Nâng cao chất lượng giảng dạy tuyến kiến thức "Giải tốn có lời văn" lớp Ngày cập nhật: 26/06/2008 Nâng cao chất lợng giảng dạy tuyn kin thc "Giải tốn có lời văn" Ở lớp Phần 1: Cơ sở lý luận I - Cơ sở lý luận Sù nghiệp công nghiệp hóa, đại hóa đất nớc thách thức trớc nguy tụt hậu cạnh tranh trí tuệ đòi hỏi phải đổi giáo dục, có đổi phơng pháp dạy học Những phơng pháp dạy học kích thích tìm tòi, đòi hỏi t học sinh đợc đặc biệt ý Mục tiêu giáo dục Đảng đà rõ: Đào Đào tạo có chất lợng tốt ngời lao động có ý thức đạo đức xà hội chủ nghĩa, có trình độ văn hoá phổ thông hiểu biết kỹ thuật, có kỹ lao động cần thiết, cã ãc thÈm mü, cã søc kh tèt ” Mn đạt đợc mục tiêu dạy học Toán trờng phổ thông khâu quan trọng trình dạy học Cố thủ tớng Phạm Văn Đồng nói vị trí vai trò môn Toán: Đào Trong môn khoa học kỹ thuật, toán học giữ vị trí bật Nó có tác dụng lớn kỹ thuật, với sản xuất chiến đấu Nó môn thể thao cđa trÝ t, gióp chóng ta nhiỊu viƯc rèn luyện phơng pháp suy nghĩ, phơng pháp suy luận, phơng pháp học tập, phơng pháp giải vấn đề, giúp rèn luyện trí thông minh sáng tạo Nó giúp rèn luyện nhiều đức tính quý báu khác nh: Cần cù nhẫn nại, tự lực cánh sinh, ý chí vợt khó, yêu thích xác, ham chuộng chân lý. Để đáp ứng yêu cầu mà xà hội đặt ra, Giáo dục đào tạo phải có cải tiến, điều chỉnh, phải thay đổi nội dung chơng trình, đổi phơng pháp giảng dạy cho phù hợp Hội nghị BCH trung ơng khoá VIII lần thứ đà rõ: " Đổi mạnh mẽ phơng pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ chiều, rèn luyện t sáng tạo ngời học Từng bớc áp dụng phơng pháp tiên tiến, phơng pháp đại vào trình dạy học" Trong luật Giáo dục, Khoản 2, điều 24 đà ghi: " Phơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác , chủ động sáng tạo học sinh; phù hợp với đặc điểm lớp học, môn học; bồi dỡng phơng pháp tự học, rèn luyện kỹ vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, ®em l¹i niỊm vui, høng thó häc tËp cho häc sinh" Đổi cách thực PPDH vấn đề then chốt sách đổi giáo dục Việt Nam giai đoạn Đổi cách thực PPDH làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếp làm hệ học trò - chủ nhân tơng lai đất nớc Nh vậy, đổi PPDH tác động vào thành tố trình giáo dục đào tạo Nó tạo đại hoá trình Đổi PPDH thực chất thay PPDH cũ loạt PPDH Về mặt chất, đổi PPDH đổi cách tiến hành phơng pháp, đổi phơng tiện hình thức triển khai phơng pháp sở khai thác triệt để u điểm phơng pháp cũ vận dụng linh hoạt số phơng pháp nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo ngời học Mục đích đổi PPDH làm để HS phải thực tích cực, chủ động, tự giác, trăn trở tìm tòi, suy nghĩ sáng tạo trình lĩnh hội tri thức lĩnh hội cách thức để có đợc tri thức nhằm phát triển hoàn thiện nhân cách mình.Mặt khác môn toán thiết thực góp phần thực mục tiêu giáo dục tiểu học theo đặc trng khả môn Toán, cụ thể chuẩn bị cho học sinh tri thức , kỹ toán học cần thiết cho việc học tập bớc vào sống lao động Đối với môn Toán lớp 1, môn học có vị trí tảng, gốc, điểm xuất phát môn khoa học Môn Toán mở đờng cho em vào giới kỳ diệu toán học Rồi mai đây, em lớn lên , nhiều em trở thành vĩ nhân, trở thành anh hùng, nhà giáo, nhà khoa học, nhà thơ trở thành ngời lao động sáng tạo lĩnh vực sản xuất đời sống ; tay có máy tính x¸ch tay, tói cã m¸y tÝnh bá tói nhng không em quên đợc ngày đến trờng học đếm tập viết 1, 2, häc c¸c phÐp tÝnh céng, trõ Các em không quên đợc kỷ niệm đẹp đẽ đời ngời nữa, số, phép tính cần thiết cho suốt đời Đối với mạch kiến thức : "Giải toán có lời văn", năm mạch kiến thức xuyên