Nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình (tt)

Nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh BìnhNâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THU NGHĨA

Phản biện 1: GS.TS Phạm Văn Đức Phản biện 2: PGS.TS Lê Thanh Thập

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Họp tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam 10 giờ 30 phút

ngày 29 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hóa chính trị (VHCT) là một bộ phận cấu thành của văn hóa trong xã hội có giai cấp, là kết quả của quá trình hoạt động của con người trong lĩnh vực chính trị Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, văn hóa chính trị giữ vai trò quan trọng đối với mỗi nền chính trị,

nó vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội

Với tư cách là những người hoạt động chính trị chuyên nghiệp, năng lực, trình độ và cách ứng xử của đội ngũ cán bộ, công chức trong mọi quan hệ chính trị có vai trò quyết định đến sự tồn vong, hưng thịnh của một quốc gia, một chế độ Họ là lực lượng chính trị

cơ bản có khả năng thiết kế, tổ chức và quản lý xã hội để đạt được mục tiêu chính trị đã đề ra Nhận thức rõ tầm quan trọng của đội ngũ cán bộ, công chức trong công cuộc đổi mới, Đảng ta luôn quan tâm đến công tác cán bộ, coi đây là vấn đề chiến lược, có tính quyết định của sự nghiệp cách mạng, do đó đã xây dựng được đội ngũ cán bộ, công chức có năng lực, trình độ đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ Tuy nhiên, trong thời kỳ hội nhập quốc tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, với sự phát triển của khoa học công nghệ và nền kinh

tế thị trường đã tạo ra chuyên môn chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm

vụ ở một số cán bộ, công chức đã tác động đến tư tưởng, ý chí và niềm tin của đội ngũ cán bộ, công chức cả nước nói chung và cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình nói riêng.những thời cơ song cũng không ít thách thức đối với đội ngũ cán bộ, công chức Đó là tình trạng suy thoái về

tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống; năng lực, trình độ

Sau hơn 30 năm đổi mới, tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của tỉnh Ninh Bình đã có nhiều khởi sắc, đời sống vật chất và tinh

thần của nhân dân trong tỉnh từng bước được nâng cao, tình hình chính trị ổn định, an ninh - quốc phòng được giữ vững Có được kết quả đó

là do Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình đã vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối lãnh đạo của Đảng vào thực tiễn của địa phương; sự đoàn kết, thống nhất của cả hệ thống chính trị trong đó đội ngũ cán bộ, công chức của Tỉnh giữ vai trò then chốt Tuy nhiên, cũng có một số cán bộ, công chức của Tỉnh chưa tích cực tìm hiểu, học tập, nâng cao nhận thức chính trị, còn thiếu niềm tin vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, hoạt động chính trị còn thiếu tính sáng tạo, có không ít cán bộ, công chức tham gia các hoạt động chính trị một cách miễn cưỡng nên kết quả công tác không được như mong đợi Do đó, việc xây dựng và củng cố đội ngũ này về phẩm chất chính trị và năng lực, trình độ chuyên môn để đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương là nhiệm vụ vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính chiến lược Với mong muốn đánh giá thực trạng văn hóa chính trị và việc nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình hiện nay, đưa ra những giải pháp để có thể nâng cao hơn nữa văn hóa chính trị cho đội ngũ này đáp ứng được các yêu cầu của công cuộc

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tác giả chọn đề tài “Nâng cao văn hóa

chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình” làm đề tài nghiên

cứu của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Ở Việt Nam trong những năm gần đây, văn hóa chính trị là vấn

đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu và tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, tiêu biểu như:

“Văn hoá chính trị và việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo

ở nước ta hiện nay” doPhạm Ngọc Quang chủ biên, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội, 1995 Trong cuốn sách này, các tác giả đã đưa ra những nội dung khoa học về VHCT, vai trò của VHCT trong hoạt động chính trị, trong việc nâng cao năng lực lãnh đạo của đội ngũ cán

bộ cũng như đưa ra một số phương hướng bồi dưỡng VHCT cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta

Tác giả Nguyễn Hồng Phong trong“Văn hoá chính trị Việt

Nam truyền thống và hiện đại”, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội,

