'n ilịd i Ih ịn h M»v của 'h í giới
C.l'URf! lú i chn n\ng khoniỊ nõn r o áo l.iứ níỊ ngổn nj>ừ hơ \ g n y r n 1 rã i baT một
•ó nhà iliơ ô khác k ' cá N uuvru Du ìà ngốn ojjữ cùa c! ù 1 g h ĩ 1 hiện (hực
bfri lẽ «li';u kiện kinh tẽ xâ hội ỉ lir* l)áv giở chưa rlio pbẽ]> Ihử ỉiịiỏn ngừ ỉ y s u it
hién Bu lả chưa kề íỊửnli nặn:; nr ch iron g !\<c luôn dè nại»>{ !õn lit III tri cãcb nhtn, râcli câm của ngirữi lãm 1ÌJ<T liìc âv- \'liư n g vời những đặc -lie m vừa nêu
trò n d ẳ v , :ii rũ n g thííy m ộl đ iõ u lá N nuyỏr '1'rỉli rõ vê « hiện Ihự • V ' ơn N guyên
B ỉn h Ktiiẻtn Đ:\y quả ỉhật là m ộl kliiii rạnh lố nhị k l i í n người đ ọc ngáy nat
rả m tlifiv d«' găn f>ũi v ờ i l.”c T r » i h « n T i or>2 thơ Nôm N g u y i'n T rfii thiràrny D õi
Trang 8c h ữ Mán e iia l'c I ra i c ũ n g d au đảu n irrn tỉiiu a<r Ẵy Ở N gu yì-n B in h K h iín ì lin h
hlnb cỏ kiiấc T ron g Ihơ Nrtm không III’ thẵ} tai- nôi (1('n ehuyị*n kbỏu£ I>f{ù
d ư ự c.chuyện đâu rainb đă bậc bời nhũng tha 119 tràm rủn cuộc đởi N hữ ngcliuyọp
riề n tí lư như thề ehĩ tháy N ftu y ì‘u B in h K h ie n i Iiliầ.' dếu lro n g ll)ơ chữ H án
N hir vẬ y à N guyên Bình KhiAm gàn như cố I "'n:'i II rir.u rỉịu hụt s:\ng lảc : ch ỉ rt?
cập đến nhũn# vẫ n (lẽ tin h cảm c{\ n h ài', r a n i; 'ir M r " I lio c lu ì H ãn CỎR Ir e r g
thơ Nỏ 11 chủ y ế u noi đẽn những điều o’:unị* 11 1 , í, m:iBg tinli k ải
quát, ma theo tảc yiả, lả cố giã trị nuiòu đoi.
4 I>i 011 ' ai phưưnj< phóp pbàn lfcb, 50 ’ i'lb I nug vả (!ii:h tinh - I II
vậ y clĩiiiig tỏi tién đén số c lộp *•<■> thói rịuco sử kir > V 'm nj>ũ' cùa Nguyỉ-r T 1*111
vã Nguy.-n B inh K hiẻm ờ lá c tiều tii-l, :iỏu lẻi t:'ic I Um b iị' 1 — ní t nhộn biõt
của m ni tiìc già c.hẫo ịl hạn tro n g Ih i lộp N y r • 'I ÍỠI 'ã N g u v i'n B ỉn li K h ú in
d iỉu cỏ c A citr « m ân » « đ ả o j> n h ư n g ki1! brrp " I Mioo IIIỎ b in h tir gh(*p
lá y nghĩa IL i cliĩ lliá y ró ỡ Ngnyèn T r ỉ i ỉ :
•I I.!in Ihần làm I'lũ ;iug 111 ! (NT, bải 3.'t)
- « At ncại lanh chanh ảng 1!;'! J d o V (NT bùi 52)
- « Bén trường đàu mặn ngut e! 11*';- Ih ỏiígx (N'T, bãi r«0>.
H ay n ói vè ilió i qu en h iệ p văn , N gtiyèn T r.ii <■•••'• ’ b>' - lju en d ùíig - a n liiệ|»
vã n vói en ù bai lỉio sò I1Ỉ4 m à N g u y ê n B in h K liicn lạ i kliôuy c ỏ :
t' M y n i i i u ! p h ú <|<:i đ ỉ i II ’ II 111.i u
C ó kè líti ché co ke khen
Chôn ờ I r i i gian lêu lủ
Mùa qua chằm bửc âu sen
i loa côn cỉễ ru n g lam dí\l
Cử a một ilư irngoitl hr.VI th**n
Ai tlìáy rìiog <•«•'! !ả ti i 'h i
c.hê thé hiến t ạ c li m đen > (NT lí*.; 1 J1).
t à n v ó i inh mũ NguyỂii Tr8 i klnìng co.