suốt chơng trình Toán cấp tiểu học Thông qua giải toán có lời văn, em đợc phát triển trí tuệ, đợc rèn luyện kỹ tổng hợp: đọc, viết, diễn đạt, trình bày, tính toán Toán có lời văn mạch kiến thức tổng hợp mạch kiến thức toán học, giải toán có lời văn em đợc giải loại toán số học, yếu tố đại số, yếu tố hình học đo đại lợng Toán có lời văn cầu nối toán học thực tế đời sống, toán học với môn học khác II - Cơ sở thực tiễn 1) Về học sinh Trong tuyến kiến thức toán chơng trình toán Tiểu học tuyến kiến thức ĐàoGiải toán có lời văn tuyến kiến thức khó khăn học sinh, khó khăn học sinh lớp Một Bởi lớp Một: Vốn từ, vốn hiểu biết, khả đọc hiểu, khả t lôgic em hạn chế Một nét bật nói chung học sinh cha biết cách tự học, cha häc tËp mét c¸ch tÝch cùc NhiỊu víi toán có lời văn em đặt tính phép tính nhng trả lời lý giải em lại có đợc phép tính nh Thực tế hiƯn cho thÊy, c¸c em thùc sù lóng tóng giải toán có lời văn Một số em cha biết tóm tắt toán, cha biết phân tích đề toán để tìm đờng lối giải, cha biết tổng hợp để trình bày giải, diễn đạt vụng về, thiếu lôgic Ngôn ngữ toán học hạn chế, kỹ tính toán, trình bày thiếu xác, thiếu khoa học, cha có biện pháp, phơng pháp học toán, học toán giải toán cách máy móc nặng dập khuôn, bắt chớc 1.1 Kết khảo sát trờng Tiểu học Đề bài: Lớp 1A trồng đợc 24 cây, lớp 1B trồng đợc 30 Hỏi lớp trồng đợc cây? Số học sinh Tỉ lệ % Xếp loại Điểm đạt/Tổng số Lỗi học sinh khảo sát Giỏi , 10 16/61 Trình bày bẩn 26,2 Khá 7,8 21/61 Trình bày bẩn, câu lời giải cha chuẩn 34,4 Trung 5,6 20/61 Chỉ làm phép tính, đáp số đúng, sai 32,8 bình tên đơn vị, sai câu lời giải Yếu Dới 4/61 Không biết làm 6,6 2.2 Ưu điểm - Phần lớn học sinh biết làm toán có lời văn Kết toán - Học sinh ham học, có hứng thú học tập môn Toán nói chung ĐàoGiải toán có lời văn nói riêng - Học sinh bớc đầu biết vận dụng toán có lời văn vào thực tế 2.3 Hạn chế - Trình bày làm cha đẹp - Một số học sinh cha biết cách đặt câu lời giải phù hợp - Một số học sinh không hiểu nội dung toán có lời văn dẫn đến không làm đợc 2) Về đồ dùng dạy học : T cđa häc sinh líp Mét lµ t thể, để học sinh học tốt ĐàoGiải toán có lời văn trình giảng dạy cần đồ dùng thiết bị dạy học để minh hoạ Trong năm qua, trờng tiểu học đà đợc cung cấp nhiều trang thiết bị đồ dùng dạy học đồng để dạy cho cấp học va-li để dạy theo lớp nhng thống kê theo danh mục số lợng cha đáp ứng đợc đầy đủ yêu cầu dạy ĐàoGiải toán có lời văn 3) Về giáo viên Vẫn số giáo viên chuyển đổi phơng pháp giảng dạy lúng túng, cha phát huy đợc tích cực chủ động học sinh, phơng pháp dạy học truyền thống đà ăn sâu vào t vào lề lối dạy học hàng ngày Một số giáo viên dạy theo cách thông báo kiến thức sẵn có, dạy theo phơng pháp thuyết trình có kết hợp với đàm thoại, thực chất Đàothầy truyền thụ, trò tiếp nhận ghi nhớ Một số giáo viên cha biết cách dạy loại Toán có lời văn, không muốn nói làm cho toán trở nên phức tạp, khó hiểu Một số giáo viên ngại sử dụng đồ dùng minh hoạ, ngại tóm tắt sơ đồ hình vẽ đoạn thẳng, sử dụng phơng pháp phân tích, tổng hợp việc giúp học sinh tìm đờng lối giải giải toán khó hiểu 4) Những sai lầm khó khăn thờng gặp giáo viên học sinh dạy học tuyến kiến thức : ĐàoGiải toán có lời văn lớp Về mặt nhận thức giáo viên coi việc dạy cho học sinh ĐàoGiải toán có lời văn cho học sinh lớp đơn giản, dễ dàng nên cha tìm tòi nghiên cứu để có phơng pháp giảng dạy có hiƯu qu¶ Vèn tõ, vèn kiÕn thøc, kinh nghiƯm thùc tế học sinh lớp hạn chế nên giảng dạy cho học sinh lớp giáo viên đà diễn đạt nh với lớp làm học sinh lớp