Vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay

PHẦN MỞ ĐẦU Cùng với quá trình phát triển của Cách mạng Việt Nam, sự lớn mạnh của Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á, Công đoàn Việt Nam đã thể hiện rõ vai trò của mình đối với đất nước và xã hội, đó là tích cực tuyên truyền, phổ biến và triển khai thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, ấm no, hạnh phúc, thực hiện công bằng xã hội. Nhiều phong trào thi đua do Công đoàn phát động, tổ chức thực hiện đạt hiệu quả. Công đoàn cũng đã tích cực tham gia xây dựng Đảng, bổ sung cho Đảng nhiều cán bộ trưởng thành từ phong trào công nhân và hoạt động công đoàn. Quan hệ hợp tác, hữu nghị giữa Công đoàn Việt Nam với các tổ chức công đoàn quốc tế, công đoàn các nước ngày càng mở rộng.Bước vào thời kỳ đổi mới, nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi vận hành theocơ chế thị trường, vì vậy, tính chất của quan hệ lao động so với nền kinh tế kếhoạch hoá trước đây đã thay đổi. Do có sự thay đổi về tính chất của quan hệ laođộng, dẫn đến đã ảnh hưởng trực tiếp đối với hoạt động của các tổ chức Côngđoàn. Trước đây quan hệ lao động là do Nhà nước và công nhân lao động tạothành và lấy lợi ích chung làm điểm xuất phát, còn hiện nay, quan hệ lao động làdo doanh nghiệp và người lao động tạo thành trên cơ sở hai bên giúp đỡ lẫn nhaucùng có lợi. Do tính chất quan hệ lao động thay đổi, nên những xung đột trongquan hệ lao động những năm gần đây ngày càng có xu hướng gia tăng.Cũng do sự thay đổi tính chất của quan hệ lao động, đòi hỏi các tổ chứcCông đoàn phải lấy lĩnh vực lao động làm lĩnh vực hoạt động cơ bản và lấy việcđiều hòa, ổn định quan hệ lao động làm nhiệm vụ xã hội cơ bản. Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Công đoàn có vai trò điều hòa vàổn định quan hệ lao động xã hội, đây là vai trò không một tổ chức nào khác cóthể thay thế. Bởi vì, Công đoàn là đại diện một bên của quan hệ lao động, thiếuCông đoàn không thể tạo thành quan hệ lao động hoàn chỉnh. Chính sự điều tiếtquan hệ lao động yêu cầu Công đoàn phải tham gia, bởi vì việc điều tiết quan hệlao động trong cơ chế thị trường là do hai bên trong quan hệ lao động qua cơ chếthị trường tự điều tiết, không có sự tham gia của Công đoàn, quan hệ lao động sẽkhông thể vận hành bình thường. Hiện nay, có gần 10 triệu công nhân đang làm việc trong doanh nghiệpthuộc các thành phần kinh tế, trong đó, có trên 1,5 triệu công nhân làm việc tạicác khu công nghiệp, khu chế xuất, nơi được áp dụng công nghệ tiên tiến, sảnxuất ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đónggóp tích cực vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Tổng Liên đoàn Laođộng Việt Nam đã luôn xác định: Phát triển đoàn viên, xây dựng công đoàn trongcác doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế là một trong những nhiệm vụtrọng tâm. Các cấp công đoàn, nhất là Công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp cầnđẩy mạnh công tác tuyên truyền trong công nhân, người lao động và người sửdụng lao động về đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, về tổchức công đoàn với nhiều hình thức đa dạng, phong phú; coi trọng việc nắm bắttình hình tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng của người lao động để kịp thời phản ánh,kiến nghị với cấp ủy, chính quyền đồng cấp nghiên cứu, giải quyết. Tổ chức thựchiện các phong trào “xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở” và cuộc vận động “xâydựng nếp sống văn hóa, văn minh công nghiệp”, các hoạt động văn hóa, vănnghệ, thể thao, cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh... chăm lo đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động; góp phần xâydựng cơ sở đảng ở khu vực này. Các cấp Công đoàn đã chủ động hướng dẫn, giúp đỡ Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, tổ chức hội nghị người lao động thương lượng với người sử dụng lao động ký thỏa ước lao động tập thể theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhằm bảo đảm các quyền lợi cơ bản của người lao động; tham gia giải quyết có hiệu quả nhiều vụ tranh chấp lao động dẫn đến ngừng việc tập thể và đình công tự phát, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chínhđáng của người lao động và xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộtại doanh nghiệp. Công tác phát triển đoàn viên, thành lập Công đoàn cơ sở vàxây dựng tổ chức công đoàn vững mạnh trong các doanh nghiệp thuộc các thànhphần kinh tế được thực hiện và đã trở thành cuộc vận động sâu rộng trong tổ chứccông đoàn. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm trên, hoạt động của Công đoàn cơ sở trong thực tiễn vẫn còn nhiều tồn tại hạn chế đó là: Vai trò tham gia quản lý, đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động hiệu quả còn thấp. Một bộ phận cán bộ công đoàn chưa thật sự có tâm huyết, trách nhiệm với công tác công đoàn, chưa phát huy hết chức năng và nhiệm vụ, quyền hạn của mình. Từ các phân tích trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay” để làm bài tiểu luận của mình. Ngoài danh mục các từ viết tắt, mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo thì bài tiểu luận được kết cấu thành 03 chương: Chương 1: Một số vấn đề lý luận về vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp. Chương 2: Thực trạng vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp. Chương 3: Kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp.

