KHÔNG GIAN văn hóa HUẾ với sự HÌNH THÀNH NHÂN CÁCH hồ CHÍ MINH tt

Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu, luận giải về sự ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành và phát triển nhân cách Hồ Chí Minh.. Nhiệm vụ nghi

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN VĂN QUANG

KHÔNG GIAN VĂN HÓA HUẾ VỚI SỰ HÌNH THÀNH NHÂN CÁCH HỒ CHÍ MINH

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

Code: 62 31 02 04

HÀ NỘI - 2017

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Phạm Hồng Chương

2 TS Lý Việt Quang

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Chủ tịch Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa

kiệt xuất của Việt Nam Người có nhân cách cao đẹp và đã để lại dấu ấn sâu đậm

trong dòng chảy lịch sử nhân loại, góp phần làm phong phú và phát triển những giá trị chung của loài người Vì vậy, nghiên cứu nhân cách Hồ Chí Minh sẽ góp phần làm sáng tỏ những giá trị đặc sắc của Hồ Chí Minh

Nhân cách Hồ Chí Minh được hình thành và phát triển từ sự tác động - ảnh hưởng đa chiều của các điều kiện kinh tế, lịch sử, môi trường văn hóa, xã hội và con người của những nơi Người từng sống, học tập, làm việc; được biểu hiện qua

tư tưởng và hành động của Hồ Chí Minh Trong các không gian văn hóa ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách Hồ Chí Minh, Huế có vị trí đặc biệt quan trọng

Tại kinh đô Huế, sự biến động về kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội đã tác động mạnh mẽ đến Hồ Chí Minh Bằng sự mẫn cảm của người học trò thông minh, sự khát khao tìm tòi học hỏi, chiếm lĩnh tri thức mới, Hồ Chí Minh sớm thâu nhận những giá trị của văn hóa Huế, tinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại Để từ đó, Hồ Chí Minh có bước trưởng thành hơn trong suy nghĩ và hành động, trực tiếp tham gia phong trào Duy Tân, đấu tranh chống thuế cùng nhân dân Thừa Thiên

Thời gian sống ở Huế, tiếp nối văn hóa xứ Nghệ, văn hóa Huế đã thẩm thấu và ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức, hành động, định hình nhân cách của

Hồ Chí Minh Đúng như lời khẳng định của Phạm Văn Đồng: “Thời gian ở Huế là thời gian Nguyễn Tất Thành lớn lên và bắt đầu đi học Những năm tháng đó là thời gian cực kỳ quan trọng đối với sự hình thành con người Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, thời gian hình thành một con người lạ lùng, với những ý tưởng lạ lùng, đưa đến những thành tựu lạ lùng” Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu, luận giải về sự ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành và phát triển nhân cách Hồ Chí

Minh Do đó, nghiên cứu đề tài Không gian văn hóa Huế với sự hình thành

nhân cách Hồ Chí Minh để thấy được văn hóa Huế ảnh hưởng rất lớn đến sự

hình thành nhân cách Hồ Chí Minh Đồng thời, góp phần làm sáng rõ hơn về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng và tư tưởng, nhân cách của một con người vĩ đại -

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ khái niệm và cấu trúc nhân cách và nhân cách Hồ Chí Minh; khái niệm, cấu trúc của không gian văn hóa Huế; phân tích các nhân tố của không gian văn hóa Huế ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách Hồ Chí Minh; phân tích những biểu hiện của nhân cách Hồ Chí Minh từ sự ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế; rút ra một số nhận xét về sự ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh và ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu đối với sự phát triển nhân cách Hồ Chí Minh hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Những ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành nhân cách

Hồ Chí Minh và những biểu hiện của nhân cách Hồ Chí Minh từ ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu ảnh hưởng không gian văn hóa

Huế đến sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh và những biểu hiện của nhân cách

Hồ Chí Minh từ ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế Tuy nhiên, luận án chỉ