khó hiểu tiếp thu đợc kiến thức không đạt kết Tốt việc giải toán có lời văn Khả phối hợp, kết hợp với nhiều phơng pháp để dạy tuyến kiến thức: ĐàoGiải toán có lời văn lớp thiếu linh hoạt Giáo viên lúng túng tạo tình s phạm để nêu vấn đề Cha khuyến khích động viên giúp đỡ cách hợp lý nhóm nh đối tợng học sinh trình học Khả kiên trì học sinh lớp trình học nói chung nh học ĐàoGiải toán có lời văn nói riêng cha cao III/ Quá trình nghiên cứu - Năm học 2003 - 2004 đợc phân công dạy lớp Trong suốt năm học tìm hiểu, ghi chép tập hợp u ®iĨm, thiÕu sãt cđa häc sinh líp vỊ " Giải toán có lời văn" Tôi đà mạnh dạn trao đổi Ban giám hiệu, bạn bè đồng nghiệp trờng u điểm thiếu sót cđa häc sinh líp nãi chung viƯc " Giải toán có lời văn", đồng thời trao đổi, bàn bạc đề xuất số ý kiến để phát huy u điểm khắc phục thiếu sót học sinh giáo viên - Năm học 2004 - 2005 tiếp tục dạy lớp Tôi mạnh dạn áp dụng số kinh nghiệm, đồng thời tiếp tục tìm hiểu thêm vớng mắc học sinh nh giáo viên " Giải toán có lời văn", bổ xung thêm cách tháo gỡ, tích luỹ thêm kinh nghiệm áp dụng vào thực tế - Năm học 2005 - 2006 tiếp tục dạy lớp áp dụng kinh nghiệm đánh giá kết học tập học sinh "Giải toán có lời văn" Từ sở lý luận thực tiễn, qua thực tế giảng dạy xin mạnh dạn đề xuất số kinh nghiệm: Nâng cao chất lợng giảng dạy tuyến kiến thức Giải toán có lời văn lớp Một Phần ii: nội dung I/ Những nội dung đợc đề cập Sáng kiến kinh nghiệm 1) Nắm bắt nội dung chơng trình 2) Sử dụng đồ dùng thiết bị dạy " Giải toán có lời văn" 3) Dạy "Giải toán có lời văn" lớp Một 4) Một số phơng pháp thờng sử dụng giảng dạy ĐàoGiải toán có lời văn lớp II/ Biện pháp giải 1) Nắm bắt nội dung chơng trình Để dạy tốt môn Toán lớp nói chung, "Giải toán có lời văn" nói riêng, điều giáo viên phải nắm thật nội dung chơng trình, sách giáo khoa Nhiều ngời nghĩ Toán tiểu học, đặc biệt toán lớp mà chả dạy đợc Đôi giáo viên trực tiếp dạy chủ quan có suy nghĩ tơng tự nh Qua dự số đồng chí giáo viên nhận thấy giáo viên dạy cốt khai thác kiến thức ấy, kiến thức cũ có liên quan giáo viên nắm không thật Ngêi ta thêng nãi " BiÕt 10 d¹y 1" chø " Biết dạy 1" kết thu đợc không a) Trong chơng trình toán lớp Một giai đoạn đầu học sinh học chữ nên cha thể đa "Bài toán có lời văn" Mặc dù đến tận tuần 23, học sinh đợc thức học cách giải "Bài toán có lời văn" song đà có ý ngầm chuẩn bị từ xa cho việc làm từ "Phép cộng phạm vi (Luyện tập) " tuần * Bắt đầu từ tuần tuần 16 hầu hết tiết dạy phép cộng trừ phạm vi (không quá) 10 có tập thuộc dạng "Nhìn tranh nêu phép tính" học sinh đợc làm quen với việc: - Xem tranh vẽ - Nêu toán lời - Nêu câu trả lời - Điền phép tính thích hợp (với tình tranh) Ví dụ: Sau xem tranh vÏ ë trang 46 (SGK), häc sinh tập nêu lời : "Có bóng trắng bóng xanh Hỏi có tất bóng?" tập nêu miệng câu trả lời : "có tất bóng", sau viết vào dÃy năm ô trống để có phép tính : + = * TiÕp theo ®ã, kĨ từ tuần 17, học sinh đợc làm quen với việc đọc tóm tắt nêu đề toán lời, sau nêu cách giải tự điền số phép tính thích hợp vào dÃy năm ô trống không tranh vẽ (xem 3b - trang 87, - trang 89) * Việc ngầm chuẩn bị cho học sinh tiền đề để giải toán có lời văn chuẩn bị cho học sinh viết câu lời giải viết phép tính Chính sau tập "nhìn tranh điền phép tính thích hợp vào dÃy ô trống" chịu khó đặt thêm cho em câu hỏi để em trả lời miệng Ví dụ: Từ tranh "3 chim cành, chim bay tíi" ë trang 47 - SGK, sau häc sinh điền phép tính vào dÃy ô trống: + = Giáo viên nên hỏi tiếp: "Vậy có tất chim?" để học sinh trả lời miệng: "Có tất chim" ; "Số