Để dạy bài Chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn của la Phông ten Vũ Nho 1.. Sách giáo khoa ngữ văn 9 tập hai có bài Chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn của La Phông ten của nhà phê bình nghiê
Trang 1Để dạy bài
Chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn của la Phông ten
Vũ Nho
1 Sách giáo khoa ngữ văn 9 tập hai có bài Chó sói và cừu trong thơ ngụ ngôn của La Phông ten của nhà phê bình nghiên cứu văn học Pháp kiêm triết gia,
sử gia H Ten Đây là một đoạn trích nhỏ trong công trình nghiên cứu La Phông ten và thơ ngụ ngôn của ông xuất bản năm 1853.
Để có thể dạy đợc đoạn trích nhỏ này, ngời dạy cần nắm đợc nội dung những bài thơ ngụ ngôn của La Phông ten có liên quan đến hình tợng Cừu và Chó Sói Theo PGS.TS Lộc Phơng Thuỷ, chuyên gia nghiên cứu văn học Pháp, thơ ngụ ngôn của La Phông ten có 3 tập gồm 12 quyển với tổng số 238 truyện ngụ ngôn
Trong số đó chỉ có 3 truyện có nhân vật Sói và Cừu ( một truyện đã đợc Tú
Mỡ dịch và in trong sách giáo khoa Ngữ văn 9) Hai truyện khác thì có một truyện liên quan trực tiếp đến Sói và Cừu Đó là truyện nói về cuộc hoà hoãn giữa Sói và Cừu sau cuộc chiến kéo dài hàng ngàn năm Hai bên trao đổi tù binh Phía Sói nhận
về những con Sói con Phía Cừu nhận về những con chó chăn Cừu Một thời gian sau hoà bình, những con Cừu mập mạp nhất đàn bỗng tự nhiên biến mất Kết luận
là không bao giờ có hoà bình giữa những kẻ thù truyền kiếp Một truyện khác nói
về ngời chăn Cừu và đàn Cừu có liên quan đến Sói
Không có một truyện ngụ ngôn nào nói riêng về Cừu hay nói về Cừu với những con vật khác
Có những 14 truyện có nhân vật Sói Khi thì là Sói và Ngựa; khi là Sói với ngời; khi là Sói với ngời đi săn; Sói với ngời chăn Cừu; Sói và Cáo (2 truyện); Sói
và con Chó gầy; Sói, ngời mẹ và đứa con; Sói, dê cái, dê con; Sói, Ngựa và Cáo; Sói trở thành ngời chăn Cừu Nh vậy Sói là một nhân vật quan trọng, xuất hiện nhiều trong thơ ngụ ngôn của la Phông ten, tần suất xuất hiện cao hơn hẳn Cừu
Nhận xét của H.Ten là nhận xét dựa trên 17 truyện trên chứ không phải chỉ
là một truyện mà ngời giáo viên có trong tay Tuy vậy cần thấy rằng khi nhà nghiên cứu, phê bình đã khái quát về hình tợng Cừu và chó Sói trong thơ ngụ ngôn của La
Phông ten thì Sói và Cừu trong một truyện cụ thể cũng phải thể hiện đúng tinh thần
khái quát đó Có nh thế thì việc khái quát của nhà phê bình mới có giá trị
2 Đây là một đoạn trích trong cốn sách chứ không phải là một bài viết độc lập, vì vậy cần xác định đoạn trích chia làm hai phần (không nên tìm bố cục của bài nghị luận) Phần đầu cũng là trích chứ không phải mở bài của một bài nghị luận cho nên mới bắt đầu ngay bằng “Giọng của chú cừu non tội nghiệp mới buồn rầu
và dịu dàng làm sao!” Phần đầu nói về hình tợng Cừu(từ đầu cho đến với bao nỗi buồn rầu và tốt bụng nh thế ), phần sau tiếp đến hết nói về hình tợng Sói.
3 Tác giả H Ten đã so sánh hai cách nhìn nhận cùng một đối tợng của nhà vạn vật học (nhà khoa học trong lĩnh vực Sinh học) và nhà thơ
Nhà khoa học xem xét và mô tả đối tợng hoàn toàn khách quan Buy phông chỉ nhìn thấy Cừu là con vật ngu ngốc và sợ sệt Đoạn văn của Buy phông đợc tác giả trích chỉ nói về tính sợ hãi và ngu ngốc của Cừu mà thôi
Đến đây, có một vấn đề là chúng ta có yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi rằng Buy phông nói nh thế đúng hay không? Đặt câu hỏi nh vậy là một cách làm khó cho học sinh Bởi vì ngay cả ngời dạy các em thì cũng chỉ mới ngó thấy con Cừu
trong phim ảnh Vậy, câu hỏi ở đây là : H Ten đã đánh giá những nhận xét của Buy phông nh thế nào? Câu trả lời các em dễ dàng tìm thấy trong văn bản Mọi chuyện ấy đều đúng (sách giáo khoa, tr.39, dòng 5 trên xuống).
Trang 2Nhà phê bình khẳng định Buy phông đúng, nhng ông thêm là loài Cừu còn thân thơng và tốt bụng nữa Ông khẳng định rằng đấy là điều mà nhà thơ La Phông ten nhìn nhận có chỗ khác với nhà vạn vật học La Phông ten động lòng thơng cảm
chúng, nhìn thấy chúng thân thơng và tốt bụng.