« f l u r l ẫ k h ỏ i c ả n g « * 6 n g : :»n?i
T ụ I0Í nào ả u lụ v đòn m inh?
Nh:'tn birợc thũ quèn d l u nitntỉ
NghĩXC1TI lliỗ sự b iin g dua lr:iip, lí liải I j )
- « N gưõi <!fr thi IA m il'll có li i r ’i
L àm oho do d fin g n b 'T đua tranh
Di\ n y o a i nu'it viộ c c 11 finli c : tri
L ởc mội IỔỈ h icu , chúa (han inii.'i M (\7 iK I‘ãi 20)
Uột vi đụ kbác, « m ủ i thế gi«n » được N guyễn T i ã i dũng vói <« mặn ch ả l» :
< M ùi tbé đSng c a y cùng mặn cliAl 1 iN '! bãI •!»•»
Trang 9n ố i v í « mùi t h í gian » :
- « M ù i lhfi g ian nhk; u m ận lạt » (N T h à i 40)
« Thể gian b iến cải, TŨng nén dol
— Mặn lạt chua c»y tàn ngọl b ùi * (NBK, bải 71)
('.húng ỉô i đă xác lộp được- 39 nét khu biột cho hai tãc giả (ÌÔIII có 24 nét
cùa N g u y ín T rẵ i:
Vón từ riỀ n g : g iii tbua được, mặn đáo ảc thoi, ca, nuôi, phong, vổ lâm
c o n m il
Cách k lt họp tir thành từ l ố : m ica u , n à i ehi, chưa hộ qoa ngày thing,
n g ồ i ro i
r á c lừ hô ứng liê n c!ởi vửi nh au: ăn lộc, cày đào RÌả lủ Những kh4c
b iệl vẽ lừ vựng ngử n g h ía : thức, chiẻm bao cành q iè nhặt ch õc mỏng, đàu bạo, nguyệt tròn say nguyệt ba chéo.
T h ỏ i quen hiệp Tăn: nil đ i ĩ ờ ỉ CD
15 nél cho N guyễn Bỉnh K h icm :
V6n lừ riê n g : mường tượng, trá ngọl đày tớ Cirm án Tăn chuyền Cảch
k ếl hợp tử thành lú lò iniộng người, trông cày, chừ cõng danh, có ai mảng Các tử hổ írag lién đớ i vôi nti«u: ai ai chông gai đirừng mặn lạt
m ù i I h Ế
N hãn g khác biột vè m ặt lử \ I.rng ngữ nghĩa : • T rử i r ố c&u Ih ừ b ảy
ThóíquiMi biộp v 5 n : anh đ ỉ với - inh
Thưc c h í! trén cơ sù một so sã nil lỗng quan chung, cũ? n ít kha biẠt rầ y
đ ư ạ c ti • xníít đ ịn h hirtVng nhÀin Viiocún bill tha (lang crtn tõrv n g lil KẾt b ọ p
v o i rác t é l khu hiM d o G ia o sư N q u jin ; it (.?ID đt' x u íl (.1) cb ún g tôi đã liến
hành g.úm dinh rá c hải I a còn lòn ncjhr Iheo các thao tác :
.1) l>ưng la i c>ii -m m ch u n g cùa bải (1 ) 0 ban liftII tử ívvi di l'ẵ n hiên hành
Tii-M ỉỷ thu> ẽl XÌC suál ca i Mrởn n^v cỏ ỉ hâ nSng lu II ọi n h iỉu dấu VÓI c a bai
tj , a • il.i’i 'rir^ c ki.i bị đ ù i sau bién tiíii Itioo birởiitt Vguvễn I là i hóa hoậc
N ịỉu '« ’ H ìn h K i’ifTP
.»> ; '? íj c h i ' n V •! s r c r n c i i ỉ i n t ị v i d a n i i s à c h o í i i : n ó t k ỉ - u h »V t l! I k e m t r o n g
c ã i » V I c h ' i n g ( l ú c r t í a ơ n h i é u u I k b u bĩv*l n ^ ã VÈ l ố c l i i i v !»ao n h i Ể u H ó t
k i i u III ! O ịi.i v ê t á c # i ẳ k i a
