NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH MẮC BỆNH PHÂN TRẮNG LỢN CON TỪ SƠ SINH ĐẾN 21 NGÀY TUỔI TẠI TRẠI NGUYỄN VĂN CHIÊM XÃ ĐẠO TÚ, HUYỆN TAM DƯƠNG, TỈNH VĨNH PHÚC VÀ BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC: NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH MẮC BỆNH PHÂN TRẮNG LỢN CON TỪ SƠ SINH ĐẾN 21 NGÀY TUỔI TẠI TRẠI NGUYỄN VĂN CHIÊM XÃ ĐẠO TÚ, HUYỆN TAM DƯƠNG, TỈNH VĨNH PHÚC VÀ BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-TRẦN THỊ MƯỜI

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH MẮC BỆNH PHÂN TRẮNG LỢN CON

TỪ SƠ SINH ĐẾN 21 NGÀY TUỔI TẠI TRẠI NGUYỄN VĂN CHIÊM

XÃ ĐẠO TÚ, HUYỆN TAM DƯƠNG, TỈNH VĨNH PHÚC

VÀ BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Liên thông Chuyên ngành: Thú y Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2014 – 2016

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-TRẦN THỊ MƯỜI

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH MẮC BỆNH PHÂN TRẮNG LỢN CON

TỪ SƠ SINH ĐẾN 21 NGÀY TUỔI TẠI TRẠI NGUYỄN VĂN CHIÊM

XÃ ĐẠO TÚ, HUYỆN TAM DƯƠNG, TỈNH VĨNH PHÚC

VÀ BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y Lớp: LTTY – K11 Khoa: Chăn nuôi Thú y Khóa học: 2014 – 2016 Giảng viên HD: ThS Hà Thị Hảo

Thái Nguyên - 2016

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian thực tập tốt nghiệp, để hoàn thành khóa luậncủa mình, tôi đã nhận được sự chỉ bảo tận tình của cô giáo hướng dẫn, sựgiúp đỡ của các thầy cô giáo trong Khoa Chăn nuôi thú y và Ban lãnh đạotrang trại chăn nuôi lợn nái sinh sản tại tỉnh Vĩnh Phúc Tôi cũng nhận được

sự cộng tác nhiệt tình của các bạn sinh viên, đội ngũ kỹ sư, công nhân trongtrang trại, sự giúp đỡ, cổ vũ động viên của người thân trong gia đình

Nhân dịp này tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo ThS

Hà Thị Hảo đã rất tận tình và trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện thành côngkhóa luận này

Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm đã tạo điềukiện thuận lợi và cho phép tôi thực hiện khóa luận này Tôi xin cảm ơn Banchủ nhiệm khoa cùng toàn thể các thầy cô giáo khoa Chăn nuôi thú y đã tạođiều kiện, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới Trang trại lợn nái củaông Nguyễn Văn Chiêm, đã giúp đỡ về tinh thần và vật chất trong suốtquá trình thực tập tại trang trại

Tôi xin cảm ơn đội ngũ kỹ thuật trại anh Triệu Văn Thọ chia sẻ kinhnghiệm nghề nghiệp quý báu cho tôi

Cuối cùng, tôi xin dành lòng biết ơn tới người thân, gia đình và bạn bè

đã giúp đỡ, cổ vũ, động viên về tinh thần và vật chất cho tôi trong suốt thờigian tiến hành thực tập và hoàn thành khóa luận này

Xin trân trọng cảm ơn tất cả sự giúp đỡ đó!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2016

Sinh viên Trần Thị Mười

DANH MỤC BẢNG

Trang

Bảng 3.1 Sơ đồ bố trí thí nghiệm điều trị bệnh phân trắng lợn con 26

Bảng 4.1: Kết quả thực hiện công tác vệ sinh chăn nuôi 33

Bảng 4.2 Lịch tiêm phòng cho đàn lợn con và lợn nái của trại lợn 35

Bảng 4.3 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 42

Bảng 4.4 Tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con tại trại 43

Bảng 4.5 Tỷ lệ lợn con mắc hội chứng tiêu chảy theo dãy chuồng 44

Bảng 4.6 Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con qua các tháng theo dõi 45

Bảng 4.7 Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con theo tuần tuổi 47

Bảng 4.8 Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con theo tính biệt 49

Bảng 4.9 Triệu chứng, bệnh tích lợn con mắc bệnh phân trắng lợn con 50

Bảng 4.10 Kết quả điều trị phân trắng lợn con 52

Bảng 4.11 Sơ bộ hạch toán chi phí thú y 53

MỤC LỤC

Trang

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.1 Mục tiêu của đề tài 2

1.2 Ý nghĩa của đề tài 2

1.2.1 Ý nghĩa khoa học 2

1.2.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Cơ sở khoa học 3

2.1.1 Một số đặc điểm của lợn con giai đoạn theo mẹ 3

2.1.2 Bệnh phân trắng lợn con 8

2.1.3 Một số loại thuốc dùng trong điều trị bệnh phân trắng lợn con tại trang trại 18

2.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 21

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 21

2.2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 22

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 25

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 25

3.3 Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi 25

3.3.1 Nội dung 25

3.3.2 Các chỉ tiêu theo dõi 25

3.4 Phương pháp nghiên cứu 26

3.4.1 Phương pháp bố trí thí nghiệm 26

3.4.2 Phương pháp theo dõi và thu thập thông tin 26

4.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 28

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 29

4.1 Kết quả công tác phục vụ sản xuất 29

4.1.1 Công tác chăn nuôi tại cơ sở 29

4.1.2 Công tác phòng và trị bệnh 31

4.2 Kết quả nghiên cứu 43

4.2.1 Kết quả theo dõi tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con tại trại 43

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 55

5.1 Kết luận 55

5.2 Đề nghị 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Cùng với việc chăn nuôi được mở rộng thì dịch bệnh là yếu tố đã ảnhhưởng không nhỏ đến hiệu quả chăn nuôi Một trong những bệnh gây thiệthại kinh tế cho các cơ sở chăn nuôi lợn sinh sản là bệnh phân trắng lợn con ởgiai đoạn sơ sinh đến 21 ngày tuổi Bệnh xảy ra khắp nơi trên thế giới Ở cácnước đang phát triển như Việt Nam bệnh xảy ra hầu như quanh năm, đặc biệtkhi thời tiết có sự thay đổi đột ngột (lạnh, ẩm, gió lùa) kết hợp với điều kiệnchăm sóc nuôi dưỡng không đảm bảo vệ sinh; lợn bị ảnh hưởng bởi các yếu

tố stress, lợn con sinh ra không được bú sữa kịp thời hoặc do sữa đầu của mẹthiếu không đảm bảo chất lượng dinh dưỡng Khi lợn con mắc bệnh nếu điềutrị kém hiệu quả sẽ gây còi cọc chậm lớn ảnh hưởng đến giống cũng như khảnăng tăng trọng của chúng, gây tổn thất lớn về kinh tế Do đó, phòng tiêuchảy cho lợn con góp phần làm tăng hiệu quả chăn nuôi lợn sinh sản, đảmbảo cung cấp con giống có chất lượng tốt

Xuất phát từ nhu cầu của thực tiễn sản xuất cũng như góp phần tư liệu về quytrình tiêm phòng, vệ sinh phòng bệnh, điều trị bệnh phân trắng lợn con tại trại

lợn giống có hiệu quả, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình

hình mắc bệnh phân trắng lợn con từ sơ sinh đến 21 ngày tuổi tại trại Nguyễn Văn Chiêm xã Đạo Tú huyện Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc và biện pháp điều trị”

1.1 Mục tiêu của đề tài

- Tìm hiểu quy trình chăn nuôi, vệ sinh phòng bệnh của trại chăn nuôi

- Nắm được thực trạng bệnh phân trắng lợn con từ sơ sinh đến 21 ngàytuổi tại trại chăn nuôi

- Ứng dụng một số phác đồ điều trị bệnh phân trắng lợn con cóhiệu quả

1.2 Ý nghĩa của đề tài

1.2.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả của đề tài là cơ sở để áp dụng quy trình phòng, trị bệnh phântrắng lợn con, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Xã Đạo Tú - Tam Dương - Vĩnh phúc có diện tích 7,88 km², Dân số là

5270 người (năm 1999), mật độ dân số đạt 669 người/km² Giáp với các xã,

Thanh Vân, Kim Long, Hướng Đạo, An Hòa

2.1.1.2 Khí hậu, thuỷ văn

Xã Đạo Tú - Tam Dương - Vĩnh phúc nằm trong vùng khí hậu nhiệt đớigió mùa, nóng ẩm, được chia thành 4 mùa rõ rệt Nhiệt độ trung bình hàngnăm là 230C, nhiệt độ cao nhất vào tháng 6, tháng 7 là 29,40C, nhiệt độ thấpnhất vào tháng 1 là 100C thuận lợi cho cây trồng sinh trưởng Bình quân sốgiờ nắng trong năm là 1400 - 1600 giờ/năm Lượng mưa trung bình hàng năm

