Vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1 3. Mục đích nghiên cứu 2 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2 5. Phương pháp nghiên cứu 3 6. Bố cục đề tài 3 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 4 1.1. Lịch sử hình thành tổ chức công đoàn 4 1.1.1 Trên thế giới 4 1.1.2. Ở Việt Nam 6 1.2. Khái niệm và vị trí pháp lý của tổ chức công đoàn 8 1.2.1. Khái niệm 8 1.2.2. Vị trí 9 1.3. Cơ cấu tổ chức của Công doàn Việt Nam 11 1.4. Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức công đoàn trong hoạt động ở các doanh nghiệp 11 1.4.1. Chức năng: 11 1.4.2. Nhiệm vụ 12 1.5. Vai trò của tổ chức Công đoàn 13 1.6. Lợi ích của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các Doanh nghiệp 14 1.7. Mục đích của tổ chức công đoàn 15 Tiểu kết: 16 Chương 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAMHIỆN NAY 17 2.1. Vai trò đại diện cho người lao động, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động. 17 2.1.1. Nội dung 17 2.1.2. Thực trạng 18 2.1.2.1. Vai trò của Công đoàn trong ký kết thoả ước lao động tập thể 18 2.1.2.2.Vai trò của Công đoàn tham gia giải quyết tranh chấp lao động 20 2.1.2.3. Vai trò của công đoàn trong tổ chức và lãnh đạo đình công 21 2.1.2.4. Vai trò Công đoàn trong việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động 23 2.2. Vai trò tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế xã hội, tham gia thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp 25 2.2.1. Nội dung 25 2.2.2. Thực trạng 26 2.3. Tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kĩ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa 28 2.3.1. Nội dung 28 2.3.2. Thực trạng 28 Tiểu kết: 30 Chương 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VAI TRÒ CỦA TỔ CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 31 3.1. Một số giải pháp 31 3.1.1. Tăng quyền và phát huy vai trò của Công đoàn cơ sở 31 3.1.2. Đổi mới phương thức hoạt động của Công đoàn cơ sở 31 3.1.3. Luôn lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người lao động 31 3.1.4. Bồi dưỡng và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ Công đoàn 32 3.1.5. Đề ra các cơ chế để đảm bảo Công đoàn hoạt động hiệu quả 32 3.1.6. Đối với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền 33 3.2. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 33 3.2.1. Đối với Công đoàn cơ sở 33 3.2.2. Đối với công đoàn cấp trên của công đoàn cơ sở 34 3.2.3. Về phía doanh nghiệp 34 3.2.4. Đối với cơ quan nhà nước 35 3.2.5. Đối với người lao động 35 Tiểu kết: 36 KẾT LUẬN 37 TÀI LIỆU THAM KHẢO 38

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Bố cục đề tài 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 4

1.1 Lịch sử hình thành tổ chức công đoàn 4

1.1.1 Trên thế giới 4

1.1.2 Ở Việt Nam 6

1.2 Khái niệm và vị trí pháp lý của tổ chức công đoàn 8

1.2.1 Khái niệm 8

1.2.2 Vị trí 9

1.3 Cơ cấu tổ chức của Công doàn Việt Nam 11

1.4 Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức công đoàn trong hoạt động ở các doanh nghiệp 11

1.4.1 Chức năng: 11

1.4.2 Nhiệm vụ 12

1.5 Vai trò của tổ chức Công đoàn 13

1.6 Lợi ích của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các Doanh nghiệp 14

1.7 Mục đích của tổ chức công đoàn 15

*Tiểu kết: 16

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 17

2.1 Vai trò đại diện cho người lao động, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động 17

2.1.1 Nội dung 17

2.1.2 Thực trạng 18

2.1.2.1 Vai trò của Công đoàn trong ký kết thoả ước lao động tập thể .18

2.1.2.2.Vai trò của Công đoàn tham gia giải quyết tranh chấp lao động .20 2.1.2.3 Vai trò của công đoàn trong tổ chức và lãnh đạo đình công 21

2.1.2.4 Vai trò Công đoàn trong việc nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động 23

2.2 Vai trò tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, tham gia thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp 25

2.2.1 Nội dung 25

2.2.2 Thực trạng 26

2.3 Tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kĩ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa 28

2.3.1 Nội dung 28

2.3.2 Thực trạng 28

*Tiểu kết: 30

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VAI TRÒ CỦA TỔ CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 31

