Sáng kiến kinh nghiệm: Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5A Trường tiểu học TT Hương Sơnhọc tốt môn tập làm văn

Phân môn Tập làm văn trong chương trình lớp 5 có rất nhiều thể loại, sángkiến này tôi đi nghiên cứu kỹ thể loại văn miêu tả trong chương trình tập làm vănlớp 5 với hi vọng sẽ giúp học si

m CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập- Tự do- Hạnh phúc

BÁO CÁO NỘI DUNG SÁNG KIẾN

Họ tên tác giả: Nguyễn Thị Vân Anh

Trình độ chuyên môn: Đại học tiểu học

Chức vụ: Giáo viên – Chủ tịch công đoàn

Đơn vị công tác: Trường tiểu học TT Hương Sơn- huyện Phú Bình.

1 Lĩnh vực áp dụng của sáng kiến:

Sáng kiến kinh nghiệm "Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5A học tốt môn

tập làm văn” thuộc lĩnh vực chuyên môn Tiểu học, môn Tiếng Việt, phân môn Tậplàm văn

Phân môn Tập làm văn trong chương trình lớp 5 có rất nhiều thể loại, sángkiến này tôi đi nghiên cứu kỹ thể loại văn miêu tả trong chương trình tập làm vănlớp 5 với hi vọng sẽ giúp học sinh lớp 5 đặc biệt là học sinh lớp 5A mà tôi đangchủ nhiệm và giảng dạy học tốt hơn môn tập làm văn

2 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến:

Trong chương trình Tiểu học môn Tiếng Việt là môn học chiếm vị trí quan

trọng, chiếm thời lượng nhiều nhất so với các môn học khác Trong đó phân môn Tập làm văn lại chiếm thời lượng nhiều trong môn Tiếng Việt Vì vậy, việc dạy tập làm văn có vai trò hết sức cần thiết và là nền tảng để học sinh học tốt các môn học khác và được nhiều thầy cô giáo quan tâm

Học sinh tiểu học ngay từ lớp 1,2,3 đã được học được tiếp xúc với nhiều loại vănbản khác nhau có nội dung gần gũi với cuộc sống và kỹ năng giao tiếp của các emvới cộng đồng Tuy nhiên chương trình mới chuyển tải sự thay đổi cả về nội dung

và kỹ năng rèn luyện đến hình thức biện pháp và quy trình lên lớp Là giáo viênnhất là giáo viên trực tiếp giảng dạy lớp 5, lớp cuối cùng của bậc tiểu học không ai

tránh khỏi những băn khoăn Trăn trở là làm thế nào để giúp học sinh rèn luyện tốt

kỹ năng làm văn

Qua thực tế 14 năm giảng dạy lớp 5 tại Trường Tiểu học TT Hương Sơn tôinhận thấy học sinh làm văn tốt chiếm tỉ lệ chưa cao Tôi thầm hỏi: Tại sao học sinhgiỏi văn ít ỏi như vậy? Trong khi Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ của chúng ta, chúng taluôn tự hào Tiếng Việt ta phong phú, giàu hình ảnh, đa dạng về nghĩa, có sức biểucảm sâu sắc Nhưng một thực tế làm buồn lòng cho thầy cô giáo chúng tôi vì họcsinh giỏi văn còn khiêm tốn Trường tiểu học TT Hương Sơn là trường đã nhiềunăm giành lá cờ đầu của bậc tiểu học trong toàn huyện mà số lượng học sinh giỏivăn cũng chưa được nhiều đặc biệt là học sinh lớp 5A mà tôi đang trực tiếp giảngdạy các em làm văn cũng chưa được tốt Khi chấm bài tập làm văn, tôi nhận thấy

đa số học sinh đã biến các bài văn miêu tả thành văn kể, liệt kê một cách khô khan,nghèo nàn về từ, diễn đạt rườm rà tối nghĩa, câu văn miêu tả chưa hay, bài viếtthiếu sự hấp dẫn người đọc , người nghe Học sinh xác định yêu cầu của đề bài cònsai hay dùng từ đặt câu chưa đúng

Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy, học môn tập làm văn ở trườngtiểu học? Câu hỏi này lâu nay đã làm bao thế hệ thầy cô phải trăn trở suy nghĩ tìmlời giải Xuất phát từ yêu cầu quan trọng của môn học và từ thực tế học sinh làđộng lực để tôi nghiên cứu và chọn viết đề tài:

“ Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5A Trường tiểu học TT Hương Sơn học tốt môn tập làm văn”

3 Mô tả nội dung của sáng kiến:

3.1 Tính mới:

Như chúng ta đã biết tiểu học là bậc học nền tảng, nó góp phần tạo dựng nênnhân cách con người và là động lực thúc đẩy để chúng ta tiếp tục bước vào các cấphọc tiếp theo Các môn học trong trường Tiểu học đều có vị trí quan trọng khácnhau Chúng có những nét riêng biệt nhưng đồng thời cũng có mối quan hệ tươngtrợ lẫn nhau trong việc xây dựng nên nội dung giáo dục Môn học có khối lượng

kiến thức và thời lượng học nhiều nhất là môn Tiếng Việt Môn Tiếng Việt ở bậcTiểu học có nhiệm vụ hình thành những năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh.Năng lực hoạt động ngôn ngữ thể hiện trong bốn dạng hoạt động tương ứng vớichúng là bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết.

Đặc biệt là phân môn tập làm văn đây là phân môn rèn cho học sinh có thểtrình bày bằng văn bản một cách rõ ràng hay trình bày bằng ngôn ngữ nói một cáchlưu loát Để có được những kỹ năng này theo tôi cần phải cung cấp cho học sinhngay từ khi các em bước vào cấp học cụ thể qua các tiết học văn vì vậy trong cáctiết học văn tôi đặc biệt quan tâm đến việc rèn cho các em các kỹ năng cần thiếttrang bị cho các em những kiến thức cơ bản giúp các em có thể cảm thụ sâu sắccảnh vật mình miêu tả

Với nguyện vọng giúp học sinh lớp 5A có được những kỹ năng cơ bản khi học tậplàm văn ngay từ đầu năm học sau khi nhận lớp tôi đã tiến hành điều tra thực trạngviệc học văn và viết văn miêu tả của học sinh lớp tôi

đó mới miêu tả đúng trọng tâm bài Việc tiếp theo cũng rất quan trọng đó là các emphải biết phân biệt từng dạng bài văn, đặc điểm từng thể loại

Đặc biệt khi chấm bài văn giáo viên cần chỉ ra được ưu nhược điểm cụ thể củahọc sinh rõ ràng từng lỗi sai,có thể cho học sinh khác phát hiện lỗi của bạn mình đó

dụng cách tìm và phát hiện lỗi cũng như câu văn đọan văn hay của bạn bằng cáchcho các em học nhóm khoảng từ 2 đến 4 học sinh cùng nhau đọc và phân tích bàivăn của bạn trong giờ trả bài Cách làm này tôi thấy đạt hiệu quả rất tốt việc họcsinh đã phát hiện ra lỗi của bạn thì mình cũng sẽ không mắc lỗi này nữa.

Việc trình bày bài văn cũng là khâu quan trọng thể hiện học sinh hiểu bài haykhông? Có miêu tả được không ? Trình bày được bài văn hoàn chỉnh với đầy đủcác yếu tố cần thiết phải đạt được là thành công lớn của người viết Do vậy trongquá trình dạy học tôi cũng rất chú ý đến việc rèn cho học sinh những kỹ năng này.Trong qua trình nghiên cứu sáng kiến này bản thân tôi tự mình tìm tòi và ứng dụngnhững biện pháp đó vào bài dậy của mình và thấy được những kết quả tốt hơnnhiều, và cũng thấy được mình đã tạo cho các em có hứng thú học văn đây là thànhcông bước đầu của sáng kiến này