1998 đã đi sâu nghiên cứu những giá trị truyền thống của VHCT Việt Nam, từ đó đưa ra những phương hướng cho việc kế thừa các di sản VHCT truyền thống trong công cuộc đổi mới ở nước ta

Cuốn Nâng cao VHCT của cán bộ lãnh đạo quản lý ở nước ta

hiện nay của Lâm Quốc Tuấn, Nxb Văn hóa - Thông tin và Viện Văn

hóa, Hà Nội, 2006 góp phần hệ thống hóa và phân tích những quan điểm, luận điểm cơ bản về văn hóa chính trị, về tính tất yếu phải nâng cao văn hóa chính trị, cũng như phương hướng, nội dung và những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao VHCT của cán bộ lãnh đạo quản lý

ở Việt Nam hiện nay

Các tác giả Nguyễn Văn Huyên, Nguyễn Hoài Văn, Nguyễn

Văn Vĩnh trong “Bước đầu tìm hiểu những giá trị văn hóa chính trị

truyền thống Việt Nam”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009 tập

trung nghiên cứu bản chất, nội dung của VHCT, nhân tố hình thành

tư tưởng VHCT Việt Nam trong lịch sử và những nét đặc sắc của nó; phân tích một số giá trị VHCT truyền thống của Việt Nam

Cuốn Phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ nước ta

hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2010của tác giả Nguyễn

Văn Tài phân tích khái niệm, nội dung và những động lực cơ bản phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ; vai trò của đội ngũ cán bộ thông qua khảo sát một số nét khái quát về những thành công

và những mặt còn bất cập trong thực tiễn; đề xuất một số vấn đề nhằm phát huy tính tích cực nhân tố con người của đội ngũ cán bộ Ngoài ra, có một số bài nghiên cứu liên quan đến văn hoá chính

trị của cán bộ, công chức Có thể kể đến bài “Văn hoá chính trị với

công tác vận động quần chúng nhân dân trong tình hình hiện nay” của

tác giả Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Dân vận số 1, 2005 nghiên cứu VHCT trong mối quan hệ với chính trị học và vai trò của VHCT trong hoạt động vận động quần chúng ở nước ta theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Nguyễn Văn Vĩnh trong "Vai trò của văn hoá chính trị trong

việc hình thành phẩm chất và năng lực người lãnh đạo chính trị”,

Thông tin chính trị học, số 4- 2003, nghiên cứu các tiêu chí văn hoá chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta

“Văn hóa chính trị Việt Nam trong thời kỳ đổi mới” của tác giả

Phạm Huy Kỳ trên Tạp chí Tuyên giáo online Tuyengiao.vn, ngày

12/6/2010 nói về sự thẩm thấu của văn hóa vào chính trị, biểu hiện của văn hóa chính trị, sự tác động của VHCT đến đời sống xã hội và việc xây dựng VHCT trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam

Nguyễn Thị Thu Hà trong bài Văn hóa chính trị với đạo đức

người cán bộ, công chức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trên website Tạp chí Tổ chức Nhà nước

ngày 15/4/2016 đã trình bày mối quan hệ giữa đạo đức với văn hóa chính trị; tác động của cơ chế thị trường đến văn hóa chính trị và đưa

ra các giải pháp góp phần hạn chế những tiêu cực của cơ chế thị trường đến đạo đức và văn hóa chính trị của cán bộ, công chức

Các công trình nghiên cứu trên đã đưa ra các vấn đề liên quan đến VHCT nói chung và VHCT của các cán bộ lãnh đạo ở các mức

độ, khía cạnh khác nhau Đây là những tài liệu hết sức cần thiết để các tác giả tham khảo và kế thừa trong quá trình thực hiện luận văn của mình Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu

về vấn đề nâng cao VHCT của cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình Do

đó, đề tài mà tác giả lựa chọn không trùng lặp với các đề tài đi trước

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu thực

trạng văn hóa chính trị và việc nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa văn hóa chính trị của đội ngũ này

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Luận văn trình bày khái quát một số vấn đề lý luận về văn hoá chính trị, sự cần thiết phải nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ, công chức

