lu lịch cuốỉ tuần bị hạn chế vê mặt thòi gian, vê khoảng cách và loại hình hoạt dộng... Xác định lực lìÁp dân liu lid i một sỏ diêm liu lịch cu oi luAn cùa Hà Nội 274.. Nghiên cứu nhu c
Trang 1TAP CHl KHOA HỌC ĐHQGHN KHTN & CN T XIX s ố 4 2003
XÁC Đ Ị N H • L ự c • H Ấ P DAN d u l ị c h•
M Ộ T • SỐ Đ I Ể M D U L Ị C H • c u ố i T U A N c ủ a h à n ộ i•
N g u y ễ n Thị Hải
K h o a Đ ịa lý, Trường Đ ạ i học Khoa học T ự n h iên , Đ H Q G H à Nội
1 Mở đ ầ u
T r o n g du lịch, lực h ấ p d ẫ n củ a đ iểm du lịch cỏ ỷ n g h ĩa q u a n tr ọ n g dối với v iệ c
p h á t tr iể n du lịch nên được du k h ách c ũ n g n h ư n h ừ n g n h à tô chức, n h à dầu tư đ ều h ế t
sức q u a n t â m
C ù n g với quá trình c ô n g n g h iệp h oá và đô thị hoá, h o ạ t đ ộ n g du lịch cuôì t u ầ n
k h ô n g n g ừ n g g ia tăn g Đ â y là xu th ê c h u n g trên th ô giỏi c ù n g n h ư ỏ V iột N a m h iệ n
n a y , n h ấ t là từ s a u ngày 1 /1 0 /1 9 9 9 , N h à nước b a n h à n h c h ê độ là m v iệ c ‘íOgiò/tuần Đôi
với các t h à n h p h ố lớn n h ư H à Nội và th à n h p h ố Hồ C h í M in h , n h u c ầ u về cơ sỏ n gh ỉ
cuôì t u ầ n ỏ k h u vực p h ụ cậ n đà trỏ n ên cấp th iết, c ầ n có c h iế n lược p h á t triển t h ê m các
đ iể m du lịch cu ố i tu ầ n d ể đáp ứ ng nh u cầu c h ín h đ á n g đó c ủ a ngư ờ i lao động T u y
n h iê n , đ ể lựa ch ọ n được n g u ồ n tài n g u y ê n cho việc k h ai th á c h iệ u q u ả , trá n h đ ầ u tư
tr à n la n , c ầ n t iế n h à n h xác đ ịn h lực h ấ p dẫn du lịch c ủ a c h ú n g c h o loại hình du lịch cuối tu ầ n
2 Lực h ấp d ẩn du lịch
Lực h ấ p d ẫ n du lịch là lực h ú t giữa đ iểm du lịch v à đ iể m cấ p k h á ch Y ếu t ố q u a n
tr ọ n g n h ấ t tạ o n ê n lực h ấ p d à n du lịch ch ín h là giá trị củ a tài n g u v ê n ỏ đ iểm du Lịch
ch o m ột loại h o ạ t độn g du lịch hoặc ch o toàn bộ các h o ạ t đ ộ n g du lịch nói chung N h ữ n g
giá trị n à y b a o gồm: sự p h ù hợp c ủ a tà i n g u y ê n cho m ộ t loại h o ạ t đ ộ n g du lịch cụ thể;
tín h (la d ạ n g , tư ơ n g p h ản, độc đ á o và k h ả n ă n g mỏ rộng các h o ạ t đ ộ n g du lịch; thời gian
h o ạ t dộng; sứ c c h ứ a du lịch; cơ sở h ạ t ầ n g và cơ sở v ậ t c h ấ t kỹ th u ậ t; m ức độ k h a i thác
t à i n g u y ê n
T u y n h iê n , k h ô n g p h ả i tấ t cả mọi d u khách đểu n h ìn n h ậ n v à l)ị hấỊ) d a n như
n h a u đôi với c ù n g một đ iể m tài n g u y ên Ví dụ, k h ô n g p h ả i c ả n h núi r ừ n g hay bãi biển đẹp n à o c ũ n g đ ểu làm ch o t ấ t cả mọi người thích thú Mức dộ p h ả n ứ n g củ a k h á c h đối vỏi s ự h ấp d ẫ n cù a một đ iể m du lịch n à o đó p h ụ thuộc vào đ iề u k iệ n m ôi trường số n g
củ a tậ p cư d â n ấy Mức độ n à y còn b iế n đổi th eo thòi g ia n Vì v ậ y , lực h ấ p dẫn du lịch