3.2 Tính khoa học:

Tập làm văn là phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo cao, tổng hợp các kiến

thức kỹ năng từ tập đọc, kể chuyện, chính tả đến luyện từ và câu….để có thể viếtđược một bài văn Theo quan điểm tích hợp các phân môn được tập hợp lại xungquanh chủ điểm và các bài đọc Nhiệm vụ cung cấp kiến thức và rèn luyện kỹ nănggắn bó chặt chẽ với nhau Như vậy muốn dạy - học có hiệu quả tập làm văn miêu tảnhất thiết người giáo viên phải dạy học và hướng dẫn học sinh học tốt các môn họctập đọc, kể chuyện, chính tả, luyện từ và câu vì trong các bài đọc, các câu chuyện,hay trong các bài luyện từ và câu thường xuất hiện các đoạn văn, khổ thơ có nộidung miêu tả rất rõ về cảnh vật con người

Do vậy bài tập làm văn cần có tính sáng tạo nếu không sẽ trở nên khô cứng,hoặc mang tính góp nhặt của người khác, nội dung bài văn sẽ không hồn nhiên,trong sáng mới mẻ để tạo sức hấp dẫn cho người đọc người nghe

Chất lượng của bài văn là chất lượng của cảm thụ văn học của các kỹ năngnghe, nói, đọc, viết tiếng mẹ đẻ cho nên cả thầy cô và các em học sinh phải dạy vàhọc tích cực, nghiêm túc, hiệu quả mới mong nâng cao một cách bền vững chất

lượng môn Tiếng Việt, đặc biệt là tập làm văn ở lớp cuối cấp bậc tiểu học Trang bịcho các em những kiến thức cơ bản chuẩn bị cho cấp học tiếp theo, chính vì vậyviệc hình thành và rèn luyện kỹ năng viết văn cho học sinh là một yêu cầu rất cầnthiết.

Phân môn tập làm văn góp phần rèn luyện cho hoc sinh các kỹ năng sử dụngTiếng Việt nghe, nói, đọc, viết Bên cạnh đó thông qua học tập làm văn học sinh cóđiều kiện tiếp cận vẻ đẹp của con người, của thiên nhiên qua các bài văn, đoạn vănđiển hình Khi phân tích đề văn học sinh lại có dịp hướng tới cái chân, thiện, mỹđược định hướng trong các đề bài Những kiến thức đó dã làm nảy nở tình cảm yêumến, gắn bó với thiên nhiên với con người và những việc xung quanh các em giúpcho tâm hồn tình cảm của các em thêm phong phú

Dạy tập làm văn lớp 5 phải đảm bảo mục tiêu yêu cầu cần đạt về kiến thức kỹnăng của chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học theo chuẩn kiến thức kỹnăng của từng môn học và phù hợp độ tuổi, trình độ học tập của học sinh trong lớp

Đó là những nhân tố quan trọng góp phần mở rộng vốn sống rèn luyện tư duy bồidưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mỹ hình thành nhân cách tốt đẹp của các em

3.3 Tính thực tiễn:

I CƠ SỞ THỰC TIỄN:

1 Thực trạng của học sinh

Năm học 2013 - 2014 tôi được Ban giám hiệu Nhà trường phân công chủ nhiệm và

giảng dạy lớp 5A..

* Tổng số học sinh: 35 em Trong đó : Nam: 16 em ; Nữ: 19 em

Dân tộc: 4 em Khuyết tật: 1 em

Qua kết quả thi khảo sát đầu năm

* Tôi thống kê được chất lượng học phân môn Tập làm văn như sau:

TSHS SLGIỎITL SLKHÁTL TRUNG BÌNHSL TL SLYẾUTL

Nhìn bảng thông kê cho thấy các em học văn còn có nhiều hạn chế mặc dùcác thể loại văn miêu tả đồ vật, cây cối, con vật các em đã được học từ lớp 4 nhưngkết quả cho thấy có nhiều em còn yếu về tập làm văn dẫn đến chất lượng mônTiếng Việt của lớp còn thấp

Cũng như tất cả các trường tiểu học khác, trường Tiểu học Thị trấn HươngSơn cũng có hoạt động chủ đạo là hoạt động giáo dục với mục tiêu nâng cao chấtlượng dạy học mà đối tượng của hoạt động dạy học là học sinh Học sinh lớp 5A

mà tôi phụ trách và tìm hiểu có đến 85% học sinh gia đình thuần nông Đây là 1trong những ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập của các em Qua việc điều trathực trạng tôi đã thấy được những nguyên nhân, hạn chế mà học sinh thường gặp

