Chương trình con

PROCEDURE và FUNCTION Thủ tục và Hàm Trong Pascal có hal loại CTC : - PROCEDURE thủ tục - FUNCTION hàm Sự khác nhau cơ bản và duy nhất của hai loại CTC này là FUNCTION trả lại một giá

CHƯƠNG TRìNH CON

I Khái niệm về chơng trình con (Sub-program)

Trong khi lập trình chúng ta thờng gặp những đoạn chơng trình lặp đi lặp lại nhiều lần ở những chỗ khác nhau Để tránh rờm rà những đoạn chơng trình này đợc thay thế bằng các chơng trình con tơng ứng Khi cần, ta chỉ cần gọi tên chơng trình con đó ra

Lý do thứ hai để xây dựng chơng trình con: Một vấn đề lớn và phức tạp sẽ tơng ứng với một chơng trình có thể rất lớn và dài Do đó việc sửa chữa chơng trình sẽ rất khó khăn

Ta có thể phân tích nó thành các vấn đề nhỏ hơn, để dễ kiểm tra, sau đó ghép lại thành một chơng trình lớn

II PROCEDURE và FUNCTION (Thủ tục và Hàm)

Trong Pascal có hal loại CTC :

- PROCEDURE (thủ tục)

- FUNCTION (hàm)

Sự khác nhau cơ bản và duy nhất của hai loại CTC này là FUNCTION trả lại một giá trị kết quả vô hớng thông qua tên function và do đó nó có thể sử dụng nh một biến, hằng biểu thức Còn PROCEDURE không trả lại kết quả thông qua tên của biểu thức nên procedure không thể viết trong biểu thức

VD : Các PROCEDURE cơ bản của Pascal

- Writeln

- Readln

_ Textcolor

Các FUNCTION cơ bản

- Sin(x) : trả về giá trị kiểu thực

- Chr(i) : trả về giá trị kiểu Char

III Cấu trúc của một chơng trình con

{Phần khai báo của chơng trình chính}

VAR

CONST

{Các chơng trình con}

PROCEDURE Tên_thủ_tục (Khai báo các tham số, nếu cần);

{Phần khai báo trong CTC}

BEGIN

END;

FUNCTION Tên_Hàm (khai báo các tham số nếu cần):kiểu dữ liệu;

{Phần khai báo trong CTC}

BEGIN

END;

{Chơng trình chính}

BEGIN

END

IV Chuyển tham số cho chơng trình con

Có 2 cách chuyển tham số :

- Tham trị (value parameter)

- Tham biến (variable parameter)

VD : PROCEDURE Thidu(i,j:integer; VAR x,y:real);

Tham trị : i,j

Tham biến : x,y

Sự khác nhau giữa tham trị và tham biến :

- Tham trị có thể là hằng, biến, biểu thức Còn tham biến chỉ có thể là biến

- Nếu tham trị là biến thì giá trị nó sẽ không thay đổi sau khi CTC thực hiện Còn tham biến

sẽ thay đổi giá trị nếu trong CTC có lệnh làm thay đổi giá trị của nó

VD :

* Hàm SIN (X)

Trong này X là tham trị và ta có thể viết

- KQ := SIN (1); X=1

- KQ := SIN (Y*2); X=Y*2

- KQ := SIN (X); X=X

Và sau khi thực hiện giá trị của X vẫn không thay đổi

* Hàm DEC (X)

Trong này X là tham biến, ta chỉ có thể viết

- DEC (X); X là biến kiểu nguyên

Không thể viết

- DEC (5); X là hằng

- DEC (Y*2); X là biểu thức

Sau khi gọi hàm giá trị của X sẽ thay đổi (giảm đi 1)

V FUNCTION và cách lựa chọn

Trong FUNCTION bắt buộc phải có lệnh gán giá trị cho tên hàm

Tên_hàm := <biểu thức>

Chúng ta chỉ nên dùng FUNCTION khi và chỉ khi nó đồng thời thoả các điều kiện sau :

- Nếu ta muốn nhận lại một và chỉ một kết quả

- Kết quả đó phải là kiểu vô hớng

Còn nếu không thoả mãn thì chúng ta nên dùng PROCEDURE

VD : CTC tính bình phơng của một số

FUNCTION Binh_Phuong (X:real):real;