3.1 Một số giải pháp 31

3.1.1 Tăng quyền và phát huy vai trò của Công đoàn cơ sở 31

3.1.2 Đổi mới phương thức hoạt động của Công đoàn cơ sở 31

3.1.3 Luôn lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người lao động 31

3.1.4 Bồi dưỡng và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ Công đoàn 32

3.1.5 Đề ra các cơ chế để đảm bảo Công đoàn hoạt động hiệu quả 32

3.1.6 Đối với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền 33

3.2 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 33

3.2.1 Đối với Công đoàn cơ sở 33

3.2.2 Đối với công đoàn cấp trên của công đoàn cơ sở 34

3.2.3 Về phía doanh nghiệp 34

3.2.4 Đối với cơ quan nhà nước 35

3.2.5 Đối với người lao động 35

*Tiểu kết: 36

KẾT LUẬN 37

TÀI LIỆU THAM KHẢO 38

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, Công đoàn là thành viên của hệ thống chính trị

Từ khi ra đời Công đoàn đã có được vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối vớilịch sử nước nhà Công đoàn cùng với Đảng, Mặt trận tổ quốc, Đoàn thanhniên lãnh đạo công nhân, nông dân, trí thức và các tầng lớp lao động khácđứng lên đấu tranh đòi quyền lợi cho dân tộc, giai cấp và cho người lao động.Khi đất nước thống nhất, Công đoàn vẫn gánh trên vai mình sứ mệnh lịch sửcao cả đó là bảo vệ lợi ích dân tộc, lợi ích của giai cấp mình bằng những việclàm cụ thể hữu ích

Công đoàn cơ sở có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong doanhnghiệp và với người lao động Một tổ chức công đoàn cơ sở hoạt động hiệuquả có thể giúp cân đối lợi ích của người sử dụng lao động và người lao động,qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Lâu nay, các chủ doanh nghiệp rất ngần ngại việc thành lập Công đoàn

cơ sở Có nhiều doanh nghiệp cho rằng hoạt động của Công đoàn cơ sở vừatốn kém thời gian, vừa tốn kém nhân lực… Trong khi đó, người lao độngcũng không mặn mà với việc tham gia Công đoàn cơ sở Họ cho rằng, điềunày chỉ tốn thời gian, phải đóng đoàn phí, trong khi quyền lợi thì lại không có

Nhận thấy tầm quan trọng và cấp thiết của tổ chức Công đoàn ở mỗigiai đoạn lịch sử nhất định, đặc biệt là trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiệnđại hóa như hiện nay thì quyền lợi của người lao động rất được quan tâm.Nghiên cứu vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở không chỉ có ý nghĩa về lýluận mà còn cả về thực tiễn

Đặc biệt, đề tài này liên quan đến công việc, ngành nghề tương lai củatôi và bổ trợ cho tôi thêm nhiều kiến thức để tôi hiểu hơn về ngành mà tôi

đang theo học nên tôi quyết định chọn đề tài “Vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay” làm bài tiểu luận.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Vấn đề “Vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp ở

Việt Nam hiện nay” đã và đang được rất nhiều cá nhân, tổ chức, các nhànghiên cứu quan tâm bởi xu thế hội nhập hiện nay rất cần thiết phải chú trọng.Thực tế đã có nhiều bài viết, đề tài nghiên cứu về vấn đề này:

Đề tài “vai trò của Công đoàn đối với công nhân, lao động tại Công ty

cổ phần dụng cụ số1 trong giai đoạn hiện nay” (Đề cương đề tài mãsố:N0087) Đề tài tuy đã chỉ ra vai trò của công đoàn trong rất nhiều hoạtđộng của công nhân nhưng cũng chỉ ở quy mô của một công ty nhất định và làcông ty của nhà nước

Hoặc các bài báo, tạp chí như bài nghiên cứu “ Vai trò của Công đoànViệt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế” của PGS.TS.Hiệu trưởng TrườngĐại học Công đoàn Nguyễn Viết Vượng đăng trên tạp chí cộng sản, số 14năm 2007

Nhìn chung, các đề tài trên đã tập trung làm rõ thực trạng và giải pháp

để nâng cao hiệu quả vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các doanhnghiệp Tuy nhiên , những đề tài trên mới chỉ được nghiên cứu ở cấp vĩ mô

Vì vậy, dù nội dung cùng chung về một vấn đề nhưng ở một thời gian khác,một địa điểm khác, một bối cảnh khác thì vấn đề Công đoàn cơ sở này lại cónhững điểm quan tâm khác nhau

3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những tính chất, nhiệm vụ, phương thức hoạt động và tổchức của công đoàn ViệtNam để hiểu rõ hơn về công đoàn nước ta

Nghiên cứu thực trạng vai trò công đoàn Việt Nam

Nêu nguyên nhân và hướng giải quyết nhằm nâng cao hiệu quả vai tròcủa Công đoàn cơ sở

Đặc biệt, tổ chức Công đoàn là một công việc liên quan đến ngànhnghề tương lai của tôi nên tôi nghiên cứu để hiểu rõ hơn để sau này phục vụcông việc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng: Tổ chức Công đoàn cơ sở ở Việt Nam hiện nay

 Phạm vi: Nghiên cứu trong các tổ chức doanh nghiệp ở Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

 Thu thập thông tin và xử lý qua các nguồn dữ liệu:

- Các bài báo, tạp chí viết về thực trạng hoạt động Công đoàn ở ViệtNam

- Luật Công đoàn và điều lệ Công đoàn

- Các nghiên cứu, luận án về Công đoàn

Chương 2: Thực trạng thực hiện vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở

trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay.