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNVCLĐ Công nhân viên chức lao động

PHẦN MỞ ĐẦU

Cùng với quá trình phát triển của Cách mạng Việt Nam, sự lớn mạnh củaNhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á, Công đoàn Việt Nam đã thểhiện rõ vai trò của mình đối với đất nước và xã hội, đó là tích cực tuyên truyền,phổ biến và triển khai thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước, đặc biệt là đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng củangười lao động, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, ấm no, hạnh phúc, thựchiện công bằng xã hội Nhiều phong trào thi đua do Công đoàn phát động, tổchức thực hiện đạt hiệu quả Công đoàn cũng đã tích cực tham gia xây dựngĐảng, bổ sung cho Đảng nhiều cán bộ trưởng thành từ phong trào công nhân vàhoạt động công đoàn Quan hệ hợp tác, hữu nghị giữa Công đoàn Việt Nam vớicác tổ chức công đoàn quốc tế, công đoàn các nước ngày càng mở rộng Bước vàothời kỳ đổi mới, nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi vận hành theo cơ chế thị trường,

vì vậy, tính chất của quan hệ lao động so với nền kinh tế kế hoạch hoá trước đây đãthay đổi Do có sự thay đổi về tính chất của quan hệ lao động, dẫn đến đã ảnhhưởng trực tiếp đối với hoạt động của các tổ chức Công đoàn Trước đây quan hệlao động là do Nhà nước và công nhân lao động tạo thành và lấy lợi ích chung làmđiểm xuất phát, còn hiện nay, quan hệ lao động là do doanh nghiệp và người laođộng tạo thành trên cơ sở hai bên giúp đỡ lẫn nhau cùng có lợi Do tính chất quan

hệ lao động thay đổi, nên những xung đột trong quan hệ lao động những năm gầnđây ngày càng có xu hướng gia tăng Cũng do sự thay đổi tính chất của quan hệ laođộng, đòi hỏi các tổ chức Công đoàn phải lấy lĩnh vực lao động làm lĩnh vực hoạtđộng cơ bản và lấy việc điều hòa, ổn định quan hệ lao động làm nhiệm vụ xã hội

cơ bản Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Công đoàn

có vai trò điều hòa và ổn định quan hệ lao động xã hội, đây là vai trò không một tổ

chức nào khác có thể thay thế Bởi vì, Công đoàn là đại diện một bên của quan hệlao động, thiếu Công đoàn không thể tạo thành quan hệ lao động hoàn chỉnh.Chính sự điều tiết quan hệ lao động yêu cầu Công đoàn phải tham gia, bởi vì việcđiều tiết quan hệ lao động trong cơ chế thị trường là do hai bên trong quan hệ laođộng qua cơ chế thị trường tự điều tiết, không có sự tham gia của Công đoàn, quan

hệ lao động sẽ không thể vận hành bình thường Hiện nay, có gần 10 triệu côngnhân đang làm việc trong doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, trong đó, cótrên 1,5 triệu công nhân làm việc tạicác khu công nghiệp, khu chế xuất, nơi được

áp dụng công nghệ tiên tiến, sảnxuất ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùngtrong nước và xuất khẩu, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế xã hội của đấtnước Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã luôn xác định: Phát triển đoàn viên,xây dựng công đoàn trong các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế là mộttrong những nhiệm vụ trọng tâm Các cấp công đoàn, nhất là Công đoàn cơ sởtrong doanh nghiệp cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền trong công nhân, ngườilao động và người sử dụng lao động về đường lối của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước, về tổ chức công đoàn với nhiều hình thức đa dạng, phong phú; coitrọng việc nắm bắt tình hình tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng của người lao động đểkịp thời phản ánh, kiến nghị với cấp ủy, chính quyền đồng cấp nghiên cứu, giảiquyết Tổ chức thực hiện các phong trào “xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở” vàcuộc vận động “xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh công nghiệp”, các hoạt độngvăn hóa, văn nghệ, thể thao, cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh chăm lo đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động; góp phầnxây dựng cơ sở đảng ở khu vực này