1400 - 1500 mm, phân bố không đều, tập trung vào tháng 6, 7, 8 và 9 Độ ẩmkhông khí trung bình cao từ 80 - 84 %, tương đối đều các tháng trong năm

Nhìn chung, điều kiện khí hậu, thủy văn của huyện thuận lợi cho sựphát triển hệ sinh thái động, thực vật đa dạng cũng như các hoạt động sảnxuất nông lâm nghiệp, công nghiệp và dịch vụ Tuy nhiên khí hậu thủy văn ởTam Dương cũng có nét riêng biệt là do dãy núi Tam Đảo chắn hướng giómùa Đông Bắc nên thường xảy ra mưa nhiều, thỉnh thoảng có gió xoáy, tạolốc, ảnh hưởng xấu đến sản xuất và đời sống dân sinh

2.1.1.3 Tài nguyên đất

Tổng diện tích đất tự nhiên toàn huyện theo kết quả kiểm kê 2009 là10.718,55 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 60,89 %, đất lâm nghiệp chiếm13,29 % đất chuyên dùng chiếm 18,83 % đất ở chiếm 13,09 % và còn lại 3,14

% là đất chưa sử dụng Nhìn chung đất canh tác của huyện có độ màu mỡ

kém, đất phù sa phân bố chủ yếu ở xã Hợp Thịnh và các xã có địa hình thấptrũng, thích hợp cho trồng lúa, rau và cây thực phẩm Vùng đồi trung du gồmcác loại đất xám feralít xen kẽ đất cát, phù hợp cho trồng các loại cây ăn quả.Bình quân diện tích đất nông nghiệp năm 2009 đạt 687 m2/người, thấp hơnmức bình quân chung của tỉnh (823 m2/người).

2.1.1.4 Điều kiện kinh tế - xã hội

Tập trung phát triển mô hình chăn nuôi bò trên địa bàn: Xã Đạo Tú cótổng số hơn 1.000 con bò Số bò này chủ yếu nuôi rải rác trong các hộ dân,không nuôi quy mô lớn Để đảm bảo vốn vay đến đúng đối tượng, sử dụng cómục đích, sau thời gian một tháng giải ngân, Hội nông dân trực tiếp đi kiểmtra một lần nữa Trong trường hợp hộ nào không chấp hành yêu cầu thì sẽ bịthu hồi vốn

Triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới: Đảng bộ, chínhquyền huyện đã chỉ đạo các phòng, ban, đơn vị chọn những giải pháp tuyêntruyền, vận động mang lại hiệu quả cao và phù hợp với đặc điểm của từng địaphương Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các xã đánh giá đúng thực trạngđịa phương, tìm ra tiềm năng, lợi thế để phát triển sản xuất, nâng cao đời sốngnông dân thông qua việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng, quy hoạch mở rộngcánh đồng rau sạch, mở rộng diện tích sản xuất cây trồng hàng hóa, nâng giátrị thu nhập trên diện tích canh tác, phát triển chăn nuôi tiểu thủ công nghiệp.Cùng với đó, các xã đã tạo điều kiện thuận lợi để người dân đi xuất khẩu laođộng nước ngoài và lao động tại các công ty, xí nghiệp

Với phương châm nhà nước và nhân dân cùng làm, kết hợp với chươngtrình lồng ghép, kêu gọi các doanh nghiệp đầu tư, sau hơn 3 năm, xã làm điểmxây dựng nông thôn mới và đã huy động được 272 tỷ đồng xây dựng các côngtrình hạ tầng: giao thông, thủy lợi, nhà văn hóa, chỉnh trang nhà ở dân cư Đếnnay, Đạo Tú đều đạt 19/19 tiêu chí nông thôn mới

2.1.1.5 Tình hình sản xuất tại cơ sở thực tập

* Quá trình thành lập và phát triển của Doanh nghiệp tư nhân Tùng Phát

- Quá trình thành lập

Doanh nghiệp tư nhân Tùng Phát nằm trên địa phận xã Đạo Tú, huyệnTam Dương, Vĩnh Phúc Trang trại được thành lập năm 2008, là trại lợn giacông của Công ty Chăn nuôi CP Việt Nam (Công ty TNHH CharoenPokphand Việt Nam) Hoạt động theo phương thức chủ trại xây dựng cơ sởvật chất, thuê công nhân, công ty đưa tới giống lợn, thức ăn, thuốc thú y, cán

bộ kỹ thuật Hiện nay, trang trại do ông Nguyễn Văn Chiêm làm chủ trại, cán

bộ kỹ thuật của Công ty Chăn nuôi CP Việt Nam chịu trách nhiệm giám sátmọi hoạt động của trang trại

- Cơ cấu tổ chức của trang trại

Cơ cấu của trại được tổ chức như sau: 1 chủ trại, 1 quản lý trại, 1 quản

lý kỹ thuật, 1 kết toán, 1 đầu bếp, 8 công nhân và 5 thực tập

Với đội ngũ công nhân trên, trại phân ra làm các tổ nhóm khác nhaunhư tổ chuồng đẻ, tổ chuồng nái chửa, nhà bếp Mỗi một khâu trong quy trìnhchăn nuôi, đều được khoán đến từng công nhân, nhằm nâng cao tinh thầntrách nhiệm, thúc đẩy sự phát triển của trang trại

.- Cơ sở vật chất của trang trại

Doanh nghiệp tư nhân Tùng Phát nằm ở khu vực đồi rộng lớn thuộcthôn Đoàn Kết 2, có địa hình tương đối bằng phẳng với diện tích là 5 ha

Trang trại đã dành khoảng 0,5 ha đất để xây dựng nhà điều hành, nhà ởcho công nhân, bếp ăn, các công trình phục vụ cho công nhân và các hoạtđộng khác của trại

Khu chăn nuôi được quy hoạch bố trí xây dựng hệ thống chuồng trạicho 600 nái cơ bản bao gồm: 3 chuồng đẻ (mỗi chuồng có 56 ô), 1 chuồng nái

chửa (mỗi chuồng có 600 ô), 1 chuồng cách ly, 1 chuồng đực giống, cùng một

số công trình phụ phục vụ cho chăn nuôi như: Kho thức ăn, phòng sát trùng,phòng pha tinh, kho thuốc

Hệ thống chuồng xây dựng khép kín hoàn toàn Phía đầu chuồng là hệthống giàn mát, cuối chuồng có 3 quạt thông gió đối với các chuồng đẻ, 8quạt thông gió đối với chuồng nái chửa và 2 quạt đối với chuồng cách ly, 2quạt đối với chuồng đực Hai bên tường có dãy cửa sổ lắp kính Mỗi cửa sổ códiện tích 1,5 m2, cách nền 1,2 m, mỗi cửa sổ cách nhau 40 cm Trên trần đượclắp hệ thống chống nóng bằng tôn lạnh

Phòng pha tinh của trại được trang bị các dụng cụ hiện đại như: Máyđếm mật độ tinh trùng, kính hiển vi, thiết bị cảm ứng nhiệt, các dụng cụ đóngliều tinh, nồi hấp cách thủy dụng cụ và một số thiết bị khác

Trong khu chăn nuôi, đường đi lại giữa các ô chuồng, các khu khác đềuđược đổ bê tông và có các hố sát trùng

Hệ thống nước trong khu chăn nuôi đều là nước giếng khoan Nướcuống cho lợn được cấp từ một bể lớn, xây dựng ở đầu chuồng nái đẻ 3 vàchuồng nái chửa 1 Nước phục vụ cho các công tác khác như nước tắm,nước xả gầm được bố trí từ tháp bể lọc và được bơm qua hệ thống ốngdẫn tới bể chứa ở giữa các chuồng

* Tình hình sản xuất của Doanh nghiệp

- Công tác chăn nuôi

Nhiệm vụ chính của Doanh nghiệp là sản xuất con giống và chuyểngiao tiến bộ khoa học kỹ thuật

Hiện nay, trung bình lợn nái của trại sản xuất được 2,40 - 2,45 lứa/năm

Số con sơ sinh là 11,00 con/đàn, số con cai sữa: 9,86 con/đàn Trại hoạt độngvào mức khá theo đánh giá của Công ty Chăn nuôi CP Việt Nam

Tại trại, lợn con theo mẹ được nuôi đến 21 ngày tuổi, chậm nhất là

26 ngày thì tiến hành cai sữa và chuyển sang các trại chăn nuôi lợn giốngcủa công ty

