Bài tiểu luận quản trị học: Sự phát triển của Làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng – Hà Nội

MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT PHẦN MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1.LÍ LUẬN CHUNG VỀ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỒNG GỐM BÁT TRÀNG 2 1.1: Lí luận chung về làng nghề truyền thống 2 1.1.1: Làng nghề 2 1.1.2: Làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng 2 1.1.2.1: Gốm 2 1.1.2.2: Đặc điểm của gốm Bát Tràng 2 1.1.2.3: Vai trò của đồ gốm 3 1.2: Quá trình phát triển của làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng 4 1.2.1: Lịch sử hình thành và phát triển của làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng 4 1.2.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của gốm Bát Tràng 5 CHƯƠNG 2.THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỒNG GỐM BÁT TRÀNG 7 2.1: Thực trạng phát triển của làng nghề gốm Bát Tràng 7 2.1.1: Quy trình sản xuất gốm Bát Tràng 7 2.1.2: Những sản phẩm chính của làng gốm Bát Tràng. 8 2.1.2.1: Đồ dân dụng. 8 2.1.2.2: Đồ thờ. 8 2.1.2.3. Đồ trang trí nội thất 9 2.1.3: Thị trường tiêu thụ sản phẩm 9 2.1.3.1. Trị trường trong nước 9 2.1.3.2. Thị trường xuất khẩu 10 2.1.4. Tiềm năng cho phát triển du lịch 10 2.2: Đánh giá 10 CHƯƠNG 3.MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐÁP ỨNG NHU CẦU TIÊU DÙNG SẢN PHẨM GỐM BÁT TRÀNG VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ 12 3.1. Một số giải pháp nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng sản phẩm gốm Bát Tràng 12 3.2: Giải pháp cho phát triển du lịch làng nghề 13 KẾT LUẬN 14 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15  

MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 LÍ LUẬN CHUNG VỀ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỒNG GỐM BÁT TRÀNG 2

1.1: Lí luận chung về làng nghề truyền thống 2

1.1.1: Làng nghề 2

1.1.2: Làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng 2

1.1.2.1: Gốm 2

1.1.2.2: Đặc điểm của gốm Bát Tràng 2

1.1.2.3: Vai trò của đồ gốm 3

1.2: Quá trình phát triển của làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng 4

1.2.1: Lịch sử hình thành và phát triển của làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng 4

1.2.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của gốm Bát Tràng 5

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỒNG GỐM BÁT TRÀNG 7

2.1: Thực trạng phát triển của làng nghề gốm Bát Tràng 7

2.1.1: Quy trình sản xuất gốm Bát Tràng 7

2.1.2: Những sản phẩm chính của làng gốm Bát Tràng 8

2.1.2.1: Đồ dân dụng 8

2.1.2.2: Đồ thờ 8

2.1.2.3 Đồ trang trí nội thất 9

2.1.3: Thị trường tiêu thụ sản phẩm 9

2.1.3.1 Trị trường trong nước 9

2.1.3.2 Thị trường xuất khẩu 10

2.1.4 Tiềm năng cho phát triển du lịch 10

2.2: Đánh giá 10

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐÁP ỨNG NHU CẦU TIÊU DÙNG SẢN PHẨM GỐM BÁT TRÀNG VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

LÀNG NGHỀ 12

3.1 Một số giải pháp nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng sản phẩm gốm Bát Tràng 12

3.2: Giải pháp cho phát triển du lịch làng nghề 13

KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

BT : Bát Tràng

TQ : Trung Quốc

VN : Việt Nam

PHẦN MỞ ĐẦU

Làng gốm Bát Tràng là một trong những làng nghề truyền thống tại Hà Nội Làng gốm đã trải qua hơn năm thế kỉ với nhiều thành tựu đáng tự hào Làng nghề phản ánh cuộc sống của cư dân nông nghiệp gắn liền với cơ chế sản xuất mùa vụ , mang đặc trưng của chế độ làng xã , trong đó bao gồm cả yếu tố dòng

họ Làng gốm Bát Tràng chứa đựng trong đó những yếu tố nhân văn và giá trị văn hóa truyền thống quý giá Ngoài những yếu tố kinh tế cần được nghiên cứu phát triển thì Làng gốm Bát Tràng còn là một trong những di sản văn hóa cần được bảo tồn và phát huy trong sự nghiệp xây dựng phát triển đất nước nói chung và phát triển văn hóa nói riêng

