Địa vị pháp lý của hội cựu chiến binh việt nam trong quản lý nhà nước ở nước ta hiện nay (tt)

Thực tiễn đời sống chính trị xã hội Việt Nam hiện nay, vai trò của HCCBVN thể hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau như: bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ chính trị, bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chính quy

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ HỮU PHƯƠNG

ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA HỘI CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY NỘI ĐỊA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNGG Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật hành chính

Mã số : 62 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017

Công trình đƣợc hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Phản biện 3: PGS.TS LÊ VĂN LONG

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội

hồi giờ ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện quốc gia

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA

NGHIÊN CỨU SINH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Đỗ Hữu Phương (2016), Một số giải pháp phát huy vai trò của

HCCBVN hiện nay, Tạp chí Nguồn nhân lực, Học viện Khoa học xã hội,

tháng 9/2016

2 Đỗ Hữu Phương (2016), Vai trò của CCB trong tiến trình thúc đẩy

quan hệ, hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ, Tạp chí nghiên cứu Châu Mỹ, tháng

9/2016

3 Đỗ Hữu Phương (2017), Vai trò của Hội Cựu chiến binh Việt Nam

trong quản lý nhà nước, Tạp chí nghiên cứu Châu Mỹ, tháng 4/2017

4 Đỗ Hữu Phương (2017), Địa vị pháp lý của Hội Cựu chiến binh

Việt Nam, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, tháng 6/2017

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong hệ thống chính trị nước ta hiện nay, vai trò của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội ngày càng được coi trọng và thừa nhận Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận MTTQVN, trong đó có HCCBVN

là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân [64, Điều 9]

Thực tiễn đời sống chính trị xã hội Việt Nam hiện nay, vai trò của HCCBVN thể hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau như: bảo vệ Đảng, bảo vệ chế

độ chính trị, bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chính quyền, bảo vệ nhân dân; trong đó có lĩnh vực rất quan trọng là tham gia quản lý nhà nước

Từ những luận điểm nêu trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Địa vị pháp lý của HCCBVN trong quản lý nhà nước ở nước ta hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ luật học Tác giả mong muốn kết quả thực hiện đề tài sẽ góp phần bổ sung luận cứ khoa học về vai trò của HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước, góp phần vào việc hoàn thiện pháp luật cũng như thực hiện pháp luật liên quan đến địa vị pháp lý của HCCBVN

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nhận thức lý luận về địa vị pháp lý của HCCBVN và thực trạng địa vị pháp lý của HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước ở nước ta thời gian qua, luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện địa vị pháp lý của HCCBVN trong hoạt động quản lý nhà nước ở nước ta

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, phân tích làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về tham gia quản lý

nhà nước của HCCBVN như: khái niệm, đặc điểm, vai trò, vị trí, nội dung, các

bảo đảm thực hiện địa vị pháp lý của Hội trong quản lý nhà nước Thứ hai, phân

tích, đánh giá quá trình hình thành, phát triển và thực trạng địa vị pháp lý của

HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước hiện nay Thứ ba,trên cơ sở nhận

thức lý luận và đánh giá thực trạng địa vị pháp lý của HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước hiện nay, luận án đề xuất các giải pháp đổi mới, hoàn thiện và nâng cao địa vị pháp lý của HCCBVN trong quá trình xây dựng bộ máy Nhà nước Việt Nam theo hướng nhà nước pháp quyền XHCN

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về địa vị pháp lý của HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước ở nước ta

Về thời gian, tác giả chủ yếu nghiên cứu từ khi Hội được thành lập ngày 6/12/1989 đến nay với các điểm nhấn là các văn kiện chính trị, pháp lý ghi nhận

về địa vị pháp lý của Hội Ngoài ra, tác giả có đề cập đến những vấn đề có tính lịch sử tạo nên địa vị pháp lý của Hội giai đoạn trước khi thành lập nhưng chỉ mang tính sơ lược và liệt kê

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận cho việc nghiên cứu đề tài là các quan điểm, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta về các tổ chức chính trị - xã hội; về HCCB, về xây dựng nhà nước pháp quyền, về quản lý nhà nước Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta về các tổ chức chính trị - xã hội là sự kế thừa những tư tưởng, quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng được áp dụng thành công trong các điều kiện lịch sử Việt Nam

Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phân tích, chứng minh, tổng hợp, so sánh, quy nạp, thống kê, lịch sử và điều tra xã hội học… Đối với yêu cầu của từng chương, tác giả sẽ có những ưu tiên trong việc

sử dụng từng phương pháp để làm sáng tỏ vấn đề cần nghiên cứu

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Những đóng góp mới thể hiện trên những nội dung sau đây:

Một là, luận án đã phân tích, làm rõ nhận thức lý luận về địa vị pháp lý

của HCCBVN trên các khía cạnh khác nhau (khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung, các bảo đảm thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý) là những vấn đề mới chưa được nghiên cứu;

Hai là, luận án tổng hợp, phân tích các dữ liệu, tài liệu thực tiễn về quy

định pháp luật và hoạt động thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý cũng như các bảo đảm thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý của HCCBVN, từ đó đưa ra bức tranh tổng quát cũng như nhìn nhận mới về thực trạng địa vị pháp lý của HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước;

Ba là, từ nhận thức lý luận và làm sáng tỏ thực trạng địa vị pháp lý của

HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước, luận án đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện địa vị pháp lý của HCCBVN trong mối liên hệ với việc thực hiện quyền lực nhà nước trong quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu luận án góp phần khẳng định và thực hiện địa vị pháp

lý của HCCBVN nói riêng, của MTTQ và các thành viên MTTQVN nói chung trong hoạt động quản lý nhà nước ở nước ta hiện nay Luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc xây dựng, đổi mới quy định pháp luật về quyền

và nghĩa vụ pháp lý cũng như các bảo đảm thực hiện quyền và nghĩa vụ đó của HCCBVN (các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội khác) trong việc tham gia quản lý nhà nước Đồng thời, luận án đưa lại nhận thức mới đối với các cơ quan quản lý nhà nước về tôn trọng và bảo đảm sự tham gia của HCCBVN

trong quản lý nhà nước

Đối với HCCBVN, luận án là tài liệu tham khảo góp phần nâng cao nhận thức và năng lực tham gia quản lý nhà nước của Hội, làm cho thành viên của Hội vững tin và năng động, tích cực tham gia vào quản lý nhà nước Luận án có thể được sử dụng làm tư liệu cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập tại các

cơ sở đào tạo, bồi dưỡng liên quan đến các tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức xã hội của công dân

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận án bao gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2: Những vấn đề lý luận về địa vị pháp lý của Hội Cựu chiến

binh Việt Nam trong quản lý nhà nước

Chương 3: Thực trạng địa vị pháp lý của Hội Cựu chiến binh Việt Nam

trong quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện địa vị pháp lý của Hội Cựu

chiến binh Việt Nam trong tham gia quản lý nhà nước ở nước ta hiện nay

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Từ khi HCCBVN thành lập năm 1989 đến nay, những nghiên cứu về CCB và HCCBVN đã được các cá nhân, tổ chức quan tâm nghiên cứu Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng đây là một tổ chức đặc thù, có ý nghĩa tác động theo nhiều chiều đối với nhà nước và xã hội Do là một hội mới được thành lập, lại có tính đặc thù rất riêng biệt với các tổ chức hội khác nên cho đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu Dù vây, đã có một số các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến HCCBVN và các công trình nghiên cứu liên quan khác, nhất là các công trình nghiên cứu về HCCBVN với tư cách là một tổ chức xã hội công dân Dưới đây, tác giả đề cập đến các công trình nghiên cứu chủ yếu đó

Các đề tài khoa học, chuyên đề nghiên cứu, sách chuyên khảo, tham khảo của các nhà khoa học Việt Nam, trong đó có các công trình đề cập nhiều đến xã hội dân sự, xã hội công dân, đến các tổ chức chính trị - xã hội như HCCBVN

Đề tài cấp Nhà nước “Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành và phát triển của xã hội dân sự định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” trong Chương trình khoa học trọng điểm cấp Nhà nước mã số KX.02/06-