Chương 3:Một số biện pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả vai trò của tổ chức Công đoàn trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay.

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ

TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Lịch sử hình thành tổ chức công đoàn

Từ cuộc cách mạng công nghiệp, giai cấp công nhân và giai cấp tư sản

đã ra đời Hai giai cấp này đối lập nhau về quyền lợi Do bị bóc lột tàn tệ, giaicấp công nhân đã đấu tranh chống giai cấp tư sản từ lẻ tẻ, rời rạc, tự phát dầndần thành cuộc đấu tranh của cả một phân xưởng, một nhà máy, một ngành,một địa phương Trong đấu tranh, công nhân nhận thấy cần tập hợp lựclượng,thống nhất hành động mới bảo vệ được quyền lợi của mình Do đó đãhình thành một tổ chức để đáp ứng yêu cầu ấy- đó là Công đoàn

Vậy nguyên nhân chủ yếu công đoàn ra đời là vì quan hệ lao động domâu thuẫn trong mối quan hệ chủ thợ và để tập hợp bảo vệ quyền lợi củacông nhân, công đoàn ra đời là tất yếu khách quan Công đoàn ra đời đầu tiên

ở Anh vào đầu năm 1776, Pháp năm 1789, Mỹ năm 1827, Đức năm 1848

Dưới ánh sáng của Chủ nghĩa Mác, phong trào đấu tranh của công nhânngày càng được củng cố Để truyền bá Chủ nghĩa Mác vào sâu rộng trong giaicấp công nhân, Mác và Ăng-gen đã đứng ra thành lập Hội Liên hiệp Lao độngquốc tế (tức Quốc tế thứ nhất) vào ngày 28-9-1864 ở Luân Đôn Quốc tế thứnhất đồng thời làm nhiệm vụ Quốc tế công đoàn, vạch ra cương lĩnh cơ bản

và tích cực đấu tranh cho các yêu cầu cụ thể của công đoàn

Phong trào đấu tranh của công nhân và công đoàn ngày càng diễn ramạnh mẽ, đặc biệt là sau Quốc tế II được thành lập ngày 14-5-1889 và trongnhững năm Chiến tranh thế giới lần thứ I tháng 8-1914 Thắng lợi Cách mạngtháng 10 Nga 1917 đã làm vang dội thế giới, giải phóng giai cấp công nhân và

nhân dân lao động Nga, thành lập nhà nước vô sản đầu tiên trên thế giới,phong trào công đoàn thế giới bước sang giai đoạn mới.

Trong thời kỳ này, công đoàn Xô Viết có một vị trí cực kỳ quan trọngtrong tổ chức công đoàn quốc tế Từ sự thắng lợi của Cách mạng tháng 10Nga, phong trào công nhân và công đoàn đã phát triển mạnh mẽ ở nhiều nướckhác trên thế giới như Ý, Hung-ra-ri và sự ra đời của quốc tế III (1919) vàCông hội Đỏ (RILU) năm 1921 đã đánh dấu một bước tiến mới của côngđoàn thế giới

Chiến tranh thế giới lần II kết thúc, hệ thống các nước Xã hội chủ nghĩa

ra đời thể hiện sự cân bằng lực lượng giữa Chủ nghĩa xã hội và Chủ nghĩa tưbản Bấy giờ, tổ chức công đoàn đã tích cực tham gia quản lý kinh tế -xã hội.Trong thời kỳ này, nhiều tổ chức công đoàn ra đời tiêu biểu nhất là Liên hiệpcông đoàn thế giới tháng 10-1945 (Việt Nam trở thành thành viên chính thứccủa tổ chức này từ năm 1949); Liên hiệp Quốc tế các công đoàn tự do (1949).Những tổ chức công đoàn mang tính quốc tế này vẫn tồn tại cho đến ngàynay

Tuy nhiên, vào thập kỷ cuối của thế kỷ 20, khi chế độ Xã hội chủ nghĩa

ở Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ, phong trào công đoàn thế giới đã cónhững khủng hoảng về kinh nghiệm, mô hình tổ chức, nội dung và phươngpháp hoạt động Ở các nước Xã hội chủ nghĩa còn lại như Việt Nam, TrungQuốc, Cu-ba, Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên, công đoàn dưới sự lãnhđạo của Đảng Cộng sản cầm quyền đang tiến hành đổi mới để phù hợp vớitình hình mới

Hiện nay, trong cơ chế thị trường đang diễn ra sôi động trên phạm vitoàn thế giới, các tập đoàn tài chính quốc tế, các công ty đa quốc gia đã ápdụng chính sách đầu tư linh hoạt và phương pháp quản lý mềm dẻo, tăngcường bóc lột công nhân Thêm vào đó là tình hình việc làm của công nhân vàngười lao động trên thế giới đang trở thành vấn đề lớn.Vì vậy, công đoàn thếgiới cần phải đổi mới, kiện toàn tổ chức công đoàn phải phấn đấu vươn lênkhông ngừng vì sự nghiệp hoà bình thế giới, ổn định kinh tế xã hội và bảo vệ

người lao động.

