SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12

SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12SKKN TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do –Hạnh phúc GIẢI PHÁP HỮU ÍCH

“ TÍCH HỢP KIẾN THỨC THỰC TIỄN TRONG BÀI DẠY HÓA

HỌC HỮU CƠ LỚP 11, 12 ”.

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Họ và tên tác giả: Nguyễn Thị Ánh

2 Chức vụ : Tổ trưởng chuyên môn Hóa Học

3 Đơn vị công tác: Trường THPT Tân Hà- Lâm Hà- Lâm Đồng

4 Lý do chọn đề tài :

Định hướng chương trình giáo dục phổ thông với mục tiêu là giúp học sinhphát triển toàn diện về đạo đức, trí lực, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản,phát triển năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo, hình thành nhân cách conngười Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân;

….(Luật giáo dục 2005) Quyết định số 16/2006/QĐ BGD & ĐT ngày 5/5/2006của Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nêu: Phải phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với từng môn học, đặc điểm đốitượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp

tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tácđộng đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho họcsinh

Mặt khác, giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, nghĩa là từ chỗquan tâm đến học sinh được học cái gì đến chỗ quan tâm đến học sinh vận dụngđược cái gì qua việc học

Để đạt các mục tiêu đó thì khâu đột phá là đổi mới phương pháp giáo dục từlối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “phương pháp dạy học tích

cực” Làm cho “học” là quá trình kiến tạo: tìm tòi, khám phá, phát hiện, khai thác

và xử lí thông tin,…Học sinh tự mình hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

“Dạy” là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh: cách tự học, sáng

tạo, hợp tác,…dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học

để đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai…Giúp học sinhnhận thức được những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân và cho sự pháttriển xã hội

Với bộ môn hóa học, định hướng đổi mới phương pháp dạy học cũng đượccoi trọng đó là: quan tâm và tạo mọi điều kiện để học sinh trở thành chủ thể hoạtđộng sáng tạo trong giờ học; để học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng về hóahọc bằng nhiều biện pháp như:

+ Khai thác đặc thù bộ môn tạo ra các hình thức hoạt động đa dạng, phongphú

+ Đổi mới hoạt động học tập của học sinh và tăng thời gian dành cho họcsinh hoạt động trong giờ học

+ Tăng mức độ hoạt động trí lực, chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinhnhư: thường xuyên sử dụng tổng hợp các phương pháp dạy học phức hợp.v.v Xuất phát từ những thực tế đó và một số kinh nghiệm trong giảng dạy bộ mônhóa học, tôi thấy để có chất lượng giáo dục bộ môn hóa học cao, người giáo viênngoài phát huy tốt các phương pháp dạy học tích cực cần khai thác thêm các hiệntượng hóa học thực tiễn trong đời sống đưa vào bài giảng bằng nhiều hình thứckhác nhau nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, tạo niềm tin, niềm

vui, hứng thú trong học tập bộ môn Từ những lí do đó tôi chọn đề tài “tích hợp kiến thức thực tiễn trong bài dạy hóa học hữu cơ lớp 11,12”.

5 Phạm vi nghiên cứu:

Các bài dạy trong chương trình hóa học hữu cơ lớp 11,12

Xây dựng hệ thống một số hiện tượng hóa học thực tiễn cho các bài giảngtrong chương trình hóa học hữu cơ lớp 11 và 12

Vận dụng hệ thống các hiện tượng đã xây dựng để dạy học chương trình hóa

11, 12 nhằm giáo dục ý thức và tăng hứng thú học tập bộ môn cho học sinh

Các phương pháp dạy học tích cực, phương pháp tích hợp môi trường, kĩnăng vận dụng kiến thức trong học tập và liên hệ thực tiễn của bộ môn hóa học

6 Thời gian nghiên cứu

Đề tài bắt đầu được nghiên cứu từ tháng 01 năm 2015

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận việc đổi mới chương trình giáo dục môn hóa,phương pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, tích hợp

Nghiên cứu chương trình sách giáo khoa, sách giáo viên hóa học 11,12 Mụctiêu chương trình hóa 11,12 để xây dựng hệ thống một số hiện tượng hóa học phát

huy tính tích cực, chủ động tư duy cho học sinh nhằm tăng hứng thú, say mê họctập bộ môn.