chim có tất bao nhiêu? (Số chim có tất 4) Cứ làm nh nhiều lần, học sinh quen dần với cách nêu lời giải miệng Do em dễ dàng viết đợc câu lời giải sau * Tiếp theo, trớc thức học "Giải toán có lời văn" học sinh đợc học nói cấu tạo toán có lời văn (gồm hai thành phần đà cho (đà biết) phải tìm (cha biết) Vì khó giải thích cho học sinh "Bài toán gì?" nên mục tiêu tiết giới thiệu cho em hai phận toán: + Những đà cho (dữ kiện) + Và phải tìm (câu hỏi) Để làm việc sách Toán đà vẽ bốn tranh, kèm theo bốn đề toán: đề thiếu kiện, đề thiếu câu hỏi, đề thiếu kiện lẫn câu hỏi (biểu thị dấu ) Học sinh quan sát tranh nêu miệng đề toán, sau điền số vào chỗ kiện điền từ vào chỗ câu hỏi (còn để trống) Từ giáo viên giới thiệu cho em " Bài toán thờng có hai phần ": + Những số đà cho + Số phải tìm (câu hỏi) Bài giúp em hiểu sâu cấu tạo "Bài toán có lời văn" b) * Các loại toán có lời văn chơng trình chủ yếu hai loại toán "Thêm - Bớt" có biến tấu chút: - Bài toán "Thêm" thành toán gộp, chẳng hạn: "An có bóng, Bình có bóng Hỏi hai bạn có bóng?", dạng phổ biến - Bài toán "Bớt" thành toán tìm số hạng, chẳng hạn : " Lớp 1A có 35 bạn, có 20 bạn nữ Hỏi lớp 1A có bạn nam?", dạng gặp dạng khó (trớc dạy lớp 2) * Về hình thức trình bày giải, học sinh phải trình bày giải đầy đủ theo quy ®Þnh thèng nhÊt tõ líp ®Õn líp 5: - Câu lời giải - Phép tính giải - Đáp số Ví dụ: Xét toán "Nhà An có gà, mẹ mua thêm gà Hỏi nhà An có tất gà?" * Học sinh lớp cũ cần giải toán nh sau: Bài giải + = ( gà ) Häc sinh líp hiƯn ph¶i gi¶i nh sau: Bài giải + = ( gà ) Đáp số : gà * Về số lợng toán tiết học đợc rút bớt để dành thời gian cho trẻ viết câu lời giải Chẳng hạn trớc tiết " Bài toán nhiều hơn" học sinh phải giải toán (4 mẫu, luyện tập) , tiết " Giải toán có lời văn (thêm) " học sinh phải giải (1 mẫu, luyện tập) * Để lờng trớc vốn từ khả đọc hiểu học sinh "Giải toán có lời văn" chơng trình toán đà có giải pháp: - Hạn chế dùng vần khó tiếng khó đề toán nh: thuyền, quyển, Quỳnh, tăng cờng dùng vần tiếng dễ đọc , dễ viết nh : cam, gà, Lan, đề toán - Lựa chọn câu hỏi đề toán cho học sinh cần chỉnh sửa chút xíu đợc câu lời giải - Cài sẵn "cốt câu" lời giải vào tóm tắt để học sinh dựa vào tóm tắt mà viết câu lời giải - Cho phép (thậm chÝ khun khÝch) häc sinh tù nghÜ nhiỊu c¸ch đặt lời giải khác Chẳng hạn, với toán : "An có bóng Bình có bóng Hỏi hai bạn có bóng?"; Học sinh đặt lời giải theo nhiều cách nh: + Cả hai bạn có: + Hai bạn có: + An bình có: + Tất có: + Số bóng tất là: 2) Sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học Nh chóng ta ®· biÕt, ®êng nhËn thøc cđa học sinh tiểu học là: "Từ trực quan sinh động ®Õn t trõu tỵng, råi tõ t trõu tợng trở lại thực tiễn" Đồ dùng thiết bị dạy học phơng tiện vật chất, phơng tiện hữu hình cần thiết dạy "Giải toán có lời văn" cho học sinh lớp Một Cũng toán có lời văn, dùng lời để dẫn dắt, dùng lời để hớng dẫn học sinh làm vừa vất vả tốn công, vừa không hiệu khó khăn nhiều so với dùng đồ dùng thiết bị, tranh ảnh, vật thực để minh hoạ Chính cần thiết phải sử dụng đồ dùng thiế bị dạy học để dạy học sinh "Giải toán có lời văn" Hiện đồ dùng trang bị đến lớp đà có nhiều đồ dùng mẫu vật cho việc sử dụng dạy "Giải toán có lời văn" song thiếu giáo viên thực có trách nhiệm Mỗi nhà trờng cần có kế hoạch mua bổ xung, tổ khối, cá nhân giáo viên cần su tầm, làm thêm thiết bị nh: vật thực, tranh ảnh làm đồ dùng, dùng chung riêng cho lớp Một điều quan trọng số giáo viên ngại, lúng túng sử dụng đồ dùng dạy học giảng dạy nói chung dạy "Giải toán có lời