Phần hai, đối với loài Sói, H Ten cũng so sánh tơng tự nh vậy
Nhng về cách triển khai lập luận có khác phần một
Phần một nêu dẫn chứng về chú Cừu non, sau đó dẫn nhận xét của Buy phông Tiếp theo, nhận xét về cách đánh giá của La Phông ten
Phần hai bắt đâù bằng nhận xét về Sói trong thơ La Phông ten Đây là con
Sói nói chung với các đặc điểm đáng thơng, khốn khổ, bất hạnh bởi vì đói dài và luôn luôn bị ăn đòn.
Tiếp theo là Sói trong con mắt nhìn của nhà vạn vật học Đoạn trích văn Buy
Phông cho thấy Sói thật đáng ghét, sống có hại, chết rồi thì vô dụng.
Nhà phê bình tiếp tục quay trở lại với thơ La Phông ten Nhà thơ, do phóng
khoáng hơn nên còn phát hiện ra những khía cạnh khác Đó là Sói tuy độc ác nhng cũng khổ sở, tuy trộm cớp nhng thờng bị mắc mu.
Một lần nữa các nhìn nhận của nhà khoa học và nhà văn có sự khác biệt Mà
điều khác biệt cơ bản nhất là nhà văn đã nhìn đối tợng bằng sự động lòng Với Cừu
nh vậy, cả với Sói cũng nh vậy
Điều đáng chú ý là nhà nghiên cứu H Ten đã không đối lập hai cách nhìn
đó, mà chỉ nêu ra những “khía cạnh khác” trong cách nhìn của nhà thơ
4 Vậy thì Cừu trong thơ của La Phông ten có đúng là vật thân thơng và tốt bụng không?
Để trả lời câu hỏi này, có thể dùng hình ảnh Cừu trong bài trích “ Chó Sói và chiên con” H.Ten đã khẳng định giọng của Cừu “buồn rầu và dịu dàng làm sao!” Chú Cừu non đã “khiêm tốn” chọn chỗ thấp của nguồn nớc để không làm đục Chú
lễ phép tha gửi và viện dẫn những lí do hết sức xác đáng khiến cho Sói không thể
bắt bẻ Chú Cừu chẳng sợ sệt mà cũng không hề ngu ngốc Chú cứ hồn nhiên nói rõ
sự thật Rõ ràng chú Cừu non thật đáng thơng mến đối với bạn đọc
5 Thế còn nhân vật Sói, có đúng Sói trong thơ La Phông ten là kẻ ngu ngốc
đáng cời ( hài kịch về sự ngu ngốc) nh H Ten đã khái quát?
Tên Sói trong bài thơ là tên đang đói meo, đi lảng vảng (dạ trống không,
Đói, đi lảng vảng kiếm mồi) Gặp Cừu, thế là hống hách: động dại bời bời thét vang Rõ là một gã quen cậy thế bắt nạt Nhng, ngay ở đây, La Phông ten đã cho thấy Sói là một gã ngu ngốc đáng cời.
Cái ngu thứ nhất buồn cời là Sói hạch Cừu làm đục nớc, trong khi Cừu đứng
ở dới nguồn hơn hai chục bớc
Cái ngu thứ hai buồn cời là trớc sự thật rành rành mà Cừu nêu ra, Sói gầm lên, cố đổ lỗi cho Cừu và đa lí do khác là Cừu nói xấu năm ngoái
Cái ngu thứ ba buồn cời là khi Cừu nói rằng năm ngoái cha sinh, hiện còn
đang bú mẹ thì Sói lại nghĩ bừa ra một tội lỗi khác là anh của Cừu nói xấu
Cái ngu thứ t là khi Cừu thanh minh không có anh em thì Sói kết tội cả họ nhà Cừu, lại kết tội luôn cả chó, ngời, cùng nhau một thói
Cuối cùng là không cần lí do gì hết, Sói là kẻ mạnh nên cái lí phải thuộc về
nó, nó có quyền ăn thịt mà không có một lí do nào xác đáng cả
Nh vậy, Sói trong bài thơ cụ thể này hoàn toàn đúng nh khái quát của nhà
phê bình H Ten về Chó Sói và Cừu trong thơ ngụ ngôn của La Phông ten
6 Đây là bài học về đoạn trích văn bản nghị luận văn chơng của nhà nghiên cứu phê bình H.Ten Đối tợng chính phải là những lập luận, dẫn chứng, phân tích của H Ten Nhng những lập luận và nhận định ấy dựa vào hệ thống tác phẩm của
Trang 3La Phông ten Biết các nội dung những tác phẩm của nhà ngụ ngôn về Sói và Cừu
là cần thiết Đồng thời sử dụng một truyện ngụ ngôn để minh hoạ cho những nhận
định cũng hết sức quan trọng Vấn đề là ở chỗ không sa đà vào các nội dung những truyện ngụ ngôn có Cáo và Sói, đồng thời cũng không sa đà vào phân tích một tác phẩm cụ thể là Chó Sói và Chiên con Có nh vậy thì bài học mới đạt đợc kết quả
4/2004
V Nh