Thực nghiệm dạy học bộ môn hóa 11,12

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận:

Nếu vận dụng tốt hệ thống các hiện tượng hóa học thực tiễn vào bài giảngtrong chương trình hóa 11,12 sẽ làm tăng ý nghĩa thực tiễn của môn học, làm chocác bài học trở nên hấp dẫn và lôi cuốn học sinh hơn Đồng thời góp phần nâng caonăng lực nhận thức, tự học, tích cực chủ động học tập của học sinh Điều đó làmtăng hứng thú học tập mang lại kết quả học tập bộ môn cao hơn

Đối với học sinh THPT các em đã có nhiều định hướng nghề nghiệp chotương lai nên ý thức học tập các bộ môn đã có nhưng một số em còn e ngại họcmôn hóa vì kiến thức rộng, khá khó Người giáo viên dạy hóa học phải biết nắmtâm lý và đặc điểm lứa tuổi của học sinh, trong đó phương pháp dạy học bằng cáchkhai thác các hiện tượng hóa học thực tiễn trong tự nhiên và trong đời sống hàngngày để các em thấy môn hóa học rất gần gũi với các em Giáo viên phải tổ chứcđược các hoạt động tự lực học tập cho học sinh theo những cơ sở lí luận sau:

1.1: Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh học tập theo hướng tích hợp:

Với sự bùng nổ của các thành tựu khoa học trong các lĩnh vực: Vật lí, Sinhhọc, Hóa học…nên chương trình đào tạo cũng được phân chia thành các mảng kiếnthức tương đối tách rời, cô lập với những khái niệm chi tiết khó nhớ Xu hướnghiện nay trong dạy học hóa học nói riêng và trong các lĩnh vực khoa học nóichung, người ta cố gắng trình bày cho học sinh thấy mối quan hệ hữu cơ của cáclĩnh vực không những của hóa học với nhau mà còn giữa các ngành khoa học khácnhau như: sinh học, hóa học, toán học, vật lí,…

Ví dụ: khi học vật lí ta giải thích hiện tượng: càng lên cao thì không khí

càng loãng dựa vào lực hút của trái đất, thì với hóa học các em sẽ hiểu rõ hơn là

do khối lượng mol các khí nặng nhẹ khác nhau nên bị hút mạnh yếu khác nhau, khí oxi có khối lượng mol nặng hơn so với khối lượng mol của không khí nên tập trung bên dưới, tầng trên chỉ còn lại các khí có khối lượng mol nhỏ như: H 2 , ít khí oxi nên không khí loãng.

Tuy nhiên để dạy theo cách tích hợp như trên, người giáo viên phải biếtchọn những vấn đề quan trọng, mấu chốt nhất của chương trình để giảng dạy cònphần kiến thức dễ hiểu nên hướng dẫn học sinh về nhà đọc SGK hoặc các tài liệutham khảo Ngoài ra giáo viên phải chọn lựa các hiện tượng thực tiễn phù hợp vớinội dung bài mới tăng hứng thú, say mê học tập, tìm hiểu bộ môn

Nếu người giáo viên kết hợp tốt phương pháp dạy học tích hợp sử dụng cáchiện tượng thực tiễn, ngoài giúp học sinh chủ động, tích cực say mê học tập cònlồng ghép được các nội dung khác nhau như: bảo vệ môi trường, chăm sóc và bảo

vệ sức khỏe con người thông qua các kiến thức thực tiễn đó Đây cũng là hướng đi

mà ngành giáo dục nước ta đang đẩy mạnh trong các năm gần đây

1.2: Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh cách thiết lập sự liên hệ các nội dung học với thực tiễn.

Ví dụ: Vì sao ta để muối thô trong lọ không có nắp khi sử dụng lại dễ bị chảy nước?

