Hiến pháp là gì ?Theo quan điểm Mac - Lê nin : + HP là đạo luật cơ bản của Nhànước do cơ quan đại diện có thẩm quyền cao nhất của nhân dân thông qua hoặc nhândân trực tiếp thông qua bằng
Trang 1Hiến pháp là gì ?
Theo quan điểm Mac - Lê nin :
+ HP là đạo luật cơ bản của Nhànước do cơ quan đại diện có thẩm quyền cao nhất của nhân dân thông qua hoặc nhândân trực tiếp thông qua bằng con đường trưng cầu dân ý ;
+ Quy định những vấn đề cơ bản nhất,quan trọng nhất của chế độ chính trị, chế độ kinh tế, chính sách xã hội, quyềnvà nghĩa vụ cơ bản của công dân, cơ cấu tổ chức và hoạt động của Bộ máy Nhà nước + Thể hiện một cách mạnh mẽ nhất,tập trung nhất ý chí và lợi ích của giai cấp ( hoặc liên minh giai cấp )
Theo quan điểm phổ biến hiện đại,HP là :
+ Đạo luật cơ bản quy định nguyêntắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước ( tổ chức quyền lực của Nhà nước )
+ Quy định quyền con người, quyềncông dân
ð Nội dung HP điều chỉnh : tổ chức quyền lực Nhànước và quyền con người
HP có vai trò gì ?
- Là kiểm soát quyền lực nhà nước , ghi nhận và bảo đảmquyền con người HP 1992, với tinh thần đổi mới đã quy định đầy đủ quyền công dântrên mọi lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội tại 34 Điều ( từ Điều 49 -> 82) của Chương V
ð Với tinh thần nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa ViệtNam là nhà nước của dân, do dân và vì dân, trên cơ sở kế thừa HP 1992, HP2013 đãquy định cụ thể quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và đưa lênở Chương II với 36 Điều ( từ Điều 14 ->
49 ) và vị trí chỉ ngay sau chương Ivề chế độ Chính trị
- Có vai trò chủ đạo và là đạo luật “ gốc “ đối với cácngành luật khác, biểu hiện :
+ Các ngành luật là nhằm cụ thể hoá và phát triển quy phạm luật HP
Trang 2Vd : HP quy định quyền bầu cử và ứngcử => QH ban hành luật bầu
cử và UBTVQH ban hành các Nghị quyết hướng dẫn thựchiện
+ Hiện thực hoá quy phạm luật HP trong đời sống xã hội
Vd : Giao cho QH quyền ban hànhluật, UBTVQH ban hành pháp lệnh, Nghị quyết, giao cho Chính phủ ban hành Nghị định… để tổ chức thực hiện các quyền và nghĩa vụ của nhà nước và công dân
Dấu hiệu đặc trưng của HP ?
Bao gồm 04 thành tố: chủ thể thôngqua, nội dung quy định, phạm vi
mức độ điều chỉnh và hiệu lực pháp lý :
a) Thứnhất, về chủ thể thông qua : do cơ quan đại diện có thẩm
quyền cao nhất của nhândân thong qua như : QH lập hiến, hội nghị lập hiến, QH lập hiến và lập pháp Hoặcdo nhân dân trực tiếp thông qua bằng bằng thủ tục trưng cầu ý dân
Vd : HP 1787 của Hoa Kỳ
Thông qua hoặc chỉnh sửa, bổ sungphải bằng thủ tục đặc biệt
Vd : ở Liên bang Nga, QH liênbang chỉ được quyền sửa đổi các
chương từ III -> VIII và việc sửa đổi phải đượctán thành của 2/3 tổng
số thành viên của Đu – ma quốc gia và ¾ tổng số thành viêncủa Hội đồng liên bang
HP Mianma quy định rõ dự thảo sửađổi lời nói đầu , sử đổi điều
khoản xác định bản chất nhà nước hay cac điều khoảnquy định
những quy tắc cơ bản của chế độ xã hội, chế độ nhà nước cần phải côngbố để trưng cầu dân ý