10 do GS TS Đỗ Hoài Nam làm chủ nhiệm Đề tài đã đề cập đến hoàn thiện

pháp luật về hội ở Việt Nam trong thời gian tới Nhiệm vụ cấp Bộ: „„Cựu chiến binh trong công tác nghiên cứu và phục vụ nghiên cứu khoa học tại Viện Khoa học xã hội Việt Nam‟‟ năm 2006 do HCCB Viện Khoa học xã hội Việt Nam thực

hiện Trong nhiệm vụ này, nhóm tác tác giả đã làm rõ vị trí, vai trò của CCB ở

vị trí là nhà nghiên cứu khoa học xã hội và là cán bộ, nhân viên làm công tác phục vụ nghiên cứu khoa học Trong đề tài có đề cập đến những quy định về vị trí, vai trò, quyền, nghĩa vụ, và trách nhiệm của CCB và HCCB Viện Khoa học

xã hội Việt Nam trong hoạt động nghiên cứu khoa học ở cơ quan Khoa học xã

hội và nhân văn Chuyên đề nghiên cứu “Đổi mới tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động của HCCBVN trong hệ thống chính trị - Thành tựu, hạn chế, nguyên nhân, vấn đề và giải pháp” năm 2014 do Trung ương HCCBVN thực hiện thuộc đề tài cấp Nhà nước về “Tổng kết 30 năm đổi mới” cho thấy vai trò,

vị trí của HCCBVN trong hệ thống chính trị - xã hội và những tác động của

HCCBVN trong quá trình đổi mới ở Việt Nam Sách chuyên khảo“Pháp luật về quyền tự do lập hội, hội họp hoà bình trên thế giới và của Việt Nam” Nhà xuất

bản Hồng Đức, năm 2016 do PGS.TS Nguyễn Hoàng Anh chủ biên đã phân tích sâu về quyền lập hội và quyền hội họp hòa bình trong pháp luật nhân quyền quốc tế, pháp luật của một số quốc gia và Việt Nam Cuốn sách đã phân tích sâu

về nguồn gốc, về lịch sử phát triển quyền lập hội và quyền hội họp hòa bình

trên thế giới và tại Việt Nam; làm rõ nội hàm khuôn khổ pháp lý trong thực hiện quyền lập hội và quyền hội họp hòa bình và những giá trị của quyền này trong xây dựng và thực hiện nền dân chủ của các quốc gia và khẳng định quyền lập hội và quyền hội họp hòa bình là nhu cầu tự nhiên và cơ bản của con người

Các bài tạp chí Tác giả Vũ Thư có bài "Vai trò của xã hội công dân đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền", Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 9, 2003 Bài

viết trình bày các vấn đề về khái niệm, đặc điểm, vai trò, tác động của xã hội công dân đối với nhà nước ở các nước tư bản và vấn đề xã hội công dân ở nước

ta Đồng thời, tác giả đề xuất một số kiến nghị liên quan đến xã hội công dân

nói chung, HCCB nói riêng; Tác giả Nguyễn Minh Đoan: "Xây dựng nhà nước pháp quyền gắn với củng cố, phát triển xã hội dân sự", Tạp chí Nhà nước và

Pháp luật số 12, 2009 Trong bài viết này, tác giả đề cập đến nhiệm vụ đổi mới

tổ chức và hoạt động của xã hội phải gắn với việc củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; xây dựng nhà nước pháp quyền gắn với củng cố, phát triển xã hội dân sự phải đảm bảo sự ổn định chính trị của đất nước; khẳng định sự trung thành của đất nước Việt Nam đối với chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; khẳng định vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam với vai trò là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội Việt Nam

Ngoài các công trình kể trên, còn có các tài liệu liên quan đến CCB và HCCBVN như: các báo cáo sơ kết, tổng kết về quá trình hoạt động của HCCB, báo cáo về các điển hình tiên tiến CCB Việt Nam, các bài viết trên báo CCB và trên các báo: Báo Nhân dân; Báo Quân đội Nhân dân, Báo Hà Nội mới, Báo Tiền phong phản ánh hoạt động của CCB và HCCBVN và mối quan hệ của HCCBVN với các tổ chức trong hệ thống đoàn thể chính tri

- xã hội ở Việt Nam

1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Trên thế giới, cùng với mối quan tâm đến hai quyền lập hội, hội họp tương đối sớm, đã có nhiều nghiên cứu về các chuẩn mực quốc tế, pháp luật và thực hành tại các quốc gia liên quan đến hai quyền tự do quan trọng này Có thể kể một số công trình nghiên cứu như: The International Covenant on Civil and Political Rights Cases, Materials, and Commentary, Third Edition, Oxford University Press, 2013 Tác giả là Sarah Joseph and Melissa Castan; U.N Covenant on Civil and Political Rights: CCPR Commentaries, Fourth Edition, Oxford University Press, 2012 Tác giả là Manfred Nowak Nhìn chung, mặc dù các nghiên cứu trên là tương đối đa dạng, phong phú nhưng vẫn rất thiếu các nghiên cứu tại Việt Nam đi sâu về quyền tự do lập hội, tự do hội họp và việc luận giải các vấn đề liên quan đến địa vị pháp lý của các hội trong tham gia quản lý nhà nước hầu như chưa có Trong bối cảnh các công trình nghiên cứu

về CCB còn ít thì đây là nguồn tư liệu rất quan trọng (thể hiện qua kết quả nghiên cứu) để tác giả thực hiện luận án

