KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA CÁC NHÓM HEO ĐỰC GIỐNG Ở TRẠI GIỐNG TƯ NHÂN TRÍ CÔNG ĐỒNG NAI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TIỂU LUẬN TOÁT NGHIEÄP KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA CÁC NHÓM HEO ĐỰC GIỐNG Ở TRẠI GIỐNG TƯ NHÂN TRÍ CÔNG ĐỒNG NAI Họ và tên sinh viên : LÊ THƯỜNG Ngành : Thú Y Niên khóa : 20022007 Tháng 112007 i KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA CÁC NHÓM HEO ĐỰC GIỐNG Ở TRẠI GIỐNG TƯ NHÂN TRÍ CÔNG ĐỒNG NAI Tác giả LÊ THƯỜNG Khóa luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu cấp bằng Bác sỹ ngành Thú y Giáo viên hướng dẫn: Th.S LÂM QUANG NGÀ Tháng 112007 ii LỜI CÁM ƠN Kính Dâng Lên Ba Mẹ: Người đã sinh thành, dưỡng dục và hy sinh cả cuộc đời dạy dỗ cho con có được ngày hôm nay. Xin Chân Thành Cảm Ơn: Ban Giám Hiệu Trường Đại Học Nông Lâm Tp.HCM Ban Chủ Nhiệm Khoa Chăn NuôiThú Y Bộ Môn Di TruyềnGiống Cùng toàn thể quý thầy cô đã tạo điều kiện cho em được học tập, tận tình giảng dạy và truyền đạt cho em những kiến thức chuyên môn cũng như những kinh nghiệm vô cùng quý báu trong cuộc sống suốt thời gian qua. Thành Kính Ghi Ơn: Thầy Lâm Quang Ngà Thầy Trần Văn Dư Đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp này. Chân Thành Nhớ Ơn: Chú Nguyễn Trí Công Cùng toàn thể gia đình chú Nguyễn Trí Công và anh chị công nhân trong trại đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt thời gian thực tập tốt nghiệp ở trại. Thân Gửi Đến: Các bạn lớp thú y 19 (2002) đã dành cho tôi những tình cảm, sự giúp đỡ và động viên trong suốt năm năm gắn bó với giảng đường đại học. Lê Thường iii TÓM TẮT TIỂU LUẬN Qua 3 tháng khảo sát trên 2 nhóm giống lai Master(M), Duroc(D). Chúng tôi có kết quả như sau: PHẨM CHẤT TINH DỊCH Dung lượng tinh dịch (V,ml). Dung lượng tinh dịch trung bình tháng 7 (209,75) > 6 (195,5) > 5 (185,5) Dung lượng tinh dịch trung bình của nhóm giống lai M (215,67) > D (178,17) Hoạt lực tinh trùng (A). Hoạt lực tinh trùng trung bình tháng 7 (0,782) > 6 (0,761) > 5 (0,755) Hoạt lực tinh trùng trung bình của nhóm giống lai M (0,767) > D (0,766) Nồng độ tinh trùng (C) (106 tinh trùngml tinh dịch). Nồng độ tinh trùng trung bình tháng 7 (260,75) > 6 (249,5) > 5(243,25) Nồng độ tinh trùng trung bình của nhóm giống D (253,17) > M (249,17) Tích VAC tinh dịch (109 tinh trùnglần lấy). Tích VAC tinh dịch trung bình tháng 7 (42,814) > 6 (37,247) > 5 (33,971) Tích VAC tinh dịch trung bình của giống lai M (41,195) > D (34,826) iv MỤC LỤC Trang Trang tựa........................................................................................................................... i Lời cảm ơn ....................................................................................................................... ii Tóm tắt ........................................................................................................................... iii Mục lục ........................................................................................................................... iv Danh sách các chữ viết tắt ............................................................................................. vii Danh sách các bảng ..................................................................................................... viii Danh sách các biểu đồ .................................................................................................... ix Danh sách các đồ thị ........................................................................................................ x Chương 1. MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ .......................................................................................................... 1 1.2 MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU ...................................................................................... 1 1.2.1 Mục đích ................................................................................................................. 1 1.2.2 Yêu cầu .................................................................................................................. 1 1.2.3 Nhiệm vụ đề tài ...................................................................................................... 2 Chương 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN ......................................................................................... 3 2.1 SỰ THÀNH THỤC VỀ TÍNH DỤC ........................................................................ 3 2.2 TINH DỊCH ............................................................................................................... 4 2.2.1 Khái niệm ............................................................................................................... 4 2.2.2.Tinh Thanh ............................................................................................................. 4 2.2.3 Tinh Trùng .............................................................................................................. 4 2.3 CHỨC NĂNG CỦA DỊCH HOÀN PHỤ ................................................................. 5 2.4 CHỨC NĂNG CỦA TUYẾN SINH DỤC PHỤ ...................................................... 7 2.4.1 Tuyến tiền liệt ......................................................................................................... 7 2.4.2 Tuyến cầu niệu đạo ................................................................................................. 7 2.4.3. Tuyến tinh nang ..................................................................................................... 7 2.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH SINH TINH VÀ PHẨM CHẤT TINH DỊCH ................................................................................................. 8 2.5.1 Dinh dưỡng ............................................................................................................. 8 2.5.2 Giống ...................................................................................................................... 9 v 2.5.3 Thời tiết và khí hậu ................................................................................................. 9 2.5.4 Lứa tuổi ................................................................................................................. 10 2.5.5 Cường độ chiếu sáng ............................................................................................ 10 2.5.6 Chăm sóc .............................................................................................................. 11 2.5.7 Kỹ thuật lấy tinh ................................................................................................... 11 2.5.8 Bệnh tật ................................................................................................................. 11 2.6 CÁC ĐẶC TÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC SỐNG CỦA TINH TRÙNG ....................................................................................................... 11 2.6.1 Đặc tính của tinh trùng ......................................................................................... 11 2.6.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sống của tinh trùng ......................................... 12 Chương 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT ........................................ 14 3.1 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM KHẢO SÁT ............................................................. 14 3.1.1 Thời gian thực tập................................................................................................. 14 3.1.2 Địa diểm khảo sát ................................................................................................. 14 3.2 GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ TRẠI CHĂN NUÔI HEO TRÍ CÔNG .................... 14 3.3 ĐIỀU KIỆN KHẢO SÁT ........................................................................................ 15 3.3.1 Nhiệt độ chuồng nuôi qua các tháng thí nghiệm .................................................. 15 3.3.2 Nuôi dưỡng đực giống .......................................................................................... 16 3.3.3 Qui trình chăm sóc quản lý ................................................................................... 16 3.4 ĐÀN NỌC KHẢO SÁT .......................................................................................... 17 3.5 CHỈ TIÊU THEO DÕI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .............................. 17 3.5.1 Chỉ tiêu khảo sát ................................................................................................... 17 3.5.2 Giám định xếp cấp đàn nọc khảo sát .................................................................... 17 3.5.3 Kiểm Tra Phẩm Chất Tinh Dịch ........................................................................... 19 3.7 XỬ LÝ THỐNG KÊ ............................................................................................... 22 Chương 4. KẾT QUẢ THẢO LUẬN ........................................................................... 23 4.1 KẾT QUẢ XẾP CẤP TỔNG HỢP ĐÀN NỌC GIỐNG KHẢO SÁT ................... 23 4.2 KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ PHẨM CHẤT TINH DỊCH. ............................................ 24 4.2.1 Kết quả về dung lượng tinh dịch .......................................................................... 24 4.2.2 Kết quả hoạt lực tinh trùng ................................................................................... 28 4.2.3 Kết quả nồng độ tinh trùng ................................................................................... 34 vi 4.2.4 Kết quả tích VAC tinh dịch .................................................................................. 38 Chương 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ......................................................................... 44 5.1 KẾT LUẬN ............................................................................................................. 44 5.1.1 Dung lượng tinh dịch ............................................................................................ 44 5.1.2 Hoạt lực ................................................................................................................ 44 5.1.3 Nồng độ ................................................................................................................ 44 5.1.4 Tích VAC ............................................................................................................. 44 5.2 ĐỀ NGHỊ ................................................................................................................. 44 TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................. 45 PHỤ LỤC ...................................................................................................................... 46 vii DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT HF : France Hybdrides M : Master D : Duroc viii DANH SÁCH CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Tuổi thành thục về tính của một số loài gia súc .............................................. 3 Bảng 2.2: Thành phần hóa học của tinh dịch heo ........................................................... 4 Bảng 2.3: Chiều dài của tinh trùng ở một số loài ............................................................ 5 Bảng 2.4: Biến động thể tích tinh dịch của hai giống heo nội và heo ngoại ................... 