BEGIN

Binh_Phuong := X*X;

END;

Nếu dùng procedure

PROCEDUR Binh_Phuong (X:Real; VAR kq:real);

BEGIN

kq := X*X;

END;

Khi kiểm tra xem tổng bình phơng của a và b có bằng c không :

- Nếu là FUNCTION ta viết :

IF Binh_Phuong(a)+Binh_Phuong(b) = Binh_phuong(c) THEN

- Nếu là PROCEDURE ta viết

Binh_Phuong (a,kqa);

Binh_Phuong (b,kqb);

Binh_Phuong (c,kqc);

IF kqa+kqb=kqc THEN

Rõ ràng cách dùng FUNCTION có lợi hơn

VI Biến toàn cục và biến cục bộ

1 Biến toàn cục

Là các biến đợc khai báo trong chơng trình chính Các biến này đều có tác dụng ở mọi nơi trong chơng trình

2 Biến cục bộ

Là các biến đợc khai báo trong chơng trình con Các biến này chỉ có tác dụng trong chơng trình con đó Khi chơng trình con kết thúc, các biến này cũng mất tác dụng theo

3 Chú ý

Nếu trong CTC có khai báo biến (hằng) trùng với tên biến (hằng) trong chơng trình chính thì chơng trình con sẽ u tiên xử lý biến (hằng) trong chơng trình chính Và khi thoát khỏi chơng trình con đó Giá trị của biến trong chơng trình vẫn giữ nguyên giá trị trớc khi gọi CTC

VD : CONST I=5;

PROCEDURE THU;

VAR I : INTEGER;

BEGIN

I := 6;Writeln(I);

END;

BEGIN

Writeln(I);THU;Writeln(I);

END

Trên màn hình sẽ xuất hiện

5 Giá trị biến toàn cục

6 Giá trị biến địa phơng

5 Giá trị biến toàn cục

VII Tính đệ quy của chơng trình con

Trong PROCEDURE và FUNCTION có thể có lời gọi chính nó Tính chất này gọi là đệ quy

VD : Tính N! qua định nghĩa

N! = 1.2.3 (n-1).n

hoặc định nghĩa theo đệ quy N! = 1 khi N=0

= (n-1)!.n khi N>=1 Khi đó hàm GIAI_THUA có thể định nghĩa nh sau

FUNCTION GIAI_THUA (n:integer):integer;

BEGIN

IF n=0 THEN GIAI_THUA := 1 ELSE GIAI_THUA := n*GIAI_THUA(n-1);

END;

Bài tập 1:{ Nhập a,b,c là hệ số của một hàm số bậc 2 Sau đó ta nhập X liên tục, ứng với mỗi giá trị

của X, ta in ra giá trị của Y tơng ứng

Chơng trình kết thúc khi ta nhập 0

Hớng dẫn

Viết chơng trình con tính Y tơng ứng X}

uses crt;

var

a,b,c,x:real;{a,b,c,x kiểu real}

function y(x:real):real;

begin

y:=a*x*x+b*x+c;{Tính y theo x}

end;

begin

clrscr;{Xoá màn hình}

write('A, B, C = ');readln(a,b,c);{Nhập a,b,c}

repeat

write('X = ');readln(x);{Nhập X}

if x<>0 then writeln('Y = ',y(x):0:2);{Nếu x<>0 thì in ra Y tơng ứng}

until x=0;

end

Bài tập 2:

{ Nhập N Sau đó nhập N toạ độ A,B của N đờng thẳng In ra màn hình đờng thẳng có độ dài lớn nhất

Hớng dẫn

Viết hàm tính độ dài đoạn thẳng với tham số là 2 toạ độ}

uses crt;

var max,xa,ya,xb,yb:real;{max,xa,ya,xb,yb kiểu real}

i,n:integer;{i,n kiểu integer}

function dodai(xa,ya,xb,yb:real):real;

begin

dodai:=sqrt(sqr(xa-xb)+sqr(ya-yb));{Gán dodai bằng độ dài đoạn AB}

end;

begin

clrscr;{Xoá màn hình}

write('N = ');readln(n);{Nhập N}

max:=0;{Gán max bằng 0}

for i:=1 to n do{Cho i chạy từ 1 đến N}

begin

write('XA, YA, XB, YB = ');readln(xa,ya,xb,yb);{Đọc toạ độ A,B}

if max<dodai(xa,ya,xb,yb)then max:=dodai(xa,ya,xb,yb);{Nếu max nhỏ hơn độ dài AV thì cập nhật max}

end;

writeln('Do dai doan thang dai nhat : ',max:0:2);{Xuất max}

readln;

end

Bài tập 3:

{ Nhập N Sau đó nhập N số hạng Tính UCLN và BCNN của N số đó

Hớng dẫn

Viết hàm tính UCLN,BCNN giữa 2 số

UCLN (A1 An) = UCLN( UCLN(A1 An-1) ,An)

BCNN (A1 An) = BCNN( BCNN(A1 An-1) ,An)}

uses crt;

var

a,i,n:integer;{a,i,n kiểu integer}

u,b:integer;{u,b kiểu integer (biến lu UCNN,BCNN)}

function ucln(a,b:integer):integer;

begin

while a<>b do{Trong khi a<>b thì}

if a>b then a:=a-b else b:=b-a;{Nếu a>b thì gán a=a-b ngợc lại gán b=b-a}

ucln:=a;{Gán ucln bằng a}

end;

function bcnn(a,b:integer):integer;

begin

bcnn:=a*b div ucln(a,b);{Tính bcnn}

end;

begin

clrscr;{Xoá màn hình}

write('N = ');readln(n);{Đọc N}

write('So thu 1 : ');readln(a);{Đọc phần tử thứ 1 vào a}

u:=a;b:=a;{Gán u,b bằng a}

for i:=2 to n do{Cho i chạy từ 2 đến n}

begin

write('So thu ',i,' : ');readln(a);{Nhập số thứ i vào a}

u:=ucln(u,a);{Gán u bằng UCLN của u và a}

b:=bcnn(b,a);{Gán b bằng BCNN của u và b}

end;

writeln('UCLN = ',u);

writeln('BCNN = ',b);

readln;

end

{ Nhập N In ra màn hình các số nguyên tốtừ 1 đến N

Hớng dẫn

Viết hàm NGUYENTO(N) trả về giá trị TRUE nếu N nguyên tố}

uses crt;

var

i,n:integer;{i,n kiểu integer}

function nt(n:integer):boolean;

var i:integer;{Khai báo i kiểu integer}

begin

for i:=2 to trunc(sqrt(n))do{Cho i chạy từ 2 đến trunc(sqrt(n))}

if n mod i=0 then begin nt:=false;exit;end;{Nếu n chia hết cho i thì gán nt=false;thoát khỏi CT con bằng exit}

nt:=true;{Gán nt bằng TRUE}

end;

clrscr;{Xoá màn hình}

write('N = ');readln(n);{Đọc N}

for i:=2 to n do{Cho i chạy từ 2 đến N}

if nt(i)then write(i:5);{Nếu i ntố thì xuất I}

readln;

end

Bài tập 4:

{ Nhập số N Sau đó nhập N phần tử In ra phần tử có số ớc là lớn nhất

Hớng dẫn

Viết hàm TINH(N) trả về số ớc của N

Lu ý rằng số 0 có số ớc lớn nhất trong tất cả mọi số}

uses crt;

var

i,n:integer;{i,n kiểu integer}

a,max,luua:integer;{a,max,luua kiểu integer}

function tinh(n:integer):integer;

var i,souoc:integer;{Khai báo i,souoc kiểu integer}

begin

if n=0 then tinh:=maxint{Nếu N=0 thì}

else{Ngợc lại}

begin

souoc:=0;{Gán souoc bằng 0}

for i:=1 to n do{Cho i chạy từ 1 đến N}

if n mod i=0 then inc(souoc);{Nếu n chia hết cho i thì tăng souoc}

tinh:=souoc;{Gán tinh bằng souoc}

end;

end;

begin

clrscr;{Xoá màn hình}

write('N = ');readln(n);{Đọc N}

max:=0;{Gán max bằng 0}

for i:=1 to n do{Cho i chạy từ 1 đến N}

begin

write('So thu ',i,' : ');readln(a);{Nhập số thứ i vào a}

if max<tinh(a)then{nếu max < số ớc của a thì}

begin

max:=tinh(a);{Cập nhật max}

luua:=a;{Gán luua bằng a}

end;

end;

writeln('So co nhieu uoc nhat la :',luua);{Xuất luua}

if luua=0 then write('Co vo so uoc')else writeln('Co ',max,' uoc');{Nếu luua=0 thì xuất có vô số ớc ngợc lại xuất max}

readln;

end

Bài tập 5:

{ Viết chơng trình hiện ra Menu sau

0 - Thoat

1 - Tinh dien tich hinh chu nhat

2 - Tinh dien tich hinh tron

3 - Tinh dien tich hinh thang

Hay an mot so de chon :

Sau đó ứng với mỗi số bạn hãy viết thủ tục tính diện tích tơng ứng}

uses crt;

var

ch:char;{ch kiểu char}

procedure hcn;

var a,b:real;{Khai báo a,b kiểu real}

begin

write('A, B = ');readln(a,b);{Đọc a,b}

writeln('Dien tich hcn la : ',a*b:0:2);{Xuất dt}

readln;

end;

procedure htron;

var r:real;{Khai báo r kiểu real}

begin

write('R = ');readln(r);{Đọc r}

writeln('Dien tich hinh tron : ',r*r*3.14:0:2);{Xuất dt}

readln;

end;

procedure hthang;

var a,b,h:real;{Khai báo a,b,h kiểu real}

begin

write('Nhap day lon, day be, chieu cao : ');readln(a,b,h);{Đọc a,b,h}

writeln('Dien tich hinh thang : ',(a+b)*h/2:0:2);{Xuất dt}

readln;

end;

begin

repeat

clrscr;{Xoá màn hình}

writeln('0 - Thoat');

writeln('1 - Tinh dien tich hcn');

writeln('2 - Tinh dien tich hinh tron');

writeln('3 - Tinh dien tich hinh thang');

write('Hay an mot so de chon :');

repeat ch:=readkey;until(ch='1')or(ch='2')or(ch='3')or(ch='0');{Nhận ch đến khi nào ch='0' '3'} clrscr;{Xoá màn hình}

case ch of

'1':hcn;

'2':htron;

'3':hthang;

end;

until ch='0';

end

Bài tập 6:{ Viết thủ tục đệ quy đảo các chữ số của một số.

VD : Đọc vào số : 12345

In ra : 54321

Hớng dẫn

PROCEDURE dao(n:integer);

Nếu N>0 thì

Xuất n mod 10;

Gọi đệ quy dao(n div 10)}

uses crt;

var

n:integer;{n kiểu integer}

procedure dao(n:integer);

begin

if n>0 then{Nếu n>0 thì}

begin

write(n mod 10);{In ra hàng đơn vị của n}

dao(n div 10);{Gọi thủ tục dao(n div 10)}

end;

end;

begin

clrscr;{Xoá màn hình}

write('N = ');readln(n);{Đọc N}

dao(n);

readln;

end

Bài tập 7:

{ Dãy số Fibonaci là dãy số F1,F2 Fn đợc tạo ra với công thức

F1 = F2 = 1

Fn = Fn-1 + Fn-2 (n>2)

Hãy nhập số N Tính Fn

Hớng dân

Viết hàm đệ quy FIBO(N) trả về giá trị Fn}

uses crt;

var

n:integer;{n kiểu integer}

function fibo(n:longint):longint;

begin

if n<3 then fibo:=1{Nếu n<3 thì gán fibo=1}

else fibo:=fibo(n-1)+fibo(n-2);{Ngợc lại gán fibo = }

end;

begin

clrscr;{Xoá màn hình}

write('N = ');readln(n);{Đọc N}

writeln(fibo(n));{Xuất fibo(n)}

readln;

end

Bài tập 8:{ Viết thủ tục BCC(x,y,k:byte) in ra màn hình bảng cửu chơng k tại vị trí x,y}

uses crt;

procedure bcc(x,y,k:byte);

var i:byte;{Khai báo i kiểu byte}

begin

for i:=1 to 10 do{Cho i chạy từ 1 đến 10}

begin

gotoxy(x,y+i-1);{nhảy tới vị trí x,y+i-1}

write(k,' x ',i,' = ',k*i);{Xuất k x i}

end;

end;

begin

clrscr;

bcc(5,5,3);

bcc(20,10,9);

readln;

end