04. Bai giang 3. Ly thuyet hanh vi nguoi tieu dung (July 2015)

04. Bai giang 3. Ly thuyet hanh vi nguoi tieu dung (July 2015) tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án,...

Trang 1

1-Aug-15 Hồ Văn Dũng 1

CHƯƠNG 3 LÝ THUYẾT

HÀNH VI NGƯỜI TIÊU DÙNG

thuyết hữu dụng

3.1.1 Thuyết hữu dụng

 3.1.1.1 Các giả thiết

 3.1.1.2 Hữu dụng, tổng hữu dụng và hữu dụng biên

3.1.2 Cân bằng tiêu dùng

3.1.3 Giải thích sự hình thành đường cầu bằng thuyết hữu dụng và cân bằng tiêu dùng

Mục lục chương 3

đồ thị

3.2.1 Sở thích của người tiêu dùng

 3.2.1.1 Ba giả thiết cơ bản về sở thích của người

tiêu dùng

 3.2.1.2 Đường đẳng ích và tỉ lệ thay thế biên

3.2.2 Đường ngân sách

 3.2.2.1 Khái niệm và phương trình

 3.2.2.2 Đặc điểm của đường ngân sách

 3.2.2.3 Sự dịch chuyển của đường ngân sách

Mục lục chương 3 (tt)

4

đồ thị (tt)

3.2.3 Sự lựa chọn của người tiêu dùng

3.2.4 Giải thích sự hình thành đường cầu bằng đồ thị

 3.2.4.1 Đường cầu cá nhân

 3.2.4.2 Đường cầu thị trường

đường tiêu dùng theo thu nhập

3.3.1 Đường giá cả - tiêu dùng

3.3.2 Đường thu nhập - tiêu dùng

Mục lục chương 3 (tt)

Có hai lý thuyết nghiên cứu hành vi hợp lý

của người tiêu dùng và sự hình thành của

đường cầu:

dùng bằng thuyết hữu dụng và

tiêu dùng bằng phương pháp hình học

CHƯƠNG 3

LÝ THUYẾT HÀNH VI NGƯỜI TIÊU DÙNG

3.1 Giải thích cân bằng tiêu dùng bằng thuyết hữu dụng

3.1.1 Thuyết hữu dụng 3.1.1.1 Các giả thiết

 Mức thỏa mãn khi tiêu dùng sản phẩm có thể định lượng và đo lường được

 Người tiêu dùng luôn có sự lựa chọn hợp lý

Trang 2

3.1.1.2 Hữu dụng, tổng hữu dụng và hữu

dụng biên

“Hữu dụng (Utility) là một khái niệm

mang tính lý thuyết, biểu thị mức độ thỏa

mãn hoặc bằng lòng mà người tiêu dùng

có được từ việc tiêu dùng một sản phẩm”.

“Tổng hữu dụng (Total Utility) là độ thỏa

dụng mà một người tiêu dùng nhận được

từ tất cả các đơn vị của một loại hàng hóa

cụ thể mà người đó tiêu dùng”.

3.1.1.2 Hữu dụng, tổng hữu dụng và hữu dụng biên

 “Hữu dụng biên (Marginal Utility) là số tăng lên

trong tổng thỏa dụng ứng với việc tiêu dùng thêm một đơn vị sản phẩm”.

hay

 Nếu hàm tổng hữu dụng là liên tục thì MU chính là đạo hàm bậc nhất của TU

 Trên đồ thị, MU chính là độ dốc của đường tổng hữu dụng TU

ΔTU MUX = ΔQX

dTU MUX = dQX

X n X n X n

 Ví dụ: Biểu tổng hữu dụng và hữu dụng biên của một người khi tiêu dùng sản phẩm X

Q X TU X (đvhd) MU X (đvhd)

3.1.1.2 Hữu dụng, tổng hữu dụng và hữu

dụng biên

Quy luật hữu dụng biên giảm dần: Khi số

lượng của một hàng hóa được tiêu dùng

tăng, thì độ thỏa dụng cận biên của việc tiêu

dùng một đơn vị hàng hóa tăng thêm cuối

cùng sẽ giảm dần

“Thái quá bất cập”

Độ thỏa dụng cận biên đóng vai trò rất quan

trọng trong việc phân tích hành vi của người

tiêu dùng

Mối quan hệ giữa MU

và TU:

