Đề: Bàn về chương “Đất nước” trích từ “Mặt đường khátvọng” của Nguyễn Khoa Điềm, có ý kiến cho rằng: Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại” là tư tưởng chủ đạo,
Trang 1Đề: Bàn về chương “Đất nước” trích từ “Mặt đường khát
vọng” của Nguyễn Khoa Điềm, có ý kiến cho rằng: Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại” là tư tưởng chủ đạo, chi phối cả nội dung và hình thức chương V của bản trường ca này
Từ cảm nhận của mình về đoạn trích “Đất Nước”, anh / chị hãy
bình luận về ý kiến trên.
Gợi ý:
1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Nguyễn Khoa Điềm là một nhà thơ tiêu biểu của thế hệ thơ trẻ thời chống Mĩ cứu nước Thơ Nguyễn Khoa Điềm giàu chất suy tư, cảm xúc lắng đọng Đất nước nhân dân là một nguồn cảm hứng phong phú của thơ ông
- Trích dẫn ý kiến : Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại” là tư tưởng chủ đạo, chi phối cả nội dung và hình thức chương
V của bản trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm
2 Giải thích ý kiến
- “Đất Nước của Nhân dân”: nhằm đề cao vai trò to lớn của nhân dân-người kiến tạo dựng xây, bảo vệ đất nước Nhân dân chính là chủ thể của đất nước để “Đất Nước này là Đất Nước của nhân dân”
- “Ca dao thần thoại” là 2 thể loại tiêu biểu, đặc trưng nhất trong kho tàng văn học dân gian, kết tinh lưu giữ vẻ đẹp tâm hồn dân tộc, gợi mở một thế giới bay bổng lãng mạn huyền thoại Tác giả của “ca dao thần thoại” chính là nhân dân Khi nói “Đất Nước của ca dao thần thoại” là tác giả muốn khẳng định: Đất Nước của Nhân dân còn là đất nước của văn hóa dân gian
- Chủ đạo: chính, quan trọng, chịu trách nhiệm điều khiển
- Chi phối: có tác dụngđiềukhiển, quyết định đối với cái gì
=> Nhận định nhấn mạnh: Trong "Đất Nước", Nguyễn Khoa Điềm khẳng định Nhân dân là chủ thể của Đất Nước, Đất Nước của nhân dân cũng là Đất Nước của văn hoá, văn học dân gian Tư tưởng này điều khiển, chi phối đến nội dung
và hình thức nghệ thuật của toàn bộ chương thơ
3 Tư tưởng Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại thấm nhuần trong nội dung của đoạn trích:
- Tư tưởng “Đất Nước của nhân dân” được nhà thơ thể hiện cụ thể sinh động và được triển khai trên nhiều bình diện: trong “thời gian đằng đẵng”, trong
“không gian mênh mông” và từ bề dày truyền thống văn hoá, phong tục, tâm hồn và tính cách dân tộc, để rồi tác giả đi cắt nghĩa cho câu hỏi ai làm nên đất nước và đó chính là nhân dân
- Nhân dân đặt tên cho các danh thắng, tên đất, tên làng để rồi nhân dân thả hồn vào sông núi Tác gia liệt kê một loạt các danh thắng từ Bắc vào Nam đều trong sự gắn bó với nhân dân biết bao thế hệ Sau mỗi hình thể của sông núi
là hình ảnh của cuộc đời, là ước nguyện của nhân dân: núi Vọng Phu, hòn Trống Mái, núi Bút non Nghiên…
Trang 2- Nhân dân làm nên lịch sử bốn nghìn năm Nhân dân chính những người dân bình dị sinh ra lớn lên, lao động và chiến đấu, “khi có giặc người con trai ra trận”, “người con gái trở về nuôi cái cùng con”, “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”… Họ là những anh hùng vô danh không ai nhớ mặt đặt tên, sống “giản dị” chết “bình tâm”, hi sinh thầm lặng cho đất nước
