Sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông hiện nay tt

ĐẶNG XUÂN ĐIỀUSỬ DỤNG TRUYỆN KỂ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HIỆN NAY Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học Bộ môn

ĐẶNG XUÂN ĐIỀU

SỬ DỤNG TRUYỆN KỂ TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC

CÔNG DÂN PHẦN CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HIỆN NAY

Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học Bộ môn Giáo dục Chính

trị

Mã số: 62.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đã từ lâu, qua các công trình nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục họcdanh tiếng, TK luôn được xem là một PTDH và giáo dục đạo đức manglại hiệu quả cao Bên cạnh việc góp phần thực hiện chức năng truyền bátri thức, kinh nghiệm từ thế hệ này sang thế hệ khác, TK còn được xem làphương tiện không thể thiếu được trong công tác dạy học, giáo dục cácphẩm chất, đạo đức cho con người trong nhiều môi trường khác nhau, đặcbiệt là trong nhà trường

Ở trường THPT, vị trí, vai trò, nhiệm vụ và đặc thù tri thức của mônGDCD phần CDVĐĐ đã cho thấy sự phù hợp, tương thích giữa giữa nóvới việc sử dụng TK trong quá trình dạy học Điều đó đã tạo ra ưu thế tolớn của vấn đề sử dụng TK áp dụng cho dạy học phân môn này Ở đó, TK

sẽ được người GV khai thác để minh họa nội dung kiến thức; đặt ra vấn

đề, giải quyết vấn đề và bồi dưỡng vốn sống và kinh nghiệm thực tiễn xãhội của HS Qua đó, hình thành và bồi dưỡng các năng lực, phẩm chất tốtđẹp; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tìnhcảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS

Bên cạnh đó, những quan sát bước đầu về thực tiễn dạy - học mônGDCD, phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay cho thấy việc sử dụng TKtrong thiết kế bài dạy học và giảng dạy trên lớp của GV chỉ dừng lại ở mứckhởi đầu Ngoài ra, quá trình sử dụng phương tiện này trong quá trình dạyhọc phần này chưa thực sự mang lại hiệu quả cao Nhiều GV vẫn sử dụng

TK một cách tự phát, kinh nghiệm mà chưa có những chỉ dẫn đầy đủ, hệthống về mặt lí luận Đó là nguyên nhân khiến cho việc sử dụng hệ thốngPTDH này chưa đạt được hiệu quả cao

Xuất phát từ những lí do trên, với mong muốn tìm ra các biện pháphữu hiệu để góp phần nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục đạo đức

cho HS ở nhà trường THPT, tôi chọn vấn đề “Sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ

chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học Bộ môn Giáo dục chính trị

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và đánh giá thực trạng, tác giả đề xuấtcác biện pháp sư phạm trong việc sử dụng TK nhằm nâng cao chất lượng,hiệu quả dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ tại trường THPT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Nguyên tắc và biện pháp sử dụng hiệu quả TK trong dạy học mônGDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay

4 Giả thuyết khoa học

Trong quá trình dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ, nếu TK được sửdụng theo hướng kết hợp nhuần nhuyễn với các PPDH khác, chú trọng khaithác sự đa dạng về hình thức biểu đạt và được thực hiện theo quy trình hợp

lý sẽ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ởtrường THPT hiện nay

5 Những luận điểm cần bảo vệ

- Xuất phát từ sự phù hợp với đặc thù tri thức của các bài dạy, TK làPTDH có nhiều ưu thế và quá trình sử dụng nó sẽ mang lại hiệu quả caotrong dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay

- Để phát huy vai trò của TK trong dạy học môn GDCD phầnCDVĐĐ ở trường THPT hiện nay, người GV thực hiện các biện pháp sưphạm riêng biệt, trong đó cần xây dựng được ngân hàng TK, sử dụng hợp lý

TK ở từng PPDH; đa dạng hóa các hình thức biểu đạt và thực hiện có hiệuquả quy trình sử dụng TK trong dạy học

