Thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay (tt)

Thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nayThủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

K ĐÀO THỊ XUÂN QUỲNH

THỦ TỤC RÚT GỌN THEO PHÁP LUẬT

TỐ TỤNG DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số : 60 38 01 07

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017

Công trình đƣợc hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

hồi giờ ngày tháng năm 2017

C th t m hi u luận văn tại:

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Theo quy luật chung, xã hội càng ngày càng phát tri n, quan

hệ kinh tế - quốc tế hội nhập ngày càng phát tri n mạnh mẽ, giao lưu kinh tế, dân sự, thương mại… ngày một gia tăng sẽ dẫn đến các tranh chấp càng ngày càng phát sinh nhiều Hệ thống Tòa án nhân dân (TAND) hàng năm đã thụ lý giải quyết một khối lượng rất lớn các vụ

án tranh chấp dân sự (TCDS), điều này đã tạo ra một áp lực lớn về công việc cho hệ thống TAND các cấp Có rất nhiều nước trên thế giới đã xây dựng và áp dụng chế định thủ tục rút gọn (TTRG) đ giải quyết các tranh chấp đơn giản và có giá ngạch thấp đ phù hợp với sự phát tri n của nền kinh tế thị trường và xã hội, không đ mất quá

nhiều thời gian cho một vụ kiện

Hòa chung với sự phát tri n của thế giới, nhận thức được thực trạng quá nhiều án TCDS tồn đọng mà tính chất vụ việc tương đối đơn giản, chứng cứ rõ ràng, nội dung tranh chấp đều được các đương sự thừa nhận hoặc những tranh chấp có giá ngạch thấp cần được giải quyết bằng một thủ tục đơn giản đ không mất nhiều thời gian giải quyết cũng như gây lãng phí tiền bạc và công sức cho Nhà nước và nhân dân TTRG trong pháp luật tố tụng dân sự (TTDS) là một bước tiến đáng k sau khi Bộ luật TTDS 2015 ra đời và có hiệu lực Hiện nay, chưa c một công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện về lĩnh vực này k từ khi Bộ luật TTDS 2015 có hiệu

lực, chính vì thế học viên lựa chọn đề tài: "TTRG theo pháp luật TTDS Việt Nam hiện nay" làm luận văn Thạc sĩ Luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Là một thủ tục tố tụng mới, tiến bộ, với nhiều ưu đi m được

Bộ luật TTDS 2015 quy định trên cơ sở kế thừa và phát huy những quy định của thủ tục thông thường (TTTT) trước đây, TTRG được các nhà nghiên cứu khoa học rất quan tâm và nghiên cứu

Mặc dù có nhiều các công trình nghiên cứu, các bài viết tập trung làm sáng tỏ vai trò, ý nghĩa của TTRG, nghiên cứu tính khả thi của việc xây dựng TTRG trong TTDS ở

Việt Nam hiện nay, đưa ra một số vấn đề lý luận cơ bản về TTRG cũng như chỉ ra các ưu đi m vượt trội của TTRG so với TTTT trong việc giải quyết các tranh chấp nhỏ lẻ, đơn giản Tuy nhiên đây mới chỉ là các bài viết mang tính chất định hướng, trao đổi kinh nghiệm trên các tạp chí khoa học chứ chưa mang tính chất nghiên cứu chuyên sâu Trong các giáo trình giảng dạy tại các cơ sở đào tạo Luật học ở nước ta cũng mới đề cập đến TTRG như lượng kiến thức cơ bản

và khái quát về TTRG trong chương tr nh đào tạo cử nhân Luật và cán

bộ pháp lý Có một số đề tài chuyên khảo liên quan đến TTRG cũng mới chỉ dừng lại ở việc phân tích, bình luận các quy định của BLTTDS

2015 về TTRG và ít đề cập đến thực tiễn áp dụng của các quy định này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

xử của Tòa án khi giải quyết tranh chấp về dân sự nói chung và nguyên nhân của những hạn chế đố Đề xuất những kiến nghị, các giải pháp hoàn thiện TTRG trong TTDS hiện nay đảm bảo đúng tinh thần cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước đã đề ra theo nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm

2020

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích một số vấn đề lý luận cơ bản về TTRG trong TTDS