đề cập đến những khía cạnh sau đây: Thứ nhất, làm rõ các yếu tố cơ bản của

không gian văn hóa Huế có ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách

Hồ Chí Minh; Thứ hai, làm rõ những biểu hiện của nhân cách Hồ Chí Minh trong

khoảng thời gian sống ở Huế, dưới sự tác động của không gian văn hóa Huế

- Về không gian: Thừa Thiên Huế những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

- Về thời gian: Luận án nghiên cứu không gian văn hóa Huế trong khoảng

cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, gắn với thời gian Hồ Chí Minh sống, học tập và hoạt động ở Huế đến trước khi ra đi tìm đường cứu nước

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lí luận

Cơ sở lí luận của luận án là quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh; quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước trong nghiên cứu về cuộc đời, tiểu sử Hồ Chí Minh và văn hóa

4.2 Phương pháp luận

Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử là phương pháp luận của việc nghiên cứu, thực hiện đề tài luận án

4.3 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

- Nghiên cứu ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh được thực hiện trên cơ sở tiếp cận của các khoa học tổng hợp liên ngành; trên nền tảng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam

- Tiếp cận liên ngành lấy lịch sử, khoa học lịch sử làm nền, lấy Hồ Chí Minh học làm trục chính, văn hoá học, nhân học làm chất liệu nghiên cứu, phân tích và luận chứng Các khoa học lịch sử, văn hoá học, nhân học tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan đến văn hoá, giá trị, nhân cách con người Các khoa học tâm lí học, giáo dục học, xã hội học, nghiên cứu con người làm rõ các vấn đề liên quan đến nhân cách con người, sự ảnh hưởng của đời sống đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người

- Ngoài cơ sở lí luận và phương pháp luận nêu trên, tác giả còn sử dụng các phương pháp như: phân tích, tổng hợp, lịch sử, logic, quy nạp, diễn dịch, thống kê,

so sánh, điền dã, văn bản học, trao đổi với chuyên gia… nhằm tìm kiếm, phân tích các kết quả nghiên cứu có sẵn để miêu tả, khái quát hoá toàn cảnh về chủ đề nghiên cứu từ các góc độ khác nhau

5 Đóng góp mới về khoa học của đề tài

- Làm rõ những ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành cách Hồ Chí Minh

- Trên cơ sở nghiên cứu ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh, luận án góp phần làm rõ những biểu hiện của nhân cách Hồ Chí Minh từ sự tác động của các yếu tố trong không gian văn hóa Huế, gắn với quá trình Người sống và học tập tại Huế

6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lí luận

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần làm sáng tỏ thêm về cuộc đời, nguồn gốc hình thành tư tưởng và nhân cách Hồ Chí Minh; làm rõ ảnh hưởng của không gian văn hoá Huế đến sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh và những biểu hiện của nhân cách Hồ Chí Minh từ tác động của không gian văn hóa Huế; rút ra một số nhận xét và ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu đối với việc phát triển nhân cách Hồ Chí Minh hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo, tuyên truyền, học tập, nghiên cứu, giảng dạy tư tưởng, nhân cách của Hồ Chí Minh tại địa phương; là cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu nhân cách Hồ Chí Minh, nghiên cứu những ảnh hưởng của các không gian văn hóa đến Hồ Chí Minh, cũng như là nguồn tư liệu để giáo dục nhân cách cho học sinh sinh viên; xây dựng thành tài liệu giáo dục lịch sử địa phương, định hướng để giáo dục và rèn luyện nhân cách cho sinh viên trong các trường cao đẳng, đại học, giáo dục lối sống trong gia đình, nhà trường và xã hội hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục công trình của tác giả đã công bố liên quan đến đề tài luận án và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 4 chương, 8 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu không gian văn hóa huế