Điều đặc biệt nữa là ở đây họ không chỉ đơn thuần sản xuất ra những sản phẩm hàng hóa như trong công xưởng sản xuất mà nó còn là cả một môi trường văn hóa, kinh tế, xã hội và công nghệ truyền thống lâu đời.Nó bảo lưu những tinh hoa nghệ thuật từ đời này sang đời khác.Mỗi sản phẩm gốm làm ra là kinh nghiệm, là kĩ thuật, là bí quyết của người nghệ nhân , họ thổi vào những sản phẩm của mình cả tâm hồn và những ý niệm

Ngoài mục đích chính là sản xuất phục vụ cho việc phát triển kinh tế thì làng nghề gốm Bát Tràng đang khai thác về tiềm năng cho phát triển du lịch Tuy nhiên để các làng nghề truyền thống nói chung và làng Bát Tràng nói riêng phát triển hoạt động du lịch thật sự có hiệu quả,góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, đồng thời lưu giữ và phát huy được những giá trị văn hóa thì cần được nghiên cứu sâu hơn và đầu tư hơn để phát huy được những tiềm năng du lịch của một làng nghề

Chính vì những lí do trên nên chúng tôi đã lụa chọn đề tài “ Sự phát triển của Làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng – Hà Nội ” để làm đề tài nghiên

cứu cho bài tiểu luận này

CHƯƠNG 1

LÍ LUẬN CHUNG VỀ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỒNG GỐM BÁT TRÀNG

1.1: Lí luận chung về làng nghề truyền thống

1.1.1: Làng nghề

- Làng nghề là một đơn vị hành chính cổ xưa mà cũng có nghĩa là một nơi quần cư đông người, sinh hoạt có tổ chức, kỉ cương và tập quán riêng Làng nghề không những là một làng sống chuyên nghề mà cung có hàm ý là những người cùng nghề sống hợp quần thể để phát triển công ăn việc làm

1.1.2: Làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng

1.1.2.1: Gốm

- Gốm là sản phẩm được làm từ chất liệu thô, kết cấu giòn, xốp, bề mặt giáp, không như men, nhiệt độ nung thường thấp ( khoảng 800 độ C )

1.1.2.2: Đặc điểm của gốm Bát Tràng

- Loai hình: đa dạng về loại hình Gốm Bát Tràng thường là đồ da dụng,

đồ tờ cúng và đồ trang trí

-Hình thức trang trí : Theo thời gian thì hình thức trang trí ủa gốm Bát Tràng có sự hay đổi, nhưng nhìn chung các hoa văn họa tiết đều rất bắt mắt và thu hút

Thế kỉ XIV – XV: hình thức trang trí trên gốm Bát Tràng bao gồm các kiểu như khắc chìm, tô men nâu theo kĩ thuật gốm hoa nâu thời Lí Trần , kết hợp với chạm nổi và vẽ men lam

Thế kỉ XVI : cùng với việc xuất hiên những chân đèn, lư hương có kích thước lớn hơn, kĩ thuật trang trí chạm nổi kết hợp với men lam đạt đến trình độ tinh xảo như : rồng, phượng …

Thế kỉ XVII : kĩ thuật trạm khắc, đắp nổi trên gốm Bát Tràng càng tinh

tế, cầu kì, gần gũi với chạm đá và gỗ

Thế kỉ XVIII: Trang trí chạm nổi chiếm ưu thế hẳn trang trí vẽ men lam trên gốm Bát Tràng Các kĩ thuật đúc nổi, dán ghép, chạm khắc nổi dã thích ứng với việc sử dụng men đơn sắc

Thế kỉ XIX: Gốm hoa lam Bát Tràng phục hồi và phát triển phong cách kết hợp sử dụng nhiều lại men vào trang trí

-Các dòng men: Gốm Bát Tràng có 5 dòng men đặc trưng được thể hiện qua các thời kì như

Men lam: đây là loại men được sử dụng sớm nhất ( từ thế kỉ XIV ) , men lam không để trần như men nâu mà bao giờ cũng phủ lên một lớp máu sáng bóng có độ thủy tinh hóa cao

Men nâu: đây là một trong số những loại men được sử dụng đầu tiên ở Bát Tràng, sức độ màu của men phụ thuộc vào xương gốm

Men trắng: Đây là loại men trắng, có nhiều trường hợp ngả màu vàng khi nhiệt độ nung ở độ cao Nhưng cũng có nhiều trường hợp có màu trắng xám hay trắng sữa, trắng đục Cùng với hình dáng và trang trí men trắng ngà cũng tạo nên một nét riêng biệt đồ gốm Bát Tràng

