Tài liệu lớp siêu âm - lopsieuam2016 Sieu am tu cung

Tài liệu lớp siêu âm - lopsieuam2016 Sieu am tu cung tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớ...

SIÊU ÂM CHẨN ĐOÁN

TỬ CUNG

BS Bùi Đặng Phương Chi

BM CĐHA- ĐHYKPNT

GIẢI PHẪU

Posterior

4

l   SIÊU ÂM QUA THÀNH BỤNG

Chuẩn bị BN:

l  Bàng quang căng phủ qua toàn bộ đáy tử

cung

l  BQ căng quá mức: làm biến dạng cấu trúc

GP + đẩy các cơ quan vùng chậu ra khỏi

vùng hội tụ của đầu dò -> giới hạn việc quan sát

Đầu dò: 5mHz hay 3,5mHz

Đường cắt: dọc, ngang, chếch

Ưu điểm: Cung cấp cái nhìn tổng thể vùng chậu

Khuyết điểm: không có những ưu điểm như SA đầu dò

âm đạo

l  SIÊU ÂM QUA NGÃ ÂM ĐẠO

l   Dùng gel bôi bên ngoài đầu dò - bao cao su - gel

ngoài bao cao su -> loại trừ bọt khí

Thao tác:

Xoay nhẹ, bẻ góc đầu dò, ấn nhẹ bụng.

SIÊU ÂM QUA NGÃ ÂM ĐẠO

SIÊU ÂM QUA NGÃ ÂM ĐẠO

Siêu âm qua ngã bụng so với

siêu âm qua ngã âm đạo

l  Siêu âm ngả bụng quan sát toàn bộ vùng chậu

l  Siêu âm ngả âm đạo: trường quan sát bị giới hạn

-> Là những kỹ thuật bổ sung nhau

l  Tư thế tử cung

l  Góc gập (Flexion): giữa trục Thân-CTC

l  Góc ngã (Version): giữa trục CTC-ÂĐ

TỬ CUNG

TC GẬP TRƯỚC

# 20%

TƯ THẾ GẬP

TƯ THẾ NGÃ

# 80%

TỬ CUNG

TC hình quả lê ngược TC trước dậy thì có hình ống

TỬ CUNG

TC hình quả lê Sau tuổi mãn kinh

l  Lớp trong: echo kém bao quanh lớp nội mạc-> đôi khi có vôi hóa do loạn dưỡng sau nong, nạo thai, sinh thiết trong cổ TC

23

25

26

Nội mạc tử cung

TỬ CUNG

NORMAL UTERUS

BẤT THƯỜNG BẨM SINH TỬ CUNG

BẤT THƯỜNG BẨM SINH TỬ CUNG

l   DỊ TẬT BẦM SINH CỦA TC DO CÁC BẤT THƯỜNG CỦA ỐNG MULLER TẠO NÊN

l   TẦN SUẤT 1-5% DÂN SỐ CHUNG, 13-25% PN SẨY THAI TÁI PHÁT

l   SA + MRI ĐÓNG VAI TRÒ QUAN TRỌNG TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐÁNH GIÁ

l   DỊ TẬT HÌNH THÀNH DO NGƯNG PHÁT TRIỂN HOẶC THẤT BẠI TRONG QUÁ TRÌNH HỢP NHẤT CỦA 2 ỐNG MULLER

PHÔI THAI HỌC

PHÔI THAI HỌC

BẤT THƯỜNG BẨM SINH TỬ

CUNG

BẤT THƯỜNG BẨM SINH TỬ

CUNG

TYPE I (UTERINE APLASIA)

l  Bất sản hoàn toàn hai ống Muller: rất hiếm

-> KHÔNG THẤY TỬ CUNG

-TC chính: Bất sản/thiểu sản TC + 3/4 trên ÂĐ BPSD ngoài: bình thường

Hai BT: bình thường

Bất sản thận

TYPE II ( UNICORNUATE UTERUS)

l  Bất sản ống Muller hai bên không hoàn toàn :

HC Mayer Rokitansky Kuster Hauser (thường gặp nhất) MRKH

+ Teo bít âm đạo ( ¾ trên)

+ Không có tử cung hoặc tử cung sơ khai ( rudimentary uterus ) + 50% có bất thường ở thận