 Khi MU > 0 thì TU tăng

 Khi MU < 0 thì TU giảm

 Khi MU = 0 thì TU đạt cực đại

0 10 20 30 40

1 2 3 4 5 6 7 Q X

TU X

-4 0 4 8 10

Q X

MU X

TU X

MU X

Trang 3

3.1.2 Cân bằng tiêu dùng

Mục đích của người tiêu dùng là tối đa hóa

thỏa mãn, nhưng họ không thể tiêu dùng tất

cả hàng hóa và dịch vụ mà họ mong muốn

đến mức bão hòa vì họ luôn bị giới hạn về

ngân sách

Giới hạn ngân sách của người tiêu dùng thể

hiện ở mức thu nhập nhất định của họ và giá

cả của các sản phẩm cần mua

Vấn đề đặt ra là họ phải sử dụng thu nhập

nhất định của mình cho các sản phẩm sao

cho mức thỏa mãn đạt được cao nhất

3.1.2 Cân bằng tiêu dùng

 Giả sử thu nhập của người tiêu dùng là I, người tiêu dùng sẽ dùng thu nhập của mình để mua hai loại hàng hóa X và Y Khi X và Y được tính bằng đơn vị hiện vật với đơn giá là PXvà PY, điểm cân bằng tiêu dùng phải thỏa mãn hệ 2 phương trình sau:

MU X MU Y

=

PX PY

x.P X + y.P Y = I

(1)

(2) Điều kiện tối ưu

Điều kiện ràng buộc

3.1.3 Giải thích sự hình thành đường cầu bằng

thuyết hữu dụng và cân bằng tiêu dùng

Ví dụ: Giả sử người tiêu dùng A có thu nhập I

(I: Income) = 350 USD để chi mua hai sản

thích của A đối với hai sản phẩm được thể

hiện qua bảng sau:

X (sản phẩm) MU X (đvhd) Y (sản phẩm) MU Y (đvhd)

thỏa cả 2 điều kiện:

MU X1 MU Y1

= = 2 đvhd/$

P X1 P Y1

X1.PX1+ Y1 PY1= I (10.20 + 15.10 = 350 $)

(1)

(2)

3.1.3 Giải thích sự hình thành đường cầu bằng thuyết hữu dụng và cân bằng tiêu dùng

 Khi giá sản phẩm X tăng lên PX2= 30$ trong khi các yếu tố khác (PY, I, sở thích) không đổi Nếu

A vẫn muốn mua số lượng X như cũ X1= 10sp thì phải giảm lượng mua sản phẩm Y đến Y2= 5sp và sẽ không đạt thỏa mãn tối đa vì:

MUX1 40 MUY2 24

= < =

PX2 30 PY1 10

Trang 4

Để đạt TUmax, A sẽ điều chỉnh hành vi tiêu

dùng của mình: giảm mua sản phẩm X và

tăng mua sản phẩm Y cho đến khi: X2= 8 và

Y2= 11 thỏa 2 điều kiện:

MUX2 MUY2

= = 2,2 đvhd/$

P X2 P Y1

X2.PX2+ Y2 PY1= I (8.30 + 11.10 = 350 $)

(1)

(2)

3.1.3 Giải thích sự hình thành đường cầu bằng thuyết hữu dụng và cân bằng tiêu dùng

Từ thuyết hữu dụng và cân bằng tiêu dùng ta

đã chứng minh được quy luật cầu:

20

P X ($)

P X ($) Q X (sản phẩm)

PX1(20) QX1(10)

PX2(30) QX2(8)

Q X

30

d X

10 8

3.2 Giải thích cân bằng tiêu dùng bằng

đồ thị

Có 3 bước khi nghiên cứu về hành vi của người tiêu dùng:

 Bước 1 Nghiên cứu sở thích của người tiêu dùng (đường đẳng ích), nhằm giải thích như thế nào và tại sao người tiêu dùng thích rổ hàng hóa này hơn rổ hàng hóa khác

 Bước 2 Đề cập đến khả năng của người tiêu dùng (đường ngân sách), vì thu nhập của những người tiêu dùng đều có giới hạn

đồ thị

Có 3 bước khi nghiên cứu về hành vi của

người tiêu dùng:

người tiêu dùng và giới hạn ngân sách để

xác định sự lựa chọn của người tiêu dùng

Người tiêu dùng sẽ mua hàng hóa với kết

hợp nào để tối đa hóa sự thỏa mãn của

mình?

đồ thị 3.2.1 Sở thích của người tiêu dùng

3.2.1.1 Ba giả thiết cơ bản về sở thích của người tiêu dùng

 Sở thích có tính hoàn chỉnh

 Sở thích có tính bắc cầu

 Người tiêu dùng luôn thích có nhiều hơn là

có ít hàng hóa (đối với hàng tốt)

Trang 5

3.2.1.1 Ba giả thiết cơ bản về sở thích

của người tiêu dùng

Rổ hàng

(phối hợp)

Đơn vị thực phẩm

Đơn vị quần áo

Một rổ hàng trên thị trường là một tập hợp của 1 hay nhiều

loại hàng hóa với số lượng cụ thể.

