Chương 1 Tổng quan về nghiệp vụ cho thuê tài chính

Chương 1 Tổng quan về nghiệp vụ cho thuê tài chính tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn...

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI

LOI NOI ĐẦU

Cho thuê tài chính và bao thanh toán là một cuốn sách giáo khoa đành cho những

sinh viên theo học chương trình đào tạo cử nhân ngân hàng của Trường Đại học Kinh

doanh và Công nghệ Hà Nội

Cho thuê tài chính và bao thanh toán là hai nghiệp vụ tín dụng tương đối đặc thù, trong đó nghiệp vụ cho thuê tài chính trên thực tế ở Việt Nam không do NHTM trực tiếp thực hiện mà đo các công ty cho thuê tài chính thực hiện, còn nghiệp vụ bao thanh toán là một nghiệp vụ tín dụng mới và chưa được phổ biến rộng rãi ở Việt Nam

Những nội dung trong cuốn sách này được trình bày dựa trên những lý thuyết căn bản

về hoạt động tín dụng nói chung kết hợp với những nghiên cứu thực tế hoạt động về nghiệp vụ cho thuê tài chính của các công ty cho thuê tài chính và nghiệp vụ bao thanh toán của các NHTM ở Việt Nam và Thế giới

Cuốn sách giáo khoa này cung cấp cho những sinh viên theo học chuyên ngành tín

dụng ngân hàng của Trường Đại học Kinh đoanh và Công nghệ Hà Nội những lý luận cơ

bản về nghiệp vụ cho thuê tài chính và bao thanh toán cũng như những kỹ năng làm việc thực tế trong hoạt động tác nghiệp đối với 2 nghiệp vụ này thông qua những bài tập thực hành mô phỏng nghiệp vụ từ đó giúp sinh viên nắm oe kiến thức chuyên môn và kỹ năng làm việc để có thê tiếp cận tốt hơn với công việc thực tế sau này

Ngoài lời nói đầu và kết luận nội dung của giáo trình được trình bày trong 4 chương Chương 1: Tổng quan về nghiệp vụ cho thuê tài chính

Chương 2: Kỹ năng thực hành nghiệp vụ cho thuê tời chính

Chương 3: Tổng quan về nghiệp vụ bao thanh toán

Chương 4: Kỹ năng thực hành nghiệp vụ bao thanh toán

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc sưu tầm tài liệu, số liệu và biên soạn nội dung Tuy nhiên, với nhiều lý do khách quan lẫn chủ quan của tác giả nên cuỗn sách không tránh khỏi những thiếu sót Do đó, tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của

các nhà khoa học ở trong và ngoài nhà trường cũng như ý kiến đóng góp từ pe ngudi hoc

và những bạn đọc khác về nội dung khoa học, cách thức trình he v.v của cuốn sách này

để những lần xuất bản sau cuốn sách được hoàn thiện hơn cả về nội dung và hình thức

CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE NGHIEP VU CHO THUE TÀI CHÍNH

* Nội dung chwong 1

- Nguồn gốc và khái niệm về cho thuê tài sản

- Phân loại các hình thức cho thuê tài sản

- Vai trò của hoạt động cho thuê tài sản

- Khái niệm, phân loại và phương thức bao thanh toán

- Những nguyên tắc khi thực biện bao thanh toán

- Những lợi ích và hạn chế của hoạt động bao thanh toán

.* Mục đích giáng dạy chương 1

Trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về hoạt động cho thuê tài sản và

bao thanh toán để làm nền tảng cho việc nghiên cứu những nội dung mang tính nghiệp vụ

cụ thể về hoạt động cho thuê tài chính và bao thanh toán ở chương 2 và chương 3

-_1,1 Khái quát về nghiệp vụ cho thuê tài sản

1.1.1 Sự hình thành và phát triển của cho thuê tài sản

Theo tài liệu được đăng tải chính thức trên website của công ty cho thuê tài chính

của ngân hàng ngoại thương (VCB Leasing) thì lịch Sử ra đời và phát triển của hoạt động

cho thuê tài chính đã xuất hiện từ rất sớm và chúng ta có thể nhìn nhận sự ra đời và phát

triển của hoạt động này qua các giai đoạn như sau:

Babylonia va Hy Lap Cé dai

Những hoạt động thuê đã có từ cách đây rất lâu, có thể tới 5000 năm trước Người

1a đã tìm được những chứng cớ về sự tồn tại của một công ty thuê khoảng năm 1800 trước - Công nguyên ở Babylonia

Những người Hy Lạp cổ là:những người đầu tiên phát triển hình thức cho thuê lại các khu mỏ và cho thuê nhà băng Hợp đồng cho thuê nhà băng đầu tiên được kí vào năm

370 trước CN cho các tài sản bao gồm tên của nhà băng, các khoản cằm cố, các văn phòng

và nhân viên

'»kiên hiệp Anh :