Trong trại có 11 con lợn đực giống được chuyển về cùng một đợt, cáclợn đực giống này được nuôi nhằm mục đích kích thích động dục cho lợn nái

và khai thác tinh để thụ tinh nhân tạo Tinh lợn được khai thác từ 2 giống lợnPietrain và Duroc Lợn nái được phối 3 lần và được luân chuyển giống cũngnhư con đực

Thức ăn cho lợn nái là thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh có chất lượng cao, đượcCông ty Chăn nuôi CP Việt Nam cấp cho từng đối tượng lợn của trại

- Công tác vệ sinh

Hệ thống chuồng trại luôn đảm bảo thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùađông Hàng ngày luôn có công nhân quét dọn vệ sinh chuồng trại, thu gom phân,nước tiểu, khơi thông cống rãnh, đường đi trong trại được quét dọn, phun thuốcsát trùng, hành lang đi lại được quét dọn và rắc vôi theo quy định

Công nhân, kỹ sư, khách tham quan khi vào khu chăn nuôi đều phải sáttrùng tại nhà sát trùng, tắm bằng nước sạch trước khi thay quần áo bảo hộ lao động

- Công tác phòng bệnh

Trong khu vực chăn nuôi hạn chế đi lại giữa các chuồng, hành langgiữa các chuồng và bên ngoài chuồng đều được rắc vôi bột, các phương tiệnvào trại được sát trùng một cách nghiêm ngặt ngay tại cổng vào Với phương

châm “phòng bệnh là chính” nên tất cả lợn ở đây đều được cho uống thuốc,

tiêm phòng vaccine đầy đủ

Quy trình phòng bệnh bằng vaccine luôn được trang trại thực hiệnnghiêm túc, đầy đủ và đúng kỹ thuật Tỷ lệ tiêm phòng vaccine cho đàn lợnluôn đạt 100 %

- Công tác trị bệnh

Cán bộ kỹ thuật của trang trại có nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra đàn lợnthường xuyên, các bệnh xảy ra ở lợn nuôi tại trang trại luôn được phát hiện

sớm, cách ly, điều trị ở ngay giai đoạn đầu, nên điều trị đạt hiệu quả từ 80 –

Trang thiết bị vật tư, hệ thống chăn nuôi đã cũ, có phần bị hư hỏng

Số lượng lợn nhiều, lượng nước thải lớn, việc đầu tư cho công tác xử lý nước thải của trại còn nhiều khó khăn

2.2 Cơ sở khoa học

2.2.1 Một số đặc điểm của lợn con giai đoạn theo mẹ

2.2.1.1 Đặc điểm về sinh trưởng phát dục

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [24] so với khối lượng sơ sinh thì sau 10ngày tuổi trọng lượng lợn con tăng gấp 2 lần, lúc 21 ngày tuổi thì tăng gấp 4lần, lúc 30 ngày tuổi thì tăng gấp 5 - 6 lần, lúc 40 ngày tuổi thì tăng gấp 7 - 8lần, lúc 50 ngày tuổi thì tăng gấp 10 lần và lúc 60 ngày tuổi thì tăng gấp 12 -

hàm lượng hemoglobin 2 tuần hay còn gọi là giai đoạn khủng hoảng của lợncon Chúng ta hạn chế sự khủng hoảng này bằng cách cho tập ăn sớm.

Do lợn con sinh trưởng nhanh nên quá trình tích lũy các chất dinhdưỡng mạnh Lợn con sau 3 tuần tuổi mỗi ngày có thể tích lũy 9 – 14 gprotein/1kg khối lượng cơ thể, trong khi đó lợn trưởng thành chỉ tích lũyđược 0,3 - 0,4 g protein/1kg khối lượng cơ thể Hơn nữa, để tăng 1 kg khốilượng cơ thể, lợn con cần ít năng lượng, nghĩa là tiêu tốn thức ăn ít hơn lợntrưởng thành Vì vậy, khối lượng tăng chủ yếu của lợn con là nạc, mà để sảnxuất ra 1 kg thịt nạc cần ít năng lượng hơn để tạo ra 1 kg mỡ

Từ lúc sơ sinh đến lúc cai sữa, khối lượng của lợn con tăng từ 10 đến

12 lần So với các gia súc khác thì tốc độ sinh trưởng của lợn con tăng nhanhhơn gấp nhiều lần Các cơ quan trong cơ thể lợn con cũng thay đổi và tănglên nhanh chóng Hàm lượng nước giảm dần theo tuổi, vật chất khô tăngdần, các thành phần hóa học trong cơ thể của lợn thay đổi nhanh chóng.Hàm lượng lipit khi sơ sinh là 18 g, lúc 1 ngày tuổi là 306 g, lúc 14 ngày tuổi

là 796 g, lúc 28 ngày tuổi là 1763 g Hàm lượng protein lúc sơ sinh là 174 g,đến 28 ngày tuổi tăng lên 1427 g Hàm lượng sắt trong cơ thể lợn con mớisinh ra là 87% nhưng đến ngày thứ 20 giảm xuống còn 40,58% sau đó tăngdần lên 60 ngày bằng lúc mới sinh ra

2.2.1.2 Đặc điểm phát triển của cơ quan tiêu hóa

Đặc điểm chung về giải phẫu cơ quan tiêu hóa của lợn: Miệng, hầu, thựcquản, dạ dày, ruột non, ruột già, hậu môn

Cơ quan tiêu hóa phát triển nhanh nhưng chưa hoàn thiện Sự phát triểnnhanh biểu hiện rõ qua sự phát triển của cơ quan tiêu hóa theo từng giai đoạnphát triển của lợn con

Theo Phạm Hữu Doanh và cs (1997) [4] ở lợn con bộ máy tiêu hóa pháttriển chậm và chưa hoàn chỉnh, trong khi đó sức sinh trưởng lại có tốc tộ cao.Dịch tiêu hóa trong dạ dày lợn con khác với lợn trưởng thành

Theo Trần Văn Phùng và cs (2004) [24] khi còn trong bào thai cơ quantiêu hóa đã hình thành đầy đủ nhưng dung tích còn bé Trong thời kỳ bú sữa

cơ quan tiêu hóa phát triển rất nhanh

Dung tích dạ dày của của lợn con lúc 10 ngày tuổi gấp 3 lần lúc sơ sinh,lúc 20 ngày tuổi gấp 8 lần, lúc 60 ngày tuổi gấp 60 lần (dung tích dạ dày lúc

sơ sinh khoảng 0,03 lít)

Dung tích ruột non của lợn lúc 10 ngày tuổi gấp 3 lần lúc sơ sinh, lúc 20ngày tuổi gấp 6 lần, lúc 60 ngày tuổi gấp 5 lần (dung tích ruột non lúc sơ sinhkhoảng 0,11 lít)

Dung tích ruột già của lợn con lúc 10 ngày tuổi tăng gấp 1,5 lần lúc sơsinh, lúc 20 ngày tuổi tăng gấp 2,5 lần, lúc 60 ngày tuổi tăng gấp 50 lần (dungtích ruột già lúc sơ sinh khoảng 0,04 lít) Sự tăng chiều dài và thể tích ruột cóquan hệ với khả năng tiêu hóa xenlulose khá cao trong thức ăn bổ xung Vì vậy,cho lợn con tập ăn sớm là một biện pháp tốt trong chăn nuôi

Đặc biệt ở lợn con có giai đoạn không có HCl trong dạ dày Giai đoạnnày gọi là thích ứng cần thiết tự nhiên, nhờ sự thích ứng này mà cơ thể mớithẩm thấu đưa kháng thể miễn dịch có trong sữa đầu của lợn mẹ

Trong giai đoạn đó dịch vị dạ dày không có hoạt tính phân giải protein

mà chỉ có khả năng làm đông vón sữa, huyết thanh chứa Albumin và Globulinđược chuyển xuống ruột và thẩm thấu vào máu

Tuy nhiên, từ 14 - 16 ngày tuổi tình trạng thiếu HCl ở dạ dày không cònnữa là sự cần thiết cho hoạt động sinh lý bình thường Theo Đào Trọng Đạt và

cs, (1996) [6] thì việc tập ăn sớm, đặc biệt là cai sữa sớm cho lợn con đã rútngắn giai đoạn thiếu HCl, tăng khả năng tạo miễn dịch cho lợn con Vì vậytrong các thời kỳ nuôi dưỡng lợn con ta cần chú ý: Lợn con sơ sinh giai đoạn(7 – 10) ngày tuổi là giai đoạn khủng hoảng lần thứ nhất cần cho lợn con búsữa đầu vì sữa đầu có nhiều kháng thể, lượng dinh dưỡng cao hơn hẳn sữathường Từ 21 ngày tuổi trở đi là giai đoạn khủng hoảng lần thứ 2, là thời kỳ

sản lượng sữa mẹ bắt đầu giảm, để khắc phục tình trạng này cần cho lợn contập ăn sớm, kích thích tăng lượng enzim, HCl, tạo động lực cho sự phát triểncủa dạ dày, ruột.

