MAI nRrtn n.£jừ khoa học... Cải từ đứng một m inh ch ì lã Im?u hiện của đoà i Iigir... lú riit cỏ ich.. L tốn IĨỂU chóùn Iréu kliỏn^ cỏ gi là cao xa.. ai chịu khỏ cũng tlạl iirớc... ki
Trang 1PHAN Níiọc
v ẫ n i i ọ i i n r ; 4 l a i ; Ạ n l Ị i t a n T i r ' J> \ • 1 • i f 'w t l i â n h t ụ i ! c ì i n k h o a
h ọ i‘ Uỹ :ii ộ ' r n u ó it vả I I j 'i i n c : ■ ■ <:.■< v ò nfif.ri I i g ữ í i n k h ^ p v ở i
h i? u k'l Mg p*»ã? 'à ( ! ’> Khoa Vi V t:i 1 ' ■ C’ 'h y đỏl lùú p}'ái thrợc t ill
dè h i? u u liưng \ftn sflu sAc.
1 MAI nRrtn n.£jừ khoa học ilù in’! i;i tiiV g Vi ( I!ĨIy liên g Níía, đ ỉu pb&i dạl bfin tiẻu etitnm: một iụ$hĩn iìú u í ; ì 'lít v;i:iii .III tiẻ |r.n h ịp nh àng và ngân gọn Nhiửm Vi> uìia ugỏu n u 'r họe lù l.í ill liiũv I • :i ( If 11- ! cliu ìin Iiiiy Một nyhĩn lằ
»ns>l kiến trú.-’ oliĩ I*ố ihi' Itiòu iln * 0 !•! I' râ - đ-*n ngữ c ’inl) Dtinj* hoftn
cà till (Ịiuo t.ứ p lr ư ơ - hi*; 1A Việl Ns II (lũn IT t - ir ù i V i »• I ván llurờng nói, thử
hai lũ phú 1 ợ p voi tuôi n r ò g g ì í ‘ t rp It.Vi VI !,.<•; khoa liọc rỏ mọt m ôi trircrng
v ă n n y h c Ị !.:»» h ấ p (lú II NgAn g ọ n li\ t u t ki- 111 'lirợ i* liif r i ịỊÌa n D ‘ c lio b ả i đ ư ợ c
gọn chủng lố i c liĩ nói một đ I?rn nhò iro n " iim'm mục Nếu iAi cỏ nhác '£n ruột
v ả i n h ir ạ c đ tfm cù:i liín R V ìộ l liii *1 «* c liĩ v i khoa họnc<s n lũ in vu phảt hiện k v
hểt cS c nhirợc đ ièm trong liiự r lế tè litn rat ii U ì:ic phụir C ò n chnyộn ca ngụi
• a y Sirn o a i Ilụ r c lé á v , tu y rỗ i c à n till.' ', l a n h ' III V í I ùu n g ir f ti k h á c
2 Tiốn*r V iộ l gòm nhữ n g v ị !%!•«.!!;• liii'-n dò) l iiftp lạ l T(Vi nhau đ ỉ Ihánh
cAu Cữ ng nhir lii1nf{ Thải, liến g M á' 1) 11 li'* ; KIum I* va đa 8Ổ c io n^ỊÔn ngfr
A Bỏng Nam Ả nó tliiếu tính mrtl n^hĩa Mọt kit'll trtìr như a n/i em à cảc ngôn ngữ
n à y c ố s á u n g h ĩa : l ) d : in h lừ l;ìp hợp lư.*riK <Itr<rnjỉ v á i c á c a n h ', 2 ) d a n h từ đ i
r ớ i từ ch ỉ 8Ờ h ữ u : n g ư ờ i a n h ctìa n g trờ icin : ■') Kiến I r ú c c ó nghĩa llu h lừ ta o n R
củ a m à y : 3 ) k iế n t r ú c d ẳ n g l.ip tư o n g tlirơ n ^ v ứ i a n h ưá e m ; 6) K iế n t r ú c lụ a obọn tưrrng đương Tứỉ anh h n ộ c cm K hi ngỏìi !-g ử lh co IrẠt tự ngược (cái bị ch i
đ ịn b đừng trirớo cá i ch ì ilịn h ) Iihư liònự Uủn 1 h 1 nghĩa 2 là ngư ờ i em của n g ư ờ i
a n h vii n_!»ĩ» 4 lả em của tỏi, em cù a m á y nbirng lin h hinh vẫn khốnị{ thay (Tfii
A n h em I ronj{ tiẻQ}» Việt cỏu oỏ Ihẽm mrti OíỊhĩ 1 ll»ử bảy lả chư i hởi thân Ih ié l: S ổ
a n h em v ờ i bọn du đăny.