Các cấp Công đoàn đã chủ động hướng dẫn, giúp đỡ Công đoàn cơ sởtrong các doanh nghiệp xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, tổ chứchội nghị người lao động thương lượng với người sử dụng lao động ký thỏa ước

lao động tập thể theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của Tổng Liên đoànLao động Việt Nam nhằm bảo đảm các quyền lợi cơ bản của người lao động;tham gia giải quyết có hiệu quả nhiều vụ tranh chấp lao động dẫn đến ngừng việctập thể và đình công tự phát, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đángcủa người lao động và xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ tạidoanh nghiệp Công tác phát triển đoàn viên, thành lập Công đoàn cơ sở và xâydựng tổ chức công đoàn vững mạnh trong các doanh nghiệp thuộc các thành phầnkinh tế được thực hiện và đã trở thành cuộc vận động sâu rộng trong tổ chức côngđoàn.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm trên, hoạt động của Công đoàn cơ sởtrong thực tiễn vẫn còn nhiều tồn tại hạn chế đó là: Vai trò tham gia quản lý, đạidiện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động hiệu quảcòn thấp Một bộ phận cán bộ công đoàn chưa thật sự có tâm huyết, trách nhiệmvới công tác công đoàn, chưa phát huy hết chức năng và nhiệm vụ, quyền hạn củamình

Từ các phân tích trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Vai trò của tổ chức công đoàn

cơ sở trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay” để làm bài tiểu luận của mình.

Ngoài danh mục các từ viết tắt, mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo thìbài tiểu luận được kết cấu thành 03 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về vai trò của Công đoàn cơ sở trong cácdoanh nghiệp

Chương 2: Thực trạng vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp.Chương 3: Kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Công đoàn cơ

sở trong các doanh nghiệp

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ SỞTRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Vai trò của công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp

1.1 Khái quát chung về vai trò của tổ chức Công đoàn trong các doanh nghiệp

Trong những năm qua, với sự phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần hoạt động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vai trò của tổchức công đoàn ngày càng mở rộng và được khẳng định Công đoàn đã có mặttrong tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế Mọi hoạt động củaCông đoàn gắn liền với đời sống kinh tế, xã hội Công đoàn vận động công nhân,viên chức, lao động thi đua sản xuất, công tác, góp phần thúc đẩy phát triển nhanhkinh tế, nâng cao đời sống người lao động, làm giàu cho đơn vị và đất nước

Công đoàn cũng đã góp phần to lớn vào việc ổn định chính trị, trật tự antoàn xã hội, chăm lo xây dựng giai cấp công nhân, người lao động ngày càngvững mạnh, bởi đây là giai cấp tiên phong, lực lượng nòng cốt trong liên minhcông, nông, trí, nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân Công đoàn tham gia xâydựng Đảng, xây dựng chính quyền các cấp trong sạch, vững mạnh, xây dựng vànâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị mà Công đoàn là một thànhviên rất quan trọng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđất nước Về văn hoá - xã hội, hoạt động của Công đoàn góp phần chăm lo xâydựng, bảo đảm sự thống nhất, đoàn kết của giai cấp công nhân; làm cho giai

cấp công nhân thực sự là giai cấp lãnh đạo cách mạng, quyết định quá trìnhphát triển và tiến bộ của xã hội.

Hiện nay, các doanh nghiệp nhà nước và đội ngũ công nhân, lao độngtrong khu vực này có xu hướng giảm dần; công nhân, lao động trong các thànhphần kinh tế khu vực ngoài quốc doanh ngày càng tăng Tuy nhiên, sự gia tăng về

số lượng chưa phản ánh được đầy đủ sự lớn mạnh của giai cấp công nhân và tổchức công đoàn Hoạt động của các tổ chức công đoàn đã và đang góp phần giáodục xây dựng giai cấp công nhân, người lao động trở thành một lực lượng đoànkết, thống nhất, không ngừng nâng cao trình độ giác ngộ chính trị, nêu cao ý thứccảnh giác cách mạng của công nhân, viên chức, lao động, kiên quyết đấu tranhchống âm mưu diễn biến hoà bình của các thế lực phản động, thù địch nhằm pháhoại những thành quả của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo;Công đoàn giáo dục và rèn luyện nâng cao ý thức tổ chức, kỷ luật, nâng cao trình

độ học vấn, tay nghề và năng lực làm chủ khoa học công nghệ, đề cao và pháthuy những giá trị cao đẹp của truyền thống văn hoá dân tộc và tiếp thu tinh hoavăn hoá nhân loại để xây dựng giai cấp công nhân, lao động thực sự xứng đáng làgiai cấp tiên phong, lãnh đạo cách mạng Với vai trò đó, một mặt, Công đoànphải tôn trọng, đề cao quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của người sử dụng laođộng, góp phần thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức quản lýkinh tế xã hội của Đảng, Nhà nước; mặt khác, phát huy dân chủ, Công đoàn tíchcực tham gia xây dựng và thực hiện cơ chế quản lý kinh tế mới, góp phần làmcho kinh tế quốc doanh giữ vững vai trò chủ đạo, phát triển, đồng thời khuyếnkhích các thành phần kinh tế khác