- Đánh giá thực trạng áp dụng TTRG theo pháp luật TTDS Việt Nam hiện nay

- Đánh giá ưu đi m, hạn chế, những vấn đề bất cập của các quy định của pháp luật về TTRG khi áp dụng vào thực tiễn

- Nêu các phương hướng và đề xuất một số kiến nghị đ hoàn thiện TTRG trong giải quyết các TCDS nói chung

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các đường lối, chính sách, các nghị quyết của Đảng, Hiến Pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam hiện hành

- Các quan đi m, tư tưởng luật học về TTRG trong TTDS, pháp luật một số nước trên thế giới về TTRG trong TTDS

- Các báo cáo tổng kết công tác xét xử và nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống TAND từ 2005 đến 2016

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài chỉ nghiên cứu TTRG trong TTDS nói chung khi giải quyết tại Tòa án

- Về mặt thời gian, đề tài nghiên cứu các cơ sở pháp lý, lịch

sử trong quá trình hình thành và phát tri n TTRG trong TTDS Việt Nam từ năm 1945 đến nay

- Đề tài được nghiên cứu trong phạm vi của chuyên ngành Luật Kinh tế

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận của đề tài là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử theo quan đi m khoa học của chủ nghĩa Mác – Lê Nin

Các quan đi m, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Các phương pháp nghiên cứu cụ th như: phương pháp lịch sử, phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, hệ thống hóa, khái quát hóa

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Nội dung của luận văn c ý nghĩa thiết thực, là cơ sở đ có cái nhìn toàn diện hơn, thống nhất hơn về hệ thống pháp luật và thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành quy định về TTRG, qua đ phát hiện những vướng mắc bất cập, sai sót trong quá trình áp dụng pháp luật về TTRG vào thực tiễn xét xử các vụ án tranh chấp về dân sự nói chung, trên cơ sở đ đề cập những kiến nghị hoàn thiện pháp luật về TTRG đ có th trong TTDS Việt Nam hiện nay

7 Cơ cấu của luận văn

Luận văn ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về TTRG trong pháp luật tố tụng dân sự

Chương 2: Thực trạng áp dụng TTRG theo pháp luật TTDS Việt Nam hiện nay

Chương 3: Phương hướng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về TTRG theo pháp luật TTDS Việt Nam hiện nay

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ

1.1 Khái niệm, đặc điểm của thủ tục rút gọn trong pháp luật tố tụng dân sự

1.1.1 Khái niệm thủ tục rút gọn trong pháp luật tố tụng dân sự

Khái niệm TTRG lần đầu tiên được quy định tại điều 316 BLTTDS năm 2015: "TTRG là thủ tục tố tụng được áp dụng đ giải quyết vụ án dân sự c đủ điều kiện theo quy định của Bộ luật này với trình tự đơn giản so với thủ tục giải quyết các vụ án dân sự thông thường nhằm giải quyết vụ án nhanh ch ng nhưng vẫn bảo đảm đúng pháp luật"

Theo tác giả luận văn, c th hi u về TTRG trong TTDS như sau: TTRG trong TTDS là một quy trình tố tụng riêng biệt được Tòa

án áp dụng đ giải quyết các TCDS có nội dung đơn giản, rõ ràng, có giá ngạch thấp hoặc các bên đương sự thỏa thuận lựa chọn thủ tục này, theo đ trong một thời gian ngắn thẩm phán độc lập tiến hành xem xét và ra phán quyết về vụ án tranh chấp mà không nhất thiết phải tuân theo tuần tự các bước như trong TTTT

1.1.2 Đặc điểm của thủ tục rút gọn trong pháp luật tố tụng dân sự

1.1.2.1 Thủ tục rút gọn được áp dụng để giải quyết các vụ việc dân sự có giá trị tranh chấp không lớn, những vụ việc dân sự đơn giản

1.1.2.2 Thủ tục giải quyết đơn giản, thời hạn giải quyết được rút ngắn, thường được giải quyết bằng một thẩm phán

1.1.2.3 Chi phí tố tụng thấp hơn nhiều so với chi phí tố tụng thông thường

1.2 Vai trò, ý nghĩa của TTRG trong pháp luật tố tụng dân sự

Ý nghĩa về mặt chính trị: Với các nước áp dụng TTRG nói

chung, TTRG góp phần đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy các giao lưu kinh tế, thương mại, dân sự…phát tri n mạnh mẽ Đối với pháp luật TTDS một số nước hiện hành, trong đ c Việt Nam việc xây dựng thủ tục TTDS rút gọn sẽ tạo điều kiện cho các vụ án được giải quyết nhanh chóng, kịp thời một số vụ án dân sự nhưng vẫn đảm bảo được những mục đích cơ bản của TTDS, đáp ứng được nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và hiện thực hoá chiến lược cải cách tư pháp một số nước đã đề ra