1.3 Đánh giá về tình hình nghiên cứu

Đến nay việc nghiên cứu về CCB và HCCB trên thế giới và ở trong nước

chưa nhiều, chỉ có các bài viết đề cập đến công tác tổ chức và hoạt động của CCB

và HCCB nhưng số lượng còn ít.Trong các công trình được liệt kê ở trên, có nhiều công trình đã đầu tư phân tích khá chi tiết khái niệm, đặc điểm, tính chất của hội cũng như vai trò, tác động của hội nói chung và HCCB đối với nhà nước Kết quả nghiên cứu có thể tóm tắt như sau:

Một là, làm rõ các khái niệm về hội nói chung; đặc điểm, vai trò của hội, trong đó có HCCB; Hai là, làm rõ các phương diện của HCCBVN về cơ cấu tổ

chức; về số lượng, chất lượng hội viên; về chất lượng và số lượng cơ sở Hội;

một số vấn đề đặt ra hiện nay liên quan đến quá trình phát triển của HCCB; Ba

là, đề cập những điểm cơ bản về đặc thù riêng của HCCBVN trong quan hệ với hoạt động lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước; Bốn là, đánh giá thực

trạng của các tổ chức hội nói chung và của HCCBVN trên các phương diện hoạt động chuyên môn của Hội, ít nhiều liên quan đến quan hệ của hội với Nhà

nước; Năm là, đánh giá thực trạng của các tổ chức hội trên các phương diện

hoạt động; phối hợp của HCCBVN với các tổ chức chính trị - xã hội và với một

số HCCB trên thế giới, ở mức độ nhất định liên quan đến hoạt động của quản lý

nhà nước; Sáu là, với tính chất là bảo đảm cho hoạt động của HCCB, các công

trình đề xuất một số giải pháp và kiến nghị về củng cố, kiện toàn hệ thống tổ chức của Hội; hệ thống văn bản quản lý và các chính sách, pháp luật liên quan đến CCBVN và HCCBVN

1.4 Những vấn đề đƣợc tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Trên cơ sở các nghiên cứu kể trên, với những thành tựu cũng như những vấn đề còn đang được đặt ra, luận án đã nghiên cứu toàn diện các vấn

đề sau đây:

- Làm sáng tỏ khái niệm, bản chất, đặc điểm, vai trò của HCCB, bao gồm mối quan hệ với Nhà nước và quản lý nhà nước Đây là vấn đề trước đó chưa được nghiên cứu và thể hiện một cách khoa học và rõ ràng

- Làm rõ cơ sở hình thành, chức năng, nhiệm vụ, tổ chức và hoạt động của HCCB trong mối liên hệ chặt chẽ với Nhà nước, quản lý nhà nước

- Làm rõ các khía cạnh lý luận liên quan đến địa vị pháp lý của HCCBVN bao gồm: khái niệm, ý nghĩa địa vị pháp lý của Hội trong tham gia quản lý nhà nước

- Chỉ ra thực trạng địa vị pháp lý của HCCBVN trong pháp luật và trong thực tiễn tham gia quản lý nhà nước ở nước ta Đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật, nhất là việc thực hiện địa vị pháp lý của Hội trong thực tiễn, nguyên nhân của các ưu điểm và hạn chế của việc thực hiện đó

- Trên cơ sở xác định nhu cầu, quan điểm về bảo đảm thực hiện có hiệu quả các quyền và nghĩa vụ của HCCBVN, luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện và tăng cường hiệu quả thực hiện địa vị pháp lý của Hội trong tham gia quản lý nhà nước trong bối cảnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCNVN

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA HỘI

CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

2.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Hội Cựu chiến binh Việt Nam