Trong cơ chế thị trường, do cạnh tranh về kinh tế, người sử dụng lao động

dù vô tình hay cố tình, còn vi phạm lợi ích chính đáng của người lao động Côngđoàn là tổ chức chính trị xã hội của công nhân và lao động trong doanh nghiệp,

có vị trí là người đại diện hợp pháp duy nhất cho người lao động trong quan hệlao động với người sử dụng lao động Trong mối quan hệ đó, Công đoàn và chủdoanh nghiệp đảm bảo sự bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, vừa hợp tác, vừa đấutranh nhằm giải quyết hài hoà quyền và lợi ích của mỗi bên trong quan hệ laođộng Nội dung và mục đích của mối quan hệ giữa Công đoàn và người sử dụnglao động là nhằm làm cho doanh nghiệp phát triển, bảo vệ quyền, lợi ích hợppháp chính đáng của công nhân, lao động Công đoàn có trách nhiệm phối hợpvới người sử dụng lao động vận động đoàn viên, công nhân, lao động sản xuấtvới năng suất, chất lượng và hiệu quả cao nhất đảm bảo sự ổn định và pháttriển bền vững của doanh nghiệp; tạo cơ sở ổn định việc làm, cải thiện điềukiện làm việc và nâng cao thu nhập cho người lao động.

Trong mối quan hệ với người sử dụng lao động, Công đoàn vừa phải xâydựng quan hệ đoàn kết hợp tác vừa phải đấu tranh bảo vệ cho được quyền lợi củacông nhân, lao động nhưng phải theo hướng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuấtkinh doanh, góp phần giải quyết vấn đề việc làm, đời sống người lao động Đâythực sự là mối quan hệ khó khăn, tế nhị và phức tạp trong điều kiện phát triển nềnkinh tế nhiều thành phần ở nước ta

Công đoàn còn có nghĩa vụ giáo dục cho công nhân, người lao động hiểu

rõ và thực hiện tốt những quy định của pháp luật về lao động, về quan hệ vớingười sử dụng lao động Mối quan hệ này có tính chất quan hệ chủ - thợ, Côngđoàn cần vừa đấu tranh, vừa hợp tác vì lợi ích hợp pháp của công nhân, lao động

và lợi ích chung của xã hội

Với tư cách là người đại diện cho người lao động, Công đoàn còn có tráchnhiệm tham gia xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, ổn định, bảo vệ lợi ích hợppháp của người lao động Khi quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của người laođộng được bảo vệ, người lao động sẽ tự nguyện, nhiệt tình, hăng hái hoạt động

Công đoàn, làm cho vai trò của Công đoàn ngày càng có ảnh hưởng tích cực hơnđối với doanh nghiệp nói riêng và trong đời sống xã hội nói chung.

Có thể thấy, hoạt động đại diện và bảo vệ cho người lao động vừa là chứcnăng, vai trò vừa là nhiệm vụ của tổ chức công đoàn Những nhiệm vụ này đã đượcthể chế trong các văn bản pháp luật của nhà nước như Hiến pháp, Luật Công đoàn,

Bộ luật Lao động và được chi tiết hóa thành những nhiệm vụ trực tiếp của tổ chứccông đoàn trong suốt quá trình hoạt động Đây là những nhiệm vụ trọng tâm màcông đoàn cần phải thực hiện trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở Việt Namhiện nay

Hơn nữa, vai trò của Công đoàn cơ sở nói riêng và các cấp công đoàn nóichung cũng đã được pháp luật Việt Nam quan tâm và quy định khá rõ ràng Cụ thể,theo điều 188 Bộ Luật lao động năm 2012 quy định:

“1 Công đoàn cơ sở thực hiện vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên công đoàn, người lao động, tham gia, thương lượng, ký kết và giám sát việc thỏa ước lao động tập thể, thang lương, bảng lương, định mức lao động, quy chế trả lương, quy chế thưởng, nội quy lao động, quy chế dân chủ ở doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, tham gia, hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động, đối thoại, hợp tác với người sử dụng lao động xây dựng quan hệ hài hòa, ổn định, tiến bộ tại doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức.

2 Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở, có trách nhiệm hỗ trợ công đoàn cơ

sở thực hiện các chức năng, nhiệm vụ theo quy định tại khoản 1 Điều này, tuyên truyền giáo dục nâng cao hiểu biết về pháp luật về lao động, pháp luật về công đoàn cho người lao động.

3 Ở những nơi chưa thành lập tổ chức công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở thực hiện trách nhiệm như quy định tại khoản 1 Điều này

4 Tổ chức công đoàn các cấp tham gia với cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp và tổ chức đại diện người sử dụng lao động để trao đổi, giải quyết các vấn đề

về lao động.”