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung

7 Phạm vi nghiên cứu

- Về mặt lí luận: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu TK dưới góc độ là

PTDH và vận dụng vào trong QTDH các bài cụ thể trong phần CDVĐĐthuộc chương trình môn GDCD ở trường THPT hiện nay

- Về mặt thực tiễn: Việc điều tra thực trạng được tiến hành ở một số

trường THPT trên địa bàn các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, QuảngBình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định, ĐắkLắk và Đắk Nông Công tác tổ chức dạy học thực nghiệm được tiến hành ở

4 trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, Thành phố Huế, thành phố ĐàNẵng và tỉnh Bình Định trong hai năm học 2014 - 2015 và 2015 - 2016

8 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật (với các quanđiểm toàn diện, quan điểm phát triển và quan điểm lịch sử - cụ thể) vànhững nguyên tắc của lý luận dạy hiện đại làm cơ sở cho việc tiếp cậnnghiên cứu vấn đề sử dụng TK trong dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ởtrường THPT hiện nay Việc quá triệt phương pháp luận kể trên sẽ giúp địnhhướng quá trình triển khai thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, đáp ứng tốtnhững yêu cầu và đặc thù của khoa học giáo dục

8.2 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng phối hợp cácphương pháp nghiên cứu sau:

* Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Sử dụng các phương pháp phân tích - tổng hợp, hệ thống - cấu trúc,

so sánh - đối chiếu để xử lí thông tin trong hệ thống nguồn tài liệu văn bản

có liên quan đến đề tài sử dụng TK trong dạy học môn GDCD phầnCDVĐĐ ở trường THPT nhằm xây dựng các khái niệm công cụ và khung líthuyết cho vấn đề nghiên cứu

* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: phương pháp này được sử dụng nhằm thu

thập, phân tích thông tin từ các phiếu hỏi và sản phẩm sư phạm (giáo án,

kế hoạch dạy học, ) để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài thông quaviệc thu thập và đánh giá thực trạng của vấn đề nghiên cứu đang diễn rahiện nay

- Phương pháp quan sát: phương pháp này được dùng để thu thập

những thông tin trực tiếp nhằm đánh giá hiệu quả của các biện pháp tácđộng đến đối tượng nghiên cứu Phương pháp này chủ yếu được thực hiệnthông qua hoạt động dự giờ các tiết dạy của GV để tìm hiểu thực trạng củaviệc sử dụng TK trong dạy học phần CDVĐĐ thuộc chương trình mônGDCD lớp 10 và dự giờ các tiết dạy thực nghiệm sư phạm để đánh giá vềmặt định tính các kết quả thực nghiệm

- Phương pháp chuyên gia: phương pháp này được sử dụng để thu

thập những ý kiến chuyên sâu từ các chuyên gia về một số nội dung có liênquan đến đề tài Việc thu thập thông tin trong phương pháp nghiên cứu nàychủ yếu thông qua hình thức phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu phỏng vấnđược chuẩn bị sẵn

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: phương pháp này được dùng

nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp sư phạm trongviệc nâng cao hiệu quả sử dụng TK trong dạy môn GDCD phần CDVĐĐ ởtrường THPT

* Nhóm phương pháp xử lí số liệu

Sử dụng phương pháp thống kê toán học với sự hỗ trợ của một số

phần mềm xử lí số liệu để rút ra các kết quả từ công tác thực nghiệm trong

sự đối sánh với giả thuyết mà đề tài đã đặt ra

9 Đóng góp mới của luận án

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề sử dụng TKtrong dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT

- Xác định được nguyên tắc và hệ thống biện pháp sử dụng TK trongdạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay nhằm gópphần nâng cao chất lượng dạy và học phần này

- Sưu tầm và biên tập được hệ thống TK tiêu biểu, đáp ứng được cáctiêu chí đặt ra để có thể trở thành nguồn tư liệu cho GV sử dụng trong quátrình thiết kế, soạn giáo án và tổ chức các hoạt động dạy học môn GDCDphần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay

10 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụlục, luận án được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1 Tổng quan các công trình nghiên cứu về sử dụng TK

trong dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT

Chương 2 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng TK trong dạy

học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT

Chương 3 Nguyên tắc và biện pháp sử dụng hiệu quả TK trong dạy

học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay

Chương 4 Thực nghiệm sư phạm.