Giải thích: Muối ăn có thành phần chính là natri clorua ngoài ra còn có một số

muối khác như magie clorua Chính MgCl2 rất ưa nước, nó hấp thụ nước trongkhông khí và cũng rất dễ tan trong nước

2 Thực trạng và giải pháp:

Hóa học thuộc phạm trù các môn khoa học thực nghiệm Mục đích của việchọc tập môn hóa học là để hiểu biết hơn về các hiện tượng, các quá trình phản ứngxảy ra trong đời sống hằng ngày, bản chất và tính chất của các chất hóa học sửdụng trong các lĩnh vực đời sống, xã hội như vấn đề thực phẩm, môi trường, maymặc, các ngành công nghiệp , y tế ….Có thể nói các chất hóa học luôn được sửdụng trong mọi lĩnh vực của cuộc sống Nó luôn có sự tác động hai mặt Nếu sửdụng đúng cách, đúng khoa học sẽ mang lại nhiều lợi ích nhưng nếu lạm dụnghoặc sử dụng không khoa học, không theo đúng quy định pháp luật thì lại gây nênnhiều hậu quả to lớn Hiện nay do sự thiếu hiểu biết về tính chất của các chất hóahọc, về bản chất hóa học của các hiện tượng tự nhiên dẫn đến ý thức sử dụng hóachất chưa cao, còn lạm dụng việc dùng hóa chất trong đời sống sản xuất đã gây nênnhiều tác động xấu trong xã hội

Học sinh học tập bộ môn hóa học còn mang tính chất đối phó với vấn đề kiểmtra, thi cử nhiều Tình trạng học sinh có thể làm rất tốt các bài tập hóa học nhưngkhi vận dụng lí thuyết để giải thích các hiện tượng thực tế thì lại lúng túng khônghiểu rõ hoặc hiểu sai bản chất là rất phổ biến Nhiều học sinh chưa thấy được sựgần gũi của hóa học với đời sống dẫn tới tâm lí học còn uể oải thiếu hứng thú

trong giờ học Những câu hỏi như “Em không biết học hóa học để làm gì” cũng

được đặt ra Sách giáo khoa cũng chưa liên hệ được nhiều hiện tượng và vấn đềthực tế cuộc sống vào các tiết học

Để khắc phục những hạn chế đó thì việc lồng ghép giải thích các hiện tượnghóa học trong thực tế vào bài học đặc biệt là hóa học hữu cơ sẽ giúp học sinh hứng

thú hơn trong học tập, có cái nhìn sâu sắc hơn về bộ môn, khắc phục được nhữngtồn tại nêu trên đồng thời cũng đáp ứng và phù hợp với xu thế học tập bộ môn.Trong những năm gần đây Bộ GD và ĐT cũng đã tăng cường những câu hỏi liên

hệ thực tế vào trong đề thi và đây cũng là một nội dung bắt buộc các trường họcphải đưa vào trong ma trận cấu trúc các bài kiểm tra Vì vậy việc lồng ghép giảithích các hiện tượng hóa học trong thực tế vào bài học sẽ đáp ứng được những yêucầu nêu trên và giúp học sinh làm tốt những loại câu hỏi này nhằm nâng cao chấtlượng bộ môn

3: Một số hình thức áp dụng hiện tượng thực tiễn trong tiết dạy :

3.1: ĐẶT TÌNH HUỐNG VÀO BÀI MỚI

Tiết dạy có gây sự chú ý của học sinh hay không nhờ vào người hướng dẫn(giáo viên) rất nhiều Trong đó phần mở đầu đặc biệt quan trọng, nếu ta biết đặt ramột tình huống thực tiễn hoặc một tình huống giả định yêu cầu học sinh cùng tìmhiểu, giải thích qua bài học sẽ cuốn hút được sự chú ý của học sinh trong tiết dạy