* Những sai lầm mà học sinh thường mắc khi làm văn:

- Nhiều em khi viết văn còn liệt kê, kể lể dài dòng, diễn đạt vụng về, lủng củng,khi miêu tả chưa biết miêu tả kĩ một vài chi tiết cụ thể nổi bật

- Học sinh chưa xác định được trọng tâm đề bài yêu cầu

- Đa số học sinh tỏ ra lúng túng khi làm bài, do vốn từ ngữ của các em còn nhiềuhạn chế, chưa biết cách mở rộng câu đúng thành câu hay

- Các em chưa nắm chắc cách trình bày bài văn

- Chưa biết cách sử dụng câu nêu ý bao trùm của đoạn, chuyển ý giữa các đoạn,làm cho các đoạn văn trong một bài văn rời rạc, chưa logic

- Trong khi viết, các em chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình

- Các em chưa biết sử dụng các biện pháp miêu tả

Từ thực trạng học sinh còn nhiều hạn chế như vậy đã làm cho tiết tập làm văntrở thành một gánh nặng, một thách thức đối với giáo viên tiểu học Ý nghĩ chorằng tập làm văn là một phân môn khó dạy, khó học và khó đạt hiệu quả cao đã lànhận thức chung của nhiều thầy cô giáo

Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng chất lượng học tập làm văn của học sinhkhông đạt yêu cầu? Qua quá trình giảng dạy lớp 5 tôi nhận thấy học sinh học yếumôn tập làm văn là do nhiều nguyên nhân.

2 Nguyên nhân của thực trạng

Qua quá trình giảng dạy và điều tra thực trạng của giáo viên và học sinh lớp 5

trường tiểu học TT Hương Sơn Tôi nhận thấy có những nguyên nhân cơ bản saudẫn đến thực trạng các em học sinh lớp 5 học chưa tốt môn tập làm văn:

a, Nguyên nhân khách quan

- Đa số học sinh con gia đình làm nông nghiệp, điều kiện và thời gian học tập cóhạn

- Phụ huynh ít quan tâm tới việc học tập của học sinh

- Các cấp các nghành ở địa phương còn nghèo, chưa thực sự quan tâm động viêncác em kịp thời

-Tại tệ nạn xã hội dẫn đến nhiều em ham chơi không chịu học

b, Nguyên nhân chủ quan

*Giáo viên:

Chất lượng học môn tập làm văn chưa cao cũng một phần thuộc về tráchnhiệm của giáo viên, phân môn tập làm văn là một môn học mang tính tổng hợp vàsáng tạo, nhưng lâu nay giáo viên chưa tìm ra cách phát huy tối đa năng lực học tập

và cảm thụ văn học của học sinh, chưa bồi dưỡng cho các em lòng yêu quý TiếngViệt

Giáo viên, chưa đầu tư nhiều vào công tác chuẩn bị cho tiết dạy, còn thiếu tính

tự giác trong vấn đề bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ Nhiều giáo viên phải dạy 2buổi/ ngày gây ảnh hưởng đến chất lượng dạy học

*Học sinh:

1 Khi làm bài học sinh chưa xác định được yêu cầu trọng tâm của đề bài

2 Học sinh không được quan sát trực tiếp đối tượng miêu tả

3 Khi quan sát thì các em chưa được hướng dẫn cụ thể kỹ năng quansát,quan sát những gì quan sát từ đâu? Làm thế nào để phát hiện được néttiêu biểu của đối tượng cần miêu tả.

4 Không biết hình dung bằng hỉnh ảnh, âm thanh, cảm giác về sự vật miêu tảkhi quan sát

5 Vốn từ ngữ của các em còn nghèo nàn lại không biết sắp xếp như thế nào

để bài viết được mạch lạc, chưa diễn đạt được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữcủa mình về một sự vật, cảnh vật về một con người cụ thể nào đó

Từ những lí do trên, là một giáo viên trực tiếp giảng dạy các em, tôi suy nghĩlàm sao tìm ra biện pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh học tập làm văn tốthơn