Một trong những điều luật đầu tiên nhắc tới thuê ở Liên hợp Anh là Đạo luật xứ

Wales được soạn thảo vào năm 1284 Đạo luật đã sử dụng những điều luật về đất đai sẵn

có làm khung pháp lý cho việc thuê các tài sản như các thiết bị nông nghiệp Cùng với sự

phát triển của hệ thống đường sắt vào giữa thế kỷ 19, các doanh nghiệp nhỏ cũng đầu tư

2

_ vốn vào các toa tàu chở than và sau đó cho các công ty mỏ thuê lại Các hợp đồng thuê

thường cho người thuê quyền được mua thiết bị sau khi hết thời hạn hợp đồng

Hoa Kỳ

Cho thuê tài chính với những hình thức như hiện thời bắt nguồn từ Mỹ Công ty

cho thuê đầu tiên của Mỹ được thành lập bởi Henry Shofeld vào năm 1952 Công ty được

thành lập đễ phục vụ ngành vận tải đường sắt Châu Âu cũng nhanh chóng xuất hiện những

công ty cho thuê của mình vào cuối những năm 1950 và đầu 1960

Những thành tựu công nghệ khiến cho các doanh nghiệp có nhụ cầu đổi mới tài sản

thường xuyên hơn Đi thuê giúp cho các doanh nghiệp có được tài sản với những điều khoản có lợi hơn là việc mua thiết bị |

Các thị trường mới nỗi

Châu Á, Nam Mỹ và Châu Phi vẫn chưa phát triển hình thức cho thuê cho tới tận những năm 1970 và 1980 và cho tới nay thuê tài chính đã là một khái niệm phổ biến trên toàn cầu

Việt Nam

Mặc dù công ty cho thuê tài chính đầu tiên được thành lập tại Việt nam vào năm

1996 và hoạt động cho thuê tài chính cũng đã manh nha ở các ngân hàng trước đó nhưng phải cho đến khi Chính phủ ban hành Nghị định 16/2001/NĐ-CP ngày 02/05/2001 thì hoạt động cho thuê tài chính ở Việt nam mới thực sự hình thành và ngày càng Đế triển

mạnh mẽ

Tương lai

Triét gia Aristotle đã nói “Sự giàu có thực sự không phải nằm trong quyền sở hữu

tài sản mà là trong quyền sử dụng nó” Một doanh nghiệp không nhất thiết phải sở hữu tài

sản để làm ra lợi nhuận Nhiều khi chỉ cần quyền sử dụng tài sản trong một khoảng thời gian nhất định cũng đủ để sinh lời Nghiệp vụ cho thuê sẽ mang lại lợi nhuận cho tất cả các

bên Cơ chế cho thuê dẫn vốn vào tài sản theo hướng cho phép các doanh nghiệp ổi vào

sản xuất nhanh chóng, và tạo ra những khoán thu nhập đủ để chỉ trả các khoản thuê Chúng

tôi tĩn răng cho thuê tài chính sẽ còn phát triển hơn nữa trong thời gian tới `

1.1.2 Phân loại cho thuê tài sắn

Cho thuê tài sản là một giao dịch hợp đồng giữa 2 chủ thể - bên chủ sở hữu tài sản

và bên sử dụng tài sản, trong đó, bên chủ sở hữu tài sản - bên cho thuê chuyển giao tài sản

cho bên đi thuê sử đụng trong một khoảng thời gian nhất định và bên sử dụng tài sân phải

thanh toán tiền thuê cho bên chủ sở hữu tài sản

Từ định nghĩa này cho thấy, cho thuê tài sản có đặc điểm:

3

1.1.2.1 Cho thuê hoạt động (Cho £buê vận hành)

Cho thuê vận hành là một hợp đồng cho thuê tài sản ngắn hạn (short — term) va người cho thuê (lessor) được quyền kết thúc hợp đồng trước hạn Chỉ phí thuê thường bao gồm cả hao mòn tài sản, chỉ phí bảo dưỡng, bảo hiểm và mức lợi nhuận của bên bên cho thuê Chỉ phí thuê thường cao vì bên cho thuê chịu nhiều rủi ro đối với sự lạc hậu và giảm giá trị thị trường của tài sản