Bất sản ống Muller hai bên không

hoàn toàn

TYPE II

TYPE II UNICORNUATE UTERUS

NHƯ KHÔNG THỂ VỚI SA 2D

- TRƯỚC ĐÂY NGƯỜI TA CHẨN ĐOÁN DỰA VÀO HSG, NGÀY NAY NGƯỜI TA DỰA VÀO SA 3D HOẶC MRI

TYPE II UNICORNUATE UTERUS

TYPE II UNICORNUATE UTERUS

45

46

TYPE III UTERUS DIDELPHYS

l  Hiện diện 2 sừng, 2 cổ tử cung riêng biệt

l  75% kèm vách ngăn âm đạo dọc

l  Unilateral hemivaginal septum

hematometrocolpos ( thường kèm bất sản thận cùng bên )

TYPE III UTERUS DIDELPHYS

TYPE III UTERUS DIDELPHYS

TYPE III UTERUS DIDELPHYS

TYPE III UTERUS DIDELPHYS

TYPE III UTERUS DIDELPHYS

TYPE IV BICORNUATE UTERUS

TYPE IV BICORNUATE UTERUS

TYPE IV BICORNUATE UTERUS

TYPE V (SEPTATE UTERUS)

TYPE V (SEPTATE UTERUS)

TYPE V (SEPTATE UTERUS)

TYPE V (SEPTATE UTERUS)

TYPE VI ( ARCUATE UTERUS )

TC vòng cung :

-  bờngoài vùng đáy TC bình thường

-  chẩn đoán dựa vào cung lõm ở NM vùng đáy TC,

cung lõm này có độ sâu < 1cm

TYPE VI ( ARCUATE UTERUS )

TYPE VII ( DES-diethylstillbestrol)

-  TC teo hẹp do tiếp xúc với DES

-  TC có bờ ngoài bình thường

-  Khoang nội mạc với phần trên teo hẹp -> hình chữ T

-  Vòi trứng có những đoạn phình và hẹp dạng túi

TYPE VII ( DES-diethylstillbestrol)

LƯU Ý

l   Dị tật tử cung thường kết hợp với dị tật ¾ trên âm đạo

l   Bất thường hệ sinh dục thường kèm bất thường hệ

niệu

l   Buồng trứng có hình dạng và chức năng bình thường

l   Dị tật tử cung thường không kết hợp bất thường về

giới tính

67

DỊ DẠNG ÂM ĐẠO

68

Vertical Fusion Defects

Màng ngăn ngang âm đạo

(transverse vaginal septum)

l   Có thể xảy ra ở bất cứ điểm nào trên âm đạo, tạo thành màng ngăn ngang âm đạo

l   Gây ứ máu kinh ở âm đạo (Hematocolpos) hay âm đạo và tử cung ( Hematometrocolpos) -> đau bụng khi hành kinh

l   Trên siêu âm, âm đạo căng to ứ dịch có thể làm che lấp tử cung Phải nghĩ đến chẩn đoán vì rất dễ lầm với u nang buồng trứng

69

Màng trinh không thủng (Imperforate Hymen)

l   Là một màng niêm mạc mỏng nằm ở lỗ ngoài âm đạo MT có thể không có hoặc là một màng kín bít ngang phần cuối âm đạo ( màng trinh không thủng)

Dị tật này có thể đơn thuần hoặc đi kèm với các bất thường ở đường niệu

l  Bệnh nhân là trẻ gái tuổi dậy thì không có kinh, đau vùng chậu, đau lưng, bụng chướng, khối u sờ được ở vùng chậu và tắc nghẽn đường niệu

l   Các dấu hiệu trên siêu âm: Khối echo trống hay echo kém hình oval hay quả lê ở sau bàng quang, tử cung

bị đẩy ra trước

Ứ MÁU ÂĐ VỚI MÀNG TRINH KHÔNG CÓ LỖ THỦNG.