Trải qua một thời gian dài phát triển, nhiều tổ chức công đoàn ở cácquốc gia đã có đủ điều kiện nhận thức và kinh nghiệm xây dựng tổ chức côngđoàn, vai trò và vị trí công đoàn ngày càng được khẳng định Nhiều tổ chứccông đoàn đã đứng ra đấu tranh đòi dân chủ, công bằng xã hội, đưa ra nhiềukiến nghị đòi tăng tiền lương, giảm giờ làm, giải quyết việc làm, cải, thiện đờisống& cho người lao động

Từ khi ra đời cho đến nay, tổ chức công đoàn đã có nhiều đóng gópđáng kể cho tiến trình cách mạng thế giới Ngày nay, công đoàn đã trở thànhmột tổ chức quan trọng trong hệ thống chính trị của nhiều quốc gia

1.1.2 Ở Việt Nam

Trong 87 năm qua, tổ chức Công đoàn Việt Nam đã có những đóng gópquan trọng vào công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, giải phóng giaicấp Cuối năm 1924, đầu năm 1925, tại Quảng Châu, đồng chí Nguyễn ÁiQuốc, lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân và nhân dân Việt Nam, Người đặt

cơ sở lý luận cho công đoàn Việt Nam đã đề ra tôn chỉ mục đích hoạt độngcủa Công Hội, đào tạo hàng loạt cán bộ ưu tú trong tổ chức thanh niên cáchmạng đồng chí hội mà nòng cốt là Cộng Sản Đoàn, Người cũng đề ra việc “vôsản hoá” – đi vào các xí nghiệp hầm mỏ, đồn điền để vận động giáo dục côngnhân vào tổ chức Công Hội

Cuối năm 1928, đầu năm 1929, nhiều tổ chức Công hội đỏ được thànhlập ở các xí nghiệp, dần dần được thống nhất thành tổng Công Hội đỏ cấptỉnh, thành phố (Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Hòn Gai)

Ngày 28/7/1929, tại số nhà 15 phố Hàng Nón, Hà Nội, đại hội thành lậptổng Công Hội đỏ miền Bắc đã khai mạc Đại hội thông qua các nhiệm vụ đấutranh và điều lệ tóm tắt, quyết định ra tờ báo Lao động và tạp chí Công Hội

Đỏ, bầu ban chấp hành

Tiếp đó, các tổng Công Hội đỏ ở miển Trung, miền Nam, được thànhlập từ năm 1930, tổng Công Hội đỏ đã được hoạt động khắp cả nước Trảiqua các thời kỳ cách mạng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Công Đoàn Việt Nam

có nhiều tên gọi khác nhau để phù hợp với nhiệm vụ từng giai đoạn:

- Công Hội đỏ (1929 – 1935)

- Nghiệp đoàn Ái Hữu (1936 – 1939)

- Công nhân Phản Đế (1939 – 1941)

- Công nhân cứu quốc (1941 – 1945)

- Tổng liên đoàn lao động Việt Nam (1946 – 1961)

- Tổng Công Đoàn Việt Nam (1961 – 1988)

- Tổng liên đoàn lao động Việt Nam (1961 đến nay)

Bộ chính trị ban chấp hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam đãquyết định lấy ngày 28/7/1929, ngày họp đại hội thành lập tổng Công Hội đỏđầu tiên ở miền Bắc Việt Nam, làm ngày thành lập Công đoàn Việt Nam Đạihội đại biểu Công đoàn toàn quốc lần V (tháng 11/1983) họp tại thủ đô HàNội đã nhất trí thông qua nghị quyết lấy ngày 28/7/1929 làm ngày thành lậpTổng liên đoàn lao động Việt Nam

Trong tác phẩm “Đường Kách mệnh” viết năm 1927, Nguyễn Ái Quốc

đã nhấn mạnh tính chất và nhiệm vụ của Công hội là: “Tổ chức Công hộitrước là để cho công nhân đi lại với nhau cho có cảm tình, hai là để nghiêncứu với nhau, ba là để sửa sang cách sinh hoạt của công nhân cho khá hơnbây giờ, bốn là giữ gìn quyền lợi cho công nhân, năm là để giúp cho quốcdân, giúp cho thế giới”