2.2.1.3 Đặc điểm về cơ năng điều tiết thân nhiệt

Theo Bùi Hữu Đoàn và cs (2009) [7], Lợn con mới sơ sinh có sự thayđổi rất lớn về điều kiện sống đang ở trong cơ thể mẹ với nhiệt độ ổn định38,50C ra bên ngoài với điều kiện nhiệt độ rất thay đổi tùy theo từng mùakhác nhau

Có điều này do một số vấn đề sau:

- Lông lợn con thưa, lớp mỡ dưới da mỏng nên khả năng giữ nhiệthạn chế

- Lượng mỡ và glycogen dự trữ trong cơ thể thấp nên khả năng cungcấp năng lượng chống lạnh bị hạn chế

- Hệ thần kinh của lợn con chưa phát triển hoàn chỉnh Trung khu điềutiết thân nhiệt ở vỏ não mà não của gia súc là cơ quan phát triển muộn nhất ở

cả hai giai đoạn trong và ngoài thai

- Diện tích bề mặt của cơ thể lợn con so với khối lượng cơ thể cao hơnlợn trưởng thành nên lợn con dễ bị nhiễm lạnh (Đào Trọng Đạt, Phan ThịPhượng, 1986) [5]

Ở điều kiện nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí cao gây ra hiện tượng tăngtoả nhiệt ở lợn con bằng phương thức bức xạ Toả nhiệt theo phương thứcnày, làm cho nhiệt lượng cơ thể mất đi, lợn bị lạnh Đây là điều kiện thuận lợidẫn đến phát sinh bệnh tật, nhất là bệnh đường tiêu hoá

2.2.1.4 Đặc điểm về hệ miễn dịch

Theo Bùi Hữu Đoàn và cs (2009) [7], Lợn con khi mới sinh ra trongmáu hầu như không có kháng thể Song lượng kháng thể trong máu lợn conđược tăng lên rất nhanh sau khi lợn con bú sữa đầu Cho nên người ta nói

rằng ở lợn con khả năng miễn dịch là hoàn toàn thụ động Nó phụ thuộc vàolượng kháng thể hấp thu được nhiều hay ít từ sữa mẹ.

Trong sữa đầu của lợn mẹ có hàm lượng protein rất cao, những giờ đầusau khi đẻ trong sữa có tới 18 – 19% protein Trong đó lượng γ globulinchiếm số lượng rất lớn (34 – 45%) cho nên nó có vai trò miễn dịch ở lợn con

Theo Phùng Ứng Lân (1996) [19], Lợn con mới đẻ trong máu không có

γ globulin nhưng sau khi bú sữa đầu lại tăng lên nhanh chóng do truyền từ mẹsang qua sữa đầu Lượng γ globulin sẽ giảm sau 3 – 4 tuần ở lợn con sau khisinh, rồi đến tuần thứ 5 – 6 lại tăng lên và đạt giá trị trung bình là 65mg/100ml máu Các yếu tố miễn dịch như bổ thể, lyzozyme, bạch cầu đượctổng hợp còn ít, khả năng miễn dịch đặc hiệu của lợn con kém Vì vậy cholợn con bú sữa đầu rất cần thiết để tăng khả năng bảo vệ cơ thể chống lạimầm bệnh nhất là bệnh phân trắng lợn con

Theo Trần Cừ ( 1972) [1], máu thực hiện chức năng sinh lý quan trọngnhư: hô hấp, dinh dưỡng, bài tiết, duy trì cân bằng nước, điều hoà thân nhiệt,bảo vệ máu có chức năng lưu thông nên phản ánh đúng và kịp thời mọi biếnđổi sinh lý xảy ra trong cơ thể

Theo Từ Quang Hiển, Phan Đình Thắm ( 1995) [10], nhất thiết lợn con

sơ sinh phải được bú sữa đầu để có sức đề kháng chống bệnh Trong sữa đầu

có albumin và globulin cao hơn sữa thường, đây là nhân tố chủ yếu giúp cholợn con có sức đề kháng Vì thế cần cho lợn sơ sinh bú sữa trong 3 ngày đầu

và đảm bảo toàn bộ số con trong đàn được bú sữa đầu của lợn mẹ Trong điềukiện bình thường, nếu không cho lợn con bú sữa đầu thì rất khó nuôi

2.2.1.5 Đặc điểm về hệ vi sinh vật đường ruột

Hệ vi sinh vật đường ruột gồm hai nhóm:

-Nhóm vi khuẩn đường ruột – vi khuẩn bắt buộc gồm: E coli,

Salmonella, Shigella, Klesiella, Proteus Trong nhóm vi khuẩn này, người

ta quan tâm nhiều nhất đến trực khuẩn E coli Đây là vi khuẩn phổ biến nhất

hành tinh, chúng có mặt ở mọi nơi và khi gặp điều kiện thuận lợi, các chủng

E coli trở lên cường độc gây bệnh, cấu trúc kháng nguyên của E coli rất

phức tạp Người ta đã phát hiện có ít nhất 170 kháng nguyên O, 80 khángnguyên K, 86 kháng nguyên H và kháng nguyên F

- Nhóm vi khuẩn vãng lai: Chúng là bạn đồng hành của thức ăn, nước

uống vào hệ tiêu hóa gồm: Staphylococcus spp, Streptococcus spp, Bacillus

subtilis Ngoài ra, trong đường tiêu hóa của lợn còn có các trực khuẩn yếm

khí gây thối rữa: Clostridium perfringens, Bacillus sporogenes, Bacillus

asobacterium…

Trong hệ vi khuẩn đường ruột, vi khuẩn E coli là phổ biến nhất và

chúng xuất hiện sớm trong đường ruột của người, động vật sơ sinh, thường ởphần sau của ruột, đôi khi còn thấy ở niêm mạc của nhiều bộ phận trong cơthể (Nguyễn Như Thanh và cs, 2001) [28]

Tiêu chảy ở lợn còn do Salmonella cholerasuis gây ra thường thể hiện

ở 2 dạng là bại huyết và thần kinh Khi mổ khám chúng ta thấy có hiện tượngviêm ruột hoại tử có xuất huyết ở ruột, màng treo ruột, viêm màng ruột, đoạntrước trực tràng phình to

Lợn con mắc bệnh có tỷ lệ chết từ 7 – 10%, nếu không can thiệp kịpthời thì con vật chết rất nhanh và tỷ lệ chết rất cao 80 – 90% (Phạm Sỹ Lăng

và cs, 2003) [18] Trường hợp lợn con bị nhiễm ghép với các vi khuẩn gây

bệnh khác như: Vi khuẩn gây bệnh phó thương hàn (Salmonella) lợn con có

thể chết 100% (Nguyễn Văn Thiện và cs, 2006) [33]

Bệnh PTLC thường xảy ra quanh năm, không theo mùa vụ (Đào TrọngĐạt và cs, 1996) [6]

Ngày nay cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, bệnh đã đượckhống chế phần nào song việc loại trừ nó ra khỏi chăn nuôi tập trung thì còngặp rất nhiều khó khăn không những ở nước ta mà cả những nước có trình độkhoa học tiên tiến trên thế giới

2.2.2.1 Nguyên nhân gây bệnh phân trắng lợn con

* Nguyên nhân nội tại

Do đặc điểm sinh lý lợn con, tất cả cơ quan bộ phận đều phát triển chưahoàn thiện Hơn nữa, lợn con lại có nhu cầu dinh dưỡng và khoáng chất rấtlớn, nếu không được bổ sung đầy đủ thì lợn con sẽ bị suy dinh dưỡng, ănbẩn gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy

Theo Hồ Văn Nam và cs (1997) [20], Khi mới sinh, cơ thể lợn conchưa phát triển hoàn chỉnh về hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch Trong dạ dày lợncon thiếu HCl, do đó pepsinozen tiết ra không được hoạt hóa để chuyển thànhpepsin Khi thiếu men pepsin sữa bị kết tủa dưới dạng cazein không tiêu hóađược bị đẩy xuống ruột già gây rối loạn tiêu hóa, từ đó dẫn tới bệnh và phân

có màu trắng là màu của cazein chưa được tiêu hóa

Theo Đào Trọng Đạt và cs (1996) [6], thì một trong các yếu tố làmcho lợn con dễ mắc bệnh đường tiêu hóa là do thiếu sắt.Khi thiếu sắt, lợncon dễ sinh bần huyết, cơ thể suy yếu, sức đề kháng giảm nên dễ mắcbệnh phân trắng

Theo Trịnh Văn Thịnh (1995) [34], Sắt là yếu tố vi lượng rất cần thiếtcho sinh trưởng và khả năng chống đỡ bệnh tật Ở động vật, 1/2 lượng sắttrong cơ thể nằm ở Hemoglobin, một lượng ít hơn nằm ở Myoglobin và một

số Enzyme Trong quá trình mang thai hoặc sữa đầu của lợn mẹ không đáp

ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng về sắt dễ sinh bần huyết ở lợn con, cơ thể suynhược, không hấp thụ được dinh dưỡng, giảm sức đề kháng và dễ mắc bệnh.