b) Thứ2 về nội dung quy định :
HP là văn bản pháp lý duy nhất tổchức và thực hiện toàn bộ quyền lực nhà nước, bao gồm các quyền lập pháp, hànhpháp, tư pháp có tính chất “ khởi thuỷ “ ( quyền lập quyền ) cho các cơ quan nhànước Ghi nhận quyền con người
Trang 3Vd : Điều 83HP “ QH là cơ quan đạibiểu cao nhất của nhân dân, cơ
quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộnghoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, QH là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và
lậppháp “
c) Thứ3 về phạm vi và mức độ điều chỉnh :
HP có phạm vi điều chỉnh rộng nhấtvà mức độ điều chỉnh ở tầm khái quát nhất, cô đọng nhất so với các văn bản pháplý khác
d) Thứ4 về hiệu lực pháp lý :
- HP có hiệu lực pháp lý cao nhất Mọi văn bảnpháp luật khác phải phù hợp, ko được trái với HP
- Cơ sở cho hệ thống pháp luật quốc gia :
Vd : Điều 64HP“ Gia đình là tế bào XH, nhà nước bảo hộ hôn nhân
và gia đình, hôn nhân theonguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, 1 vợ 1 chồng, vợ chồng bình đẳng Cha mẹ có tráchnhiệm nuôi dây con thành những công dân tốt Con cháu có bổn phận kính trọng vàchăm sóc ông bà, cha mẹ Nhà nước và XH ko thừa nhận sự phân biệt và đối xử giữacác con “
- Có tính tối cao trong phạm vi cả nước :
+ Các điều ước quốc tế ko được mâu thuẫn với HP
+ Hiệu lực trên toàn lãnh thổ
+ Hiệu lực đối với mọi đối tượng
+ Sự giám sát mang tính chính trị
ðHP được giám sát bởi nguyên thủ quốc gia hoặc làcác cơ quan nhà nước cấp cao như Nghị viện, CP
+ Sự giám sát mang tính pháp lý :
* sự giám sát này được thực hiện bởi các cơ quan tư pháp Mô hình này có 2biểu hiện :
· Một là, được giám sát bởi Toà án thông thường (Mỹ, Úc, Ấn Độ … )
· Hai là, một số nước Châu Âu thành lập các Toà ánđặc biệt để giám sát việc tuân thủ HP với những tên gọi khác nhau
Trang 4Nguồn của Luật Hiến pháp chỉ bao gồm các bản
HP Việt Nam ?
Khẳng định câu sai ?
Vì theo khái niệm về LHP là ngànhluật HP là hệ thống các QPPL điều chỉnh những quan hệ XH cơ bản và quan trọng gắnvới việc xác định chế độ chính trị, chế độ kinh tế, chính sách văn hoá XH , quốcphòng
và an ninh đối ngoại, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, tổ chức vàhoạt độn của BMNN
ðDo đó nguồn của LHP bao gồm hầu hết các hình thứcvăn bản
QPPL chứa đựng QPPL HP
Cụ thể :
a HP , luật, nghị quyết do QH ban hành Trong đó, HP làluật cơ bản
của nhà nước có hiệu lực pháp lý cao nhất, nên nó là nguồn cơ bản củangành luật HP
b Pháplệnh , nghị quyết của UBTVQH , các văn bản này do
UBTVQH ban hành liên quan đếnhoạt động của công dân hoặc của các cơ quan nhà nước, nhu pháp lệnh về nhiệm vụvà quyền hạn cụ thể của Hội đồng nhân dân và UBND ở mỗi cấp ( ngày 25/7/1996 )
c Một số văn bản do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hànhnhư
Nghị định về quy chế làm việc của Chính phủ số 11/1998/NĐ-CP ngày24/01/1998
d Mộtsố Nghị quyết do Hội đồng nhân dân ban hành Ví dụ : Nghị
quyết thông qua kỳ họpcủa HĐND
Ở nước ta hiện nay nhân dân chỉ thực hiện quyền lực nhà nước gián tiếp thông qua QH và HĐND các cấp ?