Vai trò và lợi ích của tổ chức Công đoàn đối với người lao động

Nếu trong doanh nghiệp tổ chức được Công đoàn cơ sở, thì tổ chức này sẽđại diện tham gia giám sát doanh nghiệp trong việc ký kết Hợp đồng lao độngcho người lao động Bên cạnh đó, Công đoàn cơ sở còn chủ động phối hợp cùngdoanh nghiệp xây dựng thoả ước lao động tập thể, nội quy lao động, đôn đốcdoanh nghiệp mua bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động

Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp cũng là nơi giải quyết nhữngkhúc mắc của người lao động với doanh nghiệp, tham gia ý kiến với doanhnghiệp trong việc tổ chức bữa ăn ca cho người lao động, đóng góp ý kiến vớidoanh nghiệp về môi trường làm việc, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi củangười lao động; đề nghị doanh nghiệp kiểm tra lại hệ thống thông gió, chốngnóng, hạn chế tiếng ồn và trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ lao động theo đúng côngviệc cho người lao động

Vai trò và lợi ích của tổ chức Công đoàn cơ sở đối với doanh nghiệp

Công đoàn cơ sở sẽ trực tiếp tham gia hỗ trợ người sử dụng lao động xâydựng nội quy lao động, bảng lương, thỏa ước lao động tập thể Khi doanh nghiệpphải thay đổi cơ cấu hoặc cải tiến công nghệ, tổ chức công đoàn có thể giúpdoanh nghiệp sắp xếp lao động một cách hợp lý để phát huy tối đa hiệu quả củanguồn lực lao động, cũng như chấm dứt hợp đồng lao động đối với những trườnghợp không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp

Khi có tranh chấp xảy ra như đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, kỷluật lao động, đình công…, Công đoàn cơ sở sẽ tổ chức đối thoại nhằm dung hòa

lợi ích của người lao động với người sử dụng lao động trên tư cách là một chủ thểđộc lập, trung gian giải quyết tranh chấp lao động Khi có tổ chức công đoàn,doanh nghiệp sẽ có "người" giám sát thực hiện các quy định của pháp luật về chế

độ của người lao động, từ đó sẽ hạn chế mạnh tai nạn lao động, công nhân hoặcngười lao động bỏ việc, làm việc không hết trách nhiệm, không tôn trọng camkết, thoả ước lao động

Khi vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp được phát huyhiệu quả thì phong trào sản xuất, kinh doanh trong doanh nghiệp được đẩy mạnh,

sẽ đem lại những lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp cũng như người lao độngtrong doanh nghiệp Đồng thời, tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển bền vững

và xây dựng đội ngũ lao động vững mạnh, góp phần nâng cao sức cạnh tranh, uytín, hình ảnh, thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường

Bên cạnh đó, Công đoàn cơ sở còn đóng một vai trò quan trọng trong việctham gia xây dựng các tiêu chí văn hoá của doanh nghiệp, tuyên truyền sâu rộngnhằm góp phần xây dựng văn hoá ở doanh nghiệp Cụ thể, Công đoàn cơ sở thamgia với lãnh đạo đặt ra một định hướng và tầm nhìn mang tính chiến lược củadoanh nghiệp (đây cũng chính là để thực hiện chức năng tham gia quản lý) Dựavào hiểu biết về hoạt động của doanh nghiệp, cũng như những mặt mạnh, mặtyếu, những cơ hội, khó khăn mà doanh nghiệp đang và sẽ phải đối mặt để góp ývới lãnh đạo nên tập trung nguồn lực vào đâu, đầu tư vào đâu, áp dụng các biệnpháp quản lý nào để doanh nghiệp có thể phát triển bền vững Công đoàn cơ sởcũng tham gia thực hiện khen thưởng trên cơ sở công bằng và tạo ra môi trườnglàm việc trong sạch, cởi mở, dân chủ Để làm được việc này, tổ chức công đoàn

cơ sở cần tham mưu và tham gia cùng lãnh đạo xây dựng quy chế khen thưởng rõràng trên cơ sở đánh giá hiệu quả công việc Khen thưởng ở đây không chỉ làkhen thưởng vật chất mà còn bao hàm cả về mặt tinh thần Đó là lời khen ngợi

chân thành, lời động viên khích lệ đúng lúc, đúng chỗ của lãnh đạo đối với ngườilao động Khen thưởng không công bằng sẽ phản tác dụng và chắc chắn sẽ huỷhoại danh tính, hình ảnh của người lãnh đạo, của doanh nghiệp trong con mắtngười lao động Môi trường làm việc trong sạch, cởi mở, dân chủ là yếu tố cơ bảncủa văn hoá doanh nghiệp Đây chính là những nội dung của quy chế dân chủ màcông đoàn tham gia cùng lãnh đạo doanh nghiệp xây dựng và chỉ đạo thực hiện.

1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp

1.2.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp Nhà nước

Theo điều 19 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2013 có quy định về nhiệm vụ,quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp Nhà nước, cụthể:

- Tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, phápluật của Nhà nước, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn và nghĩa vụ của người laođộng; vận động người lao động chấp hành chính sách, pháp luật của Nhà nước, nộiquy, quy chế của doanh nghiệp và thực hiện tốt nhiệm vụ được giao

- Phối hợp với người sử dụng lao động tổ chức thực hiện quy chế dân chủ ởdoanh nghiệp, tổ chức các hình thức thực hiện dân chủ tại nơi làm việc; đại diệncho tập thể lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiện thỏa ước laođộng tập thể; tham gia xây dựng điều lệ hoạt động, các nội quy, quy chế, phương

án sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; xây dựng, ký kết quy chế phối hợp hoạtđộng với Giám đốc doanh nghiệp

- Tập hợp yêu cầu, nguyện vọng chính đáng, hợp pháp của đoàn viên, ngườilao động; tổ chức đối thoại giữa người lao động và Giám đốc doanh nghiệp; hướng

dẫn người lao động giao kết hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc; cử đại diệntham gia các hội đồng xét và giải quyết các quyền lợi của đoàn viên, người laođộng; tham gia với Giám đốc giải quyết việc làm, cải thiện điều kiện làm việc,chăm sóc sức khỏe người lao động, nâng cao thu nhập, đời sống và phúc lợi củađoàn viên, người lao động; vận động đoàn viên, người lao động tham gia các hoạtđộng văn hóa, thể thao, xã hội, tương trợ giúp đỡ nhau trong nghề nghiệp, khi khókhăn, hoạn nạn và đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, ngăn chặn các tệ nạn xãhội.

- Giám sát việc thi hành pháp luật có liên quan đến quyền, nghĩa vụ củaCông đoàn, đoàn viên, người lao động; tham gia giải quyết tranh chấp lao động,thực hiện các quyền của Công đoàn cơ sở, tổ chức và Lãnh đạo đình công theođúng quy định của pháp luật; tổ chức, quản lý mạng lưới an toàn, vệ sinh viên vàgiám sát công tác an toàn vệ sinh lao động, chăm sóc sức khỏe người lao độngtrong doanh nghiệp; phát động, phối hợp tổ chức các phong trào thi đua trongdoanh nghiệp

- Phát triển, quản lý đoàn viên; xây dựng Công đoàn cơ sở vững mạnh vàtham gia xây dựng Đảng

- Quản lý tài chính, tài sản của công đoàn theo quy định của pháp luật và tổchức Công đoàn

Như vậy, có thể thấy, trong các doanh nghiệp Nhà nước thì công đoàn cơ sởđóng vai trò là tổ chức quan trọng trong việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa,

ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của Người lao động,cũng vừa đảm bảo quyền lợi cho Người sử dụng lao động Từ đó, tạo tiền đề choquan hệ lao động phát triển dựa trên mối quan hệ chặt chẽ giữa NLĐ và NSDLĐ

1.2.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã

Theo điều 21 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2013

- Tuyên truyền, phổ biến và vận động thành viên, người lao động thực hiệntốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụcủa tổ chức Công đoàn, Nghị quyết Đại hội thành viên và điều lệ hợp tác xã

- Đại diện người lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiệnthỏa ước lao động tập thể; hướng dẫn người lao động (không phải là thành viên)giao kết hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc Giám sát Hội đồng Quản trị thựchiện chế độ, chính sách, phân phối thu nhập, lợi nhuận đối với thành viên

- Tham gia với Hội đồng Quản trị, Giám đốc (Tổng Giám đốc) để có biệnpháp cải thiện điều kiện làm việc, chăm sóc sức khỏe người lao động, nâng cao thunhập, đời sống, phúc lợi của thành viên và người lao động; tham gia giải quyếttranh chấp lao động; thực hiện các quyền của Công đoàn cơ sở về tổ chức và Lãnhđạo đình công; tổ chức, quản lý mạng lưới an toàn vệ sinh viên và giám sát côngtác an toàn, vệ sinh lao động, chăm sóc sức khỏe người lao động trong hợp tác xã;vận động thành viên và người lao động tham gia các hoạt động, văn hóa, thể thao,hoạt động xã hội, giúp đỡ nhau trong nghề nghiệp, khi khó khăn, hoạn nạn

- Phát triển, quản lý đoàn viên; xây dựng Công đoàn cơ sở vững mạnh vàtham gia xây dựng Đảng

- Quản lý tài chính, tài sản của Công đoàn theo quy định của pháp luật vàTổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

1.2.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ngoài Nhà nước

Theo điều 22 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2013

- Tuyên truyền, phổ biến, vận động người lao động thực hiện đường lối, chủtrương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ của tổ chức Côngđoàn và nội quy, quy chế của doanh nghiệp

- Đại diện tập thể lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiệnthỏa ước lao động tập thể; phối hợp với người sử dụng lao động hoặc đại diệnngười sử dụng lao động thực hiện quy chế dân chủ, mở hội nghị người lao động,xây dựng và ký kết quy chế phối hợp hoạt động; hướng dẫn người lao động giaokết hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc Đại diện cho tập thể lao động tham giagiải quyết các tranh chấp lao động, thực hiện các quyền của Công đoàn cơ sở, tổchức và Lãnh đạo đình công theo quy định của pháp luật