được x ác đ ịn h ch ỉ có ý n g h ĩa ch o m ột địa đ iểm nhất đ ịn h , tr o n g m ộ t thời đoạn n h ấ t
đ ịn h Đổ đo được mức độ p h ả n ứng n à y củ a du k h ách , c ầ n d ù n g p h ư ơ n g p h áp c h u y ê n
g ia h oặc đ á n h giá n h a n h
Trang 2X át d ịn h lực hAp dAn d u h c h m ồ i s ò tlió m đ u lịc h CUÒI lu á n c ủ a H à N ội 2 \
N g o à i ra (lộ lớn rủ a Iực hút còn phu thuộc vào k h o ả n g cách giữ a đ iể m du lịch và
n g u ồ n k h á ch (h a y giữa đ iểm di và đ iểm (lên) Khi p h â n tích vị trí c ủ a đ iểm du lịch như
là niôt yêu tố q u a n trọng Cliire G u n n (là cho rằ n g vị trí đ iể m du lịch so với đ iể m cấp
k h á c h cỉược t h ể h iệ n l)ỏi k h o ả n g cách vật lý, k h o ả n g cách thời g ia n và sự d ẻ d à n g tiêp rạn với đ iể m (lu lịch |11 K h o ả n g cách vật lý là mức độ xa g ầ n cùa đ iể m du lịch dôi với
d i ê n d á n CII có n g u ồ n khác h tiề m niíng K hoản g rách thòi g ian là dộ dài th òi g ia n cẩn thií>l đ ổ thực h iệ n v iệ c c h u y õ n c h ỏ du k h á ch từ n h à đ ến đ iể m du lịch K h o à n g c á ch n à y
p h ụ th uộc v à o d ạ c đ iể m cù a p h ư ơ n g tiệ n vận tải P h ư ơ n g tiộn c à n g h iệ n đại thi thòi
g ia n c à n g n g á n T u y n h iên , chi p h í cho v ậ n c h u y ể n tỷ lệ t h u ậ n vỏi độ dài v ậ t lý và tại
c ù n g thoi đ iể m , n h ìn c h u n g nó gia t â n g th eo tính h iệ n đại củ a p h ư ơ n g tiện s ử d ụ n g 11 Ị.
N h ư v ậ y , lực h ấ p d à n F tỷ lộ th u ậ n với giá trị tự t h â n củ a tài n g u y ê n Mj ( m a n g tín h khách q u a n ) và p h á n iín g củ a du khách tiề m n ă n g ỏ m ột đ iể m d â n cư n h ấ t đ ịn h (M ,) M ặt k h ác, lực n à y y ế u d ầ n khi k h o á n g cách (R) giữ a đ iể m du lịch và đ iể m d â n CƯ
n g à y c à n g t á n g ( t u y n h iên , tro n g du lịch, điều n à y c h ỉ đ ú n g từ m ột k h o ả n g c á c h xác
đ ịn h n ào dó tr o n g t ừ n g trường hợp cụ thể) Có t h ể b iểu d iễ n mối q u a n h ệ n à y dưới d ạ n g
b iể u thửc s a u [3]:
3 X á c đ ị n h l ự c h ấ p d ẩ n d u l ị c h p h ụ c v ụ d u l ị c h c u ố i t u ầ n c ủ a H à N ộ i
Du lịch cuôi t u ầ n là m ột d ạ n g h o ạ t dộng củ a d â n cư các dô th ị t h à n h phô, khu
cô n g n g h iệ p h o ặ c nơi tập t r u n g d â n cư vào n h ữ n g n g à y n gh i cuối tu ầ n , ờ v ù n g n g o ạ i ỏ hoặc p h ụ cận cỏ d i ề u k iện d ẻ h oà n h ậ p n h ấ t với th iê n n h iên , n h a m n gh i ngơi, g iả i trí
p h ụ c hồi sức k h oỏ, k è m th eo viộc tiê u th ụ n h ữ n g giá trị v ề tự n h iê n , k in h t ế và v ã n hoá
|2 | Như vậy (lu lịch cuốỉ tuần bị hạn chế vê mặt thòi gian, vê khoảng cách và loại hình
hoạt dộng Đ iể u n à y cầ n clượe c h ú ý khi tiến h àn h lựa ch ọ n và xác đ ịn h lực h ấ p d ẫ n c ủ a tài n g u y ê n ch o loại h o ạ t đ ộ n g này.