Ý nghĩa về mặt pháp lý: Thủ tục TTDS rút gọn sẽ giảm đáng

k các chi phí tố tụng cho đương sự và Toà án trong quá trình giải quyết vụ án, thời gian giải quyết được rút gắn đi rất nhiều lần Do vậy, quyền lợi hợp pháp của đương sự sẽ được bảo vệ một cách nhanh chóng, kịp thời, qua đ giảm áp lực công việc cho cán bộ Tòa án

Ý nghĩa về mặt xã hội: Bảo đảm quyền tiếp cận công lý của

công dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho Toà án có th nhanh chóng giải quyết vụ án Từ đ hạn chế được các hiện tượng tiêu cực hiện nay như khiếu kiện kéo dài hoặc người dân thiếu tin tưởng vào tính hiệu quả của hệ thống Toà án nên đã tự mình hành xử bằng cách

bắt nợ, đòi nợ thuê dẫn đến gây mất trật tự xã hội và có th phát sinh thành các tội phạm hình sự

1.3 Khung pháp luật về thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự

- Phạm vi và điều kiện áp dụng, TTRG được áp dụng đối với

vụ án có tiêu chí tranh chấp đã rõ ràng, đầy đủ chứng cứ hoặc có giá trị tranh chấp nhỏ

- Trình tự áp dụng TTRG, cơ quan áp dụng TTRG có th là

một Tòa chuyên trách trong hệ thống Tòa án hoặc tòa cấp sơ thẩm đồng thời có thẩm quyền giải quyết theo TTRG

- Thành phần giải quyết vụ án, pháp luật các quốc gia đều

quy định vụ việc được giải quyết bằng một thẩm phán duy nhất

- Thời hạn giải quyết vụ án, pháp luật các quốc gia đều quy

định thời hạn giải quyết vụ án theo TTRG được rút ngắn hơn rất nhiều so với TTTT

- Hiệu lực của bản án, quyết định giải quyết theo TTRG,

pháp luật các nước quy định không có phép kháng cáo, hoặc hạn chế kháng cáo ở mức tối đa

- Chi phí tố tụng, giảm đáng k so với TTTT

- Khả năng chuyển đổi giữa các quy trình tố tụng, pháp luật

các nước đều quy định các trường hợp chuy n đổi giữa TTTT và TTRG một cách chi tiết dựa trên sự tự do ý chí của các bên hoặc trên

cơ sở các tiêu chí được xác định trước

Chương 2 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG THỦ TỤC RÚT GỌN THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Quá trình xây dựng Thủ tục rút gọn trong pháp luật

Tố tụng Dân sự Việt Nam

Sự phát tri n của một hệ thống pháp luật luôn mang tính kế thừa, sự phát tri n của pháp luật TTDS cũng không ngoại lệ Ngay từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chính phủ lâm thời đã ban hành Sắc lệnh số 13/SL ngày 24/01/1946; Sắc lệnh số 51-SL ngày 17-4-1946, Luật tổ chức Tòa án nhân dân 1960 c các quy định mang chiều hướng rút gọn một số thủ tục giải quyết các tranh chấp dân sự

Trong lịch sử phát tri n pháp luật TTDS ở nước ta, mặc dù

có nhiều quy định th hiện tính rút gọn thủ tục tố tụng trong việc giải quyết một số loại án nhất định nhưng nh n chung, đây mới chỉ là sự giản lược ở một số yếu tố nhất định mà chưa c sự quy định một cách tổng th về một thủ tục đặc biệt dành cho những vụ án dân sự đơn giản, rõ ràng và có giá trị tranh chấp nhỏ Kết luận đ cho phép xác định việc xây dựng TTRG trong TTDS Việt Nam hiện nay không chỉ phù hợp với các điều kiện kinh tế, xã hội, chính trị, pháp lý mà còn phù hợp với truyền thống pháp luật dân sự nước ta