- Tập hợp yêu cầu, nguyện vọng hợp pháp, chính đáng của đoàn viên vàngười lao động; tổ chức đối thoại giữa người lao động và người sử dụng lao động;phối hợp với người sử dụng lao động tổ chức các phong trào thi đua, phát triển sảnxuất kinh doanh chăm lo đời sống vật chất, tinh thần đối với người lao động; vậnđộng người lao động tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, hoạt động xã hội,

hỗ trợ giúp đỡ nhau trong nghề nghiệp, trong cuộc sống, đấu tranh ngăn chặn các

tệ nạn xã hội

- Giám sát việc thực hiện pháp luật có liên quan đến quyền, nghĩa vụ ngườilao động và Công đoàn; tham gia các hội đồng của doanh nghiệp theo quy định củapháp luật và điều lệ doanh nghiệp; tham gia xây dựng các nội quy, quy chế có liênquan đến quyền, lợi ích của người lao động; tổ chức, quản lý mạng lưới an toàn, vệsinh viên và giám sát công tác an toàn vệ sinh lao động, chăm sóc sức khỏe ngườilao động trong doanh nghiệp

- Phát triển, quản lý đoàn viên; xây dựng Công đoàn cơ sở vững mạnh vàtham gia xây dựng Đảng.

- Quản lý tài chính, tài sản của Công đoàn theo quy định của pháp luật vàTổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ VIỆT NAM

HIỆN NAY

2.1 Thực trạng hoạt động của các tổ chức Công đoàn ở nước ta hiện nay

Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, lực lượng CNVCLĐcủa nước ta tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng, cơ cấu lao động thay đổi theohướng giảm ở khu vực nhà nước và tăng nhanh ở khu vực ngoài nhà nước Chấtlượng CNVCLĐ được nâng lên nhiều mặt: tuổi đời trẻ, được đào tạo cơ bản, có tácphong làm việc công nghiệp, kỷ luật lao động, có tay nghề và khả năng tiếp cậnkhoa học kĩ thuật, công nghệ hiện đại Đa số CNVCLĐ có phẩm chất đạo đức tốt,bản lĩnh chính trị vững vàng, tin tưởng, ủng hộ và quyết tâm thực hiện đường lốicủa Đảng Tuy nhiên, vẫn còn bộ phận CNVCLĐ ngoài khu vực nhà nước ít quantâm đến chính trị, hiểu biết pháp luật còn hạn chế

Trong những năm gần đây, nước ta kêu gọi đầu tư, mở rộng các khu côngnghiệp ở các thành phố cũng như khu vực nông thôn, mỗi năm giải quyết việc làmcho hàng triệu lao động Tuy nhiên, do tình hình suy giảm kinh tế, một số doanhnghiệp thu hẹp sản xuất, ngừng hoạt động hoặc giải thể nên một bộ phận CNVCLĐthiếu việc làm Về việc tăng lương tối thiểu vùng đã được tăng lên theo nghị định153/2016/NĐ – CP của Chính phủ Tiền lương tăng nhưng mức sống chưa đượccải thiện vì giá cả tiêu dung tăng nhanh hơn tiền lương, do đó, phần lớn CNVCLĐđời sống khó khăn, không có điều kiện tích lũy CNVCLĐ tại các khu công nghiệpphải sống trong những khu nhà trọ tạm bợ, thiếu thốn, không có điều kiện sinh hoạtvăn hóa tinh thần

Việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT),bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đối với CNVCLĐ ở cơ quan hành chính, đơn vị sự

nghiệp đạt 98% Tại các khu công nghiệp và chế xuất, hơn 80% CNVCLĐ đượctham gia BHXH, BHYT, BHTN Tuy nhiên, hầu hết các doanh nghiệp đóng bảohiểm theo mức lương tối thiểu, một số doanh nghiệp áp dụng theo mức lương làmcăn cứ ký hợp đồng lao động đã gây thiệt thòi cho người lao động (NLĐ) Tìnhtrạng doanh nghiệp chiếm dụng, đóng chậm, nợ BHXH với số tiền hàng chục tỷđồng đã xâm hại đến quyền lợi hợp pháp của NLĐ.

2.2 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay

2.2.1 Vai trò của công đoàn cơ sở với chế độ việc làm, tiền lương và thu nhập của người lao động

Theo khoản 2 Điều 44 Bộ luật Lao động 2012, trong trường hợp vì lí do kinh

tế mà nhiều người lao động có nguy cơ mất việc làm, phải thôi việc, thì người sửdụng lao động có trách nhiệm xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao độngtheo qui định Điều 46 của Bộ luật này; trong trường hợp người sử dụng lao độngkhông thế giải quyết được việc làm mà phải cho người lao động thôi việc thì phảitrả trợ cấp mất việc làm cho người lao động theo quy định tại điều 49 của Bộ luậtnày Việc cho thôi việc đối với nhiều người lao động theo quy định tại điều này chỉđược tiến hành sau khi đã trao đổi với tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở vàthông báo trước 30 ngày cho cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp tỉnh

Theo điều 129 Bộ Luật lao động 2012 cũng cho phép người sử dụng laođộng được quyền tạm đình chỉ công việc của người lao động trong trường hợp cầnthiết theo luật định Nhưng để đảm bảo an toàn cho lợi ích của người lao độngtrong trường hợp này thì pháp luật cũng quy định thêm: “ Việc tạm đình chỉ côngviệc của người lao động chỉ được thực hiện sau khi tham khảo ý kiến của tổ chứcđại diện tập thể lao động tại cơ sở” Điều này khẳng định tổ chức công