1.1.2.2 Cho thuê tài chính

Cho thuê tài chính còn được gọi là cho thuê vốn, đơn giản vì đây chỉ là một phương pháp tài trợ Thông thường một hoạt động cho thuê tài chính được tiến hành qua _ các bước như sau: người đi thuê lựa chọn tài sản và thương lượng giá cả, sau đó sẽ thương lượng với một công ty cho thuê tài sản Công ty cho thuê với tư cách là người cho thuê sẽ tua tải sản và chuyển thắng cho tài sản cho bên thuê Người đi thuê trong tình huống này giống như đi vay một khoản nợ và người cho thuê là người cho vay với tư cách là một chủ

nợ có đảm bảo

1.2 Tông quan về cho thuê tài chính

1.2.1 Khái niệm, bản-chất và đặc điểm của cho thuê tài chính

(a) Khái niêm: -

Từ khi ra đời cho đến nay, thuật ngữ cho thuê (Leasing) được hầu hết các quốc gia trên thế giới sử dụng nhằm hàm chỉ hoạt động cho thuê tài sản được các định chế tài chính (rong đó nhất thiết phải có công íy cho thuê tài chính) mua và cho thuê theo yêu cầu của bên thuê Hết thời hạn bên thuê được phép chuyển quyền sở hữu hoặc mua lại tài sản đó

theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính

"Theo nghị định số 16/NĐ-CP ngày 02/05/2001 của chính phủ (hay thế cho nghị định số 64/NĐ-CP ngày 09/10/1995 của chỉnh phủ) và nghị định 95/2008/NĐ-CP ngày

25/08/2008 (sữa đổi bồ sung một số điều của nghị định 16/2001/NĐ - CP) thì cho thuê tài

! Sách hướng dẫn thực hành tín dung và thẩm định tin dựng NHTM, TS Nguyễn Ninh Kiều, NXB Thống kê 2009, chương 6, trang 288

4

chính được hiểu như sau: Cho thuê tài chính là hoạt động tín dụng trung và đài hạn thông

qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác rên cơ

sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê và bên thuê Bên cho thuê cam kết mua máy móc,

thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu câu của bên thuê và nắm

giữ quyên sở hữu đối với tài sản cho thuê Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán

thuê trong suối thời hạn thuê đã được hai bên thỏa thuận

Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyền và các động

sản khác theo yêu cầu của bên thuê và chuyền giao cho bên thuê

Bên thuê sử đụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được thỏa thuận

Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính, hoặc hoàn trả tài sản cho bên thuê

(b) Bản chất:

- Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụng, trong đó bên cho thuê chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho bên thuê trong suốt thời gian thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối

với tài sản cho thuê; bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê theo thỏa thuận

Quyền sở hữu tài sản có quyền-chuyển giao hay không vào cuối hạn thuê tầy vào

sự thỏa thuận của hai bên

- Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụng trung và đài hạn

(c) Đặc điểm:

- Thời hạn cho thuê: thời hạn của một hợp đồng trung và đài hạn

- Quyền hủy bỏ hợp đồng: bên cho thuê và bên đi thuê không được phép hủy bỏ hợp đồng

- Trách nhiệm bảo trì, bảo hiểm và thuế tài sân: bên đi thuê chịu

- Mức thu hồi vốn của một hợp đồng thuê: tổng số tiền thuê gần bằng hoặc lớn hơn gid tri tài san

- Chuyển quyền sở hữu hoặc bán tài sản: trong hợp đồng thuê thường có điều khoản thỏa thuận chuyển quyền sở hữu hoặc bán hoặc cho thuê tiếp

- Trách nhiệm về rủi ro liên quan đến tài sản: bên đi thuê chịu phần lớn các rủi ro,

kể ca rủi ro không phải do mình gây ra

- Cho thuê tài chính là phương thức cấp tín dụng mà các tái sản cụ thể (máy móc, phương tiện vận tải hoặc bất động sản).

- Cho thuê tài chính là hình thức mà các quyền năng của chủ sở hữu được chuyển giao cho bên thuê Bên cho thuê thường chỉ giữ quyền sở hữu đanh nghĩa đối với tài sản cho thuê (quyền này cho phép các tổ chức tín dụng có thể thu hồi tài sản nếu bên thuê vi phạm hợp đồng) Các chỉ phí vận hành, bảo dưỡng, sữa chữa hay bảo hiểm tài sản chuyển

giao từ bên cho thuê sang bên thuê

1.22 Các phương thức cho thuê tài chính cơ bản

a Cho thuê tài chính có sự tham gia của 2 bên

Theo phương thức này, trước khi thực hiện nghiệp vụ cho thuê tài sản cho thuê đã thuộc quyền sở hữu của bên cho thuê (bên cho thuê đã mua hoặc đã xây dung) Phuong thức tài trợ này thường do các công ty sản xuất máy móc thiết bị thực hiện, các tổ chức tài

(1): Bên đi thuê ký kết hợp đồng với bên cho thuê

(2a): Bên cho thuê lập thủ tục chuyển giao tài sản cho bên đi thuê,

(2b): Bên cho thuê giao tài sản cho bên đi thuê,

(3): Theo định kỳ, bên đi thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê,

b Cho thuê tài chính có sự tham gia của 3 bên

Theo phương thức này, bên cho thuê chỉ mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê và

đã được hai bên thỏa thuận theo hợp đồng thuê Phương thức tài trợ này còn được gọi là phương thức cho thuê tài chính thuần, đây là phương thức cho thuê áp dụng phổ biến nhất

vì nó có nhiều ưu điểm so với phương thức cho thuê hai bên.