văn" nói riêng Để khắc phục tình trạng này, giáo viên cần có ý thức chuẩn bị sử dụng đồ dùng dạy học trớc lên lớp Cần cải tiến nội dung sinh hoạt chuyên môn để ®a viƯc thèng nhÊt sư dơng ®å dïng d¹y häc phơng pháp sử dụng đồ dùng dạy học 3) Dạy "Giải toán có lời văn" lớp Một 3.1/ Quy trình " Giải toán có lời văn " thông thờng qua bớc: - Đọc tìm hiểu đề - Tìm đờng lối giải toán - Trình bày giải - Kiểm tra lại giải a) Đọc tìm hiểu đề toán Muốn học sinh hiểu giải đợc toán điều quan trọng phải giúp em đọc hiểu đợc nội dung toán Giáo viên cần tổ chức cho em đọc kỹ đề toán, hiĨu râ mét sè tõ kho¸ quan träng nh " thêm , , tất cả, " "bớt, bay đi, ăn mất, lại , " (có thể kết hợp quan sát tranh vẽ để hỗ trợ) Để học sinh dễ hiểu đề bài, giáo viên cần gạch chân từ ngữ đề Một số giáo viên gạch chân nhiều từ ngữ, gạch chân từ cha sát với nội dung cần tóm tắt Khi gạch chân nên dùng phấn màu khác cho dễ nhìn Trong thời kỳ đầu, giáo viên nên giúp học sinh tóm tắt đề toán cách đàm thoại " Bài toán cho gì? Hỏi gì?" dựa vào câu trả lời học sinh để viết tóm tắt, sau cho học sinh dựa vào tóm tắt để nêu lại đề toán Đây cách tốt để giúp trẻ ngầm phân tích đề toán Nếu học sinh gặp khó khăn đọc đề toán giáo viên nên cho em nhìn tranh trả lời câu hỏi Ví dụ, với trang 118, giáo viên hỏi: - Em thấy dới ao cã mÊy vÞt? ( cã vịt) - Trên bờ có vịt? ( có vịt) - Em có toán nào? ( ) Sau giáo viên cho học sinh đọc (hoặc nêu) đề toán sách giáo khoa Trong trờng hợp tranh sách giáo khoa giáo viên gắn mẫu vật (gà, vịt, ) lên bảng từ (bảng cài, bảng nỉ, ) để thay cho tranh; dùng tóm tắt lời sơ đồ đoạn thẳng để hỗ trợ học sinh đọc đề toán * Thông thờng có cách tóm tắt đề toán: - Tóm tắt lời: Ví dụ1: Nga: Hằng: Cả hai bạn có: quyển? (A) VÝ dơ 2: H¹nh cã: 35 que tÝnh ? que tÝnh VÞnh cã: 43 que tÝnh ? bạn - Tóm tắt sơ đồ đoạn thẳng: Ví dụ: Bạn trai Bạn gái - Tóm tắt sơ đồ mẫu vật: Ví dụ: Hàng trên: ? gà Hàng dới: Với cách tóm tắt làm cho häc sinh dƠ hiĨu vµ dƠ sư dơng Víi cách viết thẳng theo cột nh: 14 26 qu¶ 12 qun 33 qu¶ qun qu¶ KiĨu tóm tắt nh gần gũi với cách đặt tính dọc nên có tác dụng gợi ý cho häc sinh lùa chon phÐp tÝnh gi¶i Cã thĨ lång "cốt câu" lời giải vào tóm tắt, để dựa vào học sinh dễ viết câu lời giải Chẳng hạn, dựa vào dòng cuối tóm tắt (A) học sinh viết câu lời giải : "Cả hai bạn có:" "Số hai bạn có:" hoặc: "Cả hai bạn có số là:" Cần lu ý trớc ngời ta thờng đặt dấu? lên trớc từ nh quyển, quả, Song làm nh thiếu chuẩn mực mặt Tiếng Việt tất học sinh biết dấu ? phải đặt cuối câu hỏi Nếu tóm tắt sơ đồ đoạn thẳng sơ đồ mẫu vật đặt dấu ? đằng trớc từ nh quyển, , đợc tóm tắt câu Tuy nhiên học sinh thờng có thói quen thấy dấu điền số (dấu) vào nên giáo viên cần lu ý em là: "Riêng trờng hợp (trong tóm tắt ) dấu thay cho từ "mấy" "bao nhiêu" ; em phải tìm cho số để ghi vào Đáp số Bài giải để ghi vào chỗ tóm tắt Nếu giải thích cho học sinh hiểu đợc ý quay lại lối cũ, tức đặt dấu hỏi (?) đằng trớc theo kiểu "Còn ? quả" đợc, không nên cứng nhắc Giai đoạn đầu nói chung toán nên tóm tắt cho học sinh dựa vào tóm tắt nêu đề toán Cần lu ý dạy giải toán trình Không nên vội vàng yêu cầu em phải đọc thông thạo đề toán, viết đợc câu lời giải, phép tính đáp số để có chuẩn mực từ tuần 23, 24 Chúng ta cần bình tĩnh rèn cho học sinh bớc, đến cuối năm (tuần 33, 34, 35) trẻ đọc giải đợc toán đạt yêu cầu b) Tìm đờng lối giải toán * Sau giúp học sinh tìm hiểu đề toán để xác định rõ đà cho phải tìm, chẳng hạn: - Bài toán cho gì? (Nhà An có gà) - Còn cho nữa? (Mẹ mua thêm gà) - Bài