đoàn cơ sở là tổ chức của người lao động, đại diện cho tập thể lao động và thiếtthực bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Mặt khác, điều mà người lao động quan tâm trên hết khi tham gia vào quan

hệ lao động không gì khác hơn là tiền lương và thu nhập Theo điều 90 Bộ Luật laođộng 2012 thì:

- Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người laođộng để thực hiện công việc theo thỏa thuận

Tiền lương bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấplương và các khoản bổ sung khác

Mức lương của người lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu

bảng lương, định mức lao động, người sử dụng lao động phải tham khảo ý kiến củaBan chấp hành Công đoàn cơ sở".

Như vậy, để đảm bảo cho người lao động trong các doanh nghiệp được trảlương xứng đáng với sức lao động của họ bỏ ra, Công đoàn cơ sở cần chủ độngnghiên cứu đặc điểm sản xuất, quy trình công nghệ, tổ chức lao động để góp ýkiến với Ban Giám đốc lựa chọn hình thức trả lương hợp lý

Một việc thiết thực khác để bảo vệ người lao động trong doanh nghiệp làCông đoàn cơ sở phải tham gia xây dựng định mức lao động ở các doanh nghiệp.Trong các doanh nghiệp, định mức lao động thường được nâng lên rất cao nhằmđạt mục tiêu của các doanh nghiệp Chính vì vậy, việc gia tăng định mức để tínhlương sản lượng, hoặc việc thuê lao động thời vụ để chạy kịp tiến độ đơn hàng sẽ

là một trong những yếu tố không nhỏ gây ảnh hưởng đến thu nhập của người laođộng

Để bảo vệ người lao động, Công đoàn nên thường xuyên tổ chức cho côngnhân lao động bàn bạc và trao đổi về tình hình thực hiện thực hiện định mức laođộng qua từng thời gian, theo dõi và kiểm tra việc xây dựng định mức của cácdoanh nghiệp Việc xây dựng định mức lao động phải có căn cứ kỹ thuật, đảmbảo tính hiện thực, phải phù hợp với khả năng của người lao động, với điều kiệnsản xuất kinh doanh và tiền lương thu nhập của họ

2.2.2 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong đảm bảo điều kiện lao động

Công đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp là tổ chức đại diện cho quyền lợicủa người lao động Công đoàn cơ sở thông qua thỏa ước lao động tập thể thôngqua quyền thương lượng đối với chủ doanh nghiệp để thực hiện vai trò của mìnhtrong việc đảm bảo điều kiện lao động và an toàn vệ sinh lao động cho người laođộng

2.2.2.1 Đảm bảo điều kiện lao động

Các điều kiện lao động được đề cập ở đây bao gồm những phương tiện,công cụ, trang thiết bị, máy móc, các điều kiện về nhà xưởng, không gian đểngười lao động làm việc và những điều kiện đáp ứng nhu cầu tinh thần, nhu cầugiao tiếp xã hội của người lao động

Những doanh nghiệp quan tâm đến sức khỏe người lao động đều phải xâydựng đầy đủ các điều kiện lao động, đảm bảo an toàn vệ sinh lao động Điều nàykhông chỉ giúp người lao động hoàn thành công việc, đảm bảo sức khỏe, mà cònlàm cho họ cảm thấy an toàn, từ đó gắn bó với công ty, tăng động lực làm việc.Bên cạnh sự quan tâm đầu tư của chủ doanh nghiệp, tổ chức công đoàn cơ sở cónhiệm vụ là người đại diện cho quyền lợi người lao động, đồng thời là người trựctiếp tham gia sản xuất có quyền đề nghị, đề xuất về công tác trang bị các phươngtiện, công cụ phục vụ, bảo hộ lao động, các yêu cầu về môi trường không gianlàm việc hay là các chế độ phụ cấp độc hại kèm theo

Điều kiện lao động đối với người lao động không chỉ dừng lại ở việc trang

bị máy móc, các dụng cụ trang thiết bị cá nhân, môi trường làm việc lao động,

mà cả các chế độ chính sách của công ty, doanh nghiệp đối với nhu cầu văn hóatinh thần của người lao động, thậm chí là đảm bảo các mối quan hệ xã hội củangười lao động như nhà ở, trường học cho con cái, nhu cầu giao tiếp xã hội

2.2.2.2 Đảm bảo an toàn vệ sinh lao động

Bảo đảm an toàn lao động và vệ sinh lao động luôn luôn là một nội dungrất quan trọng của pháp luật lao động, là một biện pháp chủ yếu về cải thiện điềukiện lao động Với nhận thức con người là vốn quý nhất, Đảng và Nhà nước tacàng đề cao yêu cầu đảm bảo an toàn lao động, bảo vệ sức khoẻ của người laođộng, gắn liền với sản xuất theo phương châm "an toàn để sản xuất, sản xuất phải