Nghị quyết 48/NQ/TW ngày 24/5/2005 và Nghị quyết 49/NQ/TW ngày 02/6/2006 của Bộ chính trị đã chỉ ra hướng cơ bản

về cải cách tư pháp và theo quy định của pháp luật hiện hành thì hiện nay, trong tố tụng hình sự, TTDS và tố tụng hành chính đều có quy định về những thủ tục riêng theo hướng “rút gọn” so với TTTT đ giải quyết một số loại vụ việc cụ th

2.2 Thực trạng về điều kiện và phạm vi áp dụng thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng Dân sự Việt Nam hiện nay

2.2.1 Phạm vi áp dụng thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng Dân sự Việt Nam hiện nay

Phạm vi áp dụng TTRG trong TTDS được quy định tại Điều

316 Bộ luật TTDS 2015 TTRG không áp dụng cho tất cả các vụ án

TCDS thông thường mà chỉ các vụ án nằm trong phạm vi nhất định còn nếu như không sẽ giải quyết như TTTT Phạm vi áp dụng TTRG

là giới hạn luật định cho phép TTRG được áp dụng trong những giai đoạn và điều kiện nhất định khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo

quy định tại điều 316 Bộ luật TTDS 2015

Trên thực tế, căn cứ vào số liệu thống kê tình hình thụ lý, giải quyết tất cả các loại án TCDS nói chung có th thấy số lượng các vụ

án càng ngày càng tăng lên Trong tổng số các vụ án mà toàn hệ thống Toà án thụ lý, giải quyết nêu trên có không ít những vụ án có chứng cứ rõ ràng, nội dung tranh chấp đơn giản, bị đơn thừa nhận hoặc không phản đối yêu cầu của nguyên đơn, vụ án có giá ngạch thấp nhưng vẫn phải giải quyết theo trình tự TTTT gây mất thời gian, tiền bạc, công sức của cơ quan tố tụng và các đương sự Điều 316 BLTTDS 2015 đã quy định rõ phạm vi áp dụng TTRG, các vụ án khi

đã thuộc phạm vi này sẽ được giải quyết theo TTRG, áp dụng điều này vào số liệu thống kê tại bảng nêu trên sẽ có rất nhiều vụ án được giải quyết theo TTRG Tuy nhiên, qua hơn một năm thực hiện thực tế cho thấy vẫn có nhiều bất cập trong quá trình áp dụng quy định của pháp luật vào thực tiễn

2.2.2 Điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng Dân sự Việt Nam hiện nay

Điều kiện thứ nhất, vụ án dân sự chỉ có th áp dụng TTRG đ

giải quyết khi nội dung tranh chấp giữa các đương sự đơn giản, rõ ràng, tài liệu chứng cứ mà các đương sự cung cấp đủ đ giải quyết vụ

án mà Tòa án không cần phải thu thập tài liệu, chứng cứ

Điều kiện thứ hai: Điều kiện về việc các đương sự phải có

địa chỉ cư trú, trụ sở rõ ràng là hết sức cần thiết và nhiều trường hợp đây là yếu tố quyết định việc Tòa án có giải quyết vụ án được đúng thời hạn luật định hay không

Điều kiện thứ ba: Trong vụ án giải quyết theo TTRG thì phải

đảm bảo không c đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài Trường hợp

vụ án có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài, Tòa án chỉ áp dụng TTRG đ giải quyết vụ án khi các đương sự thống nhất thỏa thuận đề nghị Tòa án áp dụng TTRG hoặc các đương sự đã xuất tr nh được chứng cứ về quyền sở hữu hợp pháp tài sản và có thỏa thuận thống nhất về việc xử lý tài sản Đối với vụ án lao động đã được thụ lý, giải quyết theo TTRG mà người sử dụng lao động có quốc tịch nước ngoài hoặc người đại diện theo pháp luật của họ đã rời khỏi địa chỉ nơi cư trú, nơi c trụ sở mà không thông báo cho đương sự khác, Tòa

án thì bị coi là trường hợp cố tình giấu địa chỉ và vẫn giải quyết vụ án

đ theo TTRG được quy định tại BLTTDS 2015

Thực tiễn cho thấy, vụ án được giải quyết theo TTRG khi đáp ứng các điều kiện theo quy định tại khoản 1 Điều 317 BLTTDS

2015 nhưng khi áp dụng vào thực tế lại xuất hiện nhiều bất cập Tuy