Như một tất yếu của lịch sử, các tổ chức Công hội sơ khai ra đời; đặcbiệt là tổ chức Công hội Đỏ do người công nhân ưu tú Tôn Đức Thắng (saunày là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) sáng lập đã đáp ứng yêucầu cấp thiết của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân Việt Namnhững thập niên đầu thế kỷ 20; tạo một bước ngoặt to lớn trong phong lịch sửđấu tranh của công nhân, đó là chuyển từ đấu tranh tự phát sang đấu tranh tựgiác, đã có những đóng góp quan trọng vào phong trào đấu tranh của côngnhân thế giới Bằng con đường “Vô sản hoá”, nhiều tổ chức Công hội Đỏđược thành lập ở các xí nghiệp và phát triển, dần dần được thống nhất thànhTổng Công hội Đỏ cấp tỉnh, thành phố (Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Hòn

Sự ra đời của Công đoàn cách mạnh Việt Nam có ý nghĩa to lớn, đánhdấu sự lớn mạnh của phong trào công nhân và sự trưởng thành của giai cấpcông nhân Việt Nam Khẳng định luận điểm nổi tiếng của Lênin đó là “Giaicấp công nhân ở bất kỳ nơi nào trên thế giới cũng chỉ phát triển và chỉ có thểphát triển bằng con đường Công đoàn, bằng sự tác động qua lại giữa Côngđoàn và Đảng của giai cấp công nhân, chứ không thể bằng con đường nàokhác’’

Trong 87 năm qua, tổ chức Công đoàn Việt Nam đã không ngừngtrưởng thành, lớn mạnh; đã vận động, tập hợp đông đảo công nhân, viên chức,lao động dưới ngọn cờ cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo để

có những đóng góp to lớn trong thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược; tổ chức và vận động công nhân, viênchức, lao động hưởng ứng thực hiện các phong trào thi đua yêu nước, gópphần to lớn trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

1.2 Khái niệm và vị trí pháp lý của tổ chức công đoàn

1.2.1 Khái niệm

Theo điều 1 Luật Công đoàn 2012 quy định: Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động, được thành lập trên cơ sở tự nguyện, là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; đại diện cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và những người lao động khác (sau đây gọi chung là người lao động), cùng với cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động; tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, tham gia thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp; tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

1.2.2 Vị trí

Sự hình thành, phát triển của Công đoàn Việt Nam khác với sự pháttriển của Công đoàn các nước: Công đoàn Việt Nam được xác định ngàythành lập là 28 tháng 7 năm 1929 khi đó chưa có chính quyền của Nước ViệtNam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước CHXHCN Việt Nam) nên chỉ là tổ chứcquần chúng và thực hiện chức năng bẩm sinh đó là đấu tranh bảo vệ lợi íchcủa công nhân, người lao động trong các xưởng mỏ, nhà máy cơ khí… do cácông chủ người nước ngoài thành lập Tuy nhiên, khi cuộc cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân thành công, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đờivào năm 1945 Sau khi đánh thắng thực dân Pháp, bắt đầu bước vào sự nghiệpxây dựng và bảo vệ đất nước, khi xây dựng bản Hiến pháp của thời kỳ cáchmạng mới, Nhà nước ta đã xác định Công đoàn Việt Nam có vai trò quan

trọng của 1 tổ chức xã hội như đã ghi tại điều 10 Hiến pháp năm 1959 “Nhà nước dựa vào các cơ quan Nhà nước, tổ chức Công đoàn để xây dựng và thực hiện kế hoạch kinh tế ”.

Trải qua 2 cuộc kháng chiến chống ngoại xâm lăng tới hòa bình thốngnhất Tổ quốc và thành lập nước CHXH Việt Nam vào năm 1976, một lần nữatại Điều 10 Hiến pháp của Nước CHXHCN Việt Nam ban hành năm 1980

khẳng định “ Tổng Công đoàn Việt Nam là tổ chức quần chúng rộng lớn nhất

của giai cấp công nhân Việt Nam, là trường học quản lý kinh tế, trường học

quản lý Nhà nước.Trong phạm vi chức năng của mình, công đoàn tham gia công việc Nhà nước và kiểm tra hoạt động của cơ quan Nhà nước; tham gia quản lý xí nghiệp; giáo dục công nhân, viên chức; tổ chức phong trào thi đua

Xã hội Chủ nghiã; cùng với cơ quan Nhà nước chăm lo đời sống và bảo đảm quyền lợi của công nhân viên chức”.