K hi fá c ngôn ngữ n iy chỉ diin*ĩ d‘- V iii vân lam Ihơ, k? chuyện Irin h b à r
CẰC k h o * b ọ c c ổ t i n h c h ả t k i n h : i g i : ệ i lí - i M i'k n l g ả } k h ó k h ă n v i n g ữ c ả o h « ẽ
Trang 2>011' một Ih-HỉỊi »11(1 !MỊhó lliuAi Như' i: thử dũng I J*6n l’L’tr I ;ìỴ ( i í V|{‘t v& 15
h r M l ư b i ị ' n k ' 0 1 1'V 'n i ' l ũ ỈM ,, l í r e n â v s i n l i v<\ > ! : n r 'I r i i n i : Ụ 'i r t c
lia - J re n na' n Mu I :> d* I 'II Vi' lír iự c A ii cùa K ì ’"r 1 ĩi.• If "• vô
v ô I I.’IMV rj» r< ĩ v u ••õ ' sử < ' ; n ’t '* 5 n k h ò n » X 'R 't O A I-I 1) Ị , ; ! ) ' * • n t i ' f t n
c lu > Tí V l ũ 'TI q u a n 1 rọ>>-f v h ^ ỏ '1 n g ừ h ọ 5
n ỉ? i M1 l í r ■ n v - t n 1V 1 l u ’r i‘h i n ’1 X I Ị i h â i l â m s a o u '": n II : %' ' i n h
nhộji ầ iíg 5;va i.i''*: M Í:; tru*.' • ư I-Íííi| V 111Ạ1 kiên I ú • cu Ị' lể a
t r ử i ' l i r p h á p vứri Iiỉ*h7a c ả e a n ! ' n h i r n j * l ạ i là m ộ i l- if -n i r t i o >• * : 'J J ' i ! h ĩ »
a n il V « r ,1 il l ,'i’i I i 'm a n 1: -.’ ft lõ i i'r la i r h r ki<"n || II • ( t ilth u n h fit I r : a n h
cùn u n a n h hoặc CM - liĩ lã i.i II củ phảpkhông »!i? nái) :.I ru.■ II || ủp,
còn n u ll e n ì Iron;* r-iil tilth CIII <7ín ig a n h <711 v ử ih ọ n v ô ìụ ị lui »•!:! • l:i kiến
lrủ « -tử |»h:t|) >•'.ti -riu k ié n Irn • •irp ln ip ra k liô i k-õn Ill'll- ' 1.1 hử hỏỉi cá !mi loại i; ií í i !; ũ<’ này iâ 'tlru rã II kliãch |uan cùa I.' ! • < D.õu
n à v c í : n g h ĩa !-.i sao '.r a i;; t i ‘ n*5 Vjột b iệ n «1ại '•(> n lu õ u M.:~r 1'Ii-ip
các.i Iỉ :V mộl Irãm II I II tnirưi na 1 hoặc lfí khống cỏ trong I I ôn v.: ừ \ :i !|Ọ",IÚ5U cốc í i '': lũ 1/, cùn <|'n'u: lir các, linặu lâ du rỏ nbirntỊ d ùn g ra i It ii r ì ■ kliồng
p liiii p lift b én n iiư h iệ n u :iy : r á t b á n g v ù , bở t
P r.fig rn 'it Ii.’f'ia ngir kìio.ì ÌIỌ \ oả • «1 ra v i uhiuh (ilít’1 li lừ Villi I.I lin h I ir,