9 Bảng 2.5: Nồng độ tinh trùng ảnh hưởng theo mùa ...................................................... 10 Bảng 2.6: Phẩm chất tinh dịch ở các lứa tuổi heo ......................................................... 10 Bảng 3.1: Nhiệt độ chuồng nuôi của heo đực giống ..................................................... 16 Bảng 3.2:Thành phần dinh dưỡng của thức ăn .............................................................. 16 Bảng 3.3: Điểm xếp cấp tổng hợp ................................................................................. 18 Bảng 3.4:Qui định cho điểm từng bộ phận và hệ số kèm theo cho từng bộ phận của cơ thể thú ........................................................................................................... 18 Bảng 3.5: Điểm hoạt lực của tinh trùng ........................................................................ 21 Bảng 3.6: Bảng quy định phẩm chất tinh dịch được phép sử dụng của nhà nước ........ 22 Bảng 4.1: Điểm và cấp tổng hợp đàn nọc khảo sát ....................................................... 23 Bảng 4.2: Cấp tổng hợp đàn nọc khảo sát ..................................................................... 23 Bảng 4.3 : Kết quả dung lượng tinh dịch trung bình ..................................................... 25 Bảng 4.4: Dung lượng tinh dịch trung bình của từng cá thể ......................................... 26 Bảng 4.5: Kết quả hoạt lực tinh trùng trung bình các tháng khảo sát ........................... 31 Bảng 4.7: Nồng độ tinh trùng trung bình qua các tháng khảo sát ................................. 35 Bảng 4.8: Nồng độ tinh trùng trung bình của từng cá thể ............................................. 36 Bảng 4.9: Kết quả tích VAC trung bình qua các tháng khảo sát ................................... 40 Bảng 4.10: Kết quả tích VAC trung bình của từng cá thể ............................................. 41 ix DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 4.1 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình của 2 giống qua 3 tháng ................ 27 Biểu đồ 4.2 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình qua 3 tháng .................................... 27 Biểu đồ 4.3 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình theo giống...................................... 27 Biểu đồ 4.4 Hoạt lực tinh trùng trung bình của 2 giống qua 3 tháng khảo sát .............. 32 Biểu đồ 4.5 Hoạt lực tinh trùng trung bình qua 3 tháng ................................................ 32 Biểu đồ 4.6 Hoạt lực tinh trùng trung bình của từng giống .......................................... 32 Biểu đồ 4.7 Nồng độ tinh trùng trung bình các giống qua 3 tháng khảo sát ................. 37 Biểu đồ 4.8 Nồng độ tinh trùng trung bình của 3 tháng khảo sát. ................................. 37 Biểu đồ 4.9 Nồng độ tinh trùng trung bình của các giống. ........................................... 37 Biểu đồ 4.10 Tích VAC trung bình của các giống qua 3 tháng khảo sát ...................... 42 Biểu đồ 4.11 Tích VAC trung bình qua 3 tháng khảo sát ............................................. 42 Biểu đồ 4.12 Tích VAC trung bình của từng giống qua 3 tháng khảo sát .................... 42 x DANH SÁCH CÁC ĐỒ THỊ Trang Đồ thị 4.1 Dung lượng tinh dịch trung bình các cá thể giống lai Master ...................... 28 Đồ thị 4.2 Dung lượng tinh dịch trung bình các cá thể giống Duroc ............................ 28 Đồ thị 4.3 Hoạt lực tinh trùng trung bình các cá thể giống lai Master. ......................... 33 Đồ thị 4.4 Hoạt lực tinh trùng trung bình các từng cá thể giống Duroc ........................ 33 Đồ thị 4.5 Nồng độ tinh trùng trung bình các cá thể giống lai Master .......................... 38 Đồ thị 4.6 Nồng độ tinh trùng trung bình các cá thể giống Duroc. ............................... 38 Đồ thị 4.7 Tích VAC trung bình của cá thể giống lai Master ....................................... 43 Đồ thị 4.8 Tích VAC trung bình của cá thể giống Duroc ............................................. 43 1 Chương 1 MỞ ĐẦU 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ Đối với ngành chăn nuôi heo, nhất là chăn nuôi heo nái sinh sản, con đực giống giữ vai trò quan trọng quyết định sự thành công hay thất bại của người chăn nuôi. Việc khảo sát phẩm chất tinh dịch, khả năng sinh trưởng, phát dục và sinh sản của con đực giống là yếu tố then chốt vì nó liên quan đến tỉ lệ thụ thai, số con đẻ ra trong lứa. Hiện nay gieo tinh nhân tạo được áp dụng rộng rãi trong chăn nuôi. Nên việc đánh giá phẩm chất tinh dịch của từng cá thể đực giống là rất cần thiết, yếu tố quyết định giữ lại hay loại thải những đực giống có phẩm chất tinh dịch kém. Giúp giảm chi phí nuôi dưỡng và tăng tỉ lệ chọn lọc đàn đực giống. Từ những lý do trên, được sự phân công của ban chủ nhiệm Khoa Chăn Nuôi – Thú Y, Bộ Môn Di Truyền Giống Trường Đại Học Nông Lâm Tp. Hồ Chí Minh được sự hướng dẫn tận tình của Thầy Lâm Quang Ngà và sự đồng ý của gia đình chú Trí Công, chúng tôi thực hiện đề tài: “KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA CÁC NHÓM HEO ĐỰC GIỐNG Ở TRẠI GIỐNG TƯ NHÂN TRÍ CÔNG – ĐỒNG NAI” 1.2 MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1.2.1 Mục đích Khảo sát, đánh giá phẩm chất tinh dịch các nhóm nọc để chọn và giữ lại những con nọc có năng suất cao. Khảo sát, đánh giá khả năng cho tinh của các nhóm đực giống. Xác định sự biến động về phẩm chất tinh dịch qua các tháng thí nghiệm 1.2.2 Yêu cầu Đánh giá ngoại hình thể chất, sinh trưởng để xếp cấp tổng hợp. Đánh giá khả năng cho tinh và phẩm chất tinh dịch qua các tháng thí nghiệm. So sánh phẩm chất tinh dịch của từng nhóm nọc qua các tháng thí nghiệm. 2 1.2.3 Nhiệm vụ đề tài Tiến hành khảo sát trên hai nhóm đực giống lai Master(M), Duroc(D). Từ đó đưa ra kết quả nhận xét từng cá thể, để có biện pháp hợp lý nhằm hạn chế thiệt hại về con giống , góp phần đem lại hiệu quả kinh tế cao. 3 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 SỰ THÀNH THỤC VỀ TÍNH DỤC Heo cũng như các loài gia súc khác, sau một thời kỳ sinh trưởng và phát dục nhất định thì có khả năng sinh sản. Tuổi con vật bắt đầu có khả năng sinh sản gọi là tuổi thành thục về tính. Tuổi thành thục được ghi nhận bởi lần rụng trứng đầu tiên với con cái. Đối với thú đực có sự hiện diện của tinh trùng tự do trong ống sinh tinh và dịch hoàn phụ. Khi tinh trùng gặp trứng có khả năng thụ thai. Ở giai đoạn này dưới ảnh hưởng của nội tiết tố sinh dục, cơ quan sinh dục phát triển, đặc điểm sinh dục phụ phát triển, gia súc có những ham muốn về tính. Cuối giai đoạn thành thục, tổng số lượng tinh trùng gia tăng và tỷ lệ kỳ hình giảm. Đối với những thú đực truởng thành sinh dục, tỷ lệ kỳ hình của tinh trùng dưới 5%. Tuổi thành thục của gia súc phụ thuộc vào các yếu tố: loài, giống, chăm sóc quản lý, phái tính, dinh dưỡng, khí hậu và môi trường. Thú cái thường trưởng thành sinh dục sớm hơn thú đực. Bảng 2.1: Tuổi thành thục về tính của một số loài gia súc Loài Con cái Con đực Trâu Bò Ngựa Heo (ngoại) Chó, dê, cừu 18 – 24 tháng 8 – 16 tháng 12 – 18 tháng 6 – 7 tháng 6 – 7 tháng 18 – 30 tháng 12 – 18 tháng 18 – 24 tháng 5 8 tháng 7 – 8 tháng (Theo Lâm Quang Ngà) Lưu ý: khi heo đã đến tuổi trưởng thành sinh dục, thú vẫn tiếp tục sinh trưởng và phát dục, do đó không nên cho thú sinh sản ngay sau khi thành thục vì: Ảnh hưởng đen sinh trưởng và phát dục của thú. Thú chưa phát triển đầy đủ bộ khung xương dễ dẫn đến đẻ khó 4 2.2 TINH DỊCH (Semen) 2.2.1 Khái niệm Là hỗn hợp chất tiết của dịch hoàn, dịch hoàn phụ và các tuyến sinh dục phụ, được hình thành tức thời ngay sau khi giao phối (Lâm Quang Ngà). Tinh dịch gồm 2 phần chính: tinh trùng và tinh thanh. Bảng 2.2: Thành phần hóa học của tinh dịch heo (tính theo mg%) Loài Lipid Protein Fructose A.citric A.lactic P Cl Na K Ca Mg Heo 29 3831 6 8 0,13 21 8 328 646 243 5 11 (Theo Lâm Quang Ngà) 2.2.2.Tinh Thanh (Seminal plasma) Là hỗn hợp của những dịch tiết ở các tuyến sinh dục phụ. Ơ heo đực phần lớn tinh thanh (55 – 70%) là chất phân tiết của tuyến tiền liệt, 20 – 26% do túi chứa tinh, 15 – 18% là chất phân tiết của tuyến cowper, chỉ có 2 – 3% của dịch hoàn phụ. Thành phần chủ yếu gồm: Fructose, protein, phosphotaza và men proteaza để tiêu hoá protein, những chất này tạo thành môi trường thích hợp thúc đẩy khả năng vận động và cung cấp dưỡng chất cho hoạt động của tinh trùng. Lượng tinh thanh tiết ra phụ thuộc vào kích thước và tốc độ tiết của tuyến sinh dục phụ. Gia súc giao phối ở tử cung (heo, ngựa, chó) thì số lượng tinh thanh nhiều và nồng độ tinh trùng thấp. Còn những thú giao phối ở âm đạo (bò, dê, cừu) số lượng tinh thanh ít nhưng nồng độ tinh trùng cao. Tác dụng của tinh thanh: Tạo môi trường thích hợp thúc đẩy hoạt động của tinh trùng, chấm dứt trạng thái tiềm sinh. Rửa sạch niệu đạo. Làm trung hòa pH âm đạo tạo điều kiện cho tinh trùng gặp trứng. 2.2.3 Tinh Trùng (Spermatozoa) Là tế bào sinh dục được hình thành trong ống sinh tinh của dịch hoàn, tinh trùng được hoàn chỉnh và có khả năng thụ thai khi qua dịch hoàn phụ. Thời gian tinh trùng qua dịch hoàn phụ tùy theo loài gia súc, đối với heo 20 ngày. Thành phần tinh trùng gồm: 75% nước, 25% là vật chất khô trong đó có 85% protêin, 13,2% lipid, 1,8% khoáng. Tinh trùng heo có tổng chiều dài từ 55 57μ có 3 5 phần: đầu khoảng 8μ(có chứa AND), cổ thân khoảng12μ và đuôi khoảng 3537μ. Bằng phương pháp ly tâm đã xác định được thành phần tinh trùng như sau: Đầu chiếm 51% khối lượng. Cổ và thân chiếm 16% khối lượng. Đuôi chiếm 33% khối lượng. Đầu tinh trùng: hình trứng, bên ngoài bao bọc bởi lớp màng mỏng lipoprotein được thành lập khi qua dịch hoàn phụ, màng có khả năng bán thấm giúp tinh trùng định hình cũng như có khả năng chống chọi với các điều kiện bất lợi. Phía trên đầu tinh trùng có hệ thống acrosome. Acrosome có tác dụng quyết định đến khả năng thụ thai. Vì hệ thống này chứa 2 enzyme hyaluronidase và neuramidase có tác dụng làm tan rã màng bọc mucopolysaccharit của tế bào trứng để thụ tinh. Nếu tinh trùng được bảo quản ở môi trường và nhiệt độ thích hợp không đổi trong vòng 2 – 3 ngày thì tinh trùng vẫn còn năng lực hoạt động, nhưng sau đó sẽ bị biến dạng do hệ thống acrosome bị bóc ra làm mất khả năng thụ thai dù tinh trùng vẫn còn hoạt động. Cổ và thân: nối liền với phần đầu một cách lỏng lẻo nó chứa chủ yếu là nguyên sinh chất của tinh trùng phần này dễ bị đứt ra khỏi đầu. Đuôi tinh trùng: chứa 23% lipid chức năng chủ yếu giúp tinh trùng vận động hình xoăn quấn quanh đuôi theo chiều dài của nó ở trung tâm và chín đôi sợi dọc khác bao quanh. Bảng 2.3: Chiều dài của tinh trùng ở một số loài Loài Đơn vị đo (μ) Bò 61 78 Thỏ 35 62 Heo 57 62 2.3 CHỨC NĂNG CỦA DỊCH HOÀN PHỤ Dịch hoàn phụ đảm nhận việc di chuyển, sống còn và thành thục về chức năng của tinh trùng. Thời gian tinh trùng đi qua dịch hoàn phụ của các loài gia súc cũng có sự khác nhau: 6 Heo : 20 ngày Bò : 7 – 9 ngày Dê, Cừu : 14 ngày Dịch hoàn phụ gồm: đầu, thân, đuôi; có dạng hình ống, dài nhỏ, quăn queo và chiều dài có sự khác nhau giữa các loài như: Heo : 100 (m) Bò : 60 (m) Ngựa : 70 (m) Trong dịch hoàn phụ: Môi trường của dịch hoàn phụ có pH: (6,13) do nồng độ ion H+ cao gấp 10 lần trong dịch hoàn. + Áp suất CO2 cao ức chế quá trình tiêu đường. + Nhiệt độ ở dịch hoàn phụ thấp hơn ở dịch hoàn. Tế bào ống của dịch hoàn phụ tiết ra lipoprotein mang điện tích âm, vì vậy chúng không bị kết dính nhau thành từng mảng. Cũng do bề mặt tinh trùng hấp thụ lipoprotein (chủ yếu ở phần đuôi của dịch hoàn phụ) giúp tinh trùng có một màng mỏng bao lấy bên