Người tiêu dùng ưa thích rổ hàng A hơn các rổ hàng nằm ở

ô màu xanh Trong khi đó, các rổ hàng nằm ở ô màu vàng lại được ưa thích hơn rổ hàng A.

Sở thích của người tiêu dùng

10 20 30 40

50

G A E H

B

D

Thực phẩm (Đơn vị theo tuần)

Quần áo (Đơn vị theo tuần)

3.2.1.1 Ba giả thiết cơ bản về sở

thích của người tiêu dùng

Các rổ hàng B, A, & D có mức

độ thỏa mãn như nhau.

 E được ưa thích hơn U 1

 U 1 được ưa thích hơn H & G

Thực phẩm (Đơn vị theo tuần)

Quần áo

(Đơn vị

theo

tuần)

Đường đẳng ích

3.2.1.2 Đường đẳng ích và tỉ lệ thay thế biên

a/ Khái niệm: “Đường đẳng ích là tập hợp

các phối hợp khác nhau giữa hai hay nhiều sản phẩm cùng mang lại một mức thỏa mãn cho người tiêu dùng”.

thỏa mãn càng cao

 Một biểu đồ đẳng ích là một tập hợp các đường đẳng ích mô tả các mức độ ưa thích khác nhau của người tiêu dùng đối với sự kết hợp của hai loại hàng hóa

3.2.1.2 Đường đẳng ích và tỉ lệ thay thế

biên

Rổ hàng A được ưa thích hơn B.

Rổ hàng B được ưa thích hơn D.

Tổng quát: U3 > U2 > U1

Thực phẩm (Đơn vị)

Quần áo

(Đơn vị)

3.2.1.2 Đường đẳng ích và tỉ lệ thay thế biên b/ Các tính chất của đường đẳng ích

 Đường đẳng ích dốc xuống từ trái sang phải.

 Các đường đẳng ích càng xa gốc O thì mức độ thỏa mãn càng cao.

 Các đường đẳng ích không thể cắt nhau.

 Các đường đẳng ích lồi về phía gốc tọa độ.

c/ Tỉ lệ thay thế biên MRS XY

Tỉ lệ thay thế biên (MRS XY ) là số lượng của hàng hóa Y

mà người tiêu dùng phải từ bỏ để nhận được một đơn vị cận biên của hàng hóa X trong khi giữ nguyên độ thỏa dụng như trước (nghĩa là ở trên cùng một đường đẳng ích) MRS XY = y/x

Trang 6

Tỷ lệ thay thế cận biên luôn phụ thuộc vào

lượng mỗi loại hàng hóa mà người tiêu dùng

hiện đang tiêu dùng Đặc biệt mọi người thường

sẵn sàng hơn trong việc từ bỏ những loại hàng

hóa mà họ đang tiêu dùng nhiều và ít sẵn sàng

hơn trong việc từ bỏ những loại hàng hóa mà họ

đang tiêu dùng ít Do vậy đường bàng quan

thường lồi vào phía trong

Quần áo (Đơn vị)

MRS = ΔC/ΔF

 C: Clothing

 F: Food

Thực phẩm (Đơn vị)

Lưu ý: Dọc theo đường đẳng ích, tỉ lệ thay thế biên có quy luật giảm dần

MRSXY = ΔY/ΔX = - (MUX/MUY) Chứng minh!

33

biên

Đường đẳng ích

Hàng hóa Y

Y1

Y2

MRS XY = (Y 2 - Y 1 )/(X 2 - X 1 ) = -(MU X /MU Y )

MRS được xác định bằng độ dốc của đường đẳng ích d/ Mối quan hệ giữa MRS XY , MU X , MU Y

A B

34

Từ A qua B  số sp Y giảm, số sp X tăng:

 Hữu dụng giảm xuống do giảm số lượng sản phẩm Y sử dụng: TUY= MUY*y

 Hữu dụng tăng thêm do sử dụng thêm số lượng sản phẩm X: TUX= MUX*x

 Để đảm bảo tổng hữu dụng không đổi thì:

MUX*x + MUY*y = 0  MUY*y= - MUX*x

Y

MU y



 

y MRS

x







X XY

Y

MU y MRS

x MU



  



biên

e/ Các dạng đặc biệt của đường đẳng ích

Tùy theo mối quan hệ trong sử dụng giữa 2 sản

phẩm là thay thế hay bổ sung, hay vừa thay thế

vừa bổ sung mà đường đẳng ích có những dạng

khác nhau:

Hai hàng hóa được gọi là thay thế hoàn hảo khi tỷ lệ

thay thế biên giữa chúng là không đổi MRS = const

Hai hàng hóa được gọi là bổ sung hoàn hảo khi các

đường đẳng ích có dạng vuông góc MRS = 0

1 2 3 4 1

2 3

4 Nước trái cây (ly)

Nước cam (ly)

Hàng thay thế hoàn hảo

Trang 7

biên

1 2 3 4 1

2 3

4 Giày phải

Giày trái

Hàng bổ sung hoàn hảo

3.2.2 Đường ngân sách Hạn chế về ngân sách:

 Sở thích không giải thích được tất cả các hành

vi của người tiêu dùng

 Hạn chế về ngân sách là giới hạn khả năng của người tiêu dùng với những giá cả mà họ phải trả cho các hàng hóa và dịch vụ khác nhau

Giả thiết:

 Người tiêu dùng mua hai loại hàng hóa

 Giá cả của hàng hóa được cho trước

 Người tiêu dùng sử dụng toàn bộ thu nhập của mình vào hai hàng hóa

3.2.2 Đường ngân sách

3.2.2.1 Khái niệm và phương trình

a/ Khái niệm: “Đường ngân sách là tập hợp tất

cả các kết hợp khác nhau của hàng hóa mà

người tiêu dùng có thể mua được với cùng

một mức chi tiêu là toàn bộ thu nhập”.

b/ Phương trình đường ngân sách

Hoặc có thể viết:

x.PX+ y.PY = I

y = I/PY– (PX/PY)*x

3.2.2 Đường ngân sách Hàng hóa Y

Độ dốc = - PX/PY

Đường ngân sách

I/PX Hàng hóa X

I/PY

α

O

A

B

3.2.2.2 Đặc điểm của đường ngân sách

 Đường ngân sách là đường thẳng dốc xuống về

phía phải

 Độ dốc của đường ngân sách là số âm của tỷ giá

hai loại hàng hóa -(PX/PY), thể hiện tỷ lệ phải đánh

đổi giữa hai sản phẩm trên thị trường (muốn tăng

mua một sản phẩm này phải giảm tương ứng bao

nhiêu sản phẩm kia khi thu nhập không đổi)

3.2.2.3 Sự dịch chuyển của đường ngân sách

 Sự thay đổi về thu nhập: Một sự gia tăng (giảm

sút) về thu nhập làm cho đường ngân sách dịch

chuyển ra phía ngoài (vào bên trong) và song song

với đường ngân sách ban đầu

3.2.2.3 Sự dịch chuyển của đường ngân sách (khi thu nhập thay đổi)

P X = $1

P Y = $2

Thực phẩm X (Đơn vị)

Quần áo Y (Đơn vị) Thu nhập tăng làm đường ngân sách dịch chuyển song song ra ngoài.

Thu nhập giảm làm đường ngân sách dịch chuyển song song và vào bên trong.

40 80 120 160 20

40 60 80

Trang 8

3.2.2.3 Sự dịch chuyển của đường ngân

sách

loại hàng hóa tăng (giảm), đường ngân

sách dịch chuyển vào trong (ra ngoài) và

xoay quanh điểm chặn của hàng hóa kia.

3.2.2.3 Sự dịch chuyển của đường ngân sách (khi giá cả thay đổi)

Thực phẩm X (Đơn vị)

Quần áo Y (Đơn vị)

40 80 120 160

40

I = $80

P C = $2

Nếu giá thực phẩm tăng lên $2 sẽ làm đường ngân sách thay đổi độ dốc và xoay vào bên trong.

Nếu giá thực phẩm giảm còn $0,5 sẽ làm đường ngân sách thay đổi độ dốc

và xoay ra bên ngoài.

3.2.3 Sự lựa chọn của người tiêu dùng

Câu hỏi đặt ra: Người tiêu dùng phải lựa

chọn một điểm nào đó trong phạm vi giới hạn

ngân sách mà mang lại độ thỏa mãn cao

nhất?