II: BIỆN PHÁP NGHIÊN CỨU

Xuất phát từ thực trạng và nguyên nhân trên, đồng thời thấy rõ vai trò, nhiệm

vụ của một giáo viên đang đứng trên bục giảng, tôi mạnh dạn đưa ra các giải phápsau đây, hy vọng sẽ nâng cao được chất lượng phân môn Tập làm văn cho học sinhlớp 5A của tôi

1 Giáo viên cần nắm vững nội dung, chương trình và phương pháp dạy Tập làm văn:

Tôi đã được phân công chủ nhiệm và giảng dạy lớp 5 đã nhiều năm với kinhnghiệm bản thân cho thấy người giáo viên cần: Dạy như thế nào để học sinh họcgiỏi Tập làm văn, viết được những bài văn miêu tả sinh động? Điều cơ bản là ngườidạy phải nắm vững nội dung chương trình, đồng thời biết chọn và vận dụngphương pháp phù hợp để truyền thụ kiến thức cho học sinh Biết được học sinh cần

gì, chưa biết những gì? để xác định đúng mục tiêu bài dạy, xác lập được mối quan

hệ giữa kiến thức bài dạy với kiến thức cũ và kiến thức sẽ cung cấp tiếp theo Cụthể, giáo viên phải nắm vững những vấn đề sau :

a Nội dung chương trình Tập làm văn lớp 5:

Chương trình tập làm văn lớp 5 được thiết kế như sau:

- Cả năm: 62 tiết

+ trong đó Tập làm văn miêu tả: 43 tiết (chiếm 69,4% số tiết)

+ Các thể loại văn khác: 19 tiết ( chiếm 30,6% số tiết)

Qua đó cho thấy thể loại văn miêu tả khá trọng tâm và quan trọng trong chươngtrình tập làm văn 5 Bởi văn miêu tả vẽ ra các sự vật,sự việc hiện tượng conngười…bằng ngôn ngữ một cách sinh động, cụ thể Với mục tiêu là trang bị kiếnthức và rèn luyện kĩ năng làm văn, góp phần cùng với các môn học khác làm giàuvốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhâncách cho học sinh

b Biện pháp dạy học từng kiểu bài:

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu và làm bài tập thực hànhtheo các biện pháp sau:

 Giúp học sinh nắm vững yêu cầu đề bài

 Chuẩn bị kỹ nội dung cần theo yêu cầu của đề

 Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập

c Trình tự dạy Tập làm văn:

Trong phần dạy bài mới, giáo viên phải nắm vững trình tự dạy đối với hai loạibài Tập làm văn:

+ Loại bài dạy lý thuyết và loại bài dạy thực hành.

Khi dạy từng loại bài, giáo viên cần chú ý đến các đối tượng học sinh tronglớp: có nội dung học tập phù hợp với từng loại đối tượng học sinh

Chẳng hạn:

Muốn dạy học sinh làm văn miêu tả đạt yêu cầu thì giáo viên cần biết thếnào là văn miêu tả, đặc điểm thể loại văn miêu tả, biết yếu tố nào là quan trọng vàcần thiết để giúp học sinh làm được bài văn miêu tả sinh động thông qua quan sátđối tượng miêu tả (Nội dung này nằm trong phần chuẩn bị bài của giáo viên)

2 Rèn luyện kĩ năng quan sát cho học sinh

“Miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người để

giúp người nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy” (Tiếng Việt 4 tập 1,

trang 140), tức là lấy câu văn để biểu hiện các đặc tính, chân tướng sự vật, giúpngười đọc như được nhìn tận mắt, sờ tận tay vào sự vật miêu tả Vì vậy, khi dạyvăn miêu tả, giáo viên cần chú ý hướng dẫn học sinh quan sát và miêu tả theo cáctrình tự hợp lý :

a Tả theo trình tự không gian:

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh quan sát toàn bộ cảnh vật hoặc đồ vật trướcrồi đến quan sát từng bộ phận, tả từ xa đến gần, từ ngoài vào trong, từ trái quaphải, (hoặc ngược lại) Ở lớp 5 trình tự này được vận dụng khi miêu tả loài vật,

đồ vật, cảnh vật,

Ví dụ 1:

Tả bao quát sau đó tả chi tiết cảnh vật:

“Một buổi có những đám mây lạ bay về Những đám mây lớn, nặng đặc xịt lổmngổm đầy trời Mây tản ra từng nắm nhỏ rồi san đều trên một nền đen xám xịt Giónam thổi giật mãi Gió bỗng đổi mát lạnh, nhuốm hơi nước Từ phía nam bỗng nổilên một hồi khua động dạt dào Mưa đã xuống bên kia sông: gió càng thêm mạnh,mặc sức điên đảo trên cành cây.”