toán hỏi gì? (Nhà An có tất gà?) Giáo viên nêu tiếp: "Muốn biết nhà An có tất gà em làm tính gì? (tính cộng) Mấy cộng mấy? (5 + 4) ; + b»ng mÊy? (5 + = 9); hoặc: "Muốn biết nhà An có tất gà em tính nào? (5 + = 9); hoặc: "Nhà An có tất gà ?" (9) Em tính để đợc ? (5 + = 9) Tới giáo viên gợi ý để học sinh nêu tiếp "9 gà", nên ta viết "con gà" vào dấu ngoặc đơn: + = (con gà) Tuy nhiên có học sinh nhìn tranh sách giáo khoa để đếm kết mà tính toán Trong trờng hợp giáo viên xác nhận kết đúng, song cần hỏi thêm: "Em tính nào?" (5 + = 9) Sau nhấn mạnh: "Khi giải toán em phải nêu đợc phép tính để tìm đáp số (ở 9) Nếu nêu đáp số cha phải giải toán * Sau học sinh đà xác định đợc phép tính, nhiều việc hớng dẫn học sinh đặt câu lời giải khó (thậm chí khó nhiều) việc chọn phép tính tính đáp số Với học sinh lớp 1, lần đợc làm quen với cách giải loại toán nên em lúng túng Thế câu lời giải, phải viết câu lời giải? Không thể giải thích cho học sinh lớp hiểu cách thấu đáo nên giúp học sinh bớc đầu hiểu nắm đợc cách làm Có thể dùng cách sau: Cách 1: Dựa vào câu hỏi toán bỏ bớt từ đầu (Hỏi) cuối (mấy gà ?) để có câu lời giải : "Nhà An có tất cả:" thêm từ "là" để có câu lời giải : "Nhà An có tất là: " Cách 2: Đa từ "con gà" cuối câu hỏi lên đầu thay cho từ "Hỏi" thêm từ Số (ở đầu câu), cuối câu để có: "Số gà nhà An có tất là:" Cách 3: Dựa vào dòng cuối tóm tắt, coi "từ khoá" câu lời giải thêm thắt chút Ví dụ: Từ dòng cuối tóm tắt: "Có tất cả: gà ? " Học sinh viết câu lời giải: "Nhà An có tất cả:" Cách 4: Giáo viên nêu miệng câu hỏi: "Hỏi nhà An có tất gà?" để học sinh trả lời miệng: "Nhà An có tất gà" chèn phép tính vào để có bớc giải (gồm câu lời giải phép tính): Nhà An có tất cả: + = (con gà) Cách 5: Sau học sinh tÝnh xong: + = (con gµ), giáo viên vào hỏi: "9 gà số gà nhà ai?" (là số gà nhà An có tất cả) Từ câu trả lời học sinh ta giúp em chỉnh sửa thành câu lời giải: "Số gà nhà An có tất là" v.v giáo viên cần tạo điều kiện cho em tự nêu nhiều câu lời giải khác nhau, sau bàn bạc dể chọn câu thích hợp Không nên bắt buộc trẻ nhất phải viết theo kiểu c) Trình bày giải Có thể coi việc trình bày giải trình bày mét s¶n phÈm cđa t Thùc tÕ hiƯn em học sinh lớp trình bày giải hạn chế, kể học sinh giỏi Cần rèn cho học sinh nề nếp thói quen trình bày giải cách xác, khoa học, đẹp dù giấy nháp, bảng lớp, bảng hay vở, giấy kiểm tra Cần trình bày giải toán có lời văn nh sau: Bài giải Nhà An có tất là: + = ( gà ) Đáp số : gà Nếu lời giải ghi: "Số gà nhà An là:" phép tính ghi: Đào5 + = (con) (Lời giải đà có sẵn danh từ "gà") Tuy nhiên học sinh viết chậm mà lại gặp phải từ khó nh "thuyền, quyển, " lợc bớt danh từ cho nhanh Giáo viên cần hiểu rõ lý từ "con gà" lại đợc dặt dấu ngoặc đơn? Đúng + (5 + = 9) chø + kh«ng thĨ gà đợc Do đó, viết: "5 + = gà" sai Nói cách khác , muốn đợc kết gà ta phải viết nh sau đúng: "5 gµ + gµ = gà" Song cách viết phép tính với danh số đầy đủ nh phiền phức dài dòng, gây khó khăn tốn nhiều thời gian häc sinh líp Ngoµi häc sinh cịng hay viÕt thiÕu vµ sai nh sau: gµ + = gµ + gµ = gµ gµ + gà = Về mặt toán học ta phải dừng lại 9, nghĩa đợc viết + = Song đơn vị đóng vai trò quan trọng phép tính giải nên phải tìm cách để đa chúng vào phép tính Do đó, ta ghi thêm đơn vị "con gà" dấu ngoặc đơn để thích cho số Có thể hiểu chữ "con gà viết dấu ngoặc có ràng buộc mặt ngữ nghĩa với số 9, ràng buộc chặt chẽ toán học với số Do đó, nên hiểu: + = (con gà) cách viết câu văn hoàn chỉnh nh sau: "5 + = 9, gà" Nh cách viết + = (con gà) cách viết phù hợp Trong