71

Tắc nghẽn bán phần AĐ ( Obstructed hemivagina)

l   Bệnh nhân thường không có triệu chứng vì kinh nguyệt vẫn bình thường ở bên không tắc nghẽn

l   Do đó khiếm khuyết này chỉ được chẩn đoán khi cắt TSM để sanh ngã âm đạo

l   Trong đa số các trường hợp, ống âm đạo một bên thường lớn hơn bên kia do đó bệnh nhân vẫn có thể sinh hoạt tình dục được

l  Hội chứng Mayer-Rokitansky gồm teo âm đạo,

tử cung dạng hai sừng, vòi trứng, buồng trứng

và dây chằng bình thường

l  Siêu âm giúp xác định vị trí tắc nghẽn và mức

độ bất thường ở tử cung-âm đạo

Bảng

BỆNH LÝ THÂN TỬ CUNG

1/BƯỚU TỬ CUNG - LÀNH TÍNH 2/ BƯỚU TỬ CUNG - ÁC TÍNH

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

- Thường gặp độ tuổi sinh đẻ, phụ thuộc estrogen

- 3à 9 lần ở phụ nữ da đen

- Thường không có triệu chứng

- Nếu có,thường là trễ: rong kinh hay rối loạn KN

do đè ép tại chỗ

- Có thể chèn ép NQ gây ứ nước thận

- Có thể: cường kinh, đau, vô sinh…

1 /BƯỚU TỬ CUNG-LÀNH

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

l  U xơ dưới thanh mạc:

l  Thường gặp,dễ thấy trên Siêu âm qua ngã

bụng

l  Đội mặt dưới bàng quang hay thay đổi viền ngoài tử cung

l  Có cuống hay không có cuống

l  Nếu có cuống dài,nhỏ!Khó phân biệt với khối u phần phụ

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

l  U xơ nội thành :

l  Nếu nhỏ -> Không thay đổi đường viền tử cung và không đẩy lệch lòng tử cung -> Dễ chẩn đoán trên Siêu âm qua ngã âm đạo hơn là ngã bụng

l  Nếu lớn -> Biến dạng đường viền tử cung hay đẩy lệch lòng tử cung

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

l  U xơ dưới niêm mạc :

l  Hiếm hơn

l  Có thể có cuống hay không có cuống

l  Echo dày hơn nội mạc.Nội mạc tử cung dày

do phì đại (tăng sinh)

l  Phân biệt:Polyp tử cung

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

l  Siêu âm

l  Thường echo mỏng

l  Có khi echo tương đương với cơ tử cung hay echo dày

l  Nếu echo tương đương cơ tử cung thì

thường có một viền echo mỏng

l  U xơ lâu ngày (nhất là ở người già) thường vôi hóa ở trung tâm hay ngoại biên

l  Doppler : tưới máu quanh u

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

l  Biến chứng:

trong u cơ này.Tử cung có thể tăng thể tích

và bệnh nhân bị đau hạ vị

Sarcome tử cung.( hiếm) ->Phải nghi ngờ khi có U xơ lớn nhanh

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

U XƠ TỬ CUNG ( UTERINE FIBROMA )

U XƠ HOẠI TỬ

U XƠ VÔI HÓA

87

UXTC VÔI HÓA

89

U XƠ TC

90

U XƠ TC

91

92

93

94

95

6/10/16 96

97

1/BƯỚU TỬ CUNG-LÀNH

100

104

Fatty tumors

l   Hiếm gặp

l   Lipomas, lipoleoimyomas, fibromyolipomas

l   Khối đặc phản âm dày, giảm âm phía sau

1/BƯỚU TỬ CUNG-LÀNH

Fatty tumor

Fatty tumor

108

PHÂN BIỆT NHÂN XƠ TỬ CUNG & SỰ CO KHU

TRÚ CƠ TỬ CUNG TRÊN NGƯỜI CÓ THAI

PHÂN BIỆT NHÂN XƠ TỬ CUNG & SỰ CO KHU

TRÚ CƠ TỬ CUNG TRÊN NGƯỜI CÓ THAI

Lạc nội mạc trong cơ tử cung

(Adenomyosis)

Lạc nội mạc trong cơ tử cung

l   Yếu tố thuận lợi: tổn thương lớp nền của nội mạc

l   Hiện diện các tuyến + mô đệm nội mạc trong

cơ tử cung

l   5à70% phụ nữ 40-50 tuổi

l   Lâm sàng: không đặc hiệu: đau vùng chậu, thống kinh, rong kinh

l   Nang nhỏ trong cơ TC

l   Doppler : tưới máu lan tỏa (rain-drop appearance) RI thấp

PHÂN LOẠI LẠC NỘI MẠC TRONG CƠ

TỬCUNG

Lạc nội mạc trong cơ tử cung

Lạc nội mạc trong cơ tử cung

Lạc nội mạc cơ tử cung

(Adenomyosis)

Lạc nội mạc trong cơ tử cung

Lạc nội mạc trong cơ tử cung

Lạc nội mạc trong cơ tử cung

l  Phải dựa vào:

l  Sự phát triển nhanh theo thời gian

l  Có dịch báng

l  Có xâm lấn vào các tĩnh mạch cơ tử cung.