Từ năm 1986 đến đầu những năm 90 của thế kỷ XX, thực hiện Nghịquyết Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam, đất nước ta bước vàocông cuộc đổi mới quản lý kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sangnền kinh tế thị trường định hướng Xã hội Chủ nghĩa, thể chế chính trị mới đã

xác định Công đoàn Việt Nam là thành viên trong Hệ thống chính trị của

Nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam có vai trò quan trọng của một tổ

chức chính trị - xã hội theo như Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi ) trong việc gópphần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân

Điều 10 Hiến pháp năm 1992 đã quy định Công đoàn “là tổ chức chính trị xã hội của giai cấp công nhân và của người lao động, cùng với cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo và bảo vệ quyền lợi của cán bộ, công nhân, viên chức và những người lao động khác; tham gia quản

lý Nhà nước và xã hội, tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước tổ chức kinh tế;Giáo dục cán bộ, công nhân, viên chức và những người lao động khác xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.

Hiến pháp năm 2013 là bản Hiến pháp của thời kỳ đổi mới toàn diện,đồng bộ về kinh tế và chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ, phát triểnđất nước và hội nhập quốc tế trong thời kỳ mới Theo đó, nội dung Điều 10quy định về Công đoàn của Hiến pháp năm 2013 ngoài tiếp tục kế thừa nộidung Hiến pháp năm 1992, đã có sửa đổi, bổ sung vai trò, trách nhiệm của

Công đoàn phù hợp với giai đoạn phát triển mới của đất nước như sau: "Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp công nhân và của người lao động được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện cho người lao động, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động; tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội; tham gia kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp về những vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người lao động; tuyên truyền, vận động người lao động học tập, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc".

Việc biên soạn lại Điều 10 về tổ chức Công đoàn bao gồm các điểm

mới so với các bản Hiến pháp trước đó trong đó đã nêu cao sự tự nguyện của người lao động khi tham gia tổ chức Công đoàn đồng thời khẳng định vai trò đại diện của Công đoàn cho người lao động, chăm lo và bảo vệ lợi ích hợp pháp của người lao động ngoài chức năng tham gia kiểm tra, giám sát và có

thêm chức năng thanh tra và tuyên truyền, vận động người lao động tham gia

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tóm lại, Công đoàn có vị trí như sau:

Công đoàn là thành viên trong hệ thống chính trị xã hội Việt Nam:

- Với Đảng, Công đoàn chịu sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản ViệtNam, chỗ dựa vững chắc và là sợi dây nối liền quần chúng với Đảng

- Với Nhà nước, Công đoàn là người cộng tác đắc lực, bình đẳng tôntrọng lẫn nhau, ngược lại Nhà nước tạo điều kiện về pháp lý và cơ sở vật chấtcho Công đoàn hoạt động

- Với tổ chức chính trị, xã hội khác, Công đoàn là thành viên của Mặttrận Tổ quốc Việt Nam, hạt nhân trong khối liên minh Công, Nông, trí thức,bình đẳng, tôn trọng, tạo điều kiện cho nhau hoạt động (thông qua các Nghịquyết liên tịch…)

1.3 Cơ cấu tổ chức của Công doàn Việt Nam

Cơ cấu tổ chức của công đoàn Việt nam Theo quy định của pháp luật,

tổ chức công đoàn Việt Nam gồm 4 cấp cơ bản sau:

- Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam;

- Liên đoàn lao động tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi làLiên đoàn lao động tỉnh, thành phố) và công đoàn ngành trung ương, Côngđoàn tổng công ty trực thuộc Tổng liên đoàn;

- Công đoàn cấp trên cơ sở;

- Công đoàn cơ sở và nghiệp đoàn

Trong đó, mỗi cấp công đoàn có nhiệm vụ khác nhau

1.4 Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức công đoàn trong hoạt động ở các doanh nghiệp

1.4.1 Chức năng:

Chức năng của công đoàn biểu hiện một cách khái quát về phạm vihoạt động, mục đích hoạt động và sự định hướng trong hoạt động của các cấptrong tổ chức công đoàn, các chức năng của công đoàn bao gồm :

- Chức năng đại diện và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng

của người lao động.

- Chức năng đại tổ chức, giáo dục, vận động người lao động

- Chức năng đại diện và tổ chức người lao động tham gia quản lý kinh

tế xã hội, quản lý Nhà nước

Chức năng này có thể thay đổi tùy thuộc và điều kiện kinh tế xã hội cóliên quan ở từng giai đoạn Từ các chức năng đó có thể xác định được cácnhiệm vụ chung và những nhiệm vụ cụ thể cho từng cấp công đoàn ở từnglĩnh vực phù hợp

1.4.2 Nhiệm vụ

Nhiệm vụ của công đoàn là toàn bộ những mục tiêu mà công đoàn cầnđạt tới, là những vấn đề đặt ra mà công đoàn cần giải quyết Thực hiện cácnhiệm vụ đó chính là thực hiện các chức năng đã được xác định của côngđoàn trong một giai đoạn nhất định, phù hợp với tình hình kinh tế xã hội củagiai đoạn ấy Nhiệm vụ của công đoàn là yếu tố dễ biến động hơn so với chứcnăng Mỗi nhiệm vụ cũng có thể có sự quan tâm ở các mức độ khác nhau tùythuộc vào từng giai đoạn nhất định