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

VỀ SỬ DỤNG TRUYỆN KỂTRONG DẠY HỌC MÔN

GIÁO DỤC CÔNG DÂN PHẦN CÔNG DÂNVỚI ĐẠO ĐỨC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Nghiên cứu về sử dụng truyện kể trong dạy học và dạy học đạo đức

1.1.1 Nghiên cứu về sử dụng truyện kể trong dạy học

Xuất phát từ nhận định về tầm quan trọng của TK với tư cách là mộttrong những phương tiện dạy học, nhiều nhà nghiên cứu trong lĩnh vựcgiáo dục đã có những công trình nghiên cứu ban đầu về vấn đề sử dụng TKtrong dạy học Hai khía cạnh được bàn luận nhiều nhất trong nội dung này

là vấn đề vai trò của TK và biện pháp sử dụng phương tiện này trong dạyhọc nói chung

Thông qua các tác phẩm như “Cổ học tinh hoa” của Nguyễn Văn Ngọc và Trần Lê Nhân; Giáo dục con người chân chính như thế nào?” của V.A.Xukhomlinxki; “Đọc và kể chuyện văn học ở vườn trẻ” củaM.K Bogoliupxkaia - V.V.Septsenko; “Dạy kể chuyện ở trường Tiểu học” của Chu Huy; “Văn học thiếu nhi với giáo dục trẻ em lứa tuổi mầm non” của

Lã Thị Bắc Lí; “Kể chuyện” của Xioncopxki; “Phương pháp dạy học tác

phẩm văn chương (theo thể loại)” của Nguyễn Viết Chữ, các tác giả đều

tập trung luận giải về những giá trị to lớn và chức năng quan trọng của văn

học nói chung, TK nói riêng đối với việc dạy học, đặc biệt là với đối tượngtrẻ em và đưa ra một số thủ thuật, biện pháp, yêu cầu, quy trình có tínhchất nguyên tắc nhằm đảm bảo cho quá trình sử dụng hiệu quả TK trongdạy học trên lớp Những thủ thuật bao gồm thủ thuật sử dụng ngữ điệu, thủthuật sử dụng bảng và thủ thuật sử dụng đồdùng dạy học

1.1.2 Nghiên cứu về sử dụng truyện kể trong dạy học đạo đức

Thông qua các tác phẩm như “Sư phạm khoa giản yếu” của Phạm Xuân Độ, Ngô Đức Kính; “Đông Tây ngụ ngôn” của Nguyễn Văn Ngọc;

“Luân lí Giáo khoa thư”và “Quốc văn Giáo khoa thư” của Trần Trọng

Kim, Nguyễn Văn Ngọc, Đặng Đình Phúc, Đỗ Thận; “Phương pháptrường hợp trong nghiên cứu và giảng dạy đạo đức” của George Clarke

Cox; “Đạo đức và phương pháp dạy học đạo đức” năm 1993 của các tác giả Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Hữu Dũng và Lưu Thu Thủy; giáo trình “Đạo

đức và phương pháp dạy học đạo đức” do Nguyễn Hữu Hợp (Chủ biên)

năm 2007; “Đạo đức và phương pháp giáo dục đạo đức ở tiểu học” năm

2006 của Hà Nhật Thăng, Nguyễn Phương Lan; Tích hợp đạo đức và ngữ

văn ở bậc Tiểu học - một góc nhìn từ những người trong cuộc” của tác giả

Nguyễn Thị Ly Kha; “Đổi mới toàn diện môn Đạo đức ở tiểu học” của tác Nguyễn Hữu Hợp và Đinh Văn Vang, “Tích hợp giáo dục di sản văn hóa