đáp số giải toán phép tính nên ta việc ghi: "Đáp số : gà" mà không cần ngoặc đơn d) Kiểm tra lại giải Học sinh Tiểu học đặc biệt học sinh lớp Một thờng có thói quen làm xong không hay xem, kiểm tra lại đà làm Giáo viên cần giúp học sinh xây dựng thói quen học tập Cần kiểm tra lời giải, phép tính, đáp số tìm cách giải câu trả lời khác 3.2/ Biện pháp khắc sâu loại ĐàoBài toán có lời văn" Ngoài việc dạy cho học sinh hiểu giải tốt "Bài toán có lời văn" giáo viên cần giúp em hiểu chắc, hiểu sâu loại toán bài, tiết "Giải toán có lời văn" giáo viên cần phát huy t duy, trí tuệ, phát huy tính tích cực chủ động cđa häc sinh b»ng viƯc híng cho häc sinh tù tóm tắt đề toán, tự đặt đề toán theo kiện đà cho, tự đặt đề toán theo tóm tắt cho trớc, giải toán từ tóm tắt, nhìn tranh vẽ, sơ đồ viết tiếp nội dung đề toán vào chỗ chấm ( ), đặt câu hỏi cho toán Ví dụ 1: Nhìn tranh vẽ, viết tiếp vào chỗ chấm để có toán, giải toán đó: Bài toán: Dới ao có vịt, có thêm vịt chạy xuống Hỏi ? VÝ dơ 2: Gi¶i toán theo tóm tắt sau: Có : hình tròn Tô màu : hình tròn Không tô màu : hình tròn? 3.3/ Một số phơng pháp thờng sử dụng dạy: "Giải toán có lời văn" lớp Một a) Phơng pháp trực quan Khi dạy ĐàoGiải toán có lời văn cho học sinh lớp thờng sử dụng phơng pháp trực quan giúp học sinh tìm hiểu đề bài, tóm tắt đề toán thông qua việc sử dụng tranh ảnh, vật mẫu, sơ đồ giúp học sinh dễ hiểu đề từ tìm đờng lối giải cách thuận lợi Đặc biệt sách giáo khoa Toán cã hai lo¹i tranh vÏ gióp häc sinh “ ĐàoGiải toán có lời văn là: loại gợi phép cộng, loại gợi phép trừ Nh cần nhìn vào tranh vẽ học sinh đà định đợc cách giải toán Trong trờng hợp bắt buộc giáo viên phải sử dụng tranh vẽ phơng pháp trực quan b) Phơng pháp hỏi đáp (đàm thoại) Sử dụng hớng dẫn học sinh tìm hiểu, phân tích đề bài, tìm đờng lối giải, chữa làm học sinh c) Phơng pháp dạy học phát giải vấn đề Với mục đích giúp em khắc sâu kiến thức ĐàoGiải toán có lời văn trình giảng dạy giáo viên nên áp dụng phơng pháp dạy học dạng toán Đàothêm, bớt giáo viên biến tấu để có toán có vấn đề Chẳng hạn toán Đàobớt trở thành toán tìm số hạng, toán Đàothêm trở thành toán tìm số trừ Giáo viên tạo tình có vấn đề cách cho sẵn lời giải, học sinh tự đặt phép tính cho sẵn phép tính học sinh đặt câu lời giải Cho hình vẽ học sinh đặt lời toán giải Với tình khó phối hợp với phơng pháp khác để giúp học sinh thuận lợi cho việc làm nh : Phơng pháp thảo luận nhóm, phơng pháp kiến tạo III/ Kết kiểm chứng - Năm học 2003 - 2004: Dạy bình thờng theo khả thực tế, đồng thời tìm hiểu, tập hợp số liệu, thực lần kiểm tra khảo sát - Năm học 2004 - 2005: áp dụng kinh nghiệm vào thực tế giảng dạy tiếp tục tìm hiểu bổ xung kinh nghiệm thu đợc, thực lần kiểm tra khảo sát - Năm học 2005 - 2006: Tiếp tục áp dụng kinh nghiệm vào thực tế giảng dạy, thực lần kiểm tra khảo sát Bảng kết kiểm chứng (Qua ba năm thực nghiệm áp dụng kinh nghiệm) Sĩ số Kết thu đợc qua lần kiểm tra khảo sát cuối năm Biết tóm tắt đề Đặt câu lời giải Làm phép tính Ghi đáp số Năm học lớp phù hợp phù hợp ghi danh sè ®óng, ®đ 03 - 04 30 54/90 = 60,0% 61/90 = 67,7% 82/90 = 91,1% 82/90 = 91,1% 04 - 05 29 78/87 = 89,6% 75/87 = 86,2% 76/87 = 87,3% 75/87 = 86,2% 05 - 06 29 82/87 = 94,2% 83/87 = 95,4% 84/87 = 96,5% 83/87 = 95,4% Phân tích kết quả: Nhìn bảng kết qu¶ cã thĨ nhËn thÊy tû lƯ häc sinh biÕt đặt phép tính tính đúng, biết ghi đáp số từ cha áp dụng kinh nghiệm tơng ®èi cao vµ ®ång ®Ịu DƠ thÊy sè häc sinh cha biết tóm tắt đề toán, số học sinh cha biết viết câu lời giải năm học 2003 2004 