Xác đ in h lực h ấ p dẫn du lịch p h ục vụ du lịch cuôì t u ầ n là xác đ ịn h lực h ú t giữ a
n g u ồ n t à i n g u y ê n ở k h u v ự c p h ụ c ậ n c ủ a m ộ t đ i ể m p h á t s i n h k h á c h , c h o m ộ t n g u ồ n
k h ách cụ th ể có n h u c ầ u và sò th ích riêng Trong trư ờng hợp n à y là ch o người d â n Hà Nội Vì vậv v iệ c n g h i ê n cửu nhu c ầ u , sở thích c ủ a n gu ồn k h á ch n à y có Ý n g h ĩa đặc biệt
q u a n trọng dôi với viộc xác đ ịn h lực hấp d ẫn du lịch.
Kết q u a đ iề u tra n h u cầ u du lịch cuối tuần củ a H à Nội bÀng p h ỏ n g v á n q u a b ả n g hỏi dà cho b iế t n h ữ n g th ô n g tin cụ th ổ c ủ a ngu ồn k h á ch (1 đâv Trước hết là sở th ích dối với rác loại hoạt đ ộ n g vui chơi giải tri tron g ph ạm vi m ộ t d iê m du lịch c h iế m 56,7% sô người dược p h ỏ n g vấn; sô người th ích n g h ỉ ngơi tĩn h tại n goài trời c h iế m 14,2%; sỏ người thích t h a m gia các hoạt đ ộ n g t h ê th ao như leo núi, chơi g o lf c h iế m tỷ lê k h ô n g lổn (10,3%); còn lại 18.8% s ố người được p h ỏ n g vấn th ích đi t h a m q u a n , t h a m dự lề hội
N h ư vậy tỷ lộ k h á ch ưa thích các h o ạ t dộn g ngh ỉ ngơi - giải trí ngoài trời tại m ộ t d iê m (iu lịrh (gọi c h u n g lầ n g h ỉ n^ơi - giải trí) chiôm 70,9%.
T u p t lu K h o a lựu O ỉ ì ự i H \ K i r r s & C'S T VA
Trang 324 N g u y ẻ n Thị H ả i
N h ữ n g h o ạ t d ộ n g n à y hoàn toàn ph ù hợp với m ục đích củ a c h u y ê n đi du lịch cuối
tu ầ n 69,5% sô ngưòi th ích đến m ột nơi có đ iề u k iệ n vui chới th oải m ái; 16,5% sỏ người thích đến m ột nơi mới lạ và 14% th ích đ ến nơi có p h o n g c ả n h đẹp N h ư v ậ y , khi di n g h i cuối t u ầ n du k h á ch ch ủ y ế u q u an tâ m đ ế n các h o ạ t đ ộ n g v u i chơi g iả i trí C h ín h vì v ậ y , khi được hỏi v ể khả n ă n g trở lạ i các đ iể m du lịch dà đ ến có 65% s ố ngư ời m u ốn q u a y trở lại.