trong môn Đạo đức ở tiểu học” của tác giả Nguyễn Thị Vân Hương; bộ Truyện đọc (bổ trợ cho việc dạy học phần Đạo đức ở trường Tiểu học gồm

năm quyển 1, 2, 3, 4, 5) của tác giả Đặng Thúy Anh; bộ Truyện đọc (năm

quyển 1, 2, 3, 4, 5) của tác giả Vũ Đình Bảy - Trần Quốc Cảnh - Đặng

Xuân Điều; “Phương pháp dạy học Giáo dục công dân ở Trung học cơ sở”

của các tác giả Lưu Thu Thủy (Chủ biên), Lê Thị Lí, Nguyễn Thị ThanhMai, các nhà nghiên cứu đều xem TK là một trong những nguồn nhiênliệu không thể thiếu được ở trong QTDH đạo đức cho HS và thống nhấtcho rằngcần được trở thành PTDH cơ bản và nên được sử dụng thườngxuyên Đặc biệt, khi bàn sâu về vấn đề này, các tác giả tập trung chủ yếubàn về những yêu cầu cần thiết để định hướng cho người GV trong quátrình chọn truyện và sử dụng truyện để dạy học các hành vi đạo đức cụ thểcho từng lớp từ lớp 1 đến lớp 9;TK vẫn là một trong những PTDH có tầmquan trọng trong việc hỗ trợ người GV trong thiết kế bài dạy học là giảngdạy trên lớp; TK là phần luôn tạo ra sự hứng thú học tập môn GDCD ở

HS Thực tế cho thấy, HS tỏ ra thích thú, say mê với những TK được tríchđăng trong SGK.

1.2 Nghiên cứu về sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục

công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông

Thông qua các tác phẩm như Phương phap giang day giao dục công

dân (dung cho phổ thông trung học)” của tác giả Vương Tất Đạt; “Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông” của

các tác giả Đinh Văn Đức, Dương Thị Thúy Nga (Đồng chủ biên), (năm

2009); “Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học

phổ thông” của các tác giả Vũ Đình Bảy (chủ biên), Đặng Xuân Điều,

Nguyễn Thành Minh(năm 2010) và giáo trình “Lí luận dạy học môn Giáo

dục công dân ở trường phổ thông”Vũ Đình Bảy (chủ biên), Đặng Xuân

Điều, Nguyễn Thành Minh, Vũ Văn Thục ; sử dụng chuyện kể trong thiết kế

các bài “Công dân với đạo đức” (SGK lớp 10) hiện nay ở trường THPT của

Nguyễn Thị Mỹ và “Các dạng kể chuyện cơ bản trong dạy học các bài đạo

đức (môn Giáo dục công dân) ở trường THPT” của Hoàng Văn Ngọc;

“Giáo dục công dân 10”; “Thiết kế bài dạy học môn Giáo dục công dân 10” của tác giả Hồ Thanh Diện; “Hướng dẫn dạy học môn Giáo dục công dân

10” của tác giả Đinh Văn Đức; “Thiết kế bài dạy học môn Giáo dục công dân 10 theo chuẩn kiến thức, kĩ năng” củaVũ Đình Bảy; “Phương pháp và

tư liệu giảng dạy Giáo dục công dân” của Lê Đức Quảng; Những câu chuyện bổ ích và lí thú (tập 1 và 2) của Lưu Thu Thủy - Trần Thị Xuân