- Phân tích thực trạng văn hóa chính trị và việc nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình hiện nay

từ đó đưa ra những đánh giá về thành tựu và hạn chế, nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong văn hóa chính trị và việc nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nâng cao hơn nữa văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung khảo sát văn hóa

chính trị và việc nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ, công

chức làm việc trong các tổ chức Đảng, cơ quan nhà nước và tổ chức chính trị xã hội ở tỉnh Ninh Bình

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu làm rõ

vấn đề nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức trên địa bàn tỉnh Ninh Bình từ năm 2010 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa

Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về văn hóa và văn hóa chính trị; về cán bộ, công chức và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức

Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phương pháp

luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp các phương pháp: thống kê, điều tra, so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm rõ khái niệm, cấu trúc,

đặc điểm, chức năng của văn hóa chính trị Sự cần thiết phải nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ, công chức

Ý nghĩa thực tiễn: Trên cơ sở phân tích thực trạng về văn hóa

chính trị của cán bộ, công chức tỉnh Ninh Bình đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ, công chức của Tỉnh

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm 02 chương, 5 tiết

Chương 1 VĂN HÓA CHÍNH TRỊ VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢINÂNG CAO VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CỦA CÁN BỘ, CÔNG CHỨC 1.1 Văn hóa chính trị

1.1.1 Khái niệm văn hóa chính trị

Người đầu tiên đưa ra khái niệm VHCT là nhà chính trị học

người hoa kỳ G.Almond vào năm 1956 trong bài “Các hệ thống chính

trị so sánh” (Comparative Poilitical Systems) đăng trên tạp chí Chính trị học- (Journal of Politics), số 8,1956 Ông đã tập trung nghiên cứu,

phân tích hành vi chính trị, động cơ hành động của các chủ thể từ đó đưa ra định nghĩa VHCT là tập hợp các lập trường và các xu hướng cá nhân của những người tham gia trong một hệ thống nào đó, là lĩnh vực chủ quan làm cơ sở hành động chính trị và làm cho hoạt động chính trị

có ý nghĩa Khái niệm của G.Almond đã mở ra hướng đi mới cho việc nghiên cứu văn hóa chính trị, giúp thoát khỏi tình trạng bế tắc trong việc giải thích các xu hướng liên quan tới chính trị của con người

Sau đó, năm 1963 G.Almond và Sidney Verba trong cuốn “Văn

hóa công dân”- (The Civic Culture) đã trình bày cách tiếp cận khoa

học về VHCT bằng việc đưa ra một khuôn khổ lý thuyết chung Theo

G.Almond “VHCT là những định hướng, thái độ chính trị đặc biệt với

hệ thống chính trị cũng như đối với vai trò của bản thân mình trong hệ thống ấy” S.Verba cho rằng: “VHCT là hệ thống những niềm tin về kiểu mẫu các thiết chế và sự tương tác chính trị” Trong ý nghĩa đó,

hai ông xem VHCT như một hệ thống chính trị được nội tâm hóa trong nhận thức, tình cảm và sự đánh giá của quần chúng

Ở Việt Nam, VHCT đang là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Trong các công trình nghiên cứu cũng có nhiều quan điểm,

cách tiếp cận khác nhau về VHCT, cũng như có rất nhiều khái niệm VHCT được đưa ra

Theo nhóm tác giả Đặng Xuân Kỳ, Vũ Khiêu, Hoàng Chí Bảo:

“VHCT không phải là bản thân chính trị mà là chính trị có văn hóa, chính trị tác động vào con người và xã hội như một sức mạnh văn hóa, sức mạnh không phải chỉ dựa vào quyền lực mà phải dựa vào sự cảm hóa con người, thức tỉnh lương tri, lay động tâm tư, tình cảm của con người, thuyết phục, chinh phục, thu phục con người”

Các tác giả Bùi Đình Phong và Phạm Ngọc Anh định nghĩa: “Văn hóa chính trị là cái đẹp, cái giá trị của chính trị, tức là chính trị thấm sâu vào tâm lý quốc dân, vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng như một sức mạnh văn hóa, sức mạnh hợp nhất lý và tình, thuyết phục bằng cảm hóa”