pliài k t ) hi i V ri IIÍI.IU l)o dò X lất h lộn cá c (ìoàn ngữ la cỏ Uuãii IJ.U 1 «Jan!i lử (c á c cá i cà n h b iệ l ly ) «1oàn ngữ dộng lũ (h ã y cùn n ò i đoàii i u ũ inii lừ {vồ
e iu g m ill (lũng) M ỗi 'toảa ngữ inĩvl m ảy khảt! lì ha I mnri|> các n'lan I ll'll uy ir
pháp, loàn ngữ danh lừ I'ó quản tử, lừ Oiíi (lịnh, rĩoản nRửđộng Iứ e6 n.«/., Iỉ.irti đoàn riẬỊir linh lử cỏ 1-á 1» BO sánh (lliin h bằng cách náy, íiêiiự V iẽí tl:ì đuôi kịp cốc Hgỏ’» ugữ l'.hà’i Àu vỏ mặt chi nít sác, ra>t njjhlu \ à !ử nay, iTO:'ii> ni;ữ,i'hú khỏn<> plmi tử là dơn vi ngữ pháp Cải từ đứng một m inh ch ì lã Im?u hiện của
đoà i Iigir I<:iốn.'ỉ <'7m phải nói à <1 '1V vồ sít lié p iliil ảnh hirnrn.ự imVi < ủc nj,'ôn
n{»ũ h:\uA u 0 5i*í» I fj'Vi xu.il h ! ẠII ' ki?n tni-' (1? n^i lièii, kií 'I' xiKTiiị' 'ủ a
tư 'I ly lv lu «11 h<rn m ĩ I dã lh > mặt lỉh á c n<ii k/iứ c lĩl ) võ ««» hà 1» • fl»íỉ iủ ùịch
từ cùfi liẽug GI11U Ảu L ịch >ử p ull li'UMi cùa liếng V iộl Iro n g I11ỘI lu im năin mươi nă n na y ch in h là '|UỐ trinh cliu yòu biẽu của mội nỊỊổn ngữ ilr kò clm yộn làm Ihơ »ang DịịAn ngũ cùa tir duy suy lv (peasée d iscu rsiv e ) liâi vỉ không cỏ 8ự <• I Iiyèn biến nảy làm sao cỏ Ih«ì lr u v 5 » bã khoa học cho qu:in (ÌIŨIIIỊ clưực?
Dưới những biề I hiộu khác nhau, rúc njjô»i ngũ ờ B ù itỊỊ Xam Ả liền 1-I1ÚI I r ề n
I h e o :»•>• h tr íV iỉg c b n n ^ h t r ớ u g đ ạ ỉ 1! MI l i n h m ộ t n l ũ a c ủ a c á c k i ê u t r ú c đ ố I í p
thu truvõn bá khoa học.
chAu An Ib i ta lại pli ii Ị Ịiỉr cá i bải s ì c Việt Nam cfla Iirt TiỂ ng Anil cl.ẳnự lạ o
rốt ị{itn liến g Pbõp Viót vả nôi 1 i n ^ A ill cho SUỎI) sẻ kliỏ.ig khó nliirn VĨC*' vá nói ! ':M'« A n i <• o '.’i f A nil I h i c-rc k v jt a n nan V ậy n ^ ỏ n u ^ rrcù a a |» h íii'ử a
b iín vừa ríí: V ũ;1 Xỉ»i4 I)ir»ri ilả y 1.1 một vai lliò i quen cù;i tit-: ịị Viọt răt dễ
làm sò ilem (Iế I cho câu vá 1 của bạn 9:‘io ihải dãn ỉộc.