T ron g các loại h oạt động vui chơi giải trí và n g h ỉ ngơi được Ưa th ích h iệ n n ay có 34,7% th ích bơi lội, t ắ m biển, hồ, nước k h oáng; 21,5% thích các h o ạ t đ ộ n g vui chơi n g o à i trời; 27,5% th ích c ắ m trại trong rừng; 16,3% th ích câu cá, bơi th u y ề n
Các loại h ìn h d u lịch khác n h a u được tiế n h à n h tại các loại đ iể m có tài n g u y ê n du lịch k h ố c n h au Trước n h ừ n g nh u cầu n h ư vậy, c ầ n lựa ch ọn n h ử n g loại tài n g u y ê n p h ù hợp N h ìn c h u n g , ở k h u vực p h ụ c ậ n H à Nội h iệ n n a y đ a n g có ba lo ạ i đ iể m tài n g u y ê n
du lịch ph ù hợp với loại hìn h n gh ỉ ngơi giải trí cu ố i t u ầ n đó là các hồ nước có p h o n g
c ản h đẹp, các bãi b iể n và các khu vực có rừng, n ú i Tỷ lệ người ưa th ích các loại đ iểm tài n g u v ê n n à y k h ô n g n h ư n h au N h ử n g đ iểm có h ồ nước có th ể t iế n h à n h dược n h iề u
h o ạ t đ ộ n g du lịch n ê n được n h iều người ưa thích, c h iế m 34,7%; đ iểm d u lịch b iể n có sức hấp d ẫn lớn dôi với k h á ch du lịch Hà Nội hơn cả, c h iế m 37,8%; n h ữ n g người thích các điểm có rừng, núi, su ố i, th á c c h iế m 27,5%.
Người đi du lịch cuôì tu ầ n còn q u a n tâ m tới k h o ả n g cách của đ iể m du lịch so với nơi th ư ờn g trú củ a họ S ố người th ích k h o ả n g c á ch đi đườn g từ 1 đ ế n 2 giò c h iế m tỷ lệ
cao n h ấ t (46,9%); s a u đó là s ố người th ích k h o ả n g cách đi đường dưới 1 giò (27,5%);
k h o ả n g cách xa hơn h oặc quá g ầ n th ư ờn g ít được ưa th ích .
Dựa vào n h ữ n g k ế t quả điều tra v ề nh u cầ u trên đây, đồn g thời dựa v à o đặc đ iểm
của các loại tài nguyên trong khu vực, một hệ thống các chỉ tiêu và thang điểm dã dược
xâ y dự n g, là m cơ sỏ q u a n trọng ch o việc xác đ ịn h độ h ấ p d ẫ n của tài n g u y ê n , p h ả n ứ ng
c ủ a du k h á ch Hà Nội dôì với từ n g loại tà i n g u y ê n và k h o ả n g cách giữ a đ iể m tà i n g u y ên
và n gu ồn c u n g cấp k h á ch T h a n g đ iểm h ầ u h ết đ ề u được c h ia th à n h 3 bậc (từ 1 đến 3).
T ron g p h ạ m vi n g h iê n cứu ban đ ầu chỉ m ột sô đ iể m trong ba loại tài n g u v ẽ n kê trôn đã được chọn đ ể là m ví dụ Đ ó là: Q u a n Sơn, Ao V ua Đ ồ n g Q u a n , Đ ả o Cò, Dồ Sơn,
S ầ m Sơn T a m D à o và T h ịn h Long.
ỉ) ẻ xác đ ịn h lực h ấ p d ẫ n c ủ a các đ iểm n ày c h o m ục đích du lịch cuối t u ầ n , c ầ n lẩn lượt xác đ ịn h các y ế u t ố cần thiết: M ị, M 2 v à R.
3 1 Đ ộ h ấ p d ẩ n t ự t h á n c ủ a c á c d iê m t à i n g u y ê n ( M j )
T iế n h à n h k h ả o s á t thực địa, th u th ậ p tài liệu cầ n th iế t tại t ừ n g đ iể m d u lịch đã chọn n h ư sự p h ù hợp c ủ a tài n g u y ê n cho các h o ạ t độn g du lịch; cơ sở hạ t á n g p h ục vụ
du lịch; sức chứa; k h ả n à n g p h á t triển củ a đ iểm du lịch; sự đa d ạ n g , độc đ á o c ù a tài
n g u y ê n và thời g ia n h o ạ t động, độ hấp d ẫ n tự t h â n củ a các điểm n à y đà được xác định
Tap chi Khoa học D H Q G H N KH TN & CN T XIX vỡ 4 2iMH
Trang 4x u cỉiiìh lực h á p d á n d u ỉic h m ỏ! sỏ đ iế m d u líc h CUỎI luAn cú a H à N ội 25
tai b á n g 1 N h ữ n g đ iể m có tài n g u y ê n da dạng, có t h ể tổ chứ c dược n h iề u loại h ìn h hoạt (tộrifỉ vui chơi giái trí c ù n g m ột lúc được đ án h giá cao hơn.