Sai Vì ngay từ Chương I HP 1992( sửa đổi , bổ sung 2001 ) gồm 14
Điều quy định về Chế độ chính trị đã không cònlà thuật ngữ “ Nhà
Trang 5nước chuyên chính vô sản mà dùng thuật ngữ “ nhà nước của dân,do dân và vì dân “
Điều 2 HP 2013 “ nhà nước phápquyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân , vì nhân dân và “ tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhândân “
Nội dung của nhân dân thực hiệnquyền lực Nhà nước
Điều 2 HP 1992 ( Đ 2 Hp 2013 ) khẳngđịnh “ Tất cả quyền lực thuộc
về nhân dân “ đề cao vai trò của MTTQ Việt Nam vàcác thành viên của nó là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân , đề cao vàquy định các quyền chính trị của nhân dân , cụ thể trong đó là quyền tham giaquản lý nhà nước và XH - một hình thức tích cực để thực hiện quyền lực nhà nướccủa nhân dân Ngoài hình thức lựa chọn đại biểu của mình vào hệ thống cơ quanquyền lực nhà nước ( QH và HĐND các cấp )
Điều 54HP1992 nhân dân còn có quyềntham gia trực tiếp vào việc quản lý nhà nước và xã hội ( tự ứng cử ) , thảo luậncác vấn đề chung của cả nước hoặc địa phương, kiến nghị với cơ quan nhà nước,biểu quyết khi nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân ( Điều 53 HP 1992 => Điều27, 28 HP 2013 )
Thực hiện quyền lực nhà nước mộtcách tích cực nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của bản thân hoặc của người khác,tổ chức xã hội hay của nhà nước thông qua hình thức sử dụng quyền khiếu nại , tốcáo ( Điều 74 HP 1992 và Điều 30 HP 2013 )
Các bản HP trong lịch sử lập hiến VN đều quy định QH là cơ quan duynhất có quyền lập hiến ?
Sai vì HP 1946 ( Điều 21 ) quy địnhHP phải do toàn dân phúc quyết
mới có hiệu lực HP 159 ( Đ 44 ) không quy địnhcho QH có quyền lập hiến mà chỉ quy định “ QH là cơ quan duy nhất có quyền lập pháp“
mà thôi Như vậy, trong lịch sử 4 bản HP ở nước ta, chỉ có HP 1980 (
Trang 6Đ 82 )và HP 1992 ( Đ 83 ) mới quy định QH là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lậppháp
HP 2013 ( Đ 69 ) “ QH thực hiệnquyền lập hiến, quyền lập pháp “, nhưng ko phải duy nhất
Quy định về thành phần kinh tế giữa HP 1980 và
HP 1992 là hoàn toànkhác nhau ?
Đúng vì theo Điều 18 HP 1980 quy địnhchỉ có 02 thành phần kinh
tế , là thành phần kinh tế quốc doanh thuộc sở hữu toàndân và thành phần kinh tế hợp tác xã thuộc sở hữu tập thể của nhân dân lao động Trong đó, kinh tế quốc doanh giữa vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dânvà được phát triển ưu tiên
HP 1992 với tinh thần đổi mới mạnhmẽ đã khẳng định ( Điều 15 ) : Nhà nước phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiềuthành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước , theo định hướngxã hội chủ nghĩa Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với các hình thức tổ chức sảnxuất , kinh doanh đa dạng dựa trên chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữutư nhân, trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng
Bổ sung thành phần kinh tế có vốnđầu tư nước ngoài , xác định các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thànhquan trọng của nền kinh
tế nước ta
Xác định rõ các thành phần kinh tếđược tự do phát triển, không bị phân biệt đối xử, được sản xuất , kinh doanhtrong những ngành nghề
mà pháp luật không cấm Khuyến khích , tạo điều kiện hơnnữa cho đầu tư nước ngoài vào Việt Nam
Do đó, có thể nói HP 1992 là HP củathời kỳ đổi mới toàn diện trong lịch sử HP Việt Nam