N'4mri Viộ! rííi liii "h dùng C0I1 sô «'.ho ntn nôi tứ ph in , lĩiỉiô n m à::, h a i l ỉ ì n
t r t ì m p h ư ơ n g n g à n k t t 111 r l ễ n g l : c Ìằ í* n líi tìíl câ c á c p l i i a t ã t c ù c á c m à u c ú t h ỉ có
Trang 3t a i c ỏ n k h ô n g ta sẽ cỏ m ột c ả u lủ n g c ủ n p T h í d u cftu : t ô i c h a a n h , b ụ u bè a n h
tỗ l rả bù co n d ĩ II đ ô n tiẽ p a n h n i? m n ở nghe xu ôi tai hon T ố i cồ bà cn n ch a anh-
tô i, b ụ f> />í* a nh T iin g V iị l lá t Ib ic h sự cé n đ ố i g iira c ả c v f cho nen cốc kiẽn
trú c m ộ i m ột m ột k h á c , vì cho n in s ớ d ĩ là u i, cũ n g n liir x ĩm g VỘ Ị/X.V
lú riit cỏ ich K hi m ộ l càu có nliièu cú phụ tht nên IhỄm lừ Ih i à cũ c iiin h dè néu
b ill nõ lỏn nẽu không 1111.S ' ch im vào CỈÌC c ù ph ụ: N iu quá n ilịc h J i n tro n q k h t
la r h ư <I k ịp c h u b n b ị v ò a n h c h ì có m ộl m ìn h t h i tin h sè lá m q i 'ỉ K h i Ct' nhiêu
ch ủ ngữ gòm ntũPu bộ phộn thi nện th&m chữ d íu ư ư iíi: VJ n g ừ : lũ l cá m ọi
n g u ở i t ừ ỉig ư ở i (T n ư ở c n g o á i ( U n n h ữ n g n g ư ờ i ô n ư i h è o là n h d i u l u ỉ í l i n Q tih Thii*u chữ (lều câu văn SỒ cụ! vi không b iỗ lv ị ngừ Lắ! dầu lừ điiu.
5 K h i h a i k ic n I n ìc r ỏ cIĂ h a đ i r u k iệ n lr £ n tb ỉ n ê n c h ọ n k iõ n I r ũ c ỉiả o ii ịịắ n n
hop lủri > i liẽt kiệm thòi gian lã một d iâu quail trọnjỉ của I1"ỎII Iijjji.' k i,oa học.
C â u vàn V ict Nnm !hư<Vng nlìừng chử tiiửa s ỏ i m ộ l cá c h khát- không liơn gi
n ô i k h ó i• đ i tồ i íJ(>c ■ finfi t r in h cù a tà i Ih ỉ cò lỹ ntur:>K tỏ i u iỉt c ú n y ítin h cùa lồ i
' U iỉth ử a \C- cim lủ i K ' i m ởi v u '| :a có Ih ô i queo * ú 'l 11 h ù n g câu diu n liiẽu
c ú p h ụ 1 lĩìn ( la n t u ‘ 8 v i ẽ l đ ư ự c n h ữ n g l á u n g á n i: á ) \ ẳ n ( ỉ ú v i i ú L tốn IĨỂU
chóùn Iréu kliỏn^ cỏ gi là cao xa ai chịu khỏ cũng tlạl (iirớc.