B ả n g 1 K ê t quá xác đ ị n h đ ộ h ấ p dẩn tự thán của các điểm nghiên cửu
Độ hấp dẫn cùa tài nguyên (M,)
Sự phu hơp
Cơ sớ
hạ táng
Sức chửa
Khả nãng phát triển
Đa dang, độc dáo
Thời gian hoạt dộng
Đánh giá chung (m1)
3 2 P h ả n ứ n g c ù a n g u ồ n k h á c h (M>)
D ự a vào k ế t q u ả đ iể u tra sở th ích củ a du k h á ch Hà Nội dối với các loại tài
n g u v e n , kết q u ả xác đ ịn h p h ả n ứ n g củ a nguồn k h á ch đôi với các đ iể m n g h iên cứu như sau:
Đ ồ Sơn S ầ m Sơn, T h ịn h Long: 3 điểm ;
Đ ồ n g Q u an Q u a n S on , Đ ả o Cò: 3 điểm;
T a m Đảo, K h o a n g Xanh: 2 diểm
3 3 K h o ả n g c á c h (R )
Việc xác đ ịn h k h o ả n g cách giữ a n gu ồn k h ách và các đ iể m tà i n g u y ê n được tỏng hợp từ cả 3 y ế u tố: k h o ả n g cách v ậ t lý; k h o ả n g cách thời g ia n và chi phí Kết q u ả cho
th ấ y n h ữ n g đ iể m n ằ m cách Hà Nội k h o ả n g 4 0 - 5 0 k m , tr ê n các t u y ế n đườn g th u ậ n lợi, lại có t h ể tiếp c ậ n được b ằ n g n h iề u loại phường tiệ n , dặc b iệ t là n ế u có x e b u ýt c h ạ y
th ư ờ n g xu yên th eo t u y ế n s è được đ á n h giá là cao n h ấ t (x e m b ả n g 2).
3 4 L ự c h ấ p d a n d u l ị c h
Ba th à n h p h ầ n c h ù y ế u ch o v iệ c xác định lực hấp d ẫ n du lịch là: độ hấp d ẫ n của
b ản t h â n đ iểm tài n g u y ê n ; sở th ích c ủ a du k h ách Hà Nội và k h o ả n g cách từ đ iểm du lịch tới tr u n g tá m H à Nội c ù n g c h ín h là 3 th à n h p h a n cơ b ả n tron g h ệ th ô n g du lịch Hà Nội - p h ụ cận T ổ n g hợp cả 3 th à n h p h ầ n này th e o b iể u th ứ c (1), ta có k ế t quả xác định lực h ấ p d ẫ n du lịch c ủ a các đ iể m n g h iê n cứu (b ản g 3).
Tup « h ' K h o a hựi i)H Q G H S K H T N & CA T m sô 4 2 < w
Trang 526 N g u y é n T h ị H à i
B ả n g 2 K ế t q u ả đ á n h g i á k h o ả n g cách t ừ cá c đ i ể m n g h iê n cứu tới H a N ội
cách vật lý
Khoảng cách thời gian
Khoáng cách chi phí
Oánh giá chung
B à n g 3 K ế t q u ả xác đ ị n h lực h ấ p d ẩ n d u lịch cù a c á c đ iể m n g h iê n cửu
cách (R)
Sở thích cùa khách (M2)
Độ hấp dẫn của tài nguyên (Mt)
Sức hút du lịch (F)
K ết q u ả xác đ ịn h lực h ấ p d ẫ n du lịch của các đ iể m n g h iê n cửu ch o t h ấ y sự p h â n
h o á rõ rệt c ủ a 3 loại tài n g u y ên Các hồ nước được (lánh giá là rất t h u ậ n lợi cho việc
k h a i th á c p h ụ c vụ du lịch cuối tu ầ n củ a người d â n H à Nội; cá c đ iểm có rừ n g - núi dược
đ á n h giá là t h u ậ n lợi; cò n các bài biển thì ít t h u ậ n lợi hơn T u y n h iê n , cầ n lưu ý ră n g
k ết q u ả đ á n h giá n à y ch ỉ có ý n g h ĩa trong giai đ o ạ n h iệ n nay N h u cầu v ề các loại hìn h
du lịch c ủ a người d â n s ẽ luôn luôn t h a y đổi v a i trò c ủ a k h o ả n g c á ch s è y ế u d ầ n đi khi
h ệ t h ố n g đ ư ờ n g s á và p h ư ơng tiệ n giao th ô n g trở n ê n h iệ n đại hơn, th u n h ậ p củ a đại bộ
p h ậ n d â n cư H à Nội c ù n g sẽ n g à y c à n g cao hơn, T ấ t cả các y ếu tỏ n à y s ẽ làm th a y dôi
k ế t q u ả đ á n h giá.