ngoài, làm cho tinh trùng có sức đề kháng rất lớn đối với môi trường acid và các muối có hại. Thí nghiệm thấy rằng nếu tinh trùng ở phần đầu của dịch hoàn phụ hoặc ở dịch hoàn ra khỏi cơ thể thì chỉ sau vài giờ tinh trùng sẽ chết, nhưng lấy tinh trùng ở phần đuôi dịch hoàn phụ thì chúng có thể sống được vài ngày. Theo Fournier – Delpechs và cs , 1991 khả năng thụ tinh của tinh trùng (%) được lấy ở các vị trí khác nhau trong dịch hoàn phụ của heo: Xa đầu : dưới 1 Giữa thân : 5 – 10 Xa thân : 25 – 30 Gần đầu : trên 50 Xa đuôi : trên 75 Tất cả những diều kiện trên làm cho tinh trùng ở trạng thái tiềm sinh (Anabiose). Năng lượng tiêu hao giảm mức thấp nhất, cho nên tinh trùng có thể ở lâu trong dịch hoàn phụ đến 1 – 2 tháng cũng còn khả năng thụ thai. Tuy nhiên tinh trùng ở quá lâu trong dịch hoàn phụ nó sẽ dần dần thay đổi về sinh lý, hình thái và mất khả 7 năng thụ thai. Cho nên nếu gia súc lâu ngày không lấy tinh thì lần lấy tinh tiếp theo sau tinh trùng có tỷ lệ kỳ hình cao, hoạt lực thấp ảnh hưởng rất lớn đến sự thụ thai. 2.4 CHỨC NĂNG CỦA TUYẾN SINH DỤC PHỤ Tuyến sinh dục phụ là những tuyến tiết ra chất tiết tham gia chủ yếu vào thành phần tinh dịch. 2.4.1 Tuyến tiền liệt (Prostate Gland) Tuyến này phân thành nhiều thùy bao quanh mặt sau và mặt bên của niệu đạo. Chất tiết của tuyến trong suốt, có mùi hăng đặc trưng, pH trung tính hay kiềm yếu, có chứa nhiều protein để hấp thu CO2 trong môi trường niệu đạo, khối lượng chất tiết của nó nhiều để tham gia vào thành phần của tinh dịch và làm cho tinh trùng tăng hoạt động. Với những thú giao phối tử cung như heo thì chất tiết của tuyến này chiếm khoảng 50% của tinh dịch và ngược lại. 2.4.2 Tuyến cầu niệu đạo (Cowper Gland) Gồm một đôi hình trứng, màu vàng nhạt, nằm trong xoang chậu, trên bọng đái và ống dẫn tinh. Chất tiết không trộn lẫn với tinh trùng mà là dịch thể keo có chứa Globulin dưới tác dụng của men Vezikinase tạo ra xu xoa, có tác dụng hấp thu nước mạnh. Trong giao phối tự nhiên xu xoa có tác dụng “nút” đường sinh dục cái ngăn tinh trùng không bị trào ngược trở lại. Do chứa nhiều Globulin nên nó chống sự xâm nhập của vi khuẩn bên ngoài vào đường sinh dục cái. Trong thụ tinh nhân tạo, phải nhanh chóng lọc bỏ xu xoa, vì nó có tính hút nước mạnh, làm nghẽn ống dẫn tinh, ảnh hưởng đến số lượng và sức sống của tinh trùng. 2.4.3. Tuyến tinh nang (Vesicular gland) Tuyến cầu niệu đạo nằm ở góc thể hang của dương vật, chất tiết của tuyến này nhớt, kiềm tính có tính sát trùng, được tiết trước tiên để tẩy rữa đường tiết niệu của bộ phận sinh dục, làm môi trường đệm, cung cấp năng lượng, dọn đường cho tinh trùng đi qua. Như vậy, trong thời gian phóng tinh, các tuyến sinh dục phụ tiết bổ sung chất dịch để tạo nên tinh dịch hoàn chỉnh. Các chất tiết này bổ sung nhiều chất điện giải, các chất dinh dưỡng cho tinh trùng để góp phần dưỡng tinh trùng trong đường sinh dục cái. 8 2.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH SINH TINH VÀ PHẨM CHẤT TINH DỊCH Quá trình sinh tinh và phẩm chất tinh dịch đều chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: dinh dưỡng, giống, lứa tuổi, thời tiết khí hậu, chăm sóc quản lý… 2.5.1 Dinh dưỡng Dinh dưỡng có vai trò rất quan trọng trong đời sống vật nuôi. Đối với đực giống ngoài việc duy trì thể trọng và sức khoẻ, mà dinh dưỡng còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất tinh trùng và phẩm chất tinh dịch. Cung cấp thức ăn cho đực giống phải cân bằng các dưỡng chất để tạo ra đời con tốt hơn, phẩm chất tinh tốt và ổn định, kéo dài thời gian sử dụng. Do đó đối với đực giống phải đảm bảo đủ năng lượng, cân bằng các vitamin A, D, E, K và các khoáng chất… Vai trò của protein Vật chất cấu tạo chủ yếu của tinh trùng là protein. Vì vậy nó là yếu tố dinh dưỡng quan trọng ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành tinh trùng và chất lượng của tinh dịch (Lê Văn Thọ – Đàm Văn Tiện, 1992). Nếu khẩu phần thiếu protein làm cho phẩm chất tinh giảm, nồng độ và mật độ giảm vì protein giúp hình thành nhân bào của tinh trùng và giúp heo đực sớm thành thục. Nếu như dư cơ quan tiết niệu bị viêm do hoạt động quá tải, giảm tính hăng và giảm tuổi thọ của heo. Nên khống chế khẩu phần từ 16 – 18% protein và phải cân đối giữa protein động – thực vật. Vài trò của vitamin và khoáng chất Vitamin là chất cần thiết cho cơ thể hoạt động, tham gia vào các phản ứng sinh học, còn có vai trò quan trọng trong trao đổi chất. + Vitamin A có ảnh hưởng lớn đến sự tổng hợp testosterone. Giữ vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất tinh trùng, giúp thú đực hăng tính dục, tăng số lượng và hoạt lực tinh trùng. Nếu thiếu tỷ lệ thụ tinh thấp, thú cái ít trứng rụng số con đẻ ra ít, dễ dị tật. Vitanim A rất cần thiết cho sự hình thành hoàng thể. + Vitamin D cần thiết cho sự chuyển hoá Ca, P trong cơ thể. Nếu thiếu thú dễ yếu chân, ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh và sinh sản: xương mềm, dễ gãy, rối loạn tiêu hoá và gây nguy hiểm cho người lấy tinh. 9 + Vitamin E góp phần gia tăng phẩm chất tinh dịch. Nếu thiếu việc sinh tinh bị trở ngại, khả năng chuyển động, sức sống kém, tỉ lệ thụ thai thấp. Ở thú cái thì ít trứng rụng, sự định vị phôi kém, con sơ sinh yếu. Khi bổ sung 40 – 80mg vitamin E cho heo đực giống thì 6 tháng sau phẩm chất tinh dịch tăng 15 – 20% so với lô đối chứng. + Selen cần thiết cho quá trình sinh trưởng và thụ tinh. Selen là thành phần quan trọng của enzyme glutathime peroxidase, enzyme này bảo vệ màng lipid của tế bào tránh tác động của peroxide hydro. Selen có mối quan hệ tương quan với vitamin E trong việc chống oxy hoá. + Kẽm rất cần thiết cho sự sinh trưởng và sinh sản, nó được phân bố rộng rãi trong các mô bào nhất là tuyến tiền liệt và dịch hoàn (Nguyễn Phước Nhuận, 1994). 2.5.2 Giống Các giống heo khác nhau thì phẩm chất tinh dịch khác nhau. Những đực giống được chọn và cải tạo cho phẩm chất tinh tốt hơn. Các giống heo ngoại cho phẩm chất và dung lượng tốt hơn heo nội. Bảng 2.4: Biến động thể tích tinh dịch của hai giống heo nội và heo ngoại Giống Đực nội Đực ngoại Loại Hậu bị Trưởng thành Hậu bị Trưởng thành Dung lượng (ml) 50 80 > 100 80 – 150 250 400 (Nguyễn Thiện – Nguyễn Tấn Anh,1993). 2.5.3 Thời tiết và khí hậu Nhiệt độ môi trường là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sản xuất tinh trùng của thú đực. Thân nhiệt tăng cao do môi trường hay bệnh lý đều dẫn đến thoái hoá dịch hoàn, giảm số lượng tinh trùng bình thường và giảm khả năng thụ thai. Nhiệt độ môi trường khoảng 32–35oC trong vòng 72 giờ không làm giảm phẩm chất tinh dịch ngay tức khắc mà hậu quả xấu chỉ xảy ra vào khoảng 3–5 tuần sau khi heo sống trong nhiệt độ cao như thế. 10 Nhiệt độ chuồng nuôi thích hợp nhất ở 16–220C, ẩm độ 65–75%. Nhiệt độ cao trên 32oC gây ra stress nhiệt và thời gian kéo dài 2–6 tuần sẽ làm giảm dung lượng tinh dịch, kỳ hình cao, sức kháng thấp, hoạt lực giảm. Theo Nguyễn Thiện – Nguyễn Tấn Anh (1993) nghiên cứu trên hai giống heo nội và heo ngoại thì nồng độ tinh trùng còn biến động theo mùa. Bảng 2.5: Nồng độ tinh trùng ảnh hưởng theo mùa Giống heo Nồng độ tinh trùng (106ttml) Mùa đông xuân Mùa hè thu Heo nội Heo ngoại 30 – 50 200 300 20 – 30 150 200 2.5.4 Lứa tuổi Tuổi sử dụng lần đầu, thời gian sử dụng khác nhau là tuỳ thuộc vào mỗi loại giống, phẩm chất tinh dịch thay đổi theo năm tuổi. Thường dung lượng tăng theo lứa tuổi, nhưng hoạt lực, nồng độ, sức kháng có chiều hướng giảm dần theo tuổi. Theo Nguyễn Đình Thông (trạm thụ tinh nhân tạo Hà Nội) quan sát trên heo Yorkshire Large White: Bảng 2.6: Phẩm chất tinh dịch ở các lứa tuổi heo Năm tuổi V (ml) A C (106ttml) R VAC(109) K 1 – 2 185 0,88 286 4200 46,5 7 2,5 – 3,5 261 0,84 242 3400 41,8 8 4 5 281 0,81 176 2800 40,6 12 2.5.5 Cường độ chiếu sáng  Đối với heo trung bình 10–12 giờ chiếu sángngày.  Cường độ chiếu sáng: 250 lux.  Nếu thiếu ánh sáng trong thời gian dài sẽ ảnh hưởng đến phẩm chất tinh dịch, kỳ hình tăng, tinh trùng chết nhiều. 11 2.5.6 Chăm sóc Chuồng trại Những thú được chọn làm đực giống thì phải nhốt riêng mỗi con một ô chuồng, tránh đánh nhau, cắn nhau, tiện cho việc chăm sóc. Chuồng phải chắc chắn, thành chuồng cao, nền chuồng không quá trơn láng, không quá dốc, thoáng mát và phải có sân chơi để nọc vận động. Vận động Đối với đực giống vận động thường xuyên là cần thiết, giúp cho cơ thể nọc săn chắc, tăng tính dục, tăng sức đề kháng cơ thể, từ đó làm tăng phẩm chất tinh. Hình thức và mức độ vận động tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của nọc. Nên cho nọc vận động lúc sáng sớm hay chiều mát. Thời gian vận động khoảng 30–60 phútngày. 2.5.7 Kỹ thuật lấy tinh Lấy tinh là một phương pháp khác với giao phối tự nhiên của gia súc vì thế đòi hỏi người lấy tinh phải có kỹ thuật, phải tạo cảm giác quen thuộc với đực giống, điều kiện có cách lấy tinh thích hợp. Hiện nay thường lấy tinh bằng hai cách: dùng âm đạo giả và dùng tay. 2.5.8 Bệnh tật Bệnh tật nó ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe đàn đực giống và phẩm chất tinh dịch, đến người lấy tinh. Một số bệnh lý có ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh tinh như: sưng teo dịch hoàn, dịch hoàn bị thoái hóa, viêm dịch hoàn, dịch hoàn phụ... vì thế việc kiểm tra theo dõi thường xuyên sức khỏe đàn nọc giống là rất cần thiết góp phần nâng cao sức khỏe, đảm bảo chất lượng tinh dịch cũng như bảo vệ người lấy tinh và môi trường xung quanh. 2.6 CÁC ĐẶC TÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC SỐNG CỦA TINH TRÙNG 2.6.1 Đặc tính của tinh trùng 2.6.1.1 Đặc tính sinh lý Tinh trùng hấp thu O2 và thải khí CO2 do đó tinh trùng càng hoạt động mạnh thì càng tiêu hao năng lượng và giảm sức sống. Tinh trùng tiến hành trao đổi chất theo hai phương thức: + Hô hấp: Hô hấp O2 và thảiCO2 12 + Phân giải đường Fructose. Trong điều kiện có O2 thì tinh trùng trao đổi chất bằng hô hấp, hệ số hô hấp được tính bằng so l O2 của 100.000 tinh trùng tiêu thụ trong một giờ ở nhiệt độ 37oC, trung bình khoảng 10–20l O2. Sự phân giải Fructose trong điều kiện không có O2 hệ số phân giải Fructose là số (mgr) Fructose của 1 tỉ tinh trùng tiêu thụ trong 1 giờ ở 37oC trung bình là 2 (mgr). 2.6.1.2 Đặc tính tiếp xúc Quan sát giọt tinh trên kính hiển vi (giọt tinh được bao bọc hay có vật lạ) ta quan sát thấy tinh trùng sẽ đến bao quanh vật đó. Nhờ có đặc tính đó nên khi gặp tế bào trứng tinh trùng tiến đến bám xung quanh để kết hợp với tế bào trứng tạo thành hợp tử. 2.6.1.3 Tính hướng sáng Nếu nhỏ giọt tinh lên lame nữa sáng nữa tối thì ta thấy đa số tinh trùng chạy về phía sáng. 2.6.1.4 Tính chạy ngược dòng Chấm giọt tinh trên lame quan sát trên kính hiển vi (để nghiêng lame), ta thấy tinh trùng chạy ngược lên, nhờ đặt điểm này khi con cái động dục nước nhờn chảy ra tinh trùng chạy ngược dòng và tiến thẳng vào tử cung, tiến lên ống dẫn trứng để thụ thai. 2.6.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sống của tinh trùng 2.6.2.1 Nước Dù là nước cất hay nước đã tiêu độc vẫn làm cho tinh trùng phình to, lắc lư tại chổ, nhanh chết, vì nước làm giảm áp suất thẩm thấu của môi trường. 