3.2: LỒNG GHÉP TÍCH HỢP MÔI TRƯỜNG TRONG BÀI DẠY

Vấn đề môi trường: nước, không khí, đất, đang được con người nhắc đếnrất nhiều Trong cuộc sống hằng ngày các hiện tượng thường xuyên bắt gặp như:nước thải của một ao cá, chuồng heo, chuồng vịt ; khói bụi của các nhà máy xaylúa, các lò gạch, các cánh đồng sau thu hoạch, có liên quan gì đến những diễnbiến bất thường của thời tiết hiện nay không Giáo viên dạy học bộ môn hóa có thểlồng ghép các hiện tượng đó vào phần sản xuất các chất, hay ứng dụng của một sốchất Ngoài việc gây sự chú ý của học sinh trong tiết dạy còn giáo dục ý thức,trách nhiệm bảo vệ môi trường cho từng học sinh Tùy vào thực trạng của từng địaphương mà ta lấy các hiện tượng cho cụ thể và gần gũi với các em

3.3: LIÊN HỆ THỰC TẾ TRONG BÀI DẠY

Khi học xong vấn đề gì học sinh thấy có ứng dụng thực tiễn cho cuộc sốngthì các em sẽ chú ý hơn, tìm tòi, chủ động tư duy để tìm hiểu, để nhớ hơn Do đómỗi bài học giáo viên đưa ra được một số ứng dụng thực tiễn sẽ lôi cuốn được sựchú ý của học sinh

Sau đây là 7 giải pháp nhằm tăng hứng thú học tập cho học sinh trong môn Hóahọc Cụ thể như sau:

Thứ nhất: Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống hàng ngày, thường

sau khi đã kết thúc bài học hoặc khi giới thiệu vào bài mới

Cách nêu vấn đề này giúp học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học, tìmcách giải thích hiện tượng ở nhà hay những lúc bắt gặp hiện tượng đó, học sinh sẽ

suy nghĩ, ấp ủ câu hỏi vì sao lại có hiện tượng đó Từ đó, tạo tiền đề thuận lợi khihọc bài học mới tiếp theo

Thứ 2: Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống thường ngày qua các

phương trình phản ứng hóa học cụ thể trong bài học

Cách nêu vấn đề này mang tính cập nhật, làm cho học sinh hiểu và thấy được

ý nghĩa thực tiễn bài học Giáo viên có thể giải thích để giải tỏa tính tò mò của họcsinh Mặc dù vấn đề được giải thích có tính chất rất phổ thông

Thứ 3: Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống thường ngày thay cho

lời giới thiệu bài giảng mới; có thể là một câu hỏi rất khôi hài hay một vấn đề rấtbình thường mà hàng ngày học sinh vẫn gặp nhưng lại tạo sự chú ý quan tâm củahọc sinh trong quá trình học tập

Thứ 4: Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thông qua

các bài tập tính toán Cách này giúp cho học sinh khi làm bài tập lĩnh hội được vấn

đề cần truyền đạt, giải thích

Vì muốn giải được bài toán hóa đó học sinh phải hiểu được nội dung kiếnthức cần huy động, hiểu được bài toán yêu cầu gì? Và giải quyết như thế nào?

Thứ 5: Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thông qua

những câu chuyện ngắn có tính chất khôi hài, gây cười có thể xen vào bất cứ thờigian nào trong suốt tiết học Hướng này có thể góp phần tạo không khí học tậpthoải mái Đó cũng là cách kích thích niềm đam mê học hóa học

Thứ 6: Tiến hành tự làm thí nghiệm qua các hiện tượng thực tiễn xung quanh

đời sống ngày thường ở địa phương, gia đình … sau khi đã học bài giảng

Học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thích hay tự tái tạolại kiến thức qua các thí nghiệm hay những lúc bắt gặp hiện tượng, tình huống đótrong cuộc sống; giúp học sinh phát huy khả năng ứng dụng hóa học vào đời sốngthực tiễn

Thứ 7: Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường từ đó liên

hệ với nội dung bài giảng để rút ra những kết luận mang tính quy luật

Cách này làm học sinh không có cảm giác khó hiểu vì có nhiều vấn đề lýthuyết nếu đề cập theo tính đặc thù của bộ môn thì khó tiếp thu được nhanh so vớigắn nó với thực tiễn hàng ngày

4: Hệ thống một số hiện tượng hóa học liên quan đến hóa học hữu cơ:

4.1 CHƯƠNG HIDROCACBON NO

Câu 1: Vì sao có khí metan thoát ra từ ruộng lúa hoặc các ao (hồ)? Khí biogas là khí gì? Tại sao khí này được dùng để đun nấu?