2.1.1 Lịch sử hình thành Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Trên thế giới, khái niệm “cựu chiến binh” có từ khá sớm, được xuất phát

từ ý tưởng ban đầu là kỷ niệm ngày đình chiến, là ngày lễ mỗi năm một lần tại Hoa Kỳ nhằm tôn vinh các cựu chiến binh Đây là một ngày lễ toàn quốc được

tổ chức hàng năm vào ngày 11 tháng 11 và trùng với các ngày lễ khác, lúc đầu nó được gọi với tên là Ngày đình chiến hoặc Ngày tưởng niệm Ngày lễ này cũng được tổ chức ở những nước khác nhau trên thế giới vì ngày này cũng là ngày đánh dấu sự kết thúc của Chiến tranh thế giới thứ nhất Tại Việt Nam, khái niệm “cựu chiến binh” theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học: “Cựu chiến binh là người đã từng tham gia quân đội, lực lượng vũ trang trong một cuộc chiến tranh” Theo Điều 2, Pháp lệnh Cựu chiến binh: Cựu chiến binh là công dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đã tham gia đơn vị vũ trang chiến đấu chống ngoại xâm giải phóng dân tộc, làm nhiệm vụ quốc tế, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã nghỉ hưu, chuyển ngành, phục viên, xuất ngũ

Đối với khái niệm “Hội Cựu chiến binh”, trên thế giới đều có điểm chung

là hội của những người đã từng tham gia quân đội và tham gia chiến tranh tự nguyện tập hợp lại Ở Việt Nam, HCCBVN là tổ chức do những CCBVN tự nguyện tập hợp lại Tuy nhiên, khác với các quốc gia trên thế giới, do lịch sử cách mạng Việt Nam đã tạo nên nguồn gốc, bản chất, đặc điểm riêng của CCB

và quá trình thành lập HCCB, HCCBVN thành lập được Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam và nhân dân Việt Nam dành sự quan tâm đặc biệt Hội có các đặc điểm:

Thứ nhất, HCCBVN là hội của những người xuất thân từ các tầng lớp

nhân dân được thành lập đúng với quy luật khách quan của quá trình lịch sử

phát triển cách mạng Việt Nam, đúng với pháp luật về quyền tự do lập hội.Thứ hai, HCCBVN là tập hợp của các CCBVN đang sống trên khắp các địa bàn của

Tổ quốc và tham gia vào hoạt động trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Nhiều CCB được Đảng, chính quyền và nhân dân tín nhiệm bầu, cử vào giữ các cương vị lãnh đạo trong các cơ quan của Đảng, chính quyền và các đoàn thể

Uy tín, ảnh hưởng của họ có tác động mạnh đến quản lý nhà nước Thứ ba,

HCCBVN là tập hợp của các CCBVN - những công dân yêu nước đã từng sẵn sàng hy sinh, đã chịu gian khổ và có nhiều công lao cống hiến, đóng góp đặc biệt (đóng góp xương máu và tuổi xuân) cho cách mạng, cho Đảng, cho đất nước Họ trở thành chỗ dựa tinh thần vững chắc, là nguồn lực tinh thần cao quý của dân tộc (nguồn lực mềm), tạo nên giá trị sức mạnh tinh thần to lớn trong lòng nhân dân Việt Nam Tiếng nói và hoạt động của họ có ảnh hưởng quan

trọng đến đời sống chính trị và quản lý nhà nước ở Việt Nam Thứ tư, HCCBVN

từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, có di sản tinh thần cao quý là bản chất, truyền thống “Bộ đội cụ Hồ” được nhân dân phong tặng Họ là lực lượng tiên phong, gương mẫu trong xã hội, sẵn sàng đấu tranh với bất công, với các thế lực chống phá để bảo vệ lẽ phải, bảo vệ Đảng, chính quyền và nhân dân, tạo nên sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng, bảo vệ Tổ

quốc và phát triển đất nước Thứ năm, các thành viên của HCCBVN không bị

giới hạn tham gia vào tổ chức chính trị, vào các tổ chức chính trị - xã hội, vào các hội quần chúng theo quy định pháp luật về hội Nhưng để trở thành thành

viên của HCCBVN trước hết phải là CCBVN Thứ sáu, HCCBVN là lực lượng

nòng cốt trong công tác giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống đấu tranh cách mạng, truyền thống đạo đức cách mạng, truyền thống văn hoá nhân văn cao cả và khí phách, cốt cách của người dân Việt Nam trong sự nghiệp xây