Trong giai đoạn hiện nay, công đoàn có những nhiệm vụ sau đây :

- Đại diện cho người lao động tham gia với cơ quan Nhà nước xâydựng và thực hiện các chương trình kinh tế xã hội, các chính sách, các cơ chếquản lý kinh tế, các chủ trương chính sách có liên quan đến quyền lợi và tráchnhiệm của người lao động

- Tập hợp, giáo dục và tuyên truyền pháp luật để người lao động hiểu

rõ quyền và nghĩa vụ của mình, của các cơ quan và các tổ chức Từ đó tạo chongười lao động các phương thức xử sự phù hợp trong các mối quan hệ xã hội

và pháp lý

- Thực hiện các quyền đã được pháp luật ghi nhận một cách có hiệu quả

để bảo vệ và chăm lo đến lợi ích và đời sống của người lao động

- Tham gia các quan hệ trong nước và quốc tế nhằm xây dựng các mốiquan hệ đối nội và đối ngoại rộng rãi, góp phần thực hiện đường lối, chínhsách của Đảng và Nhà nước, tạo điều kiện tốt cho môi trường lao động xã hội

1.5 Vai trò của tổ chức Công đoàn

Vai trò của tổ chức Công đoàn Việt Nam không ngừng phát triển, mởrộng qua các thời kỳ Ngày nay trong giai đoạn đất nước bước vào thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại, vai trò của Công đoàn Việt Nam tác độngtrên các lĩnh vực:

* Trong lĩnh vực chính trị: Công đoàn có vai trò to lớn trong việc góp

phần xây dựng và nâng cao hiệu quả của hệ thống chính trị - xã hội xã hội chủnghĩa Tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa Đảng và nhân dân, bảo đảm vàphát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, từng bước hoàn thiện nền dânchủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm thực thi pháp luật và để Nhà nước thực sự làNhà nước của dân, do dân và vì dân Để đảm bảo sự ổn định về chính trị

* Trong lĩnh vực kinh tế: Công đoàn tham gia xây dựng hoàn thiện cơ

chế quản lý kinh tế nhằm xoá bỏ quan liêu, bao cấp, củng cố nguyên tắc tậptrung trên cơ sở mở rộng dân chủ Góp phần củng cố những thành tựu kinh tếvăn hoá và khoa học kỹ thuật đã đạt được trong những năm thực hiện đườnglối đổi mới của Đảng Tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả hoạt động củacác thành phần kinh tế trong đó kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, liên kết

và hỗ trợ các thành phần kinh tế khác phát triển có lợi cho quốc kế dân sinh.Đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, từng bước đưa kinh tế trithức vào Việt Nam, góp phần nhanh chóng hội nhập với khu vực và thế giới.Đặc biệt, trong điều kiện nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủnghĩa, việc đẩy mạnh hoạt động của các thành phần kinh tế vẫn đảm bảo chokinh tế quốc doanh giữ vị trí then chốt, đóng vai trò chủ đạo

* Trong lĩnh vực văn hoá - tư tưởng: Trong nền kinh tế nhiều thành

phần Công đoàn phát huy vai trò của mình trong việc giáo dục công nhân,viên chức và lao động nâng cao lập trường giai cấp, lấy chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọihoạt động, phát huy những giá trị cao đẹp, truyền thống văn hoá dân tộc vàtiếp thu những thành tựu tiên tiến của văn minh nhân loại góp phần xây dựngnền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam

* Trong lĩnh vực xã hội: Công đoàn có vai trò trong tham gia xây dựng

giai cấp công nhân vững mạnh cả về số lượng và chất lượng, không ngừngnâng cao trình độ giác ngộ chính trị, tính tổ chức kỷ luật, trình độ văn hoá,khoa học kỹ thuật, có nhãn quan chính trị, thực sự là lực lượng nòng cốt củakhối liên minh công - nông - trí thức, làm nền tảng của khối đại đoàn kết toàndân, là cơ sở vững chắc đảm bảo vai trò lãnh đạo của Đảng và tăng cường sứcmạnh của Nhà nước

Như vậy, Công đoàn có vai trò:

Thứ nhất, đại diện cho người lao động, chăm lo và bảo vệ quyền, lợiích hợp pháp, chính đáng của người lao động

Thứ hai, tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, tham giathanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị,doanh nghiệp

Thứ ba, Tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình

độ, kĩ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa

1.6 Lợi ích của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các Doanh nghiệp

Lợi ích cho người lao động:

- Công đoàn cơ sở tham gia giám sát doanh nghiệp trong việc ký kết

Hợp đồng lao động cho người lao động

- Công đoàn cơ sở chủ động phối hợp cùng doanh nghiệp xây dựng

thoả ước lao động tập thể, nội quy lao động, đôn đốc doanh nghiệp mua bảohiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động