Men ngọc: từ thế kỉ thư XIV đến thế kỉ thứ XIX men ngọc được sử dụng khá phổ biến cùng với men trắng ngà và men nâu

Minh Văn :gốm Bát Tràng nhiều trường hợp có minh văn, thể hiện bằng khắc chìm hay viết bằng men lam dưới men trắng Một số minh văn cho biết rõ năm sản xuất, họ tên, quê quán, thời gian chế tạo, đôi lúc còn có cả chức tước người đặt hàng

1.1.2.3: Vai trò của đồ gốm

Đồ gốm có vai trò quan trọng đối với đời sống của con người, gắn liền với cuộc sống của con người Một số đồ gốm được sử dụng trong việc thờ cúng tổ tiên như chân đèn, chân nến, lư hương,… Một số đồ gia dụng trong sinh hoạt như ấm, chén, bát, khay trà,

Sản xuất gốm không những đem lại thu nhập, công ăn việc làm cho người dân mà đồ gốm còn có những giá trị to lớn về mặt tinh thần, có ý nghĩa thúc đẩy ngành du lịch phát triển, nâng cao vị thế của gốm sứ Việt Nam trên trường quốc tế

1.2: Quá trình phát triển của làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng

1.2.1: Lịch sử hình thành và phát triển của làng nghề truyền thống gốm Bát Tràng

Theo Đại Việt sử kí toàn thư và Dư địa hí của Nguyễn Trãi thì làng gốm

BT được hình thành từ thời nhà Lí Năm 1010, vua Lí Thái Tổ rời đô từ Hoa Lư

ra Thăng Long thì 5 dòng họ làm gốm là Trần, Vương, Nguyễn, Lê, Phạm đã rời làng Bồ Bát,huyện Yên Mỗ, phủ Trường Yên ( nay là huyện Yên Mỗ, tỉnh Ninh Bình) đến Bạch Thổ phường, huyện Gia Lâm, phủ Thuận An ( ny là xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội ) Ở nơi đây có nguồn nguyên liệu dòi dào đấy là đất sét trắng nên 5 dòng họ đã lập lò sản xuất, lập nên làng gốm Bát Tràng

Cũng ở thời nhà Lí có 3 vị thái học sinh đi Bắc Tống, trên đường trở về qua Thiền Châu ( Quảng Đông) gặp bão phải ở lại Ở đây có làng gốm nổi tiếng nên 3 ông đến hăm và học hỏi kinh nghiệm Hứa Vĩnh Kiều truyền bá cho BT nước men rạn trắng Đào Trí Tiến truyền cho Thổ Hà nước men màu vàng đỏ Lưu Phương Tú truyền cho Phù Lãng nước men màu đỏ thẫm

Thế kỉ XV-XVI, nhờ có chính sách của nhà Mạc, đối với công thương nghiệp cởi mở nên sản phẩm gốm BT được lưu thông rộng rãi Sản phẩm gốm

BT thời này có ghi rõ năm chế tạo, tên người đặt hàng và người chế tạo.Người đặt hàng nhiều chủ yếu là người ở vùng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ

Thế kỉ XVI – XVII: sau khi nhà Minh ( TQ ) được thành lập đã chủ trương cấm buôn bán với nước ngoài, làm cho việc xuất khẩu gốm sứ của TQ gặp nhiều hạn chế, tạo điều kiện cho đồ gốm BT mở rộng thị trường ở vùng Đông Nam Á Đến năm 1567,nhà Minh bỏ chính sách “ bế quan tỏa cảng “ đã tạo cho quan hệ buôn bán giữ nước ta va Nhật Bản đặc biệt phát triển, qua đó gốm BT được nhập cảng vào Nhật Bản

Năm 1644-1684: nhà Thannh ( TQ ) ra chính sách “ cấm vượt biển buôn bán với nước ngoài )sau khi giải phóng Đài Loan Trong thời gian này, gốm BT của Việt Nam không bị hàng của TQ canh tranh nên lại có điều kiện phát triển mạnh

Từ thế kỉ XV-XVII : đây là giai đoạn phát triển mạnh mẽ của ngành sản xuất gốm xuất khẩu của Việt Nam Trong nước có 2 trung tâm quan trọng là BT

và Chu Đậu – Mĩ Xá ( Hải Dương ) Bát Tràng may mắn và thuận lợi nằm bên

bờ của sông Hồng trên đường thủy nối liền là cửa ngõ thông thương Qua thuyền buôn của TQ, Nhật Bản, các nước phương Tây thì đồ gốm VN được bán sang Nhật Bản, các nước khu vực Nam Á, Đông Nam Á…