Giải thích: Trong ruộng lúa, ao (hồ) thường chứa các vật thể hữu cơ Khi các vật

thể này thối rữa (hay quá trình phân hủy các vật thể hữu cơ) sinh ra khí metan.Người ta ước chừng 1/7 lượng khí metan thoát vào khí quyển hàng năm là từ cáchoạt động cày cấy

Lợi dụng hiện tượng này người ta đã làm các hầm biogas trong chăn nuôiheo tạo khí metan để sử dụng đun nấu hay chạy máy …

Khí CH4 cháy tốt và tỏa nhiệt lượng lớn

Áp dụng: Đây là hiện tượng thường gặp và là cơ sở giải quyết các vấn đề về môi

trường ở các địa phương chăn nuôi nhỏ lẻ Giáo viên đưa vấn đề này vào trongphần liên hệ thực tế bài ANKAN

Câu 2: Em có biết “ Hố phun lửa ở Sài Gòn” có thể là do khí metan?

Giải thích: Trước đây, khu vực đường Bình Lợi là đầm lầy, có thể đã sản sinh ra

khí mêtan Loại khí này với công thức hóa học là CH4, thường có ở các mỏ dầu,

mỏ khí, mỏ than, bùn ao, đầm lầy, hầm bioga, rác thải, đường ống cống rãnh… Khímêtan được xem là không thua khí gas, bởi tích tụ nhiều khi đạt nồng độ nguyhiểm, thoát ra ngoài, gặp nguồn nhiệt sẽ gây nổ, cháy

4.2 CHƯƠNG HIDROCACBON KHÔNG NO

Câu 1: Làm cách nào để quả mau chín ?

Giải thích: Từ lâu người ta đã biết xếp một số quả chín vào giữa sọt quả xanh thì

toàn bộ sọt quả xanh sẽ nhanh chóng chín đều Tại sao vậy ?

Bí mật của hiện tượng này đã được các nhà khoa học phát hiện khi nghiêncứu quá trình chín của trái cây Trong quá trình chín trái cây đã thoát ra một lượngnhỏ khí etilen Khí này sinh ra có tác dụng xúc tác quá trình hô hấp của tế bào tráicây và làm cho quả mau chín

Nắm được bí quyết đó người ta có thể làm chậm quá trình chín của trái câybằng cách làm giảm nồng độ etilen do trái cây sinh ra Điều này đã được sử dụng

để bảo quản trái cây không bị chín nẫu khi vận chuyển xa Ngược lại khi cần choquả mau chín, người ta thêm etilen vào kích thích quá trình hô hấp của tế bào tráicây

Ngày nay người ta dùng khí đá cho vào thùng trái cây để làm trái cây mauchín vì khi có hơi nước khí đá tác dụng trong môi trường ẩm sinh ra etilen làm tráicây mau chín

Áp dụng: Đây là hiện tượng đã được sử dụng rất lâu nhưng không phải ai cũng

biết giải thích được Giáo viên có thể sử dụng hiện tượng trên liên hệ thực tế trongphần ứng dụng của etilen ở bài ANKEN

Câu 2: Chất chống dính trong chảo chống dính là gì?

Nếu dùng chảo bằng gang, nhôm thường để chiên cá, trứng không khéo sẽ bị dínhchảo Nhưng nếu dùng chảo không dính thì thức ăn sẽ không dính chảo Thực ramặt trong của chảo không dính người ta có trải một lớp hợp chất cao phân tử Đó

là politetra floetylen (-CF2-CF2-)n được tôn vinh là “vua chất dẻo” thường gọi là

“teflon” Politetra floetilen chỉ chứa 2 nguyên tố C và F nên liên kết với nhau rấtbền chắc Teflon rất bền về mặt cơ học và hóa học nên chống bám rất tốt

Áp dụng: Liên hệ thực tế trong phần ứng dụng của etilen ở bài Anken.