dựng, bảo vệ Tổ quốc cho thế hệ trẻ Việt Nam Thứ bảy, HCCBVN là tổ chức

phối hợp hiệu quả nhất với CCB và tổ chức CCB các nước đã từng tham chiến tại Việt Nam để giúp CCB và Chính phủ các nước tìm kiếm người mất tích và hài cốt trong chiến tranh, góp phần làm cho Chính phủ và nhân dân các nước trên thế giới thấy được truyền thống nhân văn cao cả của nhân dân và dân tộc Việt Nam nhằm thúc đẩy quá trình bình thường hóa quan hệ với các quốc gia từng là kẻ thù trong quá khứ, tạo môi trường đối ngoại thuận lợi để xóa bỏ bao vây, cấm vận, hội nhập quốc tế, giúp Nhà nước thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng “khép lại quá khứ - hướng tới tương lai”, tạo điều kiện tốt để giúp nhà nước hội nhập quốc tế, phát triển đất nước

2.1.2 Các tính chất của Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Khi nghiên cứu tính chất của HCCB ở mỗi quốc gia cho thấy, tính chất của Hội xét đến cùng là do các cơ sở pháp lý mỗi quốc gia tạo nên Tuy nhiên, xét về chiều sâu thì tính chất của nó phụ thuộc vào chế độ chính trị của mỗi quốc gia, ở đó người ta mới xác định nguồn gốc, bản chất của tổ chức CCB Do đó, tính chất của HCCB liên quan đến thể chế chính trị, môi trường chính trị, môi trường dân chủ xã hội; mục tiêu hoạt động, phương pháp hoạt động của Hội trong từng quốc gia HCCB ở nhiều nước được xác định là tổ chức của xã hội công dân, Hội tự thành lập theo pháp luật về hội và quyền tự do hội họp, hoạt động độc lập, không đảng phái, không phụ thuộc vào nhà nước Hội không

có chức năng chính trị, chỉ thực hiện chức năng xã hội, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Hội đối trọng với nhà nước, có quyền kiểm tra, giám sát, phản biện hoạt động quản lý của nhà nước, đưa ra các kiến nghị, yêu cầu đối với nhà nước nếu nhà nước không làm tốt chức năng hoặc làm sai chức năng quản lý Đối với nước ta, HCCBVN ngoài tính chất là một tổ chức xã hội thì Hiến pháp cũng như pháp luật thừa nhận tính chất chính trị của Hội, bằng việc ghi nhận Hội là một trong năm tổ chức chính trị - xã hội thuộc MTTQVN [64] Điều này cho thấy, HCCBVN có những tính chất khác biệt so với các tổ chức

CCB của nhiều nước khác.Điều đó thể hiện ở những nội dung sau: Thứ nhất,

HCCBVN là một tổ chức chính trị - xã hội chứ không đơn thuần là một tổ chức

xã hội tự nguyện như nhiều tổ chức HCCB của các nước khác trên thế giới Thứ hai, Hội mang tính chất là tổ chức chính trị - xã hội, thành tố cấu thành hệ

thống chính trị của Việt Nam nên Hội có cả chức năng chính trị và chức năng

xã hội.Thứ ba, HCCBVN bao gồm những hội viên có nhiều kinh nghiệm trong

thực tiễn đấu tranh cách mạng và trong chiến đấu, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có ý chí, nghị lực, có ý thức kỷ luật cao, có tinh thần tự giác cách mạng sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ của Hội, của Đảng, của Nhà nước và của xã

hội Thứ tư, Hội là tổ chức đại diện cho CCBVN để hợp tác, phối hợp với nhà

nước giải quyết hiệu quả chế độ, chính sách đối với CCB, với người có công

Thứ năm, Hội là trung tâm quy tụ, tập hợp, đoàn kết, thống nhất ý chí quyết tâm, hành động của các thế hệ CCBVN Thứ sáu, với tính chất là một tổ chức

chính trị - xã hội, trong quá trình hoạt động, Hội nhận được sự giúp đỡ của Nhà nước bằng những chính sách kinh tế, xã hội để hỗ trợ, giúp đỡ HCCB có điều

kiện phát huy vai trò của tổ chức là cơ sở của chính quyền nhân dân Thứ bảy,

Hội là niềm vinh dự tinh thần đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, thể hiện lòng tri ân, ghi nhận những công lao cống hiến to lớn của CCBVN cho quân đội

và đất nước, đồng thời để vinh danh CCBVN, thế hệ đi trước đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ để Quân đội nhân dân Việt Nam tiếp bước phấn đấu noi theo