(> B iiv gicV x in n ổ i d ó n m ộ ! v à i m ọ o rá t <U' làm
MỘI r â u d(T‘ h i? u là v i ta nẳtn n g u y đ ư ợ c b ill n h â n c ủ íi th òn g b ão ( lu ll m ư ơ i
phău !r«ni„cãr câu vân của phong cách k lif a Itọc lit n lifri’g c/ìu trung ho:i lử c lí
c h i Irin h bày f khũtig I'h :ìnm ụ nh VÃ-não va k h ố íig r ii sấ«* lliũ i i :in \u c Hilt nhân CŨII Ihc'in báu la ||Ụ ba rl ủ ngừ— \ j n -,ù -lftii Iiiiù , 1-b oẻu bộ l a nãy ị)!»ài
ịịà n n !i:iu thi cân iTỉtVi dì* h im , D ũ n g bẳ! cb ư õ c các cáu của rh ú u Ãu ĨỈ.1V chèm
c à c VÉ c h ì H õ i p iB n , h o ồ n c ả n h , I r u ò n g li«TỊ v á o a i ÙÍI lia vO n ã v N ị U tu ta là m
tliễ dirỢí- là v i quan liộ nỊỉừ giũa bíi V <’ nãy I ã t rò n i.ung I iíiip \ i I.iừ lam
t h í thỉ báo bị iuàrig r;i T liir lự tó i tru cùn các v i’ tron** rnụl câu tnm g hò:i
1A : t h ừ i g iu n — đ ịa d t ì m - c h ù - v ị — tá n — b i ị n Ịih á p
u t n i lỊu a , ừ T h a n h ììù a dân qu à n la f1ữ b-m n r i m ột ĩĩĩtiỊi bay đ ịc h bùng sung trư ờ n g
H a n n à o k h ô n tí t i n c ừ « |U V c ả c c á u k h ò MÌ-11 ir c t D g c ả c s ả c h r i t í i n l i c á c v ế b ổ
t r i t h e o t r â l t ự n ã y t h ỉ s ? c ó n h ù n g CHI) d ' l ũ o u K l i r t n g n é n n g l i ĩ r i't n f t VH l l a ậ t
p b ủ TĨ; b i n h I h A i v ã TẾ t h ự c c h ủ t c ó q u y õ n t ư d o t o l ó u I r o o g c à c b I j6 I r i r á c v í
v a n c h f ip n h ậ n e ã u v ă n <•<■> k ỷ !uẠ 1 N b ừ iig > ;'ti kv uộ! gắt ị;ao á y titu k liô n g hé
c ả n I r ỏ sư s ả n g tạo 'I h e o G o i-ih e , Ih e o M a rx lib«'n jj p liả i Ja x á u h ồ
Cõ ng Ihức trẽn l i rát lụ n Khi thòng b ỉìo là v ĩ lliò i gian 'lịa d it n i Ihl 1« »!tr«
▼ ể tUì<jnc ửng xuóng sau v ị ngữ MẠI ngư<Vi clịcli cò k in h t!jỊhi(;m rá l càn ihận
v í đ i?in này khổnịỊ đề cho 1)1 ng nirỏ c n^oãi clii I liối 1 hiiiifj l>:in n- u ilịcli :âu / cam e h r re y c r s ìr r d it y cùa A nli Ihi anh la •>? ■ t lỉ(ií:> 'Ịua , tói (tên dứy chư k]: nj;
d ịch tói r íỉn đ i y hòm qua u i câu nảy là đè (IM : \c r s t c r d a ij, I c a n ir here No trù lởi
c a n h o i a o h đ í i n d â y l ó c n à o
Trang 4kiPn trú** danh lử T rè ii aảeh vA troog c/1 • bt'Ri trin h ìiay lô i đă nghe vỏ aố ch ữ
văn ( ĩ ỉ tự T a mô kiến trú c danh lừ 1;'| : ly J I) ) là inột kiẽn Ir ú c inở i cỏ