Để trả lời câu hỏi này chúng ta sẽ sử dụng

đồng thời đường giới hạn ngân sách và tập

hợp các đường đẳng ích

 Để tối đa hóa độ thỏa dụng, người tiêu dùng

sẽ di chuyển dọc theo đường giới hạn ngân sách cho đến khi đạt được vị trí cao nhất có thể trong tập hợp các đường đẳng ích Đó sẽ

là tiếp điểm của đường ngân sách với đường đẳng ích

Vì vậy, tại điểm cân bằng, ta có phương trình sau:

MRSXY= - MUX/MUY= - PX/PY

 Phương trình trên được gọi là điều kiện cân bằng của người tiêu dùng

người tiêu dùng (phối hợp tối ưu) phải thỏa

mãn 2 điều kiện:

 Nó phải nằm trên đường ngân sách

 Nằm trên đường đẳng ích cao nhất

Phối hợp tối ưu:

 Là phối hợp mà đường ngân sách tiếp xúc với

đường đẳng ích

 Độ dốc của đường đẳng ích = độ dốc của đường

ngân sách

I = $80, PF = $1, PC = $2

Tại rổ hàng A đường ngân sách tiếp xúc với đường đẳng ích và không thể đạt được mức thỏa mãn nào cao hơn do thu nhập hạn chế.

Tại A: MRS = PF/PC = 0,5

Quần áo (Đơn vị) 40

A

Đường ngân sách

20

U 2

U 1

U 3

G

α

C

Trang 9

Hồ Văn Dũng 49

Giải pháp góc

X (hàng thiết yếu)

Y (vé du lịch

nước ngoài)

B

A

U 2 U 3

U 1

Giải pháp góc xuất hiện tại B.

Giải pháp góc

 Giải pháp góc là trường hợp người tiêu dùng chọn rổ hàng thiếu một loại hàng hóa nào đó

Giải pháp góc phát sinh khi đường đẳng ích cắt trục tung hoặc trục hoành

3.2.4 Giải thích sự hình thành đường cầu

bằng đồ thị

3.2.4.1 Đường cầu cá nhân

Xác định đường cầu của một cá nhân về một

sản phẩm là chỉ ra những số lượng khác nhau

của sản phẩm này mà người tiêu dùng sẽ mua

khi giá của nó thay đổi (các yếu tố khác không

đổi)

Tác động của sự thay đổi giá

Thực phẩm (đơn vị/tháng)

Giả định:

 I = $20

 P C = $2

 P F = $2; $1; $0,5

U 3

4 5 6

10

Quần áo (đơn vị/tháng)

U 1

U 2

A

B D

L 1  P F = $2

L 2  P F = $1

L 3  P F = $0,5

Đường cầu cá nhân chỉ ra số lượng một loại hàng mà người tiêu dùng sẽ mua ứng với mỗi mức giá của nó.

Giá thực phẩm

PF= $2  F = 4

P F = $1  F = 12

P F = $0,5  F = 20

Trang 10

3.2.4.2 Đường cầu thị trường

Là đường thể hiện mối quan hệ giữa số lượng

của một hàng hóa mà tất cả những người tiêu

dùng trên thị trường sẽ mua tương ứng với các

mức giá khác nhau của hàng hóa đó

Là tổng cộng của các đường cầu cá nhân

(đường cầu thị trường được hình thành bằng

cách cộng lượng cầu từ các đường cầu cá nhân

tương ứng với các mức giá cụ thể)

3.2.4.2 Đường cầu thị trường Giá ($) Cá nhân A

(Đơn vị)

Cá nhân B (Đơn vị)

Cá nhân C (Đơn vị) Thị trường (Đơn vị)

5 10 15 20 25 30 1

2 3 4 5

Đường cầu thị trường

Đường cầu thị trường được xác định bằng cách cộng các đường cầu

cá nhân.

Lượng

Giá

Hai đặc điểm quan trọng của đường cầu thị trường:

 Đường cầu thị trường sẽ dịch chuyển sang phải khi có nhiều người tiêu dùng tham gia thị trường

 Các nhân tố tác động đến các đường cầu cá nhân sẽ cũng tác động đến đường cầu thị trường

Ngoại tác mạng lưới (Network Externalities)

Trước giờ, chúng ta giả định cầu của một người

tiêu dùng đối với một hàng hóa hoàn toàn độc

lập với những người tiêu dùng khác

Nhưng khi cầu của một cá nhân phụ thuộc vào

cầu của các người khác (những người đã mua

hàng) thì tồn tại ngoại tác mạng lưới

Ngoại tác mạng lưới (Network Externalities)

 Ngoại tác mạng lưới thuận (hiệu ứng trào lưu – bandwagon effect): khi có nhiều người mua một hàng hóa nào đó, thì bạn sẽ mua hàng hóa đó (lượng cầu của một cá nhân tăng lên khi lượng mua của những người tiêu dùng khác tăng)

 Ví dụ: đồ chơi trẻ em

 Mong muốn có một hàng hóa do phần lớn những người khác đều có nó  mua nó để trở thành người tiêu dùng theo mốt

 Nhà cung cấp sẽ định giá thấp hơn cho hàng hóa loại này

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	467,22 KB