- Công đoàn là nơi giải quyết những khúc mắc của người lao động

với doanh nghiệp, tham gia ý kiến với doanh nghiệp trong việc tổ chức bữa ăn

ca cho người lao động Bên cạnh đó, Công đoàn còn đóng góp ý kiến vớidoanh nghiệp về môi trường làm việc, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơicủa người lao động; đề nghị doanh nghiệp kiểm tra lại hệ thống thông gió,chống nóng, hạn chế tiếng ồn và trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ lao động theođúng công việc cho người lao động

Lợi ích cho doanh nghiệp:

- Công đoàn cơ sở tham gia hỗ trợ người sử dụng lao động xây dựng

nội quy lao động, bảng lương, thỏa ước lao động tập thể

- Khi doanh nghiệp phải thay đổi cơ cấu hoặc cải tiến công nghệ, công

đoàn có thể giúp doanh nghiệp sắp xếp lao động một cách hợp lý để phát huytối đa hiệu quả của nguồn lực lao động, cũng như chấm dứt hợp đồng laođộng đối với những trường hợp không đáp ứng được yêu cầu của doanhnghiệp Đã có rất nhiều trường hợp, do thiếu tổ chức công đoàn cơ sở, hoặc

có nhưng bị xem nhẹ, nhiều doanh nghiệp đã miễn cưỡng giải quyết tranhchấp như phải nhận người lao động trở lại làm việc (trong trường hợp bị thuakiện) Nghiêm trọng hơn là những vụ đình công lôi kéo thêm nhiều ngườikhác tham gia đã gây ra thiệt hại không nhỏ cho Doanh nghiệp

- Khi có tranh chấp xảy ra như đơn phương chấm dứt hợp đồng lao

động, kỷ luật lao động, đình công… công đoàn cơ sở sẽ tổ chức đối thoạinhằm dung hòa lợi ích của người lao động với người sử dụng lao động trên tưcách là một chủ thể độc lập, trung gian giải quyết tranh chấp lao động

- Khi có tổ chức công đoàn, doanh nghiệp sẽ có "người" giám sát thực

hiện các quy định của pháp luật về chế độ của người lao động, từ đó sẽ hạnchế mạnh tai nạn lao động, công nhân hoặc người lao động bỏ việc, làm việckhông hết trách nhiệm, không tôn trọng cam kết, thoả ước lao động

1.7 Mục đích của tổ chức công đoàn

Hoạt động của công đoàn vừa có mục đích kinh tế vừa có mục đích xã hội Mục đích kinh tế của công đoàn thể hiện ở chỗ hoạt động của tổ chức

công đoàn gắn với việc bảo đảm đời sống và điều kiện lao động cho giới laođộng, như đòi tăng lương, giảm giờ làm, bảo đảm các phúc lợi xã hội Mụcđích xã hội của công đoàn thể hiện ở chỗ bên cạnh các mục tiêu kinh tế, tổchức này còn nhằm bảo vệ các quyền gắn liền với việc bảo vệ nhân phẩm củangười lao động và nâng cao địa vị của người lao động trong mối tương quanlao động và xã hội của giới chủ

*Tiểu kết:

Tổ chức Công đoàn đóng vị trí quan trọng trong các doanh nghiệp Khivai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong Doanh nghiệp được phát huy hiệuquả thì phong trào sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp được đẩy mạnh, sẽđem lại những lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp cũng như người lao độngtrong doanh nghiệp Đồng thời tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển bềnvững và xây dựng đội ngũ lao động vững mạnh, góp phần nâng cao sức cạnhtranh, uy tín, hình ảnh, thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM

HIỆN NAY 2.1 Vai trò đại diện cho người lao động, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.

2 Đại diện cho tập thể người lao động thương lượng, ký kết và giámsát việc thực hiện thoả ước lao động tập thể

3 Tham gia với đơn vị sử dụng lao động xây dựng và giám sát việcthực hiện thang, bảng lương, định mức lao động, quy chế trả lương, quy chếthưởng, nội quy lao động

4 Đối thoại với đơn vị sử dụng lao động để giải quyết các vấn đề liênquan đến quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động

5 Tổ chức hoạt động tư vấn pháp luật cho người lao động

6 Tham gia với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyếttranh chấp lao động

7 Kiến nghị với tổ chức, cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét,giải quyết khi quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của tập thể người lao độnghoặc của người lao động bị xâm phạm

8 Đại diện cho tập thể người lao động khởi kiện tại Toà án khiquyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của tập thể người lao động bị xâm phạm;đại diện cho người lao động khởi kiện tại Toà án khi quyền, lợi ích hợp pháp,chính đáng của người lao động bị xâm phạm và được người lao động uỷquyền

9 Đại diện cho tập thể người lao động tham gia tố tụng trong vụ án lao