Câu 3: Vì sao ném đất đèn xuống ao làm cá chết ?

Giải thích: Đất đèn có thành phần chính là canxicacbua CaC2, khi tác dụng vớinước sinh ra khí axetilen và canxi hiđroxit:

CaC2 + 2H2O C2H2 + Ca(OH)2

Axetilen có thể tác dụng với nước tạo ra anđehit axetic, chính chất này làm tổnthương đến hoạt động hô hấp của cá vì vậy có thể làm cá chết

Áp dụng: Câu hỏi này có thể áp dụng trong bài Ankin.

Câu 4: Tại sao axetilen lại được dùng làm đèn xì hàn cắt kim loại?

Axetilen cháy trong O2 tạo ra ngọn lửa có nhiệt độ khoảng 30000C nên được dùngtrong đèn xì axetilen-oxy dùng để hàn và cắt kim loại

2C2H2 + 5O2  4CO2 + 2H2O + Q

Tại sao không đốt axetilen trong không khí mà phải dùng oxy trong bình?

Đó là do khi đốt axetilen trong không khí (chỉ chiếm khoảng 20% thể tích là oxy)nên phản ứng cháy không mãnh liệt, nhiệt lượng tỏa ra không lớn

Áp dụng: Giáo viên dùng hiện tượng này mở rộng cho phần điều chế nhằm cũng

cố lại tính chất của axetilen ở bài Ankin

4.3 CHƯƠNG HIDROCACBON THƠM

Câu 1: Kekule đã tìm ra công thức cấu tạo của benzen tình cờ như thế nào?

Khi học về bài BENZEN (ở lớp 11), ở cấu trúc của phân tử benzen, giáo viên cóthể kể cho học sinh nghe một giai thoại về Kekule : Một lần, Kekule ngồi trên xebuýt ở London và nghĩ mãi mà chưa tìm ra được một cấu tạo nào tương ứng với

tính chất của benzen Ông mơ màng nhìn ra ngoài xe và chợt thấy trên cành cây ởcông viên có sáu con khỉ, con nọ đánh đu vào chân con kia thành vòng sáu cạnh.Trong khi nô đùa, có lúc các chú khỉ bám với nhau bằng cả hai chân hai tay, có lúclại chỉ bằng một cặp tay chân Một tia chớp nảy ra trong đầu ông : - “Phải chăngsáu nguyên tử cacbon trong benzen cùng liên kết với nhau giống như sáu chú khỉcon vui vẻ kia ?”

 Kekule đã xác định được cấu trúc vòng của benzen và xây dựng lí thuyếtcác hợp chất thơm nhờ … các chú khỉ

Áp dụng: Công thức cấu tạo của benzen theo Kekule.

Câu 2: Benzen độc như thế nào?

Giải thích: Benzen là một chất lỏng dễ bay hơi khi hỗn hợp với không khí có thể

gây nổ Benzen khi xâm nhập vào cơ thể qua da (tiếp xúc trực tiếp) và qua phổi.Khi xâm nhập, chừng 75% - 90% được cơ thể thải ra trong vòng nửa giờ Phần cònlại tích luỹ trong mỡ và tuỷ xương, não sau đó được bài tiết chậm ra ngoài Phầnbenzen tích luỹ này có thể gây các biểu hiện bệnh lý: Gây ra sự tăng tạm thời củabạch cầu; gây ra sự rối loạn oxy hoá - khử của tế bào dẫn đến tình trạng xuất huyếtbên trong cơ thể; nếu hấp thu nhiều benzen cơ thể sẽ bị nhiễm độc với các hộichứng khó chịu, đau đầu, chóng mặt, nôn, có thể dẫn đến tử vong vì suy hô hấp

Câu 3: Toluen độc như thế nào?