1.1.1.1 Công trình nghiên cứu nước ngoài

Một số công trình tiêu biểu: Hội Những người bạn Cố đô Huế (Association des Amis du Vieux Hué - B.A.V.H); Tập san B.A.V.H (Bulletin des Amis du Vieux

Hué)… Các công trình nghiên cứu trong B.A.V.H rất phong phú, mặc dù không đi

trực tiếp nghiên cứu “không gian văn hóa Huế”, nhưng lại nghiên cứu các vấn đề nhỏ hơn của văn hóa Huế

1.1.1.2 Công trình nghiên cứu trong nước

Một số công trình tiêu biểu: Địa chí Thừa Thiên Huế; 700 năm Thuận Hóa -

Phú Xuân - Huế; Giáo trình Tổng quan văn hóa Huế; Tiếng Huế - Người Huế & Văn Hóa Huế; Văn Hóa Huế Xưa; Huế - Triều Nguyễn Một cái nhìn; Cảm nhận

về văn hóa xứ Huế; Tiểu vùng văn hóa xứ Huế; Văn hóa Huế trong dòng chảy văn hóa Việt; Một vài ý nghĩa về bản chất văn hóa Huế; Phác thảo về quá trình phát triển của văn hóa Phú Xuân - Thời kỳ thành Hóa Châu; Bản sắc văn hóa dân tộc qua sắc thái Huế Các công trình nêu trên mặc dù tiếp cận không gian văn hóa

Huế theo các khía cạnh khác nhau, song hạn chế của các công trình này là chưa phân tích không gian văn hóa Huế, cũng như hệ thống các giá trị văn hóa truyền thống đặc trưng của vùng đất này

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu nhân cách Hồ Chí Minh

1.1.2.1 Công trình nghiên cứu nước ngoài

Một số công trình tiêu biểu: HO CHI MINH - A Portrait (Hồ Chí Minh - Một

chân dung); Ho Chi Minh a life (Hồ Chí Minh cuộc đời); Ho Chi Minh, A Political Biography (Hồ Chí Minh: Tiểu sử Chính trị”); Why Vietnam? (Tại sao Việt Nam?); Thăm một chiến sĩ cộng sản Nguyễn Ái Quốc; Ho (Hồ); Chủ tịch Hồ Chí Minh qua cảm nghĩ của một người Hàn Quốc; Tinh thần Hồ Chí Minh ở Mỹ Latinh; Face à

Ho Chi Minh (Đối diện Hồ Chí Minh)… Các công trình nghiên cứu của các học giả

nước ngoài biên soạn đã tiếp cận một số nét đặc trưng về phẩm chất và năng lực đặc biệt của Hồ Chí Minh Tuy nhiên, đến nay chưa thấy thống kê các công trình ở nước ngoài nghiên cứu chuyên biệt về nhân cách Hồ Chí Minh

1.1.2.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Một số công trình tiêu biểu: Nhân cách Hồ Chí Minh; Hồ Chí Minh - Sự

hình thành một nhân cách lớn; Tỏa sáng nhân cách Hồ Chí Minh; Đặc trưng nhân cách Hồ Chí Minh - Giá trị và sức lan tỏa; Hồ Chí Minh - Đỉnh cao truyền thống Nhân - Trí - Dũng Việt Nam; Hồ Chí Minh: Một nhân cách lớn; Nghiên cứu, xác minh tư liệu và di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh thời kỳ 1890 - 1911; Nhân cách Hồ Chí Minh - Những giá trị thiết yếu trong hệ giá trị Việt Nam;… Nhìn

chung, các công trình nghiên cứu về nhân cách Hồ Chí Minh rất hạn chế Một số công trình chỉ mới đề cập đến những khía cạnh về phẩm chất hoặc năng lực của

Hồ Chí Minh

1.1.3 Nhóm công trình nghiên cứu những ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến nhân cách Hồ Chí Minh

1.1.3.1 Công trình nghiên cứu nước ngoài

Cho đến nay, chưa có công trình khoa học nước ngoài nào nghiên cứu ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh

toàn diện và sâu sắc Hai công trình có liên quan là Đồng chí Hồ Chí Minh và

Ho Chi Minh chỉ mới để cập sơ lược một số ảnh hưởng của không gian văn hóa

Huế (chủ yếu là ảnh hưởng của đời sống chính trị - xã hội Huế) đến Hồ Chí Minh nói chung

1.1.3.2 Công trình nghiên cứu trong nước

Một số công trình tiêu biểu: Đi tìm dấu tích thời niên thiếu của Bác Hồ ở

Huế; Ảnh hưởng của các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh; Phong trào kháng thuế của nông dân miền Trung Việt Nam năm 1908 và sự tham gia đấu tranh của anh Nguyễn Tất Thành (Chủ tịch Hồ Chí Minh) tại Thừa Thiên Huế; Hồ Chí Minh - Biên niên tiểu sử, tập

1 (1890-1929); Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch; Tân văn - Tân thư và ảnh hưởng của nó đến tư tưởng yêu nước ở Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX; Dưới mái tranh trường Quốc Học những năm 1906-1911… Các công trình

này mặc dù không trực tiếp đi sâu nghiên cứu những ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành và phát triển nhân cách Hồ Chí Minh, những đã nêu rõ thời kỳ ở Huế, những ảnh hưởng của các điều kiện về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của Huế đã góp phần đưa ra quyết định ra đi tìm đường cứu nước của

Hồ Chí Minh

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ KẾ THỪA VÀ ĐỊNH HƯỚNG TRIỂN KHAI CỦA

1.2.2 Những vấn đề đặt ra luận án cần tập trung nghiên cứu

Do chưa có công trình nghiên cứu toàn diện và sâu sắc nên cần nghiên cứu ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế đến sự hình thành và phát triển nhân cách

Hồ Chí Minh Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án, từ góc

độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học, luận án nhận thấy cần phải nghiên cứu để làm

rõ: Thứ nhất, nghiên cứu làm rõ khái niệm, cấu trúc, quy luật hình thành nhân cách

và làm rõ khái niệm nhân cách Hồ Chí Minh; Thứ hai, làm rõ cấu trúc của không

gian văn hóa Huế, cũng như xác định và phân tích các nhân tố chủ yếu của không gian văn hóa Huế ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách Hồ Chí

Minh; Thứ ba, phân tích những biểu hiện của nhân cách Hồ Chí Minh từ sự ảnh hưởng của không gian văn hóa Huế; Thứ tư, nhận xét về những ảnh hưởng của

không gian văn hoá Huế đến sự hình thành và phát triển nhân cách Hồ Chí Minh, đồng thời rút ra ý nghĩa của vấn đề nghiên cứu để phát triển nhân cách Hồ Chí Minh hiện nay

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ NHÂN CÁCH HỒ CHÍ MINH VÀ KHÔNG GIAN VĂN HÓA HUẾ

2.1 NHÂN CÁCH HỒ CHÍ MINH

2.1.1 Khái niệm, cấu trúc, quy luật hình thành nhân cách

Nhân cách là hệ thống những phẩm giá và năng lực của một người được hình thành và phát triển trong tương tác giữa con người với tự nhiên và xã hội, nó đặc trưng cho mỗi con người, thể hiện những phẩm chất bên trong con người mang tính xã hội sâu sắc

Bàn về cấu trúc của nhân cách, tùy theo quan niệm về bản chất nhân cách, mỗi nhà nghiên cứu đưa ra một cấu trúc khác nhau về nhân cách Hồ Chí Minh nhấn mạnh hai yếu tố quan trọng là đức và tài (hồng và chuyên) trong đó đức là gốc của con người, là nền tảng của nhân cách con người

Sự hình thành và phát triển nhân cách là quá trình lâu dài, đó là kết quả của quá trình tích lũy dần dần những kinh nghiệm sống, những tri thức, tập nhiễm được trong quá trình sống và trưởng thành Sự hình thành và phát triển nhân cách

được thể hiện như sau: Thứ nhất, nhân cách được hình thành và phát triển gắn với quá trình giáo dục, tự giáo dục và hoạt động thực tiễn của con người; Thứ hai,

nhân cách được hình thành từ quá trình thống nhất giữa cá nhân và xã hội, giữa mặt sinh vật và mặt xã hội, giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan

2.2 KHÔNG GIAN VĂN HÓA HUẾ

2.2.1 Khái niệm không gian văn hóa Huế

2.2.1.1 Văn hóa

Các nhà văn hóa mácxít cho rằng “văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất

và tinh thần do con người tạo ra trong quá trình hoạt động thực tiễn xã hội - lịch sử

và tiêu biểu cho trình độ đạt được trong lịch sử phát triển xã hội” Hồ Chí Minh xem văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra; là động lực giúp con người sinh tồn; là mục đích cuộc sống loài người; xây dựng văn hóa dân tộc phải toàn diện trên tất cả các mặt, các lĩnh vực và phương thức sinh hoạt

Văn hóa là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần, truyền thống và thị hiếu,

do con người tạo ra trong quá trình hoạt động thực tiễn lịch sử - xã hội, trong sự tương tác, thích ứng giữa con người với môi trường, nhằm khẳng định bản sắc riêng của mỗi quốc gia, dân tộc, vùng miền và con người

2.2.1.2 Văn hóa Huế

Văn hóa Huế là tổng hòa các giá trị vật chất và tinh thần, truyền thống, thị hiếu và phong cách sống, được tạo nên từ quá trình hoạt động thực tiễn gắn với sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội, để khẳng định bản sắc riêng của vùng đất và con người Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế

2.2.1.3 Không gian văn hóa Huế

Không gian văn hóa Huế là vùng văn hóa sinh thái rộng lớn, từ châu Ô, châu Lý cổ đến phía nam Quảng Trị và bắc Quảng Nam, trong đó Huế đóng vai trò là trung tâm, với những đặc trưng về giá trị văn hóa vật chất và tinh thần, được tích lũy trong quá trình tương tác giữa con người với tự nhiên và xã hội

2.2.2 Cấu trúc không gian văn hóa Huế

2.2.2.1 Văn hóa địa - sinh thái Huế

Xét về mặt lịch sử - địa lý, không gian văn hóa Huế khá rộng lớn Từ năm

1306, vua Trần Anh Tông gả Huyền Trân Công chúa cho vua Chiêm là Jaya Simhavarman III (Chế Mân) để đổi lấy châu Ô và châu Lý Năm 1307, châu Ô, châu Lý được đổi thành châu Thuận và châu Hóa Năm 1636, chúa Nguyễn Phúc Lan dời phủ đến Kim Long, khởi đầu cho quá trình đô thị hóa trong lịch sử hình thành và phát triển của thành phố Huế sau này Đến năm 1687, chúa Nguyễn Phúc Thái dời phủ chính đến làng Thụy Lôi, đổi là Phú Xuân, tiếp tục xây dựng và phát triển Phú Xuân thành một trung tâm đô thị phát đạt của xứ Đàng Trong Tiếp đó, Phú Xuân là kinh đô của nước Đại Việt thống nhất dưới triều Tây Sơn (1788-1801) và là kinh đô của nước Việt Nam gần 150 năm dưới triều đại phong kiến nhà Nguyễn (1802-1945) Đến năm 1822, vua Minh Mạng đổi đặt thành phủ Thừa Thiên, phần đất bao bọc Kinh thành Huế, gồm Hương Trà, Quảng Điền và Phú Vang Năm 1898, Vua Thành Thái ra chỉ dụ lập thị xã Huế

Về điều kiện tự nhiên, Thừa Thiên Huế được chia thành 4 vùng sinh thái: vùng núi, vùng gò đồi, vùng đồng bằng, vùng đầm phá và cồn cát ven biển Chính

vị trí đặc biệt cùng với sự đa dạng của địa hình đã làm cho Thừa Thiên Huế có nhiều điểm nổi bật về tự nhiên Và cũng chính điều kiện tự nhiên đó đã ảnh hưởng đến tâm tính và cảm quan của người Huế, hình thành nên nếp nhà vườn ở xứ Huế, quy định tính cách, phong cách sống và lối ứng xử của người Huế, cũng như góp phần hình thành một vùng văn hóa - không gian văn hóa độc đáo và đậm bản sắc

2.2.2.2 Văn hóa chính trị xứ Huế

- Thừa Thiên Huế - trung tâm của công cuộc xây dựng và bảo vệ kinh đô Việt Nam Từ năm 1306, sau khi châu Ô - Lý được sáp nhập vào lãnh thổ nước ta,

trải qua nhiều triều đại, Thừa Thiên Huế là phên dậu, vùng biên viễn xung yếu của

Tổ quốc Sau 3 thế kỷ từ khi trở về với Đại Việt, Thuận Hóa là vùng chiến tuyến giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài Sau nhiều lần thiên dinh, năm 1738 chúa Nguyễn Phúc Khoát sắp xếp thủ phủ Phú Xuân, tạo điều kiện thuận lợi cho Huế trở thành trung tâm chính trị - quân sự - kinh tế của Đàng Trong Đến năm 1786, Phú Xuân được vua Quang Trung chọn làm kinh đô của triều Tây Sơn, sau đó vua Gia Long và các vua Nguyễn chọn làm kinh đô lâu dài và không ngừng mở rộng Dưới triều Tây Sơn, Phú Xuân trở thành kinh đô - nơi xuất phát những chủ trương, chính sách xây dựng đất nước thống nhất Sau khi đánh bại triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh chọn Phú Xuân làm kinh đô, Huế trở thành trung tâm chính trị của một đất nước có lãnh thổ thống nhất và rộng lớn

- Thừa Thiên Huế - trung tâm của các hoạt động chính trị - xã hội và đấu tranh chống thực dân Pháp, bảo vệ nền độc lập dân tộc Những năm giữa cuối

thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Huế trở thành kinh đô, trung tâm chính trị của Việt Nam Nơi đây tập trung cao nhất những diễn biến chính trị và mâu thuẫn xã hội Đời sống chính trị ở Huế có nhiều biến đổi sâu sắc, xã hội Thừa Thiên Huế có nhiều biến đổi quan trọng, những động thái kháng Pháp được nhen nhóm Đầu thế kỷ XX, phong trào Đông Du, Duy Tân nổ ra, các luồng tư tưởng tiến bộ làm sôi sục đời sống chính trị xứ Huế Năm 1908, phong trào chống thuế từ các tỉnh Nam Trung Bộ lan rộng đến Thừa Thiên và các tỉnh Bắc Trung Bộ Sự biến động

về chính trị đã kéo theo những biến đổi về kinh tế, văn hóa, giáo dục sâu sắc Đời sống nhân dân cùng cực, mâu thuẫn giữa nhân dân với triều đình phong kiến, giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp ngày càng lên cao Đó chính là động lực khơi dậy tinh thần đấu tranh của nhân dân Thừa Thiên Huế

2.2.2.3 Văn hóa nghệ thuật xứ Huế

- Thừa Thiên Huế có hệ thống kiến trúc hài hòa giữa cung đình và dân gian, nhà vườn và phủ đệ Trong kiến trúc Kinh đô Huế gồm có kiến trúc cung đình và

kiến trúc dân gian, kiến trúc tôn giáo và kiến trúc đền miếu, kiến trúc truyền thống

và kiến trúc hiện đại, kiến trúc đô thị và kiến trúc truyền thống, kiến trúc nhà vườn, phủ đệ và kiến trúc đình làng

- Thừa Thiên Huế hội tụ nhiều dòng nhạc cung đình bác học, dân gian, tín ngưỡng tôn giáo Với bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa, Huế là nơi hội tụ

nhiều dòng nhạc mang đậm bản sắc Huế như: nhạc cung đình bác học, nhạc dân gian, nhạc tín ngưỡng tôn giáo, cùng với nền tảng thơ văn, mĩ thuật, lễ hội dân gian đã định hình những đặc trưng của không gian văn hóa Huế Âm nhạc Huế

gồm ba thành phần chính yếu: nhạc Lễ (bao gồm cả nhạc Cung đình và nhạc Rõi bóng), dân ca (bao gồm các điệu hò, lý, kể vè ) và ca Huế

2.2.2.4 Văn hóa giáo dục xứ Huế

- Thừa Thiên Huế - vùng đất hiếu học, đề cao đạo lí gia phong Lịch sử đã

ghi nhận Thừa Thiên Huế là “vùng đất học”, bởi Huế từng là trung tâm văn hóa lớn của cả nước - nơi hội tụ của các bậc chí nhân hào kiệt; nơi của những trường

học và nền giáo dục Sách Đại Nam nhất thống chí viết đây là vùng đất học, từ lâu

có truyền thống “dân thứ siêng cấy”, “sĩ phu chăm học hành” Lễ giáo trong đời sống của nhân dân Thừa Thiên Huế luôn luôn được tôn cao và mang đậm chất Nho giáo, thể hiện rõ trong những dịp lễ tết, học hành, khoa cử Gia phong và lễ giáo ở vùng đất này đã hình thành trong mỗi gia đình nếp nhà, gia quy, gia pháp, gia phong, gia đạo Trong học hành và khoa cử, người thầy giữ vị trí độc tôn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh

- Thừa Thiên Huế - vùng đất hội tụ và giao thoa các luồng văn hóa, tư tưởng Trong quá trình hình thành và phát triển của Đàng Trong, Huế là trung tâm

trong việc kế thừa, chuyển tải và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc trên vùng đất mới, đồng thời lại tiếp thu các yếu tố mới của văn hóa bên ngoài Trong những năm cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX, cùng với Hà Nội và Sài Gòn, Huế thực sự được hấp thụ nhưng giá trị văn hóa từ Trung Quốc, Nhật Bản cũng như những giá trị của văn minh phương Tây chuyển vào mặc cho chính quyền sở tại hết sức ngăn cấm

2.2.2.5 Văn hóa tâm linh xứ Huế

Thừa Thiên Huế được biết đến như là kinh đô của Phật giáo, là vùng đất của nhiều di sản văn hóa tâm linh độc đáo và đa dạng, đồng thời là nơi còn lưu giữ những thánh tích của tín ngưỡng thờ Mẫu cũng như những công trình kiến trúc của tôn giáo Bên cạnh đó, người Huế còn có tín ngưỡng dân gian - một nét đặc trưng mang sắc thái của sự giao thoa văn hóa Việt - Chăm Là một tôn giáo có số giáo dân đông vào hàng thứ 2 (sau Phật giáo) ở Thừa Thiên Huế, Thiên chúa giáo

du nhập và phát triển ở Ðàng Trong khá sớm

2.2.2.6 Văn hóa ứng xử xứ Huế

- Ứng xử hài hòa giữa con người với môi trường tự nhiên, giữa con người với con người trong xã hội Trong nhiều thế kỷ, khi chế độ quân chủ nâng cao vị

thế của Phật giáo trong điều hành đất nước, giáo lý Phật giáo ảnh hưởng sâu đậm đến đời sống xã hội Do đó, tính cách con người Huế trở nên bao dung, thân thiện, hiền hòa thể rõ qua cách ứng xử giữa con người với môi trường tự nhiên, giữa con người với con người trong xã hội