2.6.2.2 Nhiệt độ Nhiệt độ nhỏ hơn 5oC hầu như tinh trùng không hoạt động, nhiệt độ 5 – 10oC tinh trùng hoạt động không đáng kể, tinh trùng chỉ hoạt động tốt ở 37oC nhiệt độ càng cao tinh trùng hoạt động càng mạnh và nhanh chết. 2.6.2.3 Không khí Tinh trùng tiếp xúc tự do trong không khí sẽ tăng cường hô hấp, tăng cường hoạt động, chóng tiêu hao năng lượng, chóng chết. Như vậy, khi rót tinh vào lọ chứa tinh phải thật đầy, đậy nắp chai sao cho không còn bọt khí trong lọ. 13 2.6.2.4 Hoá chất Tinh trùng rất nhạy cảm với các chất sát trùng: alcohol 5%, KMnO4 4%, Formol,… Ngoài ra tinh trùng rất nhạy với khói thuốc lá, H2S.. 2.6.2.5 Ánh sáng Tinh trùng có tính hướng sáng rất mạnh, bị diệt nhanh chóng bởi tia tử ngoại. Do vậy, tinh trùng phải được đựng trong lọ màu để tránh ánh sáng. 2.6.2.6 Sóng lắc Vận chuyển tinh dịch nếu dao động mạnh, tinh trùng mau bị chết. 2.6.2.7 Độ pH Tinh trùng heo có pH hơi kiềm 6,8–7,6. Trong môi trường a xít, tinh trùng ngưng hoạt động và ở trạng thái tiềm sinh. 2.6.2.8 Vật dơ và vi trùng Trong chất bẩn thường có nhiều loại tạp trùng, nên tránh không để vật dơ bám vào tinh dịch. Một số loại vi khuẩn thường thấy trong tinh dịch như: Staphylococcus, Streptococus,… Theo Dương Nguyên Khang (LVTN, 1988) kiểm tra mức độ nhiễm khuẩn trong tinh dịch tại xí nghiệp Dưỡng Sanh cho thấy tổng số vi khuẩn trong 1 ml tinh nguyên có từ 1200 – 37200 vi khuẩn mau bị chết, tổng số Staphylococus spp trong 1ml tinh nguyên dao động từ 0 – 6460 vi khuẩn. 14 Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT 3.1 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM KHẢO SÁT 3.1.1 Thời gian thực tập Tiến hành khảo sát từ 04052007 đến 04082007. 3.1.2 Địa diểm khảo sát Tại trại chăn nuôi tư nhân của ông Nguyễn Trí Công ở phường Hố Nai 1, Biên Hoà, Đồng Nai. 3.2 GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ TRẠI CHĂN NUÔI HEO TRÍ CÔNG Quá trình hình thành Trại chăn nuôi heo Trí Công là một trại tư nhân, chủ trại là ông Nguyễn Trí Công, khởi nghiệp chăn nuôi từ năm 19862000, để tiện lợi cho công tác phòng chống các bệnh truyền nhiễm từ heo nái, heo nọc, trại đã chủ trương xây dựng thêm một trại nữa chuyên dụng nuôi heo thịt cách xa trại ban đầu chuyên dụng nuôi heo nái, heo nọc khoảng 6 km. Với kinh nghiệm được tích luỹ trong quá trình chăn nuôi và ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý trang trại với sự năng động sẵn có và lòng nhiệt huyết với ngành chăn nuôi, trại luôn ứng dụng kỹ thuật mới, những thành tựu mới vào chăn nuôi để tăng năng suất,thúc đẩy hoạt động kinh doanh phát đạt. Phân bố gồm 2 trại Trại nuôi heo nái ở phường Hố Nai 1Biên HoàĐồng Nai, diện tích trại khoảng gần một hecta, chủ yếu nuôi heo nái, heo nọc, heo hậu bị, và heo con theo mẹ. Phần còn lại là nhà ở công nhân, kho thức ăn, ngoài ra còn dành để làm hố biogas, hệ thống xử lý chất thải và vườn cây. Trại nuôi heo thịt toạ lạc tại Đoàn Văn Cừ –Thiện Tân Vĩnh Cữu–Đồng Nai, cách quốc lộ 1A khoảng 6 km về hướng Đông Bắc trên trục lộ giao thông chính của tỉnh. Vì vậy rất thuận tiện cho trại trong việc vận chuyển heo con, vận chuyển thức ăn cũng như lúc xuất bán heo thịt. 15 + Diện tích của trại khoảng 5 hecta bao gồm: 2 hecta chuồng trại chăn nuôi heo và 3 hecta dùng trong việc xử lý chất thải, làm hố xử lý sinh học, hố biogas, vườn cây xanh và ao nuôi cá. Hoạt động kinh doanh Sản phẩm chính là heo thịt, trại sản xuất heo con một phần cung cấp giống để thay đàn và bán rộng rãi cho khách hàng có nhu cầu nuôi. Về giá cả trong thời gian thực hiện đề tài (tháng 052007) thì giá heo hơi thịt bán ra là 24.000 đkg, ngoài ra trại còn cung cấp tinh heo khi khách hàng có nhu cầu với giá 30.000 đliều. Cơ cấu đàn (tháng 082007) Tổng đàn có 2681 con (không tính heo con theo mẹ) trong đó: + Heo đực làm việc : 10 con + Heo đực hậu bị : 2 con + Heo nái sinh sản : 353 con + Heo cái hậu bị : 56 con + Heo thịt 530 kg : 750 con 30 60 kg : 650 con 60 kgxuất chuồng : 355 con + Heo cai sữa : 505 con 3.3 ĐIỀU KIỆN KHẢO SÁT 3.3.1 Nhiệt độ chuồng nuôi qua các tháng thí nghiệm Chúng tôi tiến hành theo dõi nhiệt độ qua các tháng thí nghiệm tại các thời điểm sau: Sáng: 7 giờ đến 7 giờ 30 phút Trưa: 13 giờ đến 13giờ 30 phút Chiều 16 giờ đến 16 giờ 30 phút 16 Bảng 3.1: Nhiệt độ chuồng nuôi của heo đực giống Tháng Nhiệt độ(oC) 5 6 7 Sáng 28,95 28,04 26,02 Trưa 33,78 33,2 31,11 Chiều 31,44 31,1 29,94 Trung bình 31,39 30,78 29,02 3.3.2 Nuôi dưỡng đực giống Đực giống ăn từ 2,5 – 3 kgconngày mỗi ngày một lần bằng thức ăn tự trộn của trại. Bảng 3.2:Thành phần dinh dưỡng của thức ăn Năng lượng (Kcalkg) Đạm thô (%) Béo (%) Xơ (%) Canxi (%) Phospho (%) NaCl (%) 3180 17 5 5 1 0,85 0,35 (Nguồn:trại nuôi heo Trí Công) 3.3.3 Qui trình chăm sóc quản lý 3.3.3.1 Vệ sinh chuồng trại Chuồng trại: Mỗi một ô chuồng được nhốt từ 1 con đực, chuồng có kích thước: Thành chuồng cao 1,5m Diện tích chuồng 2,2 x 2,7m Mái chuồng được lợp bằng tole, có lót laphong nhựa, sàn nền bằng xi măng có độ dốc 4%, máng uống dạng núm cắn, máng ăn được xây bằng xi măng có để máng sành ở giữa. Vệ sinh: công việc được tắm rửa heo là dọn dẹp chuồng trại được tiến hành hai ngày tắm một lần. Sáng bắt đầu từ 10 – 11 giờ Hàng tuần được sát trùng đường đi và hành lang chuồng vào ngày chủ nhật bằng Pacomal 12000; E Cofoam 1200. 3.3.3.2 Tiêm phòng Dịch tả: 5 thánglần Aujeszky: 5 thánglần 17 FMD: 5 thánglần Parvovirus: 1 nămlần 3.4 ĐÀN NỌC KHẢO SÁT Chúng tôi tiến hành khảo sát trên 10 cá thể nọc giống đang làm việc thuộc giống lai Master và Duroc. Giống Số con Tỉ lệ (%) Master 5 50 Duroc 5 50 3.5 CHỈ TIÊU THEO DÕI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.5.1 Chỉ tiêu khảo sát Nắm rõ nguồn gốc, lý lịch của từng giống. Thành lập hội đồng giám định từ đó tiến hành xét cấp tổng hợp dựa trên cơ sở: + Xếp cấp ngoại hình. + Xếp cấp sinh trưởng. Theo dõi nhiệt độ qua các tháng thí nghiệm. Kiểm tra phẩm chất tinh dịch + Dung lượng (V) + Hoạt lực (A) + Nồng độ (C) + Tích (VAC) 3.5.2 Giám định xếp cấp đàn nọc khảo sát 3.5.2.1 Nắm rõ nguồn gốc lý lịch từng nọc giống . Chúng tôi xin lý lịch từng nọc giống từ chủ trại, từ đó phân theo nhóm giống để thuận lợi cho việc lấy tinh kiểm tra và xếp cấp từng nọc giống. Số tai Nguồn gốc Số tai Nguồn gốc M842 HF D011 Tại trại M368 HF D129 Tại trại M993 HF D727 Tại trại M002 HF D734 Tại trại M158 HF D735 Tại trại Ghi chú: M (Master), HF (France Hybdrides), D (Duroc) 18 3.5.2.2 Thành lập hội đồng giám định Thành viên xếp cấp nọc giống bao gồm: hai cán bộ ở trại và sinh viên thực tập dựa theo TCVN 366 – 3667 – 85. Đực giống phê xét cho đứng nơi có ánh sáng đầy đủ, cho chúng đi lại tự nhiên. Điểm tổng hợp được tính bằng tổng điểm các chỉ tiêu nhân với hệ số của từng chỉ tiêu đó. Xếp cấp nọc giống theo bảng qui định. Bảng 3.3: Điểm xếp cấp tổng hợp Điểm tổng số Xếp cấp 85 – 100 Đặc cấp 70 – 84 Cấp I 60 – 69 Cấp II 50 – 59 Cấp III 6 (195,5) > 5 (185,5). Vào tháng 7 dung lượng tinh dịch cao nhất trong các tháng là do thời tiết ổn định, giúp cho con đực phát triển tốt hơn về thể chất ăn uống khoẻ mạnh, thoải mái hơn, thích vận động, tăng tính hăng làm gia tăng phẩm chất tinh dịch. Vào tháng 5 dung lượng tinh dịch thấp nhất trong các tháng là do thời tiết không ổn định. Lúc này thời tiết giao mùa nên đực dễ bị bệnh ít nhiều ảnh hưởng đến phẩm chất tinh dịch. Mức độ biến trung bình tinh dịch qua các tháng 5 (CV% = 23,64%) > 6 (CV% = 21,29%) > 7 (CV% = 18,78%) . Kết quả dung lượng tinh dịch biến động cao nhất là tháng 5 (CV% = 23,64%) và ổn định là tháng 7 (CV% = 18,78%). Qua kết quả xử lý thông kê chúng tôi nhận sự khác biệt về dung lượng tinh dịch trung bình qua các tháng khảo sát là có ý nghĩa (P < 0,05).  Về giống Dung lượng tinh dịch trung bình của giống lai M (215,67) > D (178,17) nhóm giống lai M cho dung lượng tinh dịch trung bình cao hơn giống D do giống lai M đã được chọn lọc rất kỹ và con đực trong độ tuổi cho tinh tốt. Nhóm Duroc cho dung lượng tinh dịch trung bình thấp do ảnh hưởng ngoại cảnh và giống. Mức độ biến động dung lượng tinh dịch trung bình của 2 nhóm giống Duroc (CV% = 24,31) > Master (CV% = 15,04). Qua kết quả xử lý thống kê chúng tôi nhận thấy sự khác biệt về dung lượng tinh dịch trung bình giữa các nhóm giống khảo sát là có ý nghĩa (P < 0,05).  Sự tương tác giữa giống và tháng Qua kết quả xử lý thống kê chúng tôi nhận thấy sự khác biệt về dung lượng tinh dịch trung bình giữa tháng và giống là không có ý nghĩa (P >0,05).  Dung lượng tinh dịch từng cá thể đực giống Kết quả đánh giá được trình bày ở bảng 4.4 25 Qua kết quả xử lý thống kê cho thấy sự khác biệt giữa các cá thể đực giống trong cùng một giống là có ý nghĩa (P < 0,05). Bảng 4.3 : Kết quả dung lượng tinh dịch trung bình (ml) Tháng Giống 5 6 7 GIỐNG MASTER DUROC MASTER DUROC MASTER DUROC n 20 20 20 20 20 20 X 210,00 161,00 216,00 175,00 221,00 198,50 Sx 30,78 41,66 31,02 41,36 35,97 40,30 CV% 14,66 25,87 14,36 23,63 16,28 20,30 THÁNG 5 6 7 n 40 40 40 X 185,50 195,50 209,75 Sx 43,85 41,63 39,39 CV% 23,64 21,29 18,78 GIỐNG MASTER DUROC n 40 40 X 215,67 178,17 Sx 32,44 43,32 CV% 15,04 24,31 26 Bảng 4.4: Dung lượng tinh dịch trung bình của từng cá thể Tháng Cá thể 5 6 7 X Sx CV% X Sx CV% X Sx CV% M 842 200,00 40,82 20,41 205,00 33,17 16,18 205,00 33,17 16,18 M 368 200,00 40,82 20,41 187,50 25,00 13,33 200,00 40,82 20,41 M 993 212,50 25,00 11,76 225,00 28,87 12,83 225,00 28,87 12,83 M 002 225,00 28,87 12,83 237,50 25,00 10,53 250,00 40,82 16,33 M 158 212,50 25,00 11,76 225,00 28,87 12,83 225,00 28,87 12,83 D 011 112,50 25,00 22,22 125,00 28,87 23,09 150,00 40,82 27,21 D 129 150,00 40,82 27,21 162,50 25,00 15,38 200,00 40,82 20,41 D 727 187,50 47,87 25,53 200,00 40,82 20,41 205,00 33,17 16,18 D 734 175,00 28,87 16,49 200,00 40,82 20,41 212,50 25,00 17,76 D 735 180,00 24,49 13,64 187,50 25,00 13,33 225,00 28,87 12,83 27 185.5 195.5 209.75 170 180 190 200 210 5 6 7 Thaùng Dung löôïng (ml) 215,67 178,17 0 50 100 150 200 250 M D Gioáng Dung löôïng (ml) Biểu đồ 4.1 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình của 2 giống qua 3 tháng Biểu đồ 4.2 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình qua 3 tháng Biểu đồ 4.3 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình theo giống. Dung lượng (ml) 0 50 100 150 200 250 5 6 7 Thaùng M D 28 Dung löôïng (ml) 0 50 100 150 200 250 300 5 6 7 M 842 M 368 M 993 M 002 M158 TB Đồ thị 4.1 Dung lượng tinh dịch trung bình các cá thể giống lai Master Dung löôïng (ml) 0 50 100 150 200 250 5 6 7 Thaùng D 011 D 129 D 727 D 734 D 735 TB Đồ thị 4.2 Dung lượng tinh dịch trung bình các cá thể giống Duroc 4.2.2 Kết quả hoạt lực tinh trùng Dựa vào bảng 4.5 về hoạt lực trung bình đánh giá như sau:  Về tháng Hoạt lực trung bình của tháng 7(0,782) > 6 (0,761) > 5 (0,755) Mức biến động hoạt lực tinh trùng trung bình của tháng 5 (CV% = 5,960) > 6 (CV% = 4,993) > 7 (CV% = 3,069). Biến động hoạt lực tinh trùng cao nhất vào tháng 5 (CV% = 5,960). Hoạt lực tinh trùng ổn định ở tháng 7 (CV% = 3,069). 29 Qua kết quả xử lý thống kê chúng tôi nhận thấy sự khác biệt về hoạt lực tinh trùng trung bình giữa các tháng khảo sát là có ý nghĩa (P < 0,05).  Về giống Hoạt lực trung bình của giống lai M (0,767) > D (0,766). Mức biến động hoạt lực trung bình của nhóm giống lai M (CV% = 5,084) > D (CV% = 4,960). Qua kết quả xử lý thống kê chúng tôi nhận thấy sự khác biệt về hoạt lực tinh trùng giữa 2 giống khảo sát là không có ý nghĩa (P > 0,05).  Sự tương tác giữa tháng và giống Qua kết quả xử lý thống kê chúng tôi nhận thấy sự khác biệt về hoạt lực tinh trùng trung bình giữa các tháng và giống là không có ý nghĩa về mặt thống kê (P > 0,05).  Hoạt lực tinh trùng của từng cá thể đực giống Kết quả được trình bày ở bảng 4.6 Qua kết quả xử lý thống kê chúng tôi nhận thấy sự khác biệt về hoạt lực tinh trùng trung bình giữa hai nhóm giống khảo sát là có ý nghĩa (P < 0,05). 30 Bảng 4.5: Kết quả hoạt lực tinh trùng trung bình THÁNG 5 6 7 GIỐNG MASTER DUROC MASTER DUROC MASTER DUROC n 20 20 20 20 20 20 X 0,757 0,752 0,760 0,762 0,782 0,782 Sx 0,047 0,044 0,038 0,039 0,024 0,024 CV% 6,208 5,851 5,000 5,118 3,069 3,069 THÁNG 5 6 7 n 40 40 40 X 0,7