Tạp t h i Khoa hoi DH Q G H S K H T N á CN T XIX s ố 4 2<H> <
Trang 6Xác định lực lìÁp dân liu lid i một sỏ diêm liu lịch cu oi luAn cùa Hà Nội 27
4 Kel l u ậ n
V iệc xác đ ịn h lực h ấ p d ẫ n du lịch của các đ iể m tài n g u y ê n k h á c n h a u ch o p h é p so
sá n h mức (tộ t h u ậ n lợi c ủ a c h ú n g c h o một mục đích khai th á c n h ấ t địn h Từ đó, g iú p ta
có sự lựa ch ọn cho v iệc ưu tiê n (lầu tu khai th ác tại từ n g thời đ iể m n h ấ t đ ịn h , bởi lẽ
trong một thời đ iể m n h ấ t đ ịn h k h ô n g thô có điều k iện đầu tií c h o n h iề u đ iểm
Kết quả x á c đ ịn h giá trị t ổ n g hợp (‘ủ n g nhu' từ n g t h à n h p h ầ n ch o ph ép cá c n h à tổ chúc, cát’ n h à d ầ u tư lập k ẽ hoạch hợp lý và h iệ u q u ả ch o c h iế n lược k h a i th á c tài nguyôn p h á t tr iể n du lịch tro n g n h ữ n g diều kiện cụ thể.
TAI LIỆU T H A M K H A O
1 Gunn C.A Tourism Plan n in g Taylor and Prancis Washington I)C (1994).
'1 Nguyển Thị Hài Nghiên cứu nhu cầu (lu lịch cuối tuần của người dán Hà Nội Tuyền táp các công trinh khoa học ngành Dỉa lý - Địa chinh 1 1 Ị2000, tr 234-240, 2000.
Nguvẻn Thị I ỉ ai Trần Đức Thanh, Lực h íp dẫn du lịch Tạp chỉ Khoa học, ĐHQGHN,
chuyên san Khoa học Tự nhiên và Còng nghệ, T.XVIII, N°3/2002 tr 28-33 2002.
VNU JOURNAL OF SCIENCE Nat , Sci & Tech T XIX N04, 2003
DEKINING T H E ATTRACTIONS O F SOME HANOI VVEEKEND
TOURISM DESTINATIONS
N g u y ê n Thi Hai
F acu lty o f G eography, College o f Science, V N U
ỉn tho a r tic le , th e a u t h o r p r e s e n t e d th e r e s u lt o f h e r s t u d y on 3 c o m p o n e n t s o f th e
to u n sm a ttr a c tio n for H an o i w e e k o n d tou rism d e v o lo p m e n t.
A p p ly in g t h e modol o f to u r is m a ttraction F = M ịx M i/R 2, w h e r e Mị - the
a t t n c t i v e n e s s o f th e to u r is m d e s t in a t io n itself; M , - rea c tio n o f th e to u rists; R dist.m cc betvveen th e d e s t in a t io n a n d tourism g e n e r a t in g region , th e a u t h o r s h o w s the
q u a n tita tiv e d if fe r e n c e s o f th e to u r is m attra ctio n o f 8 c h o s e n d e s t i n a t i o n s for H anoi
w eekend to u rism a c tiv itie s
TiiỊxh Kho.iho< Đ H Q G H S K t ỉ T X A C X T .X IX S ổ 4 2 < m