Hương - Trần Hòa Bình - Trần Mạnh Hưởng; Tuyển tập các câu chuyện giáo

dục nhân cách của Bùi Văn Trực, các tác giả đều khẳng định vai trò, tầm

quan trọng đặc biệt của hệthống TK với tư cách là dạng phương tiện phổbiến, đặc thù trong dạy học phần CDVDĐ thuộc chương trình môn GDCD ởtrường THPT Tác dụng mà PTDH này mang lại là tạo lập và duy trì sự hứngthú học tập của HS; góp phần phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS trongcác bài dạy đạo đức nhờ có sự tham gia tích cực, hứng khởi của người họctrong quá trình tiếp thu nội dung và chiêm nghiệm ý nghĩa từ các TKmộtcách tự giác, không ép buộc Nguyên nhân là do “TK thông qua những hìnhtượng nghệ thuật trong các câu chuyện sẽ tác động mạnh vào tình cảm giúpchuyển tri thức thành niềm tin và thói quen thực hiện hành vi đạo đức mộtcách tự nhiên” Ý nghĩa lớn nhất của các công trình này không chỉ ở chỗ đã

cung cấp nguồn phương tiện có thể sử dụng tức thời mà quan trọng hơn là nó

đã gợi mở cho các nhà sư phạm tâm huyết tiếp tục tìm kiếm, bổ sung, đadạng hóa hơn nữa các nguồn truyện để nguồn phương tiện này ngày càngphong phú hơn về số lượng, hấp dẫn hơn về chất lượng

1.3 Những kết quả đã đạt được và các vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu

Bên cạnh những giá trị nổi bật kể trên, khi đặt trong vấn đề nghiêncứu của luận án, các công trình được tổng thuật còn chưa kiến giải đượcnhững vấn đề sau:

- Quan niệm và đặc điểm về nội dung cũng như hình thức biểu đạtcủaTK dưới góc độ là một phương tiện trong dạy học môn GDCD phầnCDVDĐ ở trường THPT

- Quan niệm và vai trò của việc sử dụng TK trong dạy học mônGDCD phần CDVDĐ ở trường THPT

- Đặc biệt, các kết quả nghiên cứu trong các công trình trên đây chưa

đề câp đến hệ nguyên tắc và biện pháp sư phạm nhằm sử dụng hiệu quả

TK trong quá trình dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPThiện nay nhằm nâng cao chất lương dạy học phần này

- Quan niệm về sử dụng TK trong dạy học môn GDCD phần

CDVĐĐ Trên cơ sở quan niệm và phân loại về TK dùng trong dạy học nói

chung, luận án chỉ ra những đặc điểm riêng biệt của việc sử dụng TK trongdạy học môn GDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay để để phùhợp với mục tiêu, nội dung và đặc thù tri thức của bài dạy

- Chỉ ra vai trò của việc sử dụng TK trong dạy học môn GDCD

phần CDVĐĐ Vấn đề này được nghiên cứu trên cơ sở phân tích sự phù

hợp và tương thích giữa đặc trưng của TK với đặc thù tri thức của mônGDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay Từ đó khẳng định đốivới môn GDCD phần CDVĐĐ, TK là một trong những PTDH mang lạihiệu quả cao

- Đề xuất những nguyên tắc và biện pháp cho việc sử dụng TK trong dạy học môn GDCD phần CDVĐĐ Trên cơ sở lí luận và thực tiễn cra vấn

đề nghiên cứu, luận án tập trung xây dựng các nguyên tắc và biện pháp sưphạm của việc sử dụng TK,vận dụng chúng ở nhiều góc độ, hinh thức,phương cách khác nhau nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học mônGDCD phần CDVĐĐ ở trường THPT hiện nay

1.3.2 Các vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu

- Quan niệm về sử dụng TK trong dạy học môn GDCD phần

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TRUYỆN

KỂTRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN PHẦN CÔNG DÂNVỚI ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2.1 Cơ sở lí luận của việc sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo

dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông 2.1.1 Sử dụng truyện kể trong dạy học

2.1.1.1 Quan niệm về truyện kể

Ở khái niệm TK, tác giả Chu Huy cho rằng: “truyện là thể loại tự sự,

có cốt truyện và nhân vật, thủ pháp nghệ thuật chính là kể, được chia thànhnhiều loại tùy theo nội dung phản ánh, dung lượng, chủ thể sáng tác còn

kể là “một động từ biểu thị hành động nói” Như vậy, “TK” vừa mang đặc

trưng của một thể loại tác phẩm văn học vừa mang dấu ấn của sự trình bày,biểu diễn, phản ánh trong thực tiễn đời sống