BỆNH LÝ NỘI MẠC TỬ CUNG

TĂNG SINH NỘI MẠC

Do niêm mạc tử cung bị kích thích bởi Oestrogène tăng

- Thường xảy ra trong thời kỳ tiền mãn kinh

- Tăng tiết bất thường từ buồng trứng

- Tăng tiết do nguyên nhân từ ngoài (Hyperoestrogénie iatrogénique)

TĂNG SINH NỘI MẠC

Siêu âm

l  Chỉ cho biết độ dày nội mạc, không giúp đoán được loại

mô tăng sinh

l Tuy nhiên trong vài trường hợp, có thể thấy các nốt echo kém ở giữa nội mạc (tăng sinh dạng polyp-

Hyperplasie polypoide)

Sự kết hợp của tăng sinh này với các nang gợi ý đến

tăng sinh tuyến-nang (Hyperplasie

glandulo-kystique)

TĂNG SINH NỘI MẠC

l  Việc đánh giá NMTC phì đại được thực hiện tốt nhất trong giai đoạn tăng sinh của chu kỳ kinh

l  Về lâm sàng thường kèm rong huyết

l  Phải coi chừng một sự hóa ác -> Sinh thiết giúp chẩn đoán xác định

l  Trên một phụ nữ trẻ,sự dày nội mạc kèm trễ kinh -> Có thai?

TĂNG SINH NỘI MẠC

TĂNG SINH NỘI MẠC

TĂNG SINH NỘI MẠC

TĂNG SINH NỘI MẠC

TĂNG SINH NỘI MẠC

134

135

136

137

138

139

THIỂU SẢN NỘI MẠC

Do giảm hay ngưng sự kích thích bởi Oestrogène ->

NM giảm độ dày,gặp trong:

- Sau mãn kinh

- Sau tắt kinh lâu

l  SIÊU ÂM: bề dày nội mạc < 5mm

THIỂU SẢN NỘI MẠC

VIÊM NỘI MẠC

Siêu âm không điển hình

l  Phải dựa vào lâm sàng: Tử cung rất đau khi được khám

l  Nếu có thêm một lớp dịch trong lòng tử cung

-> Có mủ trong tử cung (Pyométrie)

l  Có thể có những bóng khí với bóng lưng dơ

l  Ngoài ra,ta tìm xem có ứ mủ vòi trứng hay có dịch túi cùng Douglas.

VIÊM NỘI MẠC

VIÊM NỘI MẠC

VIÊM NỘI MẠC

VIÊM NỘI MẠC

POLYP NỘI MẠC

l  Polyp tuyến

l  Thường đơn độc,có cuống Dài 0,5cm-3cm

l  Nằm trong lòng tử cung.Thường được viền bởi lớp nội mạc chung quanh

l  Echo thường dày hơn u cơ tử cung

l  Hiếm khi hoá ác,nhưng nếu có nhiều polyp thì coi chừng có kết hợp với K nội mạc tử cung

149

NHÂN XƠ DƯỚI NIÊM MẠC

Có hồi âm kém hoặc đồng âm Có hồi âm dầy

Có nhiều mạch máu nuôi Có 1 mạch máu nuôi

CĐPB

CĐPB

l   Sarcome du chorion endométrial

l   Tumeur mixte Mullérienne

l   K di căn từ buồng trứng

UNG THƯ NỘI MẠC

UNG THƯ NỘI MẠC

SIÊU ÂM

l   Có thâm nhiễm vào lớp cơ tử cung:

l  Ranh giới giữa nội mạc và cơ tử cung bị nhòa đi

l   Giảm độ dày cơ tử cung,khiến khối u như bị lệch khỏi đường giữa

l  Bị mất hoàn toàn cơ tử cung từng vùng

l   Doppler:

l  Tăng tín hiệu màu ở nội mạc tử cung

l   Chỉ số kháng (RI) giảm

UNG THƯ NỘI MẠC

l  Phải tìm thêm sự xâm lấn