Theo Phạm Ngọc Thạch, Đỗ Thị Nga (2006) [30], Bệnh phân trắng lợncon đã có từ rất lâu và ngày càng phổ biến ở các trạng chăn nuôi tập trung vàcác nông hộ, lợn từ 5 – 25 ngày tuổi dễ mắc bệnh nhất

* Do gia súc mẹ

Lợn mẹ không được nuôi dưỡng đầy đủ khi mang thai cũng như tronggiai đoạn đang nuôi con Nhưng khi cho mẹ ăn quá nhiều thức ăn giàu dinhdưỡng cũng làm ảnh hưởng tới lợn con

Trong thời gian mang thai, lợn nái không tiêm phòng vắc xin chống cácbệnh như: dịch tả, phó thương hàn, Parvovirus thì lợn con sinh ra dễ mắchội chứng tiêu chảy hơn

Trong thời gian nuôi con gia súc mẹ bị mắc một số bệnh như: Viêm vú,viêm tử cung, kém sữa sau khi sinh sẽ lây nhiễm vi khuẩn vào đường tiêuhóa lợn con

Khi nuôi con mà con mẹ động dục trở lại sớm là một nguyên nhân làm

số lượng và chất lượng sữa giảm vì thế bệnh sẽ dễ xảy ra

* Nguyên nhân ngoại cảnh

Nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã có nhận định bệnhphân trắng lợn con xảy ra do nhiều nguyên nhân phối hợp, liên quan đến hàngloạt yếu tố

Qua tài liệu của nhiều tác giả có thể chia thành những nguyên nhân sau:

+ Do điều kiện thời tiết khí hậu

Ngoại cảnh là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức đề kháng của giasúc Khi có sự thay đổi các yếu tố như: nhiệt độ, độ ẩm, độ thoáng khí củachuồng nuôi đều ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe của lợn

Đặc biệt ở lợn con theo mẹ, do cấu tạo, chức năng sinh lý của các hệ cơquan chưa ổn định và hoàn thiện Hệ thống tiêu hóa, miễn dịch, khả năngphòng vệ và hệ thống thần kinh đều chưa hoàn thiện Vì vậy, lợn con là đốitượng chịu tác động của điều kiện ngoại cảnh mạnh nhất bởi các phản ứngthích nghi và bảo vệ của cơ thể còn rất yếu.

Đào Trọng Đạt và cs (1996) [6], Phạm Khắc Hiếu và cs (1998) [11],cũng cho rằng các yếu tố stress lạnh, ẩm ảnh hưởng rất lớn đến lợn sơ sinh,lợn con vài ngày tuổi Trong các yếu tố về tiểu khí hậu thì quan trọng là nhiệt

độ và độ ẩm Độ ẩm thích hợp cho lợn là từ 75 – 85%, việc làm khô và giữ

ấm chuồng nuôi là vô cùng quan trọng

Theo Sử An Ninh (1993) [23], lợn con khi còn ở trong bụng mẹ thìđược bảo vệ rất tốt, nhưng khi mới đẻ ra đã chịu ảnh hưởng trực tiếp của cácyếu tốt bên ngoài đặc biệt là thời tiết như nóng, lạnh, mưa, ẩm ướt kinhnghiệm thực tế chứng minh rằng thời tiết thay đổi đột ngột cụ thể là yếu tốnóng, lạnh, khô, ẩm không ổn định hoặc không thích hợp với yêu cầu sinh lýcủa lợn con đều là nguyên nhân quan trọng gây ra bệnh lợn con ỉa phân trắng

Nếu trong chuồng nuôi không đảm bảo thoáng khí, độ ẩm, tồn đọngnhiều phân, rác, nước tiểu, nhiệt độ trong chuồng tăng cao sẽ sinh ra nhiềukhí có hại như: NH3, H2S… làm lợn con trúng độc thần kinh nặng gây trạngthái stress cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy

* Do chăm sóc, quản lý

Bên cạnh đó việc chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý đàn lợn không tốtcũng ảnh hưởng lớn tới sự xuất hiện của bệnh như lợn con không được bú sữađầu, cắt rốn không đúng kỹ thuật, úm lợn không đảm bảo nhiệt bộ, bổ sungsắt không được thực hiện đầy đủ và đúng kỹ thuật cũng dẫn đến tiêu chảy

Theo Cù Xuân Dần (1996) [3], do sức đề kháng của lợn con là rất yếu

vì vậy rất dễ bị tác động nếu lợn con theo mẹ mà không được nuôi dưỡng tốt

có chế độ ăn uống thích hợp thì chúng rất hay mắc bệnh và đặc biệt là bệnh

phân trắng Muốn biết chế độ nuôi dưỡng của lợn con có thích hợp hay khôngthì cần phải xét hai mặt chủ yếu: Lợn con có được tập cho ăn sớm hay không

và thức ăn bổ sung của lợn có đủ thành phần dinh dưỡng (đạm, khoáng,vitamin ) theo yêu cầu phát triển của lợn con hay không

Theo Nguyễn Thiện và cs (1996) [31], Cơ chế vận động chăn thả đềuđặn và hợp lí sẽ làm tăng cường quá trình trao đổi chất của cơ thể động vậtnói chung Đối với lợn con nó làm tăng sức sống và sức chống đỡ bệnh tật và

bộ máy tiêu hoá cũng hoạt động tốt hơn Mặt khác hoạt động ngoài trời nhờ

có tác dụng của các tia sáng tự nhiên của mặt trời sự tổng hợp vitamin D tiếnhành thuận lợi, xương cốt của lợn con phát triển tốt từ đó làm cho sự pháttriển chung của cơ thể cũng tốt.Thực tế nhiều nơi đã chứng minh sự vận động

và chăn thả có tác dụng rất lớn trong việc ngăn chặn bệnh phân trắng lợn conphát sinh Ở nhiều nơi đã thấy có những đàn lợn con đang bị ỉa phân trắngchỉ cần đem thả ra ngoài cho vận động thì bệnh cũng đã giảm đi rõ rệt cònnếu vừa cho chăn thả vừa dùng thuốc chữa bệnh thì thu được kết quả rất tốt

và nhanh hơn hẳn so với chỉ nhốt trong chuồng rồi đơn thuần chạy chữa.Nhưng phải đảm bảo môi trường vận động sạch sẽ không có mầm bệnhtruyền nhiễm

* Do rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột

Bình thường trong đường tiêu hóa của lợn nói riêng và động vật nóichung luôn có một số lượng vi khuẩn nhất định và chúng không gây bệnh.Nhưng khi hàng rào bảo vệ bị phá vỡ số lượng vi khuẩn tăng lên, làm thay đổi

tỷ lệ các vi khuẩn có trong đường ruột, gây rối loạn tiêu hóa và bệnh xảy ra

+ Escherichia coli (thường được viết tắt là E coli) hay còn được gọi là

vi khuẩn đại tràng là một trong những loài vi khuẩn chính ký sinh trongđường ruột của động vật máu nóng (bao gồm chim và động vật có vú) Vikhuẩn này cần thiết trong quá trình tiêu hóa thức ăn và là thành phần của

khuẩn lạc ruột Sự có mặt của E coli trong nước ngầm là một chỉ thị thường

gặp cho ô nhiễm phân E coli thuộc họ vi khuẩn Enterobacteriaceae và

thường được sử dụng làm sinh vật mô hình cho các nghiên cứu về vi khuẩn

- Hình thái: E coli là một trực khuẩn Gram âm, hình gậy ngắn, kích

thước 2 – 3 x 0,6µm Trong cơ thể có hình cầu trực khuẩn, đứng riêng lẻ đôikhi xếp thành chuỗi ngắn, có lông xung quanh thân nên có thể di động được,không hình thành nha bào, có thể có giáp mô

- Độc tố: vi khuẩn E coli tạo ra 2 loại độc tố: nội độc tố và ngoại độc tố

Ngoại độc tố: là một chất không chịu được nhiệt, dễ bị phá hủy ở 560Ctrong vòng 10 – 30 phút Dưới tác dụng của formon và nhiệt ngoại độc tốchuyển thành giải độc tố Ngoại độc tố có tính thần kinh và gây hoại tử