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TIỂU LUẬN TOÁT NGHIEÄP

KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA CÁC NHÓM HEO ĐỰC GIỐNG Ở TRẠI GIỐNG TƯ NHÂN TRÍ CÔNG - ĐỒNG NAI

Họ và tên sinh viên : LÊ THƯỜNG

Ngành : Thú Y

Niên khóa : 2002-2007

Tháng 11/2007

KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA CÁC NHÓM HEO ĐỰC GIỐNG Ở TRẠI GIỐNG TƯ NHÂN TRÍ CÔNG - ĐỒNG NAI

LỜI CÁM ƠN

Kính Dâng Lên Ba Mẹ:

Người đã sinh thành, dưỡng dục và hy sinh cả cuộc đời dạy dỗ cho con có được ngày hôm nay

Xin Chân Thành Cảm Ơn:

Ban Giám Hiệu Trường Đại Học Nông Lâm Tp.HCM

Ban Chủ Nhiệm Khoa Chăn Nuôi-Thú Y

Thầy Lâm Quang Ngà

Thầy Trần Văn Dư

Đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp này

Chân Thành Nhớ Ơn:

Chú Nguyễn Trí Công

Cùng toàn thể gia đình chú Nguyễn Trí Công và anh chị công nhân trong trại đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt thời gian thực tập tốt nghiệp ở trại

Thân Gửi Đến:

Các bạn lớp thú y 19 (2002) đã dành cho tôi những tình cảm, sự giúp đỡ và động viên trong suốt năm năm gắn bó với giảng đường đại học

Lê Thường

TÓM TẮT TIỂU LUẬN

Qua 3 tháng khảo sát trên 2 nhóm giống lai Master(M), Duroc(D) Chúng tôi có kết quả như sau:

PHẨM CHẤT TINH DỊCH

Dung lượng tinh dịch (V,ml)

Dung lượng tinh dịch trung bình tháng 7 (209,75) > 6 (195,5) > 5 (185,5) Dung lượng tinh dịch trung bình của nhóm giống lai M (215,67) > D (178,17)

Hoạt lực tinh trùng (A)

Hoạt lực tinh trùng trung bình tháng 7 (0,782) > 6 (0,761) > 5 (0,755)

Hoạt lực tinh trùng trung bình của nhóm giống lai M (0,767) > D (0,766) Nồng độ tinh trùng (C) (10 6 tinh trùng/ml tinh dịch)

Nồng độ tinh trùng trung bình tháng 7 (260,75) > 6 (249,5) > 5(243,25)

Nồng độ tinh trùng trung bình của nhóm giống D (253,17) > M (249,17)

Tích VAC tinh dịch (10 9 tinh trùng/lần lấy)