năm học 2004 2005 thấp nhiều so với năm học 2005 2006 Một số sai sót mà học sinh thờng mắc phải là: - Không biết tóm tắt tóm tắt không - Viết lời giải lung tung, không phù hợp với phép tính - Ghi danh số phép tính đáp số sai thiếu - Trình bày giải cha đẹp, cha khoa học Qua tổng hợp kết lần kiểm tra khảo sát cuối năm học 2004 2005 (với đề tơng tự nh năm học trớc), số học sinh sai sót Phần iii: kết luận học kinh nghiệm Không có phơng pháp dạy học tối u hay vạn năng, có lòng nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm ngời thầy với nghề nghiệp mang lại kết cao giảng dạy, chìa khoá vàng tri thức để mở cho em cánh cửa khoa học ngày mai tơi sáng Đó vinh dự trách nhiệm ngời giáo viên Đó duyên nợ ngời thầy Duyên nợ với ngời, với nghề nợ với mênh mông biển học Trong khuôn khổ hạn hẹp sáng kiến kinh nghiệm mà thân chiêm nghiệm, trăn trở tình yêu nghề nghiệp, hy vọng bạn đồng nghiệp gần xa trao đổi để hoàn thành xứ mệnh vẻ vang mà Đảng nhà nớc trao cho nghề thầy giáo Đối với học sinh lớp Một, em thực mầm non nớt, để có đợc to, khoẻ, giáo viên dạy lớp Một việc uốn nắn , buộc tỉa phải biết chăm sóc để em đợc phát triển cách toàn diện Làm tốt việc dạy ĐàoGiải toán có lời văn cho học sinh lớp góp phần vô quan trọng để phát triển trí tuệ cho em cách tổng hợp Từ em có tảng vững để học môn học khác tiếp tục học lên lớp 1) Bài học kinh nghiệm: - Mỗi giáo viên phải nắm vững nội dung chơng trình, cấu trúc sách giáo khoa ĐàoGiải toán có lời văn lớp Một để xác định đợc tiết học phải dạy cho học sinh gì, dạy nh nào? - Đối với học sinh tiểu học đặc biệt học sinh lớp Một, cần coi trọng sử dụng trực quan giảng dạy nói chung dạy ĐàoGiải toán có lời văn nói riêng, nhiên không mà lạm dụng trực quan trực quan cách hình thức - Dạy ĐàoGiải toán có lời văn cho học sinh lớp Một nóng vội mà phải bình tĩnh, nhẹ nhàng, tỷ mỉ, nhng cơng để hình thành cho em phơng pháp t học tập t khoa học, t sáng tạo, t lô gic Rèn cho em đức tính chịu khó cẩn thận ĐàoGiải toán có lời văn - Vận dụng phơng pháp giảng dạy phù hợp, linh hoạt phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo học sinh 2) Những vấn đề hạn chế tồn tại: Thực tế cho thấy chơng trình môn toán lớp Một nặng số bài, số tiết ĐàoGiải toán có lời văn Phần thời gian dành cho ĐàoGiải toán có lời văn thờng cuối tiết nên bị phần lấn sang, làm cho nội dung phải thực cách vội vàng, cha thoả đáng Còn có vớng mắc từ ngữ học sinh lớp Một nên khó khăn trở ngại giáo viên dẫn dắt gợi mở cho học sinh Lời kết: Ngời xa nói: ĐàoNgôn dị hành nan, nói dễ làm khó Tuy khẳng định với bạn đồng nghiệp: Trên điều tâm huyết mà đà thực thu đợc kết khả quan năm học vừa qua Chúng mong phòng giáo dục Lý Nhân tạo điều kiện tổ chức cho buổi hội thảo, trao đổi kinh nghiệm với chuyên đề thiết thực ĐàoGiải toán có lời văn lớp Một để bổ trợ cho vốn kinh nghiệm chuyên môn, góp phần nâng cao chất lợng dạy học theo tinh thần đổi Xin trân trọng cảm ơn! ... sinh "Giải toán có lời văn" Từ sở lý luận thực tiễn, qua thực tế giảng dạy xin mạnh dạn đề xuất số kinh nghiệm: Nâng cao chất lợng giảng dạy tuyến kiến thức Giải toán có lời văn lớp Một Phần... tính toán Toán có lời văn mạch kiến thức tổng hợp mạch kiến thức toán học, giải toán có lời văn em đợc giải loại toán số học, yếu tố đại số, yếu tố hình học đo đại lợng Toán có lời văn cầu nối toán. .. Sáng kiến kinh nghiệm 1) Nắm bắt nội dung chơng trình 2) Sử dụng đồ dùng thiết bị dạy " Giải toán có lời văn" 3) Dạy "Giải toán có lời văn" lớp Một 4) Một số phơng pháp thờng sử dụng giảng dạy