o r n n b íti1 l ĩ ' «„1 •!;»<>• d jr il »(‘H «jui b ã : 'ì a tnòn V, c h , lã o ịiiii i : \ o T - ư i 1 -ỊỊ
li I> !Ỷ '.ưòrng la t r io n g h vp cài sư*'11 fh u I II.1 hái Mi 1 lũn n«, i •*«' li t khu li.Ị- U:-s bàn X 'i.vM Ir'if qi* Iinii’c V'- pill J Nguyễn 1 rỉii Ịioậ<’ ví? |)hia N ruvẻn biIU! A : èẻ.11 T rư n ^ lỉọ p 1' 37 Ịibâu ‘'a n : ii-.ột sổ n-‘! tigủ v» tàr giả này Một SŨ
Trang 10n é í c ủ a t:ic giả này •<> vờ i tàc già k ia ) vá đ ịiìii li !i (lin h clifit iịuan Irọrn; cù*
cồ c nét lch'1 b iệl chân ' h ạ n ul)ửntf Mtìl clio t:i '■ " II Mr tinh cảm lưttri>ng0M:i
lá c Ĩ^IŨ l.\ những nứt rát quan t rọ n g )đề q i u f .11 ki’ t Ijuà fillin g tối 1 hũV có thề <qut 18 !)ài sau đ ày vẽ (“hoN guyòn i r í i ( ì;
1 Bui 24 — 17 có 4 nél của N guvễn T rãi t ì i \ i.iưiVug Nghiẽu, m ội 1^ 1 1
a n lộk- m iễn là.
2 n á i 67 — 67, có 7 né! của Nguyễn T r 5 i: relnim lự nliién • mờ đ/iu bải
rấ n e cửa án m uối, nài chi áo mặc n a i cỉii g • I qua ngáy (húng một T-.I.
3 BAi 4 0 — 54, có 3 oét của N guyễn T r B i: long lion, giải q u ạ t Ibu.
4 lỉầ ỉ 611— 128 có 1 nél của Nguyễn T r ẫ i : ao muỗnơ, tri Ih a n h ,« bui cỏ một iông trung hiéu » dùng làm câu bày, cách hii;p v á n —an d i v ở i— en.
5 B ài 83 — 141, có 4 n ẽ l N guyễn T r ă i: * phủ qui » đật ĩr cà u bối, Táng cúc
m ận dào cam quit tôi.
6 Hải 85— IN, có 1 nét N guyễn T r ã i: (hoi nhẳl D{ỉuyột, phỗn bot doanh hư
n họ c bưi.
7 101 — '19 cỏ 5 nét N guy èa T r ă i: kél cáu «ri;>! đòi triều » chơi lỉm, cò ý,
H Bai 7S — '1* cõ 1 n é i Nguyễn T r i i í : vỏ !■(•'! lii’iSc trườn** sinh, iru A n g
• iuh, qua Iigùy thing.
VI Bằi % 1 — 115 cố m ộl nổl cứa \ g u \ v n Kin! í : < niiM itg lượoệ! )• và 6
Béi cũn NguyÚn T rà i « nước gb ln » r h i1 tiẽa ";:ơc bAii ngii)ệ> '.i t r
cà n h qué n ỉ'ặ ỉ chóe mỏng, chiêm bao.
lu ỉỉà i 5 8 — 113, cỏ một !‘é t^"jjuycn li.ni k li- .1 : t irá » , n :ưng I nế-í •;ÙH
N guyèn T r à i: lliua đưực Thư ơng Chn lỏr.g p!ỉ! ỉíirô: : \ |<u.
l i n.n 7 0 — 126, c ỏ một nét Nguy ôn B 'u h K h gieo văn ồrcuỗ < i:
1»oi, có 4 net ' g u y ễ n T r ũ i: làm lliô ng <Ii.il- li ! : võ lftn
Y l Hui lã:>- llíỉ, cô mộ: »>('! A g a v cn i ! • !i ÍT ' Q uang va : I
củn H giivỗn T r a i: cỏ ca m ftu lạo 1:6« cơ mâ li .' ÍI
13 HM !• 1—li cỏ một nỏl Nguy í n B*uu Klii : !• ' I n ; ' un*ị vá r Iií-l
N g u ji-11 'I rS ỉ : đ.1 lử n g « i>ự tliÊ u ờ Citu hai, 4 lổn:; ‘ •’ Ciioi càu liỉii, dir ■ chăng mừng, tri kỷ, non nguyệt.