(ja): Bên đi thuê và bên cho thuê ký kết hợp đồng thuê tài sản

(1b): Bên cho thuê và bên cung cấp ký kết hợp đồng mua tài sản

(2a): Bên cung cấp lập thủ tục chuyển giao tài sản cho bên cho thuê

(2b): Bên cung cấp chuyển giao tài sản cho bên đi thuê

(2c): Bén cho thué tinh toán tài sản bên cung cấp

(2d): Bén cho thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sử dụng cho bên đi thuê

(3): Theo định kỳ, bên đi thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê

cơ Tái cho thuê Đài ¡kí

Hay còn gọi là bán và thuê lại, là một dạng đặc biệt của phương thức cho thuê có

sự tham gia của hai bên Trong kinh doanh, có nhiều doanh nghiệp thiếu vốn lưu động để khai thác nên họ đã bán một phần tài sản cố định hiện có và thuê lại tài sản để sử dụng

Ngoài ra các định chế tài chính cũng áp dụng phương thức tài trợ này như là một biện pháp

giải quyết nợ quá hạn thay vì dùng biện pháp thanh lý nợ.

(la): Bên cho thuê ký hợp đồng mua tài sản cho bên đi thuê

(1b): Bên đi thuê và bên cho thuê ký hợp đồng thuê tài sản |

(2a): Bên đi thuê lập thủ tục chuyển giao quyền sở hữu cho bên cho thuê

(2b): Bên cho thuê làm thủ tục giao tài sản chö bên đi thuê,

(2c): Bên cho thuê thanh toán tiền mua tài sản cho bên đi thuê

(): Bên đi thuê thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê, theo định kỳ

3) Cho thuê giáp lưng: là phương thức cho thuê mà trong đó, thông qua sự đồng ý của bên cho thuê, bên đi thuê thứ nhất cho bên đi thuê thứ hai thuê lại tài sản đó, bên đi

thuê thứ nhất thực chất là bên trung gian giữa bên cho thuê và bên thuê thứ hai Khoản tiền

thuê bên thứ hai trả cho bên thuê thứ nhất cao hơn so với khoản tiền thuê bên thứ nhất trả

cho bên cho thuê, khoản chênh lệch đó là hoa hồng trách nhiệm Ngoài ra cho thuê giáp lưng cũng áp dụng trong trường hợp bên thuê thứ nhất đã thuê tài sản và đã sử dụng nhưng

sau đó không có nhu cầu sử dụng thì cho bên khác thuê lại với sự đồng ý của bên cho thuê

8

(1a) (2a)

thue tài chính (1c) thứ 1 > thir 2

(1a): Bên đi thuê ký hợp đồng thuê tài sản với bên cho thuê

(1b): Bên cho thuê làm thủ tục chuyền giao tài sản cho bên đi thuế thứ 1

(1e): Bên đi thuê thứ 1 định kỳ thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê

(1đ): Bên cho thuê đồng ý để bên thuê thứ 1 cho bên thứ 2 thuê tại tài sản

(2a): Bên đi thuê thứ 2 ký hợp đồng thuê tại tài sản của bên đi thuế thứ I

(2b): Bên đi thuê thứ 1 làm thủ tục chuyển giao tài sản cho bên đi thuê thứ 2

(2e): Định kỳ bên đi thuê thứ 2 thanh toán tiền thuê tài sản cho bên đi thuế thứ 1

1.2.3 Vai trò của hoạt động cho thuê tài sân đỗi với NHTM và đối với DN

1.2.3.1 Đối với doanh nghiệp

_- Tạo điều kiện cho doanh nghiệp hạn hẹp về ngân quỹ có được cơ sở vật chất cần

- Thời hạn cho thuê thường dài hơn so với thời hạn cho vay để mua tài sản

- Giúp doanh nghiệp tránh được rủi ro về tính lạc-hậu, lỗi thời của tài sản

- Người thuê không cần tài sản đảm bảo

- Cơ chế thanh toán tiền thuê linh hoạt như cho thuê trả tăng dần, giảm đần hoặc

niên kim có định

1.2.3.2 Đối với Ngân hàng thương mại

- Đa dạng hóa được các phương thức cho vay trung và đài hạn

- Hạn chế được tồi 6 trong cho thuê trung và dai han vi NH vẫn nắm quyền sở hữu

¡ #ud Hạn chế được rủi ro đạo đức trong hoạt động tín dụng

- Phát triển mối quan hệ với khách hàng và thúc đây bản hàng

9