Tác giả Lâm Quốc Tuấn trong bài “Văn hóa chính trị và sự phát

triển con người - xã hội” định nghĩa: “Văn hóa chính trị là một phương

diện của văn hóa trong xã hội có giai cấp nói lên tri thức năng lực sáng tạo trong hoạt động chính trị dựa trên nhận thức sâu sắc các quan hệ chính trị hiện thực để thực hiện lợi ích cơ bản của giai cấp hay của xã hội phù hợp với sự phát triển lịch sử, được phản ánh trong các hình thức, các kiểu tổ chức hoạt động chính trị trong các thiết chế chính trị, trong các giá trị vật chất cũng như tinh thần do chính trị sáng tạo ra”

Từ những khái niệm của các nhà nghiên cứu đi trước về văn

hóa chính trị, tôi hiểu, “Văn hóa chính trị là phương diện văn hóa

trong hoạt động chính trị bao gồm toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do chủ thể chính trị sáng tạo ra trong quá trình hoạt động

và vận hành của một nền chính trị được biểu hiện thông qua nhận

thức, hành vi của chủ thể mang tính tích cực, tiến bộ, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử nhằm đạt được mục đích chính trị”

1.1.2 Cấu trúc của văn hóa chính trị

1.1.2.1 Văn hóa chính trị tồn tại dưới nhiều góc độ Nếu xem

xét xét dưới mối quan hệ giữa ý thức và hoạt động thì VHCT bao

- Niềm tin chính trị là sự biểu hiện trạng thái tâm lý, thừa nhận

và tin tưởng vào tính đúng đắn của một lý tưởng chính trị, một thể chế chính trị, một hệ tư tưởng chính trị, bao gồm niềm tin cảm tính và niềm tin lý tính

- Lý tưởng chính trị luôn gắn liền với một lý thuyết chính trị, là động lực kích thích hoạt động chính trị; duy trì niềm tin, tình cảm chính trị

- Chuẩn mực chính trị là hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi của xã hội đối với mỗi cá nhân hay nhóm xã hội, xác định cái được phép, cái không được phép hay cái bắt buộc phải thực hiện trong hành vi chính trị của mỗi cá nhân

- Hệ tư tưởng chính trị là hệ thống quan điểm, học thuyết, lý luận xác định chế độ chính trị, cách thức tổ chức nhà nước, mục tiêu chính trị, quan hệ giữa các giai cấp, các tầng lớp trong hệ thống chính trị, phương thức tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước

* Thực tiễn chính trị: Là toàn bộ hoạt động của con người

được điều chỉnh bằng ý thức chính trị, là sự biểu hiện của ý thức chính trị thành hoạt động thực tiễn được xem xét ở một số khía cạnh sau: Văn hóa vận hành các thiết chế chính trị, quá trình bầu cử, việc thực hiện các quyết sách chính trị, văn hóa điều chỉnh các xung đột chính trị, hành vi tham gia chính trị của các chủ thể

1.1.2.2 Xét dưới mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, văn

hoá chính trị bao gồm VHCT xã hội, VHCT tổ chức, VHCT cá nhân

* Văn hóa chính trị xã hội phản ánh thực tiễn chính trị của một

xã hội nhất định và là phương thức điều chỉnh hành vi chính trị của các cá nhân trong xã hội đó

*Văn hóa chính trị tổ chức là văn hóa chính trị của những cá

nhân có chung mục tiêu, lý tưởng, sứ mệnh tự nguyện hợp thành

* Văn hóa chính trị cá nhân là biểu hiện VHCT xã hội trong

mỗi cá nhân cụ thể, bao gồm các yếu tố cơ bản:tri thức, tình cảm và

hoạt động thực tiễn

1.1.3 Đặc điểm và chức năng của văn ho chính trị

1.1.3.1 Đặc điểm của văn hoá chính trị

* Tính giai cấp: Văn hoá chính trị hình thành trong thực tiễn

đấu tranh giai cấp, mọi hành vi của chủ thể chính trị đều hướng tới việc hiện thực hóa lợi ích giai cấp và bảo vệ lợi ích giai cấp mình

* Tính thời đại: Tồn tại trong những giai đoạn lịch sử của mỗi

thời đại khácnhau văn hoá chính trị có nội dung, tính chất, biểu hiện khác nhau phù hợp với thời đại đó

* Tính dân tộc: Mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng người khác nhau

có những đặc trưng khác nhau về VHCT