Ví dụ 2:

Tả cảnh vật từ dưới lên trên

“ Cây hồi thẳng, cao, tròn xoe Cành hồi giòn, dễ gãy hơn cành khế Quả hồiphơi mình xoè trên mặt lá đầu cành” (Rừng hồi xứ Lạng)

b Tả theo trình tự thời gian:

Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tả trước Cái gì xảy ra sau (có sau) thìmiêu tả sau Trình tự này thường được vận dụng khi làm Tập làm văn miêu tả cảnhvật hay tả cảnh sinh hoạt của người

Ví dụ 1:

“Con kênh này có tên là kênh mặt trời Nơi đây, suốt ngày, ánh nắng rừng rực

đổ lửa xuống mặt đất Bốn phía chân trời trống huếch trống hoác Từ lúc mặt trời

mọc đến lúc mặt trời lặn không kiếm đâu ra một bóng cây để tránh nắng Buổisáng, con kênh còn phơn phớt màu đào, giữa trưa bỗng hóa ra một dòng thủy ngâncuồn cuộn lóa mắt, rồi dần biến thành một con suối lửa lúc trời chiều Có lẽ bởi vậy

mà nó được gọi là kênh mặt trời.”

Ví dụ 2:

“Thảo quả trên rừng Đản Khao đã chín nục Chẳng có thứ quả nào hươngthơm lại ngây ngất kì lạ đến như thế Mới đầu xuân năm kia, những hạt thảo quảgieo trên đất rừng qua một năm, đã lớn cao đến bụng người Một năm sau nữa, từmột thân lẻ, thảo quả đâm thêm hai nhánh mới Sự sinh sôi sao mà mạnh mẽ vậy.”Qua việc phân tích cách miêu tả của hai đoạn văn trên học thấy được cáchmiêu tả theo trình tự thời gian mà cảnh vật đã thay đổi

c Tả theo trình tự đặc điểm tâm lí của nhân vật:

Khi quan sát cần thấy những đặc điểm riêng, nổi bật nhất, thu hút và gây cảmxúc mạnh nhất đến bản thân thì quan sát trước, tả trước, các bộ phận khác tả sau.Khi miêu tả đồ vật, loài vật, tả người nên vận dụng trình tự này nhưng chỉ nên tảnhững điểm đặc trưng nhất, không cần phải tả đầy đủ chi tiết như nhau của đốitượng

Ví dụ: Mỗi lần nghe ai nói: “ Đôi mắt là cửa sổ tâm hồn”, tôi lại nghĩ ngay đến

mẹ, nhớ đến đôi mắt đong đầy tình yêu thương của mẹ Tôi yêu quý đôi mắt của

mẹ biết bao! Chính đôi mắt mẹ đã cho tôi bao nhiêu niềm vui sống.”

* Ngoài các trình tự miêu tả trên, Tôi nghĩ người giáo viên cần hướng dẫn

và rèn luyện cho học sinh kĩ năng sử dụng các giác quan (thính giác, thị giác,xúc giác, vị giác, ) để quan sát, cảm nhận sự vật, hiện tượng miêu tả

Ví dụ 3:

Phân tích bài “Mưa rào” (Tiếng Việt 5- Tập 1- Trang 31) ta thấy tác giả đãquan sát bằng các giác quan như sau:

 Thị giác: Thấy những đám mây biến đổi trước cơn mưa, thấy mưa rơi

 Xúc giác: Gió bỗng thấy mát lạnh, nhuốm hơi nước

 Khứu giác: Biết được mùi nồng ngai ngái, xa lạ man mác của nhữngtrận mưa đầu mùa.