Thế kỉ XVIII – XIX: một só nước phương Tây đi vào cuộc cách mạng công nghiệp Chính quyền Trịnh-Nguyễn cùng với chính chính sách hạn chế ngoại thương đã là cho quan hệ mậu dịch của Việt Nam sa sút và việc xuất khẩu

đồ gốm cũng suy giảm Gốm BT tuy có chịu nhiều ảnh hưởng nhưng vẫn giữ được sức sống bền bỉ , vẫn là một trung tâm sản xuất gốm nổi tiếng trong cả nước

Từ thế kỉ XIX đến nay , trong thời kì Pháp thuộc các lò gốm BT tuy bị một số xí nghiệp gốm sứ và hàng ngoại cạnh tranh nhưng vẫn duy trì và hoạt động bình thường

Năm 1957, 10 cá nhân là địa chủ hoặc con của địa chủ ở thôn Giang Cao góp vốn thành lập công ty gốm trường thịnh – đây là nền tảng khởi đầu cho xí nghiệp gốm sứ Bát Tràng Năm 1958, nhà nước làm công tư hợp doanh chuyển đổi công ty gốm Trường Thịnh tành xí nghiệp xứ Bát Tràng Năm 1986, làng gốm Bát Tràng có sự chuyển hướng lớn theo hướng lớn theo húng kinh tế thịh trường Xã Bát Tràng hiện nay đã trở thành một trung tâm gốm lớn trong cả nước Sản phẩm của gốm BT ngày càng phong phú và đa dạng, nhiều sản pẩm của BT hiện nay đã có mặt trên khắp cả nước cũng như một số nước trên thế giới

1.2.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của gốm Bát Tràng

- Kinh nghiệm

- Nhà cung cấp nguyên vật liệu

- Đối tác kinh doanh

- Công nghệ

- Môi trường

- Xu hướng thị trường

- Khách hàng

- Đối thủ cạnh tranh

- Tài chính

- Văn hóa tổ chức

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỒNG

GỐM BÁT TRÀNG 2.1: Thực trạng phát triển của làng nghề gốm Bát Tràng

2.1.1: Quy trình sản xuất gốm Bát Tràng

Quy trình làm ra được một sản phẩm gốm Bát Tràng thường kéo dà từ 10 đến 15 ngày

- Bước 1: Tạo hình sản phẩm.

Tạo hình cho sản phẩm là quá trình đầu tiên cũng được coi là quá trình quan trọng nhất để có thể tạo ra được một sản phẩm gốm BT Có nhiều cách để tạo hình sản phẩm Trước đây, sản phẩm được nặn vuốt bằng tay trên bàn xoay, còn ngày nay, để đáp ứng nhu cầu của thị trường Người ta tạo sản phẩm bằng khuôn

Có 2 cách để tạo hình sản phẩm bằng khuôn là in và đổ rót

Phương pháp in, đất sét được bỏ vào khuôn của máy In ép lăn và máy sẽ dập từ trên xuống, chỉ áp dụng cho các sản phẩm như tô, chén, dĩa

Phương pháp đổ rót, đất sét được hòa lỏng rồi rót vào khuôn, sau đó để khô tự nhiên

Sản phẩm sau khi đã lấy ra khỏi khuôn, người thợ bắt đầu cắt tỉa những phần đất dư, làm sạch bề mặt, nối các bộ phận của sản phẩm vào nhau, đục lổ, trạm trỗ hoặc đắp nổi các họa tiết

- Bước 2 : Sơ nung

Sản phẩm được đưa vào lò, nung sơ ở 800 độ c

- Bước 3: Làm men và trang trí hoa văn

Sau khi sơ nung, sản phẩm được phủ men và vẽ

Vẽ dưới men: vẽ họa tiết lên sản phẩm, sau đó phủ loại men trong suốt

Vẽ trên men: phủ men lên sản phẩm, sau đó mới vẽ họa tiết

Men màu của Bát Tràng rất đa dạng, có thể kể đến các loại phổ biến nhất

và là đặc trưng của Bát Tràng như men thủy tinh, men ngọc, men celadon, men

nâu gốm, men đá, men ngà, men rạn, men kết tinh v…v… Mỗi loại men lại có những nhiệt độ nung và môi trường nung rất khác nhau

- Bước 4: Nung sản phầm.