cảc ôn;.» oha ta c lil b iít dùng k iến trúc rtẠn;: lừ T iẻ ii" l.a tinh xưa cũ n g thê V ào
ta nối ttln g chftu Âu má khỏn ? thạo chsiy*n k i I ;rn đ ộng từ thành k iế n Irú *
d a n h tir ì hi n gư ờ i nghe k hôn g 1 hò clio la ĩa (lan sánh :.j4o ạ i u gữ được
!) ĩ nhiên, lỏ i ' oan nghênh kit’ll' trúc danh lử \ l túi dấu tranh cho cối m ớ i
Song Iro n g 'iẽ n ji V iệt, k iến Ir ú c danh tứ dù»<í khỏng 'hải chỏ Ihttờng lầ m ch o câu văn kAnh kiộu khó hièu B&y lả một Ihí ng.iự-m bô ích Bạn h ã j dừ băt kỳ thánh k iỐ n trủ cđ ộ n g từ T ô i catn đoan bạ 'I Si" cỏ một câu văn v iệ t Nam dễ hiếu N ói
T h á y qu òn ta đPn qu á n t lịr h Ih á o ch ạ y , rõ rán',' lã giản d ị hon T n r ớ c xự x u ấ t ỉiiệ n của (ỊUiìn la quả n d ịc h th á o ch ạ y Nôi D ư ợ c Dànc/ 1/uan tâm hư ớ n g d ẫ n , n h à
m á y đ ã ir r ơ l k f h oợ clì dé hièti hơa lá D ư ớ i ụ rq itu n l(ìm của t ỉâ n g B i n là m ột
phải ônq bộ trư&ng đâu > Vổi a n h đèn A n h cm rá t m ừ n g chẳng thần mật
hon s a o '?
tập nAl táp ▼ iễ l cãu văn &Ỵ VI vậy mà có dăm ba mẹo T ỏ i trỉnh bảy v í u đẻ
ĩr đ ày vỡ i tílt cả lẫm lò np t h in h thự" C.Ac 1»iti cừ l h ' nghiệm xem T ô i trớ l« ì
luSn đièm 0<v I.àni khoa học là rh ổ p nliản IIŨ'1 kỷ lnẠI Iro n g lư duv V é v c ủ u
v á n khoa III! • 1.1 càu văn Ctt kỳ lu ậí Mmh chịt! vát vũ Ihi bạn dọc đõ v íỉt vả Mà
bọn iV.u’ thl ’ ■Jr.:.; bo n ù íỊc h Ịu TÚI và răí 1>Õ cAng.
( T ỉẽ p th e o Ir o n y
n g frn g Is II 'h i^ Ị , th ’ m chi cẳ những lữ Uijii ■•«* lõ i thui nửa V U như ngôn ngừ
▼ă n hAa !à Iiíiòn ngir (lần lộ r đ'} đirqrc t»ọ! nin Irau clm ổt hào đ ảm tính thổng
n h ít vả íiir a quả í ;:to l i ' p cao thi ngAn IVĨ! v&n chư ơng lả rnộl phương tiộn
nhĨTDg t;ic p h à m v ă n h ọ c
vtìn hứa* Va anr/òn n gữ V 1/1 chưtrng* Mai kbn; niệm náy ỉu y liên quan chặt chẽ r ờ i
nhan nlun ifj l.ũ khônỊí hrt.ìn ' >ãn'lồng ti'.fli V : V.IV khrni(» thè ch i dũng một Ihuột
nR ữ d u v n h ũ t íỉè hiếu thi fà klìíti nií’ : 11'ÍM nữa vẽ mỊỊiỉ tiiuật ngữ, van học nảm tron<> lu ạl những lim it Q}ỊÙ' gọi íôn I.ai' khoa •>Ọ|' như tr'(in học, s ir học dân xốc nf-u đượe tiling đ ' líiò u till kl»ãi niệm « lìiỊón ngữ vãn h óa * h av khai niệm
<r nqón n g rĩ văn ch ư ơ n g 1'.' biền Ihị hai ki ái r.iộni này, tót brru hỗt ch ú n ^ ta
dùng n h ũ n g tên f{ọi (lich ì hực ciìa c h ủ n ^ : i./i5n ngữ uũn h ia vả lìg ỗ n n § ữ ữărt
ehtrơiHỊ.