- Nhân dân là chủ thế sáng tạo ra văn hóa để truyền lại cho thế hệ mai sau bao gồm các giá trị tinh thần và vật chất của đất nước từ hạt lúa ngọn lửa tiếng nói, tên xã tên làng, đến những truyện thần thoại, câu ca dao, tục ngữ Nhân dân
là anh hùng văn hóa đã làm nên đất nước
4 Tư tưởng đất nước của nhân dân thấm nhuần trong hình thức thể hiện
- Chất liệu của “ca dao thần thoại” được Nguyễn Khoa Điềm sử dụng
một cách đậm đặc, sáng tạo và vô cùng hiệu quả khi nói về nhân dân - chủ thể đất nước Cả đoạn trích “Đất nước” như được bao bọc bởi không khí của văn hoá dân gian Cách sử dụng cũng rất linh hoạt, sáng tạo, tác giả thường gợi ra bằng một vài chữ của câu ca dao, hay 1 hình ảnh, 1 chi tiết trong truyền thuyết,
cổ tích, khi trích dẫn nguyên văn, khi tái tạo trong một cảm xúc mới:
+ Vốn ca dao dân ca, tục ngữ được tác giả vận dụng bằng cách gợi ra bằng một vài chữ của câu ca, cũng có khi dẫn ra cả câu (“cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”, “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”, “ yêu
em từ thuở trong nôi”…)
+ Thần thoại, truyền thuyết, cổ tích từ xa xưa: truyền thuyết về Hùng Vương, truyện cổ Trầu cau, Sự tích hòn Vọng Phu, hòn Trống Mái…
+ Phong tục tập quán, lối sống, vật dụng dân gian như: miếng trầu; bới tóc sau đầu; cái kèo cái cột; hạt gạo xay, giã, dần, sàng, hòn than, con cúi…
- Hiệu quả:
+ Tạo nên một không gian nghệ thuật rất riêng vừa bình dị gần gũi hiện thực vừa bay bổng lãng mạn huyền thoại giàu chất thơ gợi lên được hồn thiêng của non sông, đất nước
+ Giúp nhà thơ thể hiện thành công ý tưởng Đất Nước của nhân dân một cách thuyết phục bởi đã dùng chính chất liệu của nhân dân để nói về
5 Bình luận
- Ý kiến trên đúng đắn sâu sắc Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại” là tư tưởng chủ đạo, chi phối cả nội dung và hình thức chương V của bản trường ca
- Đúng vì trong quan niệm, nhận thức và cảm xúc đều thấm nhuần tư tưởng nhân dân làm nên đất nước - nhân dân không phải ai khác mà là những người vô danh đã kiến tạo bảo vệ, giữ gìn đất nước, đã dựng xây nên những truyền thống văn hoá, lịch sử ngàn đời của dân tộc; trong hình thức thể hiện như hình tượng đến chi tiết đều thấm nhuần chất dân gian
- Tư tưởng này vô cùng sâu sắc mới mẻ, độc đáo: văn học trung đại quan niệm đất nước là của nhà vua, văn học hiện đại có ý tưởng đề cao vai trò của nhân dân nhưng chưa được nâng lên thành cảm hứng nghệ thuật và được lí giải
Trang 3một cách toàn diện cặn kẽ từ nhiều bình diện trong sự gắn bó với nhân dân như Nguyễn Khoa Điềm ở chương “Đất Nước” này
- Ý kiến trên cô đúc được cả cảm hứng chủ đạo và đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích “Đất Nước” Ý kiến trên giúp người đọc nhận thức sâu sắc những đóng góp độc đáo mới mẻ của Nguyễn Khoa Điềm khi cảm nhận về đất nước, thấm thía hơn về ý tưởng “Đất Nước của Nhân dân’
- Với đương thời: thức tỉnh thế hệ trẻ thời đại đánh Mĩ, nhận thức rõ về đất nước nhân dân để rồi có trách nhiệm với đất nước, đứng dậy đấu tranh giành độc lập tự do
- Với hôm nay: nhắc nhở thế hệ trẻ cần biết trân trọng giá trị truyền thống, phát huy giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, có trách nhiệm với đất nước trong thời đại mới