Thứ tám, Hội thành lập giúp Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục nắm được lực

lượng quần chúng cách mạng quan trọng, lực lượng này sẽ giúp Đảng, Nhà nước thực hiện mục tiêu tăng cường dân chủ XHCN, tăng cường đồng thuận xã hội, tăng cường sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường hiệu lực quản

lý nhà nước nhằm để đạt các mục tiêu, nhiệm vụ của công cuộc đổi mới đất

nước đề ra Thứ chín, Hội là cầu nối quan trọng giúp nhà nước quan hệ với

HCCB thế giới, với HCCB châu Á - Thái Bình Dương, HCCB các nước ASEAN và HCCB các nước đã từng tham chiến tại Việt Nam để phối hợp với CCB, với HCCB, với Chính phủ và nhân dân các nước trong giải quyết hậu quả các cuộc chiến tranh tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy thực hiện đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng, của Nhà nước, góp phần thúc đẩy đất nước hội

nhập phát triển Thứ mười, Hội là tổ chức để CCBVN và CCB các nước có điều

kiện thực hiện tốt hơn các cuộc gặp gỡ, đối thoại, trao đổi để xóa đi mặc cảm thù hằn và những gánh nặng về tâm lý, tinh thần trong quá khứ đau thương của chiến tranh; để cùng vươn tới chân giá trị nhân văn cao cả của loài người theo tinh thần “khép lại quá khứ - hướng tới tương lai”

2.1.3 Vị trí, vai trò của Hội Cựu chiến binh Việt Nam trong hệ thống chính trị Việt Nam

Hệ thống chính trị Việt Nam là một chỉnh thể thống nhất gồm các chủ thể: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, giữ vị trí trung tâm; Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền lãnh đạo Nhà nước và xã hội; các tổ chức chính trị - xã hội là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện bảo

vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước

Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, nhưng Đảng cũng là thành viên của MTTQ, là thành tố cấu thành hệ thống chính trị Việt Nam Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân Các tổ chức chính trị - xã hội là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện bảo

vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước Như vậy, các tổ chức chính trị - xã hội được Hiến định là tổ chức có tính độc lập tương đối, vì tổ chức đó vừa là tổ chức xã hội độc lập về tổ chức, vừa có tính chất chính trị và là một

bộ phận cấu thành của hệ thống chính trị Việt Nam

2.2 Địa vị pháp lý của Hội Cựu chiến binh Việt Nam trong quản lý nhà nước

2.2.1.Khái niệm và đặc điểm của quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp Quản lý nhà nước theo nghĩa rộng là quản lý được thực hiện bởi tất cả các cơ quan nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp Hay nói cách khác, quản lý nhà nước là toàn bộ hoạt động của nhà nước nói chung, mọi hoạt động mang tính chất nhà nước, nhằm thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của nhà nước Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước chỉ là hoạt động hành pháp, chủ yếu do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện.Trong luận án này, tác giả tiếp cận khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa hẹp Đó là hoạt động hành pháp, chủ yếu do Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện

Điểm khác biệt rõ rệt nhất giữa quản lý nhà nước và các hình thức quản lý

xã hội khác (quản lý của các tổ chức chính trị - xã hội, của các tổ chức xã hội)

là tính quyền lực nhà nước.Điều đó có nghĩa là HCCBVN với các hoạt động bên trong và bên ngoài của nó không mang tính quyền lực nhà nước.Như vậy, HCCBVN không phải là chủ thể trực tiếp để tiến hành các hoạt động quản lý nhà nước một cách thường xuyên Hội chỉ tham gia vào hoạt động quản lý nhà nước trên cơ sở các quy định pháp luật hoặc được ủy quyền Cơ sở chính đáng của sự tham gia này là bản chất dân chủ của nhà nước pháp quyền XHCN, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân mà trong đó HCCBVN là một trong những

bộ phận cấu thành chủ thể quyền lực nhà nước là “nhân dân”

2.2.2 Khái niệm, đặc điểm địa vị pháp lý của Hội Cựu chiến binh Việt Nam trong tham gia quản lý nhà nước

Địa vị pháp lý của HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước là tổng thể các quyền và nghĩa vụ pháp luật được quy định xác định vị trí, vai trò của HCCBVN trong hoạt động quản lý nhà nước

Địa vị pháp lý của HCCBVN trong tham gia quản lý nhà nước có các đặc

điểm: Một là,địa vị pháp lý của HCCBVN không chỉ được quy định trong các