 Thính giác: Nghe thấy tiếng gió thổi, tiếng mưa rơi, tiếng sấm, tiếnghót của chào mào

3 Xác định yêu cầu trọng tâm đề bài:

Khi làm văn học sinh cầ dựa vào đề bài cụ thể do vậy yêu cầu các em phảiviết đúng theo đề bài yêu cầu Một đề văn đưa ra bao giờ cũng ẩn chứa các yêu cầu

cụ thể: “ Thể loại,( kiểu bài), nội dung và trọng tâm yêu cầu tả gì?”

Với đề bài sau:

“ Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay trong

công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy)

* Giáo viên cần hướng dẫn học sinh xác định được yêu cầu trọng tâm của đềbài, phải làm sao giúp học sinh hiểu được rằng việc viết đúng yêu cầu của đề bài làyếu tố quan trọng quyết định nội dung bài viết đúng hay sai:

+Với đề bài trên, giáo viên hướng dẫn các em thấy rõ các yêu cầu sau:

- Đề văn thuộc thể loại văn gì? : Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”)

- Nội dung của bài văn tả gì?: Tả Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm từ

“cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều)”

-Yêu cầu về trọng tâm là: Ở trong một vườn cây (hay trong công viên….)

Khi xác định đúng được yêu cầu trọng tâm của đề bài học sinh sẽ không bị lạc

đề trong khi trình bài bài viết của mình Đây là một yêu cầu quan trọng trong quatrình học văn của học sinh

Vẫn là thể loại văn miêu tả nhưng cũng có nhiều loại đề bài khác nhau khôngphải đề bài nào học sinh cũng dập khuôn cách làm theo trình phải có đủ các yêucầu của đề như đã phân tích ở trên

Chẳng hạn như đề bài:

“Tả ngôi nhà của em( hoặc căn hộ, phòng ở của gia đình em).

Đề văn này chỉ có yêu cầu về thể loại và nội dung Với đề bài này, giáo viên cầngiúp học sinh tự xác định thêm yêu cầu về trọng tâm của bài viết Chẳng hạn: Nhà

em là loại nhà gì?( cấp 3 hay cấp 4… )căn hộ của gia đình em là chung cư hay giađình tự xây dựng lên

Việc xác định đúng trọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết có nội dung được thuhẹp, đúng yêu cầu nên các em có được ý cụ thể, chính xác, tránh việc viết tràn lan,chung chung,

4 Đặc điểm của từng dạng bài văn miêu tả:

Để học sinh học tốt môn tập làm văn, trước khi thực hiện một yêu cầu của đềbài nào đó tôi thường giúp học sinh biết dùng lời văn phù hợp với yêu cầu về nộidung và thể loại cho trước, hệ thống hóa các từ ngữ thuộc chủ đề bài học để họcsinh có vốn từ ngữ mà vận dụng đúng thể loại văn khi làm bài Giáo viên cũng cầnlưu ý nhắc nhở các em nắm vững các đặc điểm của mỗi thể loại, mỗi dạng bài vàxác định đối tượng miêu tả Trong mỗi bài văn phải thể hiện cái mới cái hay, cáiriêng và cảm xúc của mình

Trong từng kiểu bài văn thuộc thể loại văn miêu tả trong quá trình giảng dạygiáo viên cần hướng dẫn học sinh cách làm cụ thể phù hợp với kiểu bài tả cảnh hay

Với đề văn này giáo viên nên hướng học sinh tả cánh theo trình tự thời gian thì ta

có thể thấy rõ sự thay đổi của cảnh vật,tạo sự hấp dẫn người đọc người nghe

* Hay như đề văn:

“Tả một khu vui chơi giải trí mà em thích”( SGK TV5-T144)

Khác với đề bài trên thì ở đây giáo viên có thể hướng dẫn mở để học sinh tự chọntrình tự miêu tả cho bài văn của mình có thể tả theo trình tự nào Tuy nhiên nếu tảtheo trình tự từng phần của cảnh sẽ dễ miêu tả hơn và tạo sự hấp dẫn hơn cho cảnh

đã miêu tả

B Không gian, thời gian nhất định của cảnh sẽ tả:

Sau khi đã chọn được tả cảnh theo trình tự nào thì việc xác định thời gian,không gian để miêu tả cũng rất quan trọng việc quan sát có thể tiến hành ở những

vị trí khác nhau nhưng vẫn phải có một vị trí quan sát chủ yếu Từ vị trí này ta cóthể quan sát được toàn bộ cảnh vất và cũng thấy rõ được những đặc điểm cơ bảntrọng tâm Khi đã xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìn bao quát toàncảnh đồng thời phải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từng phần để quan sát

* Với đề văn: “Tả khu vui chơi giải trí mà em thích”

Khi quan sát em đứng ở đâu để có thể quan sát được toàn cảnh và miêu tả đượckhu vực hay trò chơi mà em yêu thích

- Giáo viên cần lưu ý cho học sinh thấy ở góc độ quan sát khác nhau thì cảnh vậtmiêu tả cũng khác nhau

C.Lựa chọn từ ngữ thích hợp khi tả cảnh:

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh khi làm văn miêu tả phải biết lựa chọnnhững từ ngữ gợi tả, gợi cảm, dùng các biện pháp nghệ thuật ,hình ảnh so sánhhoặc nhân hoá để làm nổi bật đặc điểm của cảnh giúp người đọc người nghe thấynhư mình đang đứng trước cảnh đó và cảm nhận được những tình cảm của ngườiviết

Qua một số tác phẩm mẫu giáo viên cần hướng dẫn học sinh thấy được cáchmiêu tả và sử dụng biện pháp khi miêu tả từ đó giúp các em có thể làm bài văn tốthơn

* Chẳng hạn trong tác phẩm:

Buổi sáng ở thành phố Hồ Chí Minh( sgk TV5)

Tác giả đã viết: “ Mặt trời chưa xuất hiện nhưng tầng tầng lớp lớp bụi hồngánh sáng đã tràn lan khắp không gian như thoa phấn trên những tòa nhà cao tầngcủa thành phố, khiến chúng trở nên nguy nga, đậm nét Màn đêm mờ ảo đang lắngdần rồi chìm vào đất Thành phố như bồng bềnh nổi giữa một biển hơi sương”… Những chi tiết trên cho thấy tác giả quan sát cảnh vật rất tinh tế qua đó ta thấy

được sự chuyển hóa của ánh sáng bằng các từ ngữ “tầng tầng, lớp lớp bụi hồng ánh sáng, tràn lan khắp không gian’Tác giả cũng đã dùng mắt để quan sát sự

biến đổi của ánh sáng và bóng tối, cũng đã sử dụng nghệ thuật so sánh , nhân hóalàm cho câu văn sinh động một cách rất tinh tế, khi viết:

“Mặt trời dâng chầm chậm, lơ lửng như một quả bóng bay mềm mại.”

Tác giả đã dùng hình ảnh so sánh mặt trời như một quả bóng bay làm cho ngườiđọc thấy hết được vẻ đẹp của bình minh qua việc sử dụng các từ ngữ so sánh

D.Tả những nét tiêu biểu của cảnh vật, tả cảnh cần gắn với cảm xúc bằng các giác quan:

Trong khi hướng dẫn học sinh quan sát cảnh để miêu tả giáo viên nên hướngdẫn học sinh chọn những nét tiêu biểu của cảnh để miêu tả tránh tình trạng học sinhmiêu tả tràn lan không trọng tâm làm cho bài văn sơ sài, cảnh vật thì không thểhiện rõ lại mang tính chất liệt kê cảnh Khi miêu tả cảnh vật có thể tả xen hoạt độngcủa người, của vật, trong cảnh để góp phần làm cho cảnh sinh động hơn, đẹphơn

Với đề bài: “Tả cảnh một buổi sáng ( hoặc trưa,chiều) trong một vườn cây (hay trong công viên,trên đường phố, trên cánh đông nương rẫy.)

Nếu tả cảnh cánh đồng thì vào buổi sáng thì em cần tập trung tả trọng tâm cảnh,các hoạt động diễn ra trên cánh đồng là chính các hoạt động khác chỉ là cảnh phụkhông cần miêu tả kỹ

Trong văn miêu tả người viết cần thể hiện được cảm xúc khi viết Cảnh vật