Tích VAC tinh dịch trung bình tháng 7 (42,814) > 6 (37,247) > 5 (33,971) Tích VAC tinh dịch trung bình của giống lai M (41,195) > D (34,826)

MỤC LỤC

Trang

Trang tựa i

Lời cảm ơn ii

Tóm tắt iii

Mục lục iv

Danh sách các chữ viết tắt vii

Danh sách các bảng viii

Danh sách các biểu đồ ix

Danh sách các đồ thị x

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.2 MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1

1.2.1 Mục đích 1

1.2.2 Yêu cầu 1

1.2.3 Nhiệm vụ đề tài 2

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 3

2.1 SỰ THÀNH THỤC VỀ TÍNH DỤC 3

2.2 TINH DỊCH 4

2.2.1 Khái niệm 4

2.2.2.Tinh Thanh 4

2.2.3 Tinh Trùng 4

2.3 CHỨC NĂNG CỦA DỊCH HOÀN PHỤ 5

2.4 CHỨC NĂNG CỦA TUYẾN SINH DỤC PHỤ 7

2.4.1 Tuyến tiền liệt 7

2.4.2 Tuyến cầu niệu đạo 7

2.4.3 Tuyến tinh nang 7

2.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH SINH TINH VÀ PHẨM CHẤT TINH DỊCH 8

2.5.1 Dinh dưỡng 8

2.5.2 Giống 9

2.5.3 Thời tiết và khí hậu 9

2.5.4 Lứa tuổi 10

2.5.5 Cường độ chiếu sáng 10

2.5.6 Chăm sóc 11

2.5.7 Kỹ thuật lấy tinh 11

2.5.8 Bệnh tật 11

2.6 CÁC ĐẶC TÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC SỐNG CỦA TINH TRÙNG 11

2.6.1 Đặc tính của tinh trùng 11

2.6.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sống của tinh trùng 12

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT 14

3.1 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM KHẢO SÁT 14

3.1.1 Thời gian thực tập 14

3.1.2 Địa diểm khảo sát 14

3.2 GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ TRẠI CHĂN NUÔI HEO TRÍ CÔNG 14

3.3 ĐIỀU KIỆN KHẢO SÁT 15

3.3.1 Nhiệt độ chuồng nuôi qua các tháng thí nghiệm 15

3.3.2 Nuôi dưỡng đực giống 16

3.3.3 Qui trình chăm sóc quản lý 16

3.4 ĐÀN NỌC KHẢO SÁT 17

3.5 CHỈ TIÊU THEO DÕI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

3.5.1 Chỉ tiêu khảo sát 17

3.5.2 Giám định xếp cấp đàn nọc khảo sát 17

3.5.3 Kiểm Tra Phẩm Chất Tinh Dịch 19

3.7 XỬ LÝ THỐNG KÊ 22

Chương 4 KẾT QUẢ THẢO LUẬN 23

4.1 KẾT QUẢ XẾP CẤP TỔNG HỢP ĐÀN NỌC GIỐNG KHẢO SÁT 23

4.2 KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ PHẨM CHẤT TINH DỊCH 24

4.2.1 Kết quả về dung lượng tinh dịch 24

4.2.2 Kết quả hoạt lực tinh trùng 28

4.2.3 Kết quả nồng độ tinh trùng 34

4.2.4 Kết quả tích VAC tinh dịch 38

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 44

5.1 KẾT LUẬN 44

5.1.1 Dung lượng tinh dịch 44

5.1.2 Hoạt lực 44

5.1.3 Nồng độ 44

5.1.4 Tích VAC 44

5.2 ĐỀ NGHỊ 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

PHỤ LỤC 46

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

HF : France Hybdrides

M : Master

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Tuổi thành thục về tính của một số loài gia súc 3

Bảng 2.2: Thành phần hóa học của tinh dịch heo 4

Bảng 2.3: Chiều dài của tinh trùng ở một số loài 5

Bảng 2.4: Biến động thể tích tinh dịch của hai giống heo nội và heo ngoại 9

Bảng 2.5: Nồng độ tinh trùng ảnh hưởng theo mùa 10

Bảng 2.6: Phẩm chất tinh dịch ở các lứa tuổi heo 10

Bảng 3.1: Nhiệt độ chuồng nuôi của heo đực giống 16

Bảng 3.2:Thành phần dinh dưỡng của thức ăn 16

Bảng 3.3: Điểm xếp cấp tổng hợp 18

Bảng 3.4:Qui định cho điểm từng bộ phận và hệ số kèm theo cho từng bộ phận của cơ thể thú 18

Bảng 3.5: Điểm hoạt lực của tinh trùng 21

Bảng 3.6: Bảng quy định phẩm chất tinh dịch được phép sử dụng của nhà nước 22

Bảng 4.1: Điểm và cấp tổng hợp đàn nọc khảo sát 23

Bảng 4.2: Cấp tổng hợp đàn nọc khảo sát 23

Bảng 4.3 : Kết quả dung lượng tinh dịch trung bình 25

Bảng 4.4: Dung lượng tinh dịch trung bình của từng cá thể 26

Bảng 4.5: Kết quả hoạt lực tinh trùng trung bình các tháng khảo sát 31

Bảng 4.7: Nồng độ tinh trùng trung bình qua các tháng khảo sát 35

Bảng 4.8: Nồng độ tinh trùng trung bình của từng cá thể 36

Bảng 4.9: Kết quả tích VAC trung bình qua các tháng khảo sát 40

Bảng 4.10: Kết quả tích VAC trung bình của từng cá thể 41

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 4.1 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình của 2 giống qua 3 tháng 27

Biểu đồ 4.2 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình qua 3 tháng 27

Biểu đồ 4.3 Dung lượng tinh dịch (ml) trung bình theo giống 27

Biểu đồ 4.4 Hoạt lực tinh trùng trung bình của 2 giống qua 3 tháng khảo sát 32

Biểu đồ 4.5 Hoạt lực tinh trùng trung bình qua 3 tháng 32

Biểu đồ 4.6 Hoạt lực tinh trùng trung bình của từng giống 32

Biểu đồ 4.7 Nồng độ tinh trùng trung bình các giống qua 3 tháng khảo sát 37

Biểu đồ 4.8 Nồng độ tinh trùng trung bình của 3 tháng khảo sát 37

Biểu đồ 4.9 Nồng độ tinh trùng trung bình của các giống 37

Biểu đồ 4.10 Tích VAC trung bình của các giống qua 3 tháng khảo sát 42

Biểu đồ 4.11 Tích VAC trung bình qua 3 tháng khảo sát 42

Biểu đồ 4.12 Tích VAC trung bình của từng giống qua 3 tháng khảo sát 42

DANH SÁCH CÁC ĐỒ THỊ

Đồ thị 4.1 Dung lượng tinh dịch trung bình các cá thể giống lai Master 28

Đồ thị 4.2 Dung lượng tinh dịch trung bình các cá thể giống Duroc 28

Đồ thị 4.3 Hoạt lực tinh trùng trung bình các cá thể giống lai Master 33

Đồ thị 4.4 Hoạt lực tinh trùng trung bình các từng cá thể giống Duroc 33

Đồ thị 4.5 Nồng độ tinh trùng trung bình các cá thể giống lai Master 38

Đồ thị 4.6 Nồng độ tinh trùng trung bình các cá thể giống Duroc 38

Đồ thị 4.7 Tích VAC trung bình của cá thể giống lai Master 43

Đồ thị 4.8 Tích VAC trung bình của cá thể giống Duroc 43

Từ những lý do trên, được sự phân công của ban chủ nhiệm Khoa Chăn Nuôi – Thú Y, Bộ Môn Di Truyền Giống Trường Đại Học Nông Lâm Tp Hồ Chí Minh được

sự hướng dẫn tận tình của Thầy Lâm Quang Ngà và sự đồng ý của gia đình chú Trí

Công, chúng tôi thực hiện đề tài: “KHẢO SÁT PHẨM CHẤT TINH DỊCH CỦA CÁC NHÓM HEO ĐỰC GIỐNG Ở TRẠI GIỐNG TƯ NHÂN TRÍ CÔNG – ĐỒNG NAI”

1.2 MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU

1.2.1 Mục đích

Khảo sát, đánh giá phẩm chất tinh dịch các nhóm nọc để chọn và giữ lại những con nọc có năng suất cao

Khảo sát, đánh giá khả năng cho tinh của các nhóm đực giống

Xác định sự biến động về phẩm chất tinh dịch qua các tháng thí nghiệm

1.2.2 Yêu cầu

Đánh giá ngoại hình thể chất, sinh trưởng để xếp cấp tổng hợp

Đánh giá khả năng cho tinh và phẩm chất tinh dịch qua các tháng thí nghiệm

So sánh phẩm chất tinh dịch của từng nhóm nọc qua các tháng thí nghiệm

1.2.3 Nhiệm vụ đề tài

Tiến hành khảo sát trên hai nhóm đực giống lai Master(M), Duroc(D) Từ đó đưa

ra kết quả nhận xét từng cá thể, để có biện pháp hợp lý nhằm hạn chế thiệt hại về con giống , góp phần đem lại hiệu quả kinh tế cao

Cuối giai đoạn thành thục, tổng số lượng tinh trùng gia tăng và tỷ lệ kỳ hình giảm Đối với những thú đực truởng thành sinh dục, tỷ lệ kỳ hình của tinh trùng dưới 5% Tuổi thành thục của gia súc phụ thuộc vào các yếu tố: loài, giống, chăm sóc quản

lý, phái tính, dinh dưỡng, khí hậu và môi trường Thú cái thường trưởng thành sinh dục sớm hơn thú đực

Bảng 2.1: Tuổi thành thục về tính của một số loài gia súc

Lưu ý: khi heo đã đến tuổi trưởng thành sinh dục, thú vẫn tiếp tục sinh trưởng và phát

dục, do đó không nên cho thú sinh sản ngay sau khi thành thục vì:

- Ảnh hưởng đen sinh trưởng và phát dục của thú

- Thú chưa phát triển đầy đủ bộ khung xương dễ dẫn đến đẻ khó

2.2 TINH DỊCH (Semen)

2.2.1 Khái niệm

Là hỗn hợp chất tiết của dịch hoàn, dịch hoàn phụ và các tuyến sinh dục phụ, được hình thành tức thời ngay sau khi giao phối (Lâm Quang Ngà) Tinh dịch gồm 2 phần chính: tinh trùng và tinh thanh

Bảng 2.2: Thành phần hóa học của tinh dịch heo (tính theo mg%)

Loài Lipid Protein Fructose A.citric A.lactic P Cl Na K Ca Mg

Lượng tinh thanh tiết ra phụ thuộc vào kích thước và tốc độ tiết của tuyến sinh dục phụ Gia súc giao phối ở tử cung (heo, ngựa, chó) thì số lượng tinh thanh nhiều và nồng độ tinh trùng thấp Còn những thú giao phối ở âm đạo (bò, dê, cừu) số lượng tinh thanh ít nhưng nồng độ tinh trùng cao

Tác dụng của tinh thanh:

- Tạo môi trường thích hợp thúc đẩy hoạt động của tinh trùng, chấm dứt trạng thái tiềm sinh

- Rửa sạch niệu đạo

- Làm trung hòa pH âm đạo tạo điều kiện cho tinh trùng gặp trứng

2.2.3 Tinh Trùng (Spermatozoa)

Là tế bào sinh dục được hình thành trong ống sinh tinh của dịch hoàn, tinh trùng được hoàn chỉnh và có khả năng thụ thai khi qua dịch hoàn phụ Thời gian tinh trùng qua dịch hoàn phụ tùy theo loài gia súc, đối với heo 20 ngày