Tác giả cho rằng: truyện kể là sản phẩm của quá trình sáng tác, chứađựng những tình tiết và nhân vật phản ánh các quan hệ của đời sống xã hội

và có thể được kể lại

2.1.1.2 Quan niệm về sử dụng truyện kể trong dạy học

Khi nghiên cứu về quá trình sử dụng TK trong dạy học nói chung, cácnhà giáo dục học thường nghiêng nhiều hơn về góc độ phương pháp vậnhành TK ở khâu trình diễn, biểu đạt để từ đó rút ra kết luận hoặc tổ chức cáchoạt động nhận thức Việc nghiên cứu TK với tư cách là một trong nhữngPTDH với đầy đủ các khía cạnh của nó thì chưa được thấu đáo

Trên cơ sở phân tích những thành tựu lí luận về các vấn đề có liênquan và những đặc trưng cốt lõi của bản thân TK khi được sử dụng trongdạy học, chúng tôi quan niệm rằng: truyện kể dùng trong dạy học là nhữngtruyện kể được người giáo viên sử dụng như một phương tiện trong quátrình tổ chức các hoạt động dạy học nhằm đạt được mục tiêu nhất định màmôn học đã đặt ra

2.1.1.3 Phân loại truyện kể trong dạy học

Trước khi nghiên cứu nguyên tắc và biện pháp sử dụng TK, việc tiếnhành phân loại hệ thống TK là rất quan trọng Ở vấn đề này, những thànhtựu nghiên cứu chủ yếu được thể hiện qua các công trình của các nhà văn

và bộ môn phương pháp giảng dạy văn học trong nhà trường Tất nhiên,những kết quả nghiên cứu này cần được sàng lọc, chỉnh đổi để phù hợpvới mục tiêu của QTDH của từng phần cụ thể Trên cơ sở những đặctrưng vể thể loại, những loại TK có thể dùng trong dạy học bao gồm cácthể loại như sau:

- Truyện danh nhân

- Truyện “người thực việc thực”

- Ba là, sử dụng TK để xây dựng bài tập nhận thức và kiểm tra,đánh giá

2.1.2 Đặc điểm của việc sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông

2.1.2.1 Mục tiêu, nội dung và đặc thù tri thức của phần Công dân với đạo đức 2.1.2.2 Vai trò của việc sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông

* Một là, TK giúp cụ thể hóa tính trừu tượng, khái quát của tri thứcđạo đức có trong bài dạy

* Hai là, TK giúp phát triển năng lực thực hiện các hành vi đạo đứctrong thực tiễn của HS

* Ba là, TK tạo môi trường để HS thực hiện các hoạt động trảinghiệm các giá trị đạo đức của bản thân HS

* Bốn là, TK giúp thiết lập, duy trì cảm xúc và hứng thú học tập tri thứcđạo đức

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông

- Giáo viên

- Học sinh

- Đặc điểm văn hóa - xã hội vùng miền

- Cơ sở vật chất của trường lớp

2.2 Cơ sở thực tiễn của việc sử dụng truyện kể trong dạy học môn

Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học

phổ thông

2.2.1 Thực trạng sử dụng truyện kể trong dạy học môn Giáo dục công dân phần Công dân với đạo đức ở trường Trung học phổ thông

2.2.1.1 Mục đích, nội dung, đối tượng, phương pháp và công cụ khảo sát

Khảo sát được tiến hành với số lượng GV được hỏi là 140 đã và đangtrực tiếp giảng dạy phần CDVĐĐ ở môn GDCD tại THPTvà 900 HS lớp 10

và 11 (những HS này vừa hoặc đã học xong môn GDCD phần CDVĐĐ lớp10) của một số trường THPT trên địa bàn các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, HàTĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi,Bình Định, Đắk Lắk và Ninh Thuận Thời gian tiến hành khảo sát: năm học