Nội độc tố: là yếu tố gây độc nằm trong tế bào vi khuẩn và gắn với tếbào vi khuẩn rất chặt Nội độc tố có tính kháng nguyên hoàn toàn, chịu nhiệt

và có khả năng sinh choáng mạch máu

+ Salmonella

Salmonella thuộc họ Enterobacteriaceae Các loại gây bệnh có thể kể

đến như: Salmonella typhimurium, Salmonella cholera và Salmonella

ententidis Đây là những trực khuẩn Gram âm, hiếu khí tùy ý, hầu hết các Salmonella đều có lông xung quanh thân (trừ Salmonella gallinarum và Salmonella pullorum) vì vậy có khả năng di động, không sinh nha bào kích

thước khoảng 0,4 – 0,6 x 2 – 3 µm

- Salmonella lên men glucose có sinh hơi (trừ Salmonella typhi lên

men glucose không sinh hơi) không lên men lactose, indol âm tính, đỏmethylen dương tính, VP âm tính, citrat thay đổi, urease âm tính, H2S dương

tính( trừ Salmonella paratyphi A: H2S âm tính)

- Dễ mọc trên các môi trường nuôi cấy thông thường

- Nhiệt độ phát triển từ 5 – 450C, thích hợp ở 370C, pH thích hợp = 7,6nhưng nó có thể phát triển được ở pH từ 6 – 9 Với pH >9 hoặc < 4,5 vikhuẩn có thể bị tiêu diệt, khả năng chịu nhiệt của vi khuẩn kém: ở 500C trong

1 giờ, ở 700C trong 15 phút và 1000C trong 5 phút

- Ớ nồng độ muối 6 – 8% vi khuẩn phát triển chậm và ở nồng độ muối

là 8 – 19% sự phát triển của vi khuẩn bị ngừng lại (Nguyễn Như Thanh và cs,2001) [28

Hồ Văn Nam và cs (1997) [21] cho rằng: Lợn bị tiêu chảy thì số lượng

E coli và Salmonella tăng lên một cách bội nhiễm Khi các vi khuẩn gây bệnh

phát triển quá mạnh thì sẽ gây mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột gây rahiện tượng loạn khuẩn

Đoàn Thị Kim Dung (2004) [2], cho biết khi lợn bị tiêu chảy số loại vikhuẩn và tổng số vi khuẩn hiếu khí trong 1 gam phân tăng lên so với lợnkhông bị tiêu chảy

Nguyễn Như Thanh và cs (2001) [28], ở bệnh phân trắng lợn con tác

nhân gây bệnh chủ yếu là E coli, ngoài ra có sự tham gia của Salmonella và thứ yếu là Proteus, Streptococcus.

2.2.2.2 Cơ chế sinh bệnh

Theo Phạm Khắc Hiếu và cs (1998) [11], Bệnh có liên quan đến trạngthái stress như thời tiết lạnh ẩm hay nóng ẩm đột ngột, thức ăn cho lợn mẹthay đổi bất thường về lượng đạm, chất béo, chất khoáng và vitamin

Theo Phạm Ngọc Thạch (2006) [29], Cơ chế sinh bệnh: đầu tiên dạ dàygiảm tiết dịch vị, nồng độ HCl giảm, làm giảm khả năng diệt trùng và khảnăng tiêu hóa protein Khi độ kiềm trong đường tiêu hóa tăng cao tạo điềukiện cho các vi khuẩn trong đường ruột phát triển mạnh, làm thối rữa các chấtchứa trong đường ruột và sản sinh nhiều chất độc Những sản phẩm trên kíchthích vào niêm mạc ruột làm tăng nhu động ruột, con vật sinh ra ỉa chảy Khibệnh kéo dài, con vật bị mất nước (do ỉa chảy) gây nên rối loạn trao đổi chấttrong cơ thể như nhiễm độc toan hoặc mất cân bằng các chất điện giải, làmcho bệnh trở nên trầm trọng, gia súc có thể hết

Hồ Văn Nam và cs (1997) [21], cho biết: quá trình rối loạn càng trầmtrọng hơn khi vi sinh vật trong ống tiêu hóa ở trạng thái mất cân bằng Những

vi khuẩn có hại phát triển mạnh, vi khuẩn lên men gây thối rữa phát triểnnhanh chóng Song song với sự phát triển về số lượng vi khuẩn thì lượng độc

tố tiết ra cũng tăng hơn nhiều Độc tố này vào máu quá nhiều sẽ làm rối loạn

cơ năng giải độc của gan và quá trình lọc thải của thận

Đào Trọng Đạt (1986) [5], khi lợn con tiêu chảy nhiều sẽ bị mất nước,rối loạn cơ năng giải độc của gan và quá trình lọc thải của thận

2.2.2.3 Triệu chứng và bệnh tích của bệnh

* Triệu chứng

Theo Hoàng Văn Tuấn (1998) [37], Bệnh xảy ra ở tất cả các lứa tuổinhưng hay gặp nhất là ở lợn con theo mẹ và lợn sau cai sữa Lợn con có thểmắc bệnh rất sớm, ngay ngày đầu tiên sau khi sinh, thường mắc nhiều nhất làsau khi sinh vài ngày

Triệu chứng điển hình: Con vật khát nước, tính đàn hồi của da giảm, mắtlõm sâu, thở nhanh, sâu, nhịp tim nhanh, ít đái Theo Phạm Ngọc Thạch và cs(2006) [30], trong 1 – 2 ngày đầu mắc bệnh, lợn vẫn bú và chạy nhảy nhưthường Phân táo như hạt đậu xanh, nhạt màu Sau đó phân lỏng dần, có màuvàng hoặc hơi trắng, có bọt và chất nhầy, mùi tanh khắm Con vật có bú hoặc bỏ

bú, lông xù và dựng, da nhăn nheo, nhợt nhạt, đuôi khoeo dính đầy phân

Bệnh thường gặp 3 thể:

- Thể quá cấp tính: Lợn tiêu chảy rất mạnh và có thể chết sau 6 – 20giờ kể từ khi bỏ bú Lợn bỏ bú hoàn toàn, đi đứng siêu vẹo, loạng choạng, haynằm bẹp một chỗ, co giật rồi chết Thể này rất ít gặp

- Thể cấp tính: Lợn ỉa chảy nặng, mất nước, mất điện giải rồi chết sauvài ngày mắc bệnh Thể cấp tính hay gặp trong thực tế

- Thể mãn tính: Thường gặp ở lợn từ tập ăn đến lúc cai sữa Con vật ỉachảy liên miên, phân lúc lỏng, lúc sền sệt, có mùi rất khó chịu, lợn gầy còm,lông xù Nếu bệnh kéo dài không được cứu chữa hiệu quả thường dẫn tới bịviêm dạ dày, ruột rồi chết

0* Bệnh tích:

Theo Tạ Thi Vịnh (1996) [40]: Khi lợn chết, xác gầy, thân sau bê bếtphân Mổ khám thấy bên trong dạ dày giãn rộng, chứa đầy sữa đông vónkhông tiêu Ruột non căng phồng chứa đầy hơi với những đám xuất huyết ởthành ruột Chất chứa trong ruột lẫn máu, hạch lâm ba ruột tụ huyết Các cơquan khác như phổi, gan, thận ít biến đổi

Theo dõi trên đàn lợn thực nghiệm quan sát được: Lợn chết ở thể cấptính và mãn tính khi mổ khám thấy dạ dày tích thức ăn không tiêu hóa, lổnnhổn bọt khí Phổi có viêm dưới thùy hoành, niêm mạc dạ dày lác đác có đámsung huyết, sưng, dễ bong tróc, có nốt loét Niêm mạc ruột non sưng dày cónhiều đám xuất huyết Hạch lâm ba sưng, mềm, có hoại tử, gan có nốt hoại tử,túi mật căng

Là dùng các vi khuẩn có lợi để phòng trị bệnh Các nhóm vi khuẩn

thường dùng là Bacillus subtilis, Colibacterium, Lactobacillus Các vi khuẩn

này khi được đưa vào đường tiêu hóa của lợn sẽ có vai trò cải thiện tiêu hóathức ăn, lập lại cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột ức chế và khống chế visinh vật có hại

Xí nghiệp thuốc thú y đã sản xuất sản phẩm Subtillis, Viện Thú y quốcgia đã chế thành công chế phẩm men tiêu hóa Biolacty cho hiệu quả tốt

* Phòng bệnh bằng thuốc hóa học trị liệu

Trần Minh Hùng và cs (1983 – 1993) [12] đã nghiên cứu chế phẩmDextran – Fe bổ sung cho lợn con, phòng bệnh thiếu máu suy dinh dưỡng và cácbệnh đường tiêu hóa tăng sức đề kháng cho con vật.