Loại lò được dùng để nung là lò gas, khoảng từ 3 đến 6m3

Sản phẩm được xếp thành từng tầng trên các tấm kê chịu nhiệt, đưa vào

lò bằng ray trượt

Nung sản phẩm ở 1200 độ C từ 12h đến 1 ngày tùy theo sản phẩm

Sau khi nung để nguội tự nhiên rồi mới đưa ra khỏi lò

Đây là công đoạn rất quan trọng quyết định chất lượng sản phẩm, đặc biệt

là các sản phẩm phủ men

-Bước 5 : Nghiệm thu.

Sản phẩm được đưa ra khỏi lò, kiểm tra chất lượng và phgân loại sản

phẩm

2.1.2: Những sản phẩm chính của làng gốm Bát Tràng.

Sản phẩm gốm Bát Tràng vừa đa dạng về chủng loại, vừa phong phú về màu sắckích cỡ Ngoài những sản phẩm truyền thống có từ các đây 400 500 500 năm, thì hiện nay với nhu cầu thị trường đã xuất hiện rất nhiều mẫu mã mới phục vụ cho cuộc sống Xét về tổng thể thì có thể chia các sản phẩm của Bát Tràng làm các loại chủ yếu sau

2.1.2.1: Đồ dân dụng.

Đồ dân dụng là những đồ dùng trong cuộc sống thường ngày Làng gốm Bát tràng

chuyên sản xuất ra nhiều loại sản phẩm để phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng

- Cỡ nhỏ có: bát cơm, bát đào, bát đá, chén, tách và be rượu

- Cỡ vừa có: bát yêu, bát nắp, ấm chuyên, ấm tích, liễn, phạng, thùng hoa bèo,

2.1.2.2: Đồ thờ.

Làng gốm Bát Tràng cũng chuyên sản xuất ra nhiều sản phẩm mà mỗi gia đình người dân Việt ta dùng để thờ ông bà tổ tiên Có bát hương, đỉnh chầm, cây

đèn, độc bình,song bình, lộc bình, ống cắm hương, chân nến, lọ hoa, bộ tam đa

và các loại choé,

2.1.2.3 Đồ trang trí nội thất

Ngoài ra gốm Bát Tràng còn sản xuất ra nhiều sản phẩm đa dạng và phong phú dùng để trang trí nhà cửa Có các loại chậu hoa, chậu thống, đôn, trạc, nghê, voi, vịt, cá,tôm, cua, ve sầu cùng các loại phù điêu và đĩa treo tường

và mới đây là những đồ vật có kích thước rất nhỏ và ngộ nghĩnh thường phục vụ dưới hình thức đồ lưu niệm cho khách du lịch như hộp phấn, hình người, bộ ấm chén cỡ nhỏ xíu Với những ngày lễ trong năm như: ngày quốc tế phụ nữ, ngày

lễ tình yêu, ngày nhà giáo, cũng có những sản phẩm đặc trưng tại các quầy hàng

2.1.3: Thị trường tiêu thụ sản phẩm

2.1.3.1 Trị trường trong nước

Từ năm 2010 thị trường tiêu thụ gốm sứ Bát Tràng đã có sự thay đổi theo hướng phục vụ thị trường nội địa là chính, chiếm khoảng 85% đến 90% Hiện nay, chỉ những sản phẩm thủ công mỹ nghệ, được chế tác tinh xảo mới xuất khẩu Còn lại, hầu hết sản phẩm của Bát Tràng hiện nay là phục vụ nhu cầu của người dân trong nước

Làng Bát Tràng sản xuất ra luợng sản phẩm gốm sứ nhiều nhất so với các làng ở các vùng xung quanh như: Giang Cao, Kim Lan, Ða Tốn, Trong làng Bát Tràng mới,theo các trục đường lớn cửa hàng đã đua nhau mọc lên san sát, trưng bày các sản phẩm của lò nhà mình hoặc sản phẩm tổng hợp của một số lò xung quanh cho gian hàng thêm sinh động và phong phú

Huớng tiêu thụ chính của các lò vẫn là bán buôn cho các đại lý sản phẩm truyền thống của lò mình hoặc sản xuất và sản xuất theo các đơn đặt hàng Các đơn đặt hàng hoặc các đại lý có thể ở rất gần như ở ngay làng Giang Cao bên cạnh hay trong thành phố Hà Nội và xa hơn là đi các tỉnh khác trong cả nuớc Đến hiện nay sản phẩm gốm Bát Tràng gần như có mặt ở hầu hết tất cả các tỉnh, thành trên cả nước