Thành phần tinh trùng gồm: 75% nước, 25% là vật chất khô trong đó có 85% protêin, 13,2% lipid, 1,8% khoáng Tinh trùng heo có tổng chiều dài từ 55 - 57µ có 3

phần: đầu khoảng 8µ(có chứa AND), cổ thân khoảng12µ và đuôi khoảng 35-37µ Bằng phương pháp ly tâm đã xác định được thành phần tinh trùng như sau:

- Đầu chiếm 51% khối lượng

- Cổ và thân chiếm 16% khối lượng

- Đuôi chiếm 33% khối lượng

Đầu tinh trùng: hình trứng, bên ngoài bao bọc bởi lớp màng mỏng lipoprotein

được thành lập khi qua dịch hoàn phụ, màng có khả năng bán thấm giúp tinh trùng định hình cũng như có khả năng chống chọi với các điều kiện bất lợi

Phía trên đầu tinh trùng có hệ thống acrosome Acrosome có tác dụng quyết định đến khả năng thụ thai Vì hệ thống này chứa 2 enzyme hyaluronidase và neuramidase có tác dụng làm tan rã màng bọc mucopolysaccharit của tế bào trứng để thụ tinh Nếu tinh trùng được bảo quản ở môi trường và nhiệt độ thích hợp không đổi trong vòng 2 – 3 ngày thì tinh trùng vẫn còn năng lực hoạt động, nhưng sau đó sẽ bị biến dạng do hệ thống acrosome bị bóc ra làm mất khả năng thụ thai dù tinh trùng vẫn còn hoạt động

Cổ và thân: nối liền với phần đầu một cách lỏng lẻo nó chứa chủ yếu là nguyên

sinh chất của tinh trùng phần này dễ bị đứt ra khỏi đầu

Đuôi tinh trùng: chứa 23% lipid chức năng chủ yếu giúp tinh trùng vận động

hình xoăn quấn quanh đuôi theo chiều dài của nó ở trung tâm và chín đôi sợi dọc khác bao quanh

Bảng 2.3: Chiều dài của tinh trùng ở một số loài

2.3 CHỨC NĂNG CỦA DỊCH HOÀN PHỤ

Dịch hoàn phụ đảm nhận việc di chuyển, sống còn và thành thục về chức năng của tinh trùng Thời gian tinh trùng đi qua dịch hoàn phụ của các loài gia súc cũng có

sự khác nhau:

Heo : 20 ngày

Bò : 7 – 9 ngày

Dịch hoàn phụ gồm: đầu, thân, đuôi; có dạng hình ống, dài nhỏ, quăn queo và chiều dài có sự khác nhau giữa các loài như:

Heo : 100 (m)

Bò : 60 (m) Ngựa : 70 (m)

Trong dịch hoàn phụ:

Môi trường của dịch hoàn phụ có pH: (6,13) do nồng độ ion [H+] cao gấp 10 lần trong dịch hoàn

+ Áp suất CO2 cao ức chế quá trình tiêu đường

+ Nhiệt độ ở dịch hoàn phụ thấp hơn ở dịch hoàn

Tế bào ống của dịch hoàn phụ tiết ra lipoprotein mang điện tích âm, vì vậy chúng không bị kết dính nhau thành từng mảng Cũng do bề mặt tinh trùng hấp thụ lipoprotein (chủ yếu ở phần đuôi của dịch hoàn phụ) giúp tinh trùng có một màng mỏng bao lấy bên ngoài, làm cho tinh trùng có sức đề kháng rất lớn đối với môi trường acid và các muối có hại Thí nghiệm thấy rằng nếu tinh trùng ở phần đầu của dịch hoàn phụ hoặc ở dịch hoàn ra khỏi cơ thể thì chỉ sau vài giờ tinh trùng sẽ chết, nhưng lấy tinh trùng ở phần đuôi dịch hoàn phụ thì chúng có thể sống được vài ngày Theo Fournier – Delpechs và cs , 1991 khả năng thụ tinh của tinh trùng (%) được lấy ở các

vị trí khác nhau trong dịch hoàn phụ của heo:

Giữa thân : 5 – 10

Xa thân : 25 – 30 Gần đầu : trên 50

Tất cả những diều kiện trên làm cho tinh trùng ở trạng thái tiềm sinh (Anabiose) Năng lượng tiêu hao giảm mức thấp nhất, cho nên tinh trùng có thể ở lâu trong dịch hoàn phụ đến 1 – 2 tháng cũng còn khả năng thụ thai Tuy nhiên tinh trùng

ở quá lâu trong dịch hoàn phụ nó sẽ dần dần thay đổi về sinh lý, hình thái và mất khả

năng thụ thai Cho nên nếu gia súc lâu ngày không lấy tinh thì lần lấy tinh tiếp theo sau tinh trùng có tỷ lệ kỳ hình cao, hoạt lực thấp ảnh hưởng rất lớn đến sự thụ thai

2.4 CHỨC NĂNG CỦA TUYẾN SINH DỤC PHỤ

Tuyến sinh dục phụ là những tuyến tiết ra chất tiết tham gia chủ yếu vào thành phần tinh dịch

2.4.1 Tuyến tiền liệt (Prostate Gland)

Tuyến này phân thành nhiều thùy bao quanh mặt sau và mặt bên của niệu đạo Chất tiết của tuyến trong suốt, có mùi hăng đặc trưng, pH trung tính hay kiềm yếu, có chứa nhiều protein để hấp thu CO2 trong môi trường niệu đạo, khối lượng chất tiết của

nó nhiều để tham gia vào thành phần của tinh dịch và làm cho tinh trùng tăng hoạt động Với những thú giao phối tử cung như heo thì chất tiết của tuyến này chiếm khoảng 50% của tinh dịch và ngược lại

2.4.2 Tuyến cầu niệu đạo (Cowper Gland)

Gồm một đôi hình trứng, màu vàng nhạt, nằm trong xoang chậu, trên bọng đái

và ống dẫn tinh

Chất tiết không trộn lẫn với tinh trùng mà là dịch thể keo có chứa Globulin dưới tác dụng của men Vezikinase tạo ra xu xoa, có tác dụng hấp thu nước mạnh Trong giao phối tự nhiên xu xoa có tác dụng “nút” đường sinh dục cái ngăn tinh trùng không

bị trào ngược trở lại Do chứa nhiều Globulin nên nó chống sự xâm nhập của vi khuẩn bên ngoài vào đường sinh dục cái Trong thụ tinh nhân tạo, phải nhanh chóng lọc bỏ

xu xoa, vì nó có tính hút nước mạnh, làm nghẽn ống dẫn tinh, ảnh hưởng đến số lượng

và sức sống của tinh trùng

2.4.3 Tuyến tinh nang (Vesicular gland)

Tuyến cầu niệu đạo nằm ở góc thể hang của dương vật, chất tiết của tuyến này nhớt, kiềm tính có tính sát trùng, được tiết trước tiên để tẩy rữa đường tiết niệu của bộ phận sinh dục, làm môi trường đệm, cung cấp năng lượng, dọn đường cho tinh trùng

đi qua

Như vậy, trong thời gian phóng tinh, các tuyến sinh dục phụ tiết bổ sung chất dịch để tạo nên tinh dịch hoàn chỉnh Các chất tiết này bổ sung nhiều chất điện giải, các chất dinh dưỡng cho tinh trùng để góp phần dưỡng tinh trùng trong đường sinh dục cái

2.5 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH SINH TINH VÀ PHẨM CHẤT TINH DỊCH

Quá trình sinh tinh và phẩm chất tinh dịch đều chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: dinh dưỡng, giống, lứa tuổi, thời tiết khí hậu, chăm sóc quản lý…

2.5.1 Dinh dưỡng

Dinh dưỡng có vai trò rất quan trọng trong đời sống vật nuôi Đối với đực giống ngoài việc duy trì thể trọng và sức khoẻ, mà dinh dưỡng còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất tinh trùng và phẩm chất tinh dịch Cung cấp thức ăn cho đực giống phải cân bằng các dưỡng chất để tạo ra đời con tốt hơn, phẩm chất tinh tốt và ổn định, kéo dài thời gian sử dụng Do đó đối với đực giống phải đảm bảo đủ năng lượng, cân bằng các vitamin A, D, E, K và các khoáng chất…

- Vai trò của protein

Vật chất cấu tạo chủ yếu của tinh trùng là protein Vì vậy nó là yếu tố dinh dưỡng quan trọng ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành tinh trùng và chất lượng của tinh dịch (Lê Văn Thọ – Đàm Văn Tiện, 1992) Nếu khẩu phần thiếu protein làm cho phẩm chất tinh giảm, nồng độ và mật độ giảm vì protein giúp hình thành nhân bào của tinh trùng và giúp heo đực sớm thành thục Nếu như dư cơ quan tiết niệu bị viêm do hoạt động quá tải, giảm tính hăng và giảm tuổi thọ của heo Nên khống chế khẩu phần

từ 16 – 18% protein và phải cân đối giữa protein động – thực vật

- Vài trò của vitamin và khoáng chất

Vitamin là chất cần thiết cho cơ thể hoạt động, tham gia vào các phản ứng sinh học, còn có vai trò quan trọng trong trao đổi chất

+ Vitamin A có ảnh hưởng lớn đến sự tổng hợp testosterone Giữ vai trò quan

trọng trong quá trình sản xuất tinh trùng, giúp thú đực hăng tính dục, tăng số lượng và hoạt lực tinh trùng Nếu thiếu tỷ lệ thụ tinh thấp, thú cái ít trứng rụng số con đẻ ra ít,

dễ dị tật Vitanim A rất cần thiết cho sự hình thành hoàng thể

+ Vitamin D cần thiết cho sự chuyển hoá Ca, P trong cơ thể Nếu thiếu thú dễ

yếu chân, ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh và sinh sản: xương mềm, dễ gãy, rối loạn tiêu hoá và gây nguy hiểm cho người lấy tinh

+ Vitamin E góp phần gia tăng phẩm chất tinh dịch Nếu thiếu việc sinh tinh bị

trở ngại, khả năng chuyển động, sức sống kém, tỉ lệ thụ thai thấp Ở thú cái thì ít trứng rụng, sự định vị phôi kém, con sơ sinh yếu

Khi bổ sung 40 – 80mg vitamin E cho heo đực giống thì 6 tháng sau phẩm chất tinh dịch tăng 15 – 20% so với lô đối chứng

+ Selen cần thiết cho quá trình sinh trưởng và thụ tinh Selen là thành phần

quan trọng của enzyme glutathime peroxidase, enzyme này bảo vệ màng lipid của tế bào tránh tác động của peroxide hydro Selen có mối quan hệ tương quan với vitamin

E trong việc chống oxy hoá

+ Kẽm rất cần thiết cho sự sinh trưởng và sinh sản, nó được phân bố rộng rãi

trong các mô bào nhất là tuyến tiền liệt và dịch hoàn (Nguyễn Phước Nhuận, 1994)

2.5.2 Giống

Các giống heo khác nhau thì phẩm chất tinh dịch khác nhau Những đực giống được chọn và cải tạo cho phẩm chất tinh tốt hơn Các giống heo ngoại cho phẩm chất

và dung lượng tốt hơn heo nội

Bảng 2.4: Biến động thể tích tinh dịch của hai giống heo nội và heo ngoại

Dung lượng (ml) 50 - 80 > 100 80 – 150 250 - 400

(Nguyễn Thiện – Nguyễn Tấn Anh,1993)

2.5.3 Thời tiết và khí hậu

Nhiệt độ môi trường là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sản xuất tinh trùng của thú đực Thân nhiệt tăng cao do môi trường hay bệnh lý đều dẫn đến thoái hoá dịch hoàn, giảm số lượng tinh trùng bình thường và giảm khả năng thụ thai