Giải thích: Toluen là chất dễ bay hơi, cháy nổ Chỉ cần một nồng độ nhỏ 1/1000,

Toluen đã gây cảm giác mất thăng bằng, đau đầu, nếu nồng độ cao hơn có thể gây

ảo giác, choáng ngất Toluen có trong sơn, nhựa, keo dán công nghiệp và là chấtxúc tác trong công nghệ in ảnh Khi sử dụng sơn, nhựa, keo dán cần tạo không gianthông thoáng, tránh đóng cửa phòng Trường hợp có thể, tránh lạm dụng các loạisơn và đồ nhựa

Câu 4: Em biết gì về thuốc nổ TNT?

Giải thích: TNT là một trong những chất nổ thông dụng nhất cho các ứng dụng

của quân đội và công nghiệp Giá trị của nó nằm ở chỗ không nhạy với sốc và masát, vì thế giảm thiểu nguy cơ nổ ngoài ý muốn TNT nóng chảy ở 80°C (180 °F),thấp hơn nhiều so với nhiệt độ mà nó tự phát nổ, nhờ đó nó có thể được trộn chungmột cách an toàn với các chất nổ khác TNT không hút nước hay hòa tan trongnước nên có thể sử dụng rất hiệu quả trong môi trường bị ẩm ướt Hơn nữa, nótương đối bền khi so sánh với các chất nổ mạnh khác - Tôlít là thuốc nổ có nhiều

ưu điểm như: độ an định cao, độ nhạy với tác dụng cơ học thấp, năng lượng nổ khá

cao nên được sử dụng rất rộng rãi Tôlít được sử dụng ở dạng nguyên chất để nhồivào đầu đạn pháo, cối, phản lực, bom, mìn, lựu đạn, ngư lôi, thuỷ lôi…

Câu 5: Hiện tượng tràn dầu ảnh hưởng như thế nào tới môi trường?

Giải thích: Do dầu nổi trên mặt nước làm ánh sáng giảm khi xuyên vào trong

nước, nó hạn chế sự quang hợp của các thực vật biển và phytoplankton Điều nàylàm giảm lượng cá thể của hệ động vật và ảnh hưởng đến chuỗi thức ăn trong hệsinh thái

Các thành phần hidrocacbon nhẹ trong dầu, lưu huỳnh, ni-tơ gặp ánh sáng,nhiệt độ, bốc hơi lên sẽ gây ô nhiễm nguồn không khí Các kim loại nặng, lưuhuỳnh và các thành phần khác sẽ lắng xuống và tích tụ dưới đáy biển gây ô nhiễmcho các loài thủy sinh ở tầng đáy, như san hô và các loại khác

Chim và các động vật có vú biển bị dính dầu cũng bị ảnh hưởng Dầu phủ lên

bộ lông của rái cá và hải cẩu làm giảm khả năng trao đổi chất và làm giảm thânnhiệt Khi ăn phải dầu, động vật sẽ bị chứng mất nước và giảm khả năng tiêu hóa.Trong dầu thô, ngoài thành phần chính là hydrocacbon, nó còn chứa quánhiều thành phần chưa được loại bỏ như lưu huỳnh, ni-tơ và các kim loại nặngkhác Hệ sinh thái biển bao gồm nhiều các vi sinh vật, các vật chất hữu cơ giúp duytrì và tạo ra các vi sinh vật đó Cá tôm và các loài thủy sinh sống được cũng là nhờnguồn này Khi dầu loang, nó sẽ làm các nguồn vi sinh này chết đi, dẫn đến chuỗithức ăn của chúng bị ảnh hưởng

4.4 CHƯƠNG ANCOL – PHENOL

Câu 1: Uống rượu có hại như thế nào tới sức khỏe?