* Phòng bằng vắc xin

Phòng bệnh bằng vắc xin được coi là biện pháp hữu hiệu nhất để phònghầu hết các bệnh hiện nay Nhưng theo Đào Trọng Đạt và cs (1996) [6], do

E coli có nhiều type kháng nguyên khác nhau nên việc chế vắc xin E coli

gặp những khó khăn nhất định và việc chế một loại vắc xin E coli để phòng

cho lợn ở nhiều địa phương đem lại hiệu quả phòng bệnh không cao

* Phòng bệnh bằng biện pháp nuôi dưỡng, chăm sóc, quản lý

Bệnh PTLC chịu ảnh hưởng rất lớn của ngoại cảnh, điều kiện nuôidưỡng, chăm sóc, quản lý vì vậy việc cải thiện tình hình chăn nuôi sẽ gópphần không nhỏ trong việc phòng bệnh

Có một trong số tác giả cho rằng việc giữ gìn chuồng trại sạch sẽ, kín

ấm vào mùa đông, xuân đồng thời khô ráo, chống ẩm ướt sẽ phòng bệnh hiệuquả cao

Cần chăm sóc cho lợn mẹ đầy đủ chất dinh dưỡng, tiêm phòng đầy đủđảm bảo cho con sinh ra khỏe mạnh, sức đề kháng cao Cần chú ý cho lợn contập ăn sớm, có bổ sung đầy đủ các loại khoáng vi lượng để lợn thích nghidần với điều kiện mới

2.2.2.5 Điều trị bệnh

* Điều trị bằng kháng sinh:

Kháng sinh có vai trò quan trọng thú y Tuy nhiên trong nhừng nămgần đây, việc sử dụng kháng sinh điều trị bệnh PTLC tỏ ra kém hiệu lực do vi

khuẩn E coli và Salmonella có tỷ lệ kháng thuốc cao (Bùi Thị Tho, 1996)

[35] Cũng theo tác giả, kháng sinh dùng trong điều trị bệnh cho kết quả rấtkhác nhau ở các địa phương khác nhau Tại một địa phương nếu một loại

kháng sinh nào đó được dùng một thời gian dài thì hiệu lực điều trị sẽ giảmdần theo thời gian.

Theo kết quả nghiên cứu của Tô Thị Phượng (2006) [25], kháng sinhEnrofloxacine dùng điều trị tiêu chảy ở lợn cho kết quả cao 85,16% và 81,03% ởlợn 1 – 21 ngày tuổi Khi kết hợp hai loại kháng sinh này với chế phẩm sinh họcMicrocin để điều trị cho tỷ lệ khỏi bệnh cao hơn 93,33% và 91,94%

* Điều trị bằng đông dược

Bùi Thị Tho và cs (2009) [36], trong dân gian còn có một số bài thuốctrị tiêu chảy cho lợn có hiệu quả đó là:

Lá cây sài đất (200g) + lá ổi (l00g) cho vào 1 lít nước, sắc lấy 300ml,cho uống ngày 2 lần

Búp ổi, lá bạc thau, cây cỏ sước, lá Bách bệnh (Hoàng Ngọc), lá mơ.Chọn 1 trong các thứ trên, lấy 1 – 3 nắm (150 – 200g) cho ăn sống hoặcgiã nước cho uống

Một nắm búp ổi (50 – 60g) sao vàng hạ thổ sắc cho uống 2 lần trong

ngày, mỗi lần Vi – 1 bát.

Nước chè xanh (chè búp) đặc 1 lít + 8 thìa đường + 1 thìa muối (thìacanh) mỗi lần cho 100 – 200 ml Có thể lấy 1 – 2 quả hồng xiêm xanh tháimỏng, sao vàng hạ thổ, sắc nước cho uống 2 – 3 lần trong ngày

* Điều trị bằng các chế phẩm sinh học

Các chế phẩm sinh học không chỉ được dùng để phòng bệnh mà cònđược sử dụng để điều trị bệnh cho hiệu quả tốt Các chế phẩm sinh học đãđược sử dụng điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn như: Sử dụng chế phẩm E.M1 30%điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con có tác dụng điều trị tương đương điều trịkháng sinh (Nguyễn Thị Hồng Lan, 2007) [15]

2.2.3 Một số loại thuốc dùng trong điều trị bệnh phân trắng lợn con tại trang trại

2.2.3.1 Nor – 100

- Thành phần mỗi ml chứa: Norfloxacin 10%

- Cơ chế tác dụng:

Quinolone (Flumequin, Norfloxacin, Enrofloxacin, Ciprofloxacin, Difloxacin,Marbofloxacin, Ofloxacin ) là nhóm kháng sinh nhân tạo gồm nhữngdẫn xuất của quinolein Quinolone đầu tiên (axit nalidixic) có phổkháng khuẩn hẹp (tác dụng trên vi khuẩn Gram âm), được sử dụng vào nhữngnăm 1960 Quinolone được fluor hóa gọi là fluoroquinolone đã được đưavào sử dụng trong lâm sàng vào những năm 1970 Fluoroquinolone có phổkháng khuẩn rộng, tác dụng trên cả vi khuẩn Gram âm và Gram dương.Kháng sinh nhóm này phân bố đồng đều cả trong dịch nội và ngoại bào,phân bố hầu hết các cơ quan: phổi, gan, mật, xương, tiền liệt tuyến, tửcung, dịch não tủy và qua được hàng rào nhau thai Fluoroquinolone bàithải chủ yếu qua đường tiết niệu ở dạng còn nguyên hoạt chất và tái hấp thuthụ động ở thận

Trong các cơ chế tác động của kháng sinh lên vi khuẩn thì cơ chế tácđộng của fluoroquinolone là ức chế tổng hợp axit nucleic Sự nhân đôi DNA bắt đầu bằng phản ứng tách chuỗi DNA ra làm hai, mỗi bên là một khuôn đểgắn nucleotid thích hợp theo nguyên tắt bổ sung

Enzyme DNA polymerase xúc tác sự tổng hợp các liên kết giữa cácnucleotid; enzyme DNA gyrase nối các DNA trong quá trình tổng hợp và tạothành các vòng xoắn Quinolone (axit nalidixic và các fluoroquinolone) ứcchế mạnh sự tổng hợp DNA trong giai đoạn nhân đôi do ức chếenzyme DNA gyrase Cơ chế tác động này hiệu quả trên cả vi khuẩnGram dương và Gram âm Nhưng cũng có thể do cơ chế ức chế tổng hợp axitnucleic này mà kháng sinh nhóm fluoroquinolone được cho là có nguy cơ gâyđột biến gene, gây sẩy thai khi sử dụng cho động vật mang thai, và khuyếncáo là không nên sử dụng kháng sinh nhóm fluoroquinolone cho động vậtmang thai, động vật sinh sản và làm giống

- Công dụng:

Điều trị cho lợn mắc bệnh tiêu chảy, thương hàn và phó thương hàn

- Cách dùng:

Tiêm bắp thịt Dùng liên tục trong 3 – 5 ngày Lợn con, chó mèo: 1ml/ 5 – 7kgTT/ ngày

Lợn, trâu, bò: 1ml/8 – 10kg TT/ngày

2.2.3.2 Nova – Amcoli

- Thành phần mỗi ml chứa: Ampicillin 10mg

- Cơ chế tác dụng:

Ampicillin (Anh ngữ: Ampicillin; Pháp ngữ: Ampicilline) là kháng

sinh phổ rộng thuộc nhóm Betalactam, tức là nhóm kháng sinh có cấutrúc phân tử gồm khung Beta – lactame, trên đó có các nhóm trí hoán Cùngtrong nhóm Betalactam với Ampicillin, còn có các loại thuốc kháng sinhkhác là: Penicillin, Amoxycillin, Augmentin, Unacyl, Cloxacillin, Oxacillin,

Ampicillin thực chất là một penicillin bán tổng hợp nhóm A cóhoạt phổ rộng với nhiều chủng vi khuẩn gram (+) và vi khuẩn gram (-).Ampicillin có tác dụng chống lại những vi khuẩn mẫn cảm gây nhiễm khuẩnđường hô hấp, dẫn mật, tiêu hoá, tiết niệu, một số bệnh ngoài da như viêm bì

có mủ, áp – xe, đầu đinh, viêm tai giữa, bàng quang và thận

Ampicilin là một kháng sinh tương tự Penicilin tác động vào quá

trình nhân lên của vi khuẩn, ức chế sự tổng hợp mucopeptid của thành tếbào vi khuẩn

Để đạt được hiệu quả, Ampicilin phải thấm qua thành tế bào và gắn

với các protein Các protein gắn Ampicilin chịu trách nhiệm nhiều bước trongquá trình sinh tổng hợp của thành tế bào và có mặt trong hàng trǎm đếnhàng nghìn phân tử trên một tế bào vi khuẩn Các protein gắn Ampicilin rấtkhác nhau giữa các chủng vi khuẩn Các kháng sinh Beta – lactam cản trởviệc tổng hợp thành tế bào qua trung gian PBP, cuối cùng dẫn đến ly giải tếbào Sự ly giải diễn ra qua trung gian là các enzym tự ly giải thành tế bào vi

khuẩn (ví dụ: các autolysin) kháng sinh Beta – lactam gây cản trở bằng mộtchất ức chế autolysin

Tính kháng với các Ampicilin có được phần lớn là nhờ sản sinh

Betalactam Để khắc phục điều này, người ta đã tạo ra một số chất ức chếBetalactamase: axit clavulanic và sulbactam Các hợp chất này cũng làcác phân tử Beta – lactam nhưng bản thân chúng ít hoặc không có hoạttính kháng khuẩn

Chúng làm bất hoạt enzym Beta – lactam bằng cách gắn vào vị tríhoạt động của enzym Trong quá trình đó, chúng bị phá huỷ ; vì vậy, chúngcòn được gọi là các ức chế "tự sát" Việc bổ sung chất ức chế, như: axitClavulanic hoặc Sulbactam, sẽ tái lập hoạt tính của Ampicilin chống lại visinh vật sản sinh Beta – lactamase Tuy nhiên, các cơ chế khác với sản sinh

Beta – lactam có vẻ là trung gian tạo ra tính kháng của Staphylococcus aureus

Lợn, trâu, bò: 1ml/5 – 10kg TT/ngày

2.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Bệnh phân trắng lợn con là bệnh phổ biến ở lợn con theo mẹ, nó gâyảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng đàn lợn và gây thiệt hại không nhỏ

về kinh tế Bệnh có mặt ở mọi nơi trên thế giới, từ chăn nuôi hộ gia đình đếnchăn nuôi trang trại lớn Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu nước ngoài vềbệnh phân trắng lợn con

Theo Purvis G.M và cs (1985) [46], cho rằng: Phương thức cho ănkhông phù hợp là nguyên nhân quan trọng gây tiêu chảy ở lợn.

Theo Pensaert M.B de Bouck P.A (1978) [45], Nguyên nhân chủ yếu

là do stress lạnh ẩm Khi các tác nhân stress tác động vào cơ thể dễ gây ra cơ chế bệnh lý làm mất thăng bằng, giảm khả năng thích nghi của cơ thể với điều kiện ngoại cảnh, tạo điều kiện phát sinh bệnh

Niconxki V.V (1971) [44], đã nhấn mạnh “Khi cơ thể gia súc non bịlạnh kéo dài sẽ làm giảm phản ứng miễn dịch, giảm số lượng bạch cầu và tácdụng thực bào, giảm khả năng diệt trùng của máu do đó gia súc dễ bị vikhuẩn tấn công”

Theo Dor Ercherich (1857 – 1901) [49], đã phát hiện ra: vi khuẩn E.

coli thuộc họ Enterrobacteriaceae là vi khuẩn có mặt thường xuyên trong

đường ruột của động vật nhưng nó cũng là một trong những tác nhân gâybệnh phân trắng lợn con

Theo Jones (1976) [43], khả năng bám dính của vi khuẩn là yếu tố vôcùng quan trọng để thực hiện bước đầu của quá trình gây bệnh Trong quátrình liên kết đòi hỏi vi khuẩn phải có khả năng di động

Pairbrother J.M và cs (1992) [42], cho biết độc tố Enterotoxin do E.

coli sinh ra Enterotoxinogenic Escherichia coli (ETEC) gây ỉa chảy trầm

trọng cho lợn con sơ sinh từ 1 – 4 ngày tuổi

Salmon và Smith (1885) [50], đã phát hiện ra: vi khuẩn Salmonella, nó

có nhiều type khác nhau, nhiều biến chủng gây bệnh cho lợn và gia súc ở cácthể khác nhau đặc biệt là lợn con bị bệnh đường tiêu hóa, trong đó phải kể đến

vai trò của Salmonella cholerae suis gây bệnh thể cấp tính.

Nghiên cứu của Smith.R.A và cs (1996) [47], cho thấy: sản xuất vắc

xin E coli phòng bệnh phân trắng cho lợn tốt nhất được phân lập từ bệnh

phẩm của lợn bệnh ở tuổi dưới 14 ngày

Akita E M và cs (1993) [41], đã nghiên cứu sản xuất kháng thểđặc hiệu qua lòng đỏ trứng gà dùng trong phòng và chữa bệnh tiêuchảy ở lợn con.

2.3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Trong những năm gần đây, nước ta cũng có nhiều công trình nghiêncứu về bệnh phân trắng lợn con như:

Theo tác giả Trương Lăng (2000) [16], cho biết: Tỷ lệ mắc bệnh lợn conphân trắng từ 25 – 100%, tỷ lệ chết trên 70%

Theo Nguyễn Như Thanh và cs (2001) [28], thì bệnh phân trắng lợncon là một hội chứng hay nói cách khác là một trạng thái lâm sàng rất đadạng, đặc biệt là dạng viêm dạ dày ruột, tiêu chảy và gầy sút nhanh Tác nhân

gây bệnh chủ yếu là E coli, ngoài ra có sự tham gia của Salmonella và vai trò thứ yếu là Proteus, Streptococcus.

Lê Văn Năm và cs (1998) [22], cho rằng: Bệnh tiêu chảy ở lợn con chủ

yếu là do trực khuẩn E coli gây ra Ngoài ra, còn một số yếu tố khác như thiết

lợn chuồng trại bẩn, sữa đầu ít, chăm sóc nuôi dưỡng nái chửa không đúng kỹthuật, bất lợi về thời tiết

Theo Trần Văn Tường, Nguyễn Quang Tuyên (2000) [39], cho rằng: Tác

nhân gây bệnh chủ yếu là vi khuẩn E coli Dựa vào cấu trúc kháng nguyên người ta xác định được vi khuẩn E coli gồm 28 type, trong đó có 8 chủng hay

gây bệnh là O55B5, O111B4, O86B5, O26B6, O127B8, O128B12, 145 và 408

Phạm Thế Sơn và cs (2008) [26] đã nghiên cứu hệ vi khuẩn đường ruột

ở lợn khỏe và tiêu chảy cho thấy lợn cả hai trạng thái đều có 6 loại vi khuẩn

thường gặp E coli, Salmonella, Klebsiella, Staphylococcus, Bacillus,

Subtilisvaf, Chlostridium perfringens.

Theo Nguyễn Bá Hiên và cs (2001) [9], gia súc mắc hội chứng tiêu

chảy, số lượng của 3 loại vi khuẩn: Salmonella, E coli, Clostridium

perfringens tăng lên từ 2 – 10 lần so với số lượng của chúng ở gia súc khỏe

mạnh Hơn nữa tỷ lệ của các chủng mang yếu tố gây bệnh và sản sinh độc tốcũng tăng cao

Đào Trọng Đạt và cs (1996) [6], cho rằng E coli có mặt thường xuyên

trong đường ruột của lợn Bình thường chúng không gây bệnh nhưng khi có

cơ hội sẽ nhân lên một cách nhanh chóng, tăng cường động lực, làm rối loạn

hệ vi khuẩn đường ruột và gây ra bệnh

Theo Lý Thị Liên Khai (2001) [14], đã phân lập và xác định độc tố ruột

của các chủng E coli gây bệnh tiêu chảy ở lợn Tác giả cho rằng các chủng

K88 sinh độc tố ruột LT và ST; K99 và 987P sinh độc tố ruột ST trở nên rất độckhi sức đề kháng của vật chủ giảm; gây tiêu chảy ở lợn con đang bú mẹ, phổbiến ở 1 đến 2 tuần tuổi

Trần Thị Hạnh và Đặng Xuân Bình (2002) [6], đã công bố: Lợn con

theo mẹ phân lập được E coli và Cl.perfringens ở hầu hết các cơ quan phủ tạng, trong đó sự có mặt của E coli luôn chiếm một tỷ lệ cao và rất phổ biến,

vi khuẩn yếm khí Cl.Perfringens chỉ được phát hiện ở gan và ruột non với một tỷ lệ khá cao Khi sử dụng các chế phẩm E coli – sữa Cl.Perfringens –

toxid trong quy trình phòng bệnh tiêu chảy lợn con, kết quả bước đầu cho

thấy có tác dụng và hiệu quả rất rõ rệt

Trịnh Quang Tuyên (2005) [38], qua nghiên cứu cho rằng: Tỷ lệ nhiễm

vi khuẩn môi sinh trong các trại chăn nuôi tập trung cao và liên quan đến tình

hình dịch bệnh của đàn lợn Trong đó E coli có tỷ lệ nhiễm từ 28,5% đến 44,1%, Staphylococcus spp 29,8% đến 38,9%, Streptococcus spp từ 24,3%

đến 41,3% Giảm xuống khi cơ sở chăn nuôi được cải tạo chuồng trại vànguồn nước cấp