Nhiệt độ môi trường khoảng 32–35oC trong vòng 72 giờ không làm giảm phẩm chất tinh dịch ngay tức khắc mà hậu quả xấu chỉ xảy ra vào khoảng 3–5 tuần sau khi heo sống trong nhiệt độ cao như thế

Nhiệt độ chuồng nuôi thích hợp nhất ở 16–220C, ẩm độ 65–75% Nhiệt độ cao trên 32oC gây ra stress nhiệt và thời gian kéo dài 2–6 tuần sẽ làm giảm dung lượng tinh dịch, kỳ hình cao, sức kháng thấp, hoạt lực giảm

Theo Nguyễn Thiện – Nguyễn Tấn Anh (1993) nghiên cứu trên hai giống heo nội và heo ngoại thì nồng độ tinh trùng còn biến động theo mùa

Bảng 2.5: Nồng độ tinh trùng ảnh hưởng theo mùa

Giống heo Nồng độ tinh trùng (10

6tt/ml) Mùa đông xuân Mùa hè thu Heo nội

Theo Nguyễn Đình Thông (trạm thụ tinh nhân tạo Hà Nội) quan sát trên heo Yorkshire Large White:

Bảng 2.6: Phẩm chất tinh dịch ở các lứa tuổi heo

Năm tuổi V (ml) A C (106tt/ml) R VAC(109) K

2.5.5 Cường độ chiếu sáng

 Đối với heo trung bình 10–12 giờ chiếu sáng/ngày

 Cường độ chiếu sáng: 250 lux

 Nếu thiếu ánh sáng trong thời gian dài sẽ ảnh hưởng đến phẩm chất tinh dịch, kỳ hình tăng, tinh trùng chết nhiều

2.5.6 Chăm sóc

- Chuồng trại

Những thú được chọn làm đực giống thì phải nhốt riêng mỗi con một ô chuồng, tránh đánh nhau, cắn nhau, tiện cho việc chăm sóc Chuồng phải chắc chắn, thành chuồng cao, nền chuồng không quá trơn láng, không quá dốc, thoáng mát và phải có sân chơi để nọc vận động

- Vận động

Đối với đực giống vận động thường xuyên là cần thiết, giúp cho cơ thể nọc săn chắc, tăng tính dục, tăng sức đề kháng cơ thể, từ đó làm tăng phẩm chất tinh Hình thức và mức độ vận động tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của nọc Nên cho nọc vận động lúc sáng sớm hay chiều mát Thời gian vận động khoảng 30–60 phút/ngày

2.5.7 Kỹ thuật lấy tinh

Lấy tinh là một phương pháp khác với giao phối tự nhiên của gia súc vì thế đòi hỏi người lấy tinh phải có kỹ thuật, phải tạo cảm giác quen thuộc với đực giống, điều kiện có cách lấy tinh thích hợp Hiện nay thường lấy tinh bằng hai cách: dùng âm đạo giả và dùng tay

2.5.8 Bệnh tật

Bệnh tật nó ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe đàn đực giống và phẩm chất tinh dịch, đến người lấy tinh Một số bệnh lý có ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh tinh như: sưng teo dịch hoàn, dịch hoàn bị thoái hóa, viêm dịch hoàn, dịch hoàn phụ vì thế việc kiểm tra theo dõi thường xuyên sức khỏe đàn nọc giống là rất cần thiết góp phần nâng cao sức khỏe, đảm bảo chất lượng tinh dịch cũng như bảo vệ người lấy tinh và môi trường xung quanh

2.6 CÁC ĐẶC TÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC SỐNG CỦA TINH TRÙNG

2.6.1 Đặc tính của tinh trùng

2.6.1.1 Đặc tính sinh lý

Tinh trùng hấp thu O2 và thải khí CO2 do đó tinh trùng càng hoạt động mạnh thì càng tiêu hao năng lượng và giảm sức sống

Tinh trùng tiến hành trao đổi chất theo hai phương thức:

+ Hô hấp: Hô hấp O2 và thảiCO2

+ Phân giải đường Fructose Trong điều kiện có O2 thì tinh trùng trao đổi chất bằng hô hấp, hệ số hô hấp được tính bằng so l O2 của 100.000 tinh trùng tiêu thụ trong một giờ ở nhiệt độ 37oC, trung bình khoảng 10–20l O2 Sự phân giải Fructose trong điều kiện không có O2 hệ số phân giải Fructose là số (mgr) Fructose của 1 tỉ tinh trùng tiêu thụ trong 1 giờ ở 37oC trung bình là 2 (mgr)

2.6.1.2 Đặc tính tiếp xúc

Quan sát giọt tinh trên kính hiển vi (giọt tinh được bao bọc hay có vật lạ) ta quan sát thấy tinh trùng sẽ đến bao quanh vật đó Nhờ có đặc tính đó nên khi gặp tế bào trứng tinh trùng tiến đến bám xung quanh để kết hợp với tế bào trứng tạo thành hợp tử

2.6.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến sức sống của tinh trùng

2.6.2.3 Không khí

Tinh trùng tiếp xúc tự do trong không khí sẽ tăng cường hô hấp, tăng cường hoạt động, chóng tiêu hao năng lượng, chóng chết Như vậy, khi rót tinh vào lọ chứa tinh phải thật đầy, đậy nắp chai sao cho không còn bọt khí trong lọ

2.6.2.4 Hoá chất

Tinh trùng rất nhạy cảm với các chất sát trùng: alcohol 5%, KMnO4 4%, Formol,… Ngoài ra tinh trùng rất nhạy với khói thuốc lá, H2S

2.6.2.5 Ánh sáng

Tinh trùng có tính hướng sáng rất mạnh, bị diệt nhanh chóng bởi tia tử ngoại

Do vậy, tinh trùng phải được đựng trong lọ màu để tránh ánh sáng

nguyên có từ 1200 – 37200 vi khuẩn mau bị chết, tổng số Staphylococus spp trong 1ml

tinh nguyên dao động từ 0 – 6460 vi khuẩn

Chương 3

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT

3.1 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM KHẢO SÁT

3.1.1 Thời gian thực tập

Tiến hành khảo sát từ 04/05/2007 đến 04/08/2007

3.1.2 Địa diểm khảo sát

Tại trại chăn nuôi tư nhân của ông Nguyễn Trí Công ở phường Hố Nai 1, Biên

Với kinh nghiệm được tích luỹ trong quá trình chăn nuôi và ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý trang trại với sự năng động sẵn có và lòng nhiệt huyết với ngành chăn nuôi, trại luôn ứng dụng kỹ thuật mới, những thành tựu mới vào chăn nuôi

để tăng năng suất,thúc đẩy hoạt động kinh doanh phát đạt

* Phân bố gồm 2 trại

- Trại nuôi heo nái ở phường Hố Nai 1-Biên Hoà-Đồng Nai, diện tích trại khoảng gần một hecta, chủ yếu nuôi heo nái, heo nọc, heo hậu bị, và heo con theo mẹ Phần còn lại là nhà ở công nhân, kho thức ăn, ngoài ra còn dành để làm hố biogas, hệ thống xử lý chất thải và vườn cây

- Trại nuôi heo thịt toạ lạc tại Đoàn Văn Cừ –Thiện Tân Vĩnh Cữu–Đồng Nai, cách quốc lộ 1A khoảng 6 km về hướng Đông Bắc trên trục lộ giao thông chính của tỉnh Vì vậy rất thuận tiện cho trại trong việc vận chuyển heo con, vận chuyển thức ăn cũng như lúc xuất bán heo thịt

+ Diện tích của trại khoảng 5 hecta bao gồm: 2 hecta chuồng trại chăn nuôi heo

và 3 hecta dùng trong việc xử lý chất thải, làm hố xử lý sinh học, hố biogas, vườn cây xanh và ao nuôi cá

* Hoạt động kinh doanh

- Sản phẩm chính là heo thịt, trại sản xuất heo con một phần cung cấp giống để thay đàn và bán rộng rãi cho khách hàng có nhu cầu nuôi

- Về giá cả trong thời gian thực hiện đề tài (tháng 05-2007) thì giá heo hơi thịt bán ra là 24.000 đ/kg, ngoài ra trại còn cung cấp tinh heo khi khách hàng có nhu cầu với giá 30.000 đ/liều

* Cơ cấu đàn (tháng 08-2007)

- Tổng đàn có 2681 con (không tính heo con theo mẹ) trong đó:

+ Heo đực làm việc : 10 con + Heo đực hậu bị : 2 con + Heo nái sinh sản : 353 con + Heo cái hậu bị : 56 con + Heo thịt 5-30 kg : 750 con

30- 60 kg : 650 con

60 kg-xuất chuồng : 355 con + Heo cai sữa : 505 con

3.3 ĐIỀU KIỆN KHẢO SÁT

3.3.1 Nhiệt độ chuồng nuôi qua các tháng thí nghiệm

Chúng tôi tiến hành theo dõi nhiệt độ qua các tháng thí nghiệm tại các thời điểm sau:

- Sáng: 7 giờ đến 7 giờ 30 phút

- Trưa: 13 giờ đến 13giờ 30 phút

- Chiều 16 giờ đến 16 giờ 30 phút

Bảng 3.1: Nhiệt độ chuồng nuôi của heo đực giống

3.3.2 Nuôi dưỡng đực giống

Đực giống ăn từ 2,5 – 3 kg/con/ngày mỗi ngày một lần bằng thức ăn tự trộn

Béo (%)

Xơ (%)

Canxi (%)

Phospho (%)

NaCl (%)

(Nguồn:trại nuôi heo Trí Công)

3.3.3 Qui trình chăm sóc quản lý

3.3.3.1 Vệ sinh chuồng trại

* Chuồng trại: Mỗi một ô chuồng được nhốt từ 1 con đực, chuồng có kích thước:

- Thành chuồng cao 1,5m

- Diện tích chuồng 2,2 x 2,7m

- Mái chuồng được lợp bằng tole, có lót laphong nhựa, sàn nền bằng xi măng có

độ dốc 4%, máng uống dạng núm cắn, máng ăn được xây bằng xi măng có để máng

- FMD: 5 tháng/lần

- Parvovirus: 1 năm/lần

3.4 ĐÀN NỌC KHẢO SÁT

Chúng tôi tiến hành khảo sát trên 10 cá thể nọc giống đang làm việc thuộc

giống lai Master và Duroc

Master 5 50 Duroc 5 50

3.5 CHỈ TIÊU THEO DÕI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.5.1 Chỉ tiêu khảo sát

- Nắm rõ nguồn gốc, lý lịch của từng giống

- Thành lập hội đồng giám định từ đó tiến hành xét cấp tổng hợp dựa trên cơ sở:

+ Xếp cấp ngoại hình

+ Xếp cấp sinh trưởng

- Theo dõi nhiệt độ qua các tháng thí nghiệm

- Kiểm tra phẩm chất tinh dịch

3.5.2.2 Thành lập hội đồng giám định

Thành viên xếp cấp nọc giống bao gồm: hai cán bộ ở trại và sinh viên thực tập dựa theo TCVN 366 – 3667 – 85 Đực giống phê xét cho đứng nơi có ánh sáng đầy đủ, cho chúng đi lại tự nhiên Điểm tổng hợp được tính bằng tổng điểm các chỉ tiêu nhân với hệ số của từng chỉ tiêu đó Xếp cấp nọc giống theo bảng qui định

Bảng 3.4:Qui định cho điểm từng bộ phận và hệ số kèm theo cho từng bộ phận của cơ