Giải thích: Các hình thức đồ uống chứa cồn được sử dụng từ rất lâu trong

lịch sử loài người vì nhiều nguyên nhân như hội hè, ăn kiêng, y tế, tôn giáo v.v.Việc sử dụng một lượng vừa phải etanol thì không có hại hoặc có thể có lợi cho cơthể nhưng một lượng lớn ancol có thể dẫn đến tình trạng say ancol hay ngộ độcancol cấp tính và các tình trạng nguy hiểm cho sức khỏe như: nôn ọe, khó thở dothiếu ôxi, lạnh, đột tử hoặc tình trạng nghiện ancol đẫn đến tổn thương gan, nãonếu sử dụng thường xuyên

Các loại ancol khác độc hơn etanol rất nhiều, một phần vì chúng tốn nhiềuthời gian hơn để phân hủy cũng như trong quá trình phân hủy chúng tạo ra nhiềuchất độc cho cơ thể Metanol (ancol gỗ) được ôxi hóa bởi các enzim khử hiđrôtrong gan tạo ra fomanđehit (foc môn) có thể gây mù hoặc tử vong

Uống nhiều ancol rất có hại với sức khoẻ, người nghiện ancol có thể mắcbệnh suy sinh dưỡng, giảm thị lực

Câu 2: Tại sao uống rượu giả lại bị ngộ độc?

Khi làm rượu giả, người ta sẽ không pha thêm nước (làm thế rượu sẽ nhạt) màpha thêm một ít ancol metylic Ancol Metylic là một chất độc Khi uống rượu nàyvào, chúng ta sẽ bị ngộ độc nghiêm trọng

Áp dụng: Bài Ancol nhằm giáo dục ý thức sử dụng rượu, bia và các chất kích

thích khác

Câu 3: Tại sao dụng cụ phân tích rượu có thể phát hiện các lái xe đã uống rượu

?

Giải thích: Thành phần chính của các loại nước uống có cồn là rượu etylic.

Đặc tính của rượu etylic là dễ bị oxi hóa Có rất nhiều chất oxi hóa có thể tác dụngvới rượu nhưng con người chọn một chất oxi hóa là crom (VI)oxit CrO3 Đây là

một chất oxi hóa rất mạnh, là chất ở dạng kết tinh thành tinh thể màu đỏ thẫm Bột

oxit CrO3 khi gặp rượu etylic sẽ bị khử thành oxit Cr2O3 là một hợp chất có màu

lục thẫm

Các cảnh sát giao thông sử dụng các dụng cụ phân tích rượu etylic có chứaCrO3 Khi tài xế hà hơi thở vào dụng cụ phân tích trên, nếu trong hơi thở có chứahơi rượu thì hơi rượu sẽ tác dụng với CrO3 và biến thành Cr2O3 có màu lục thẫm.Dựa vào sự biến đổi màu sắc mà dụng cụ phân tích sẽ thông báo cho cảnh sát biếtđược mức độ uống rượu của tài xế Đây là biện pháp nhằm phát hiện các tài xế đãuống rượu khi tham gia giao thông để ngăn chặn những tai nạn đáng tiếc xảy ra

Áp dụng: Tai nạn giao thông luôn là nổi ám ảnh của mọi người Một trong những

nguyên nhân chính xảy ra tai nạn giao thông chính là rượu Nhằm giúp cho họcsinh thêm hiểu biết về cách nhận biết rượu trong cơ thể một cách nhanh và chính

xác của cảnh sát giao thông, giáo viên nên đưa nội dung này vào bài Ancol

Câu 4: Vì sao cồn có khả năng sát khuẩn?

Giải thích: Cồn là dung dịch rượu etylic (C2H5OH) có khả năng thẩm thấucao, có thể xuyên qua màng tế bào đi sâu vào bên trong gây đông tụ protein làmcho tế bào chết Thực tế là cồn 75o có khả năng sát trùng là cao nhất Nếu cồn lớnhơn 75o thì nồng độ cồn quá cao làm cho protein trên bề mặt vi khuẩn đông cứngnhanh hình thành lớp vỏ cứng ngăn không cho cồn thắm vào bên trong nên vikhuẩn không chết Nếu nồng độ nhỏ hơn 75o thì hiệu quả sát trùng kém

Áp dụng: Trong y tế việc dùng cồn để sát khuẩn trước khi tiêm và rửa vết

thương trở nên thông dụng Nhưng để giải thích được ý cồn có khả năng sát khuẩnthì không phải ai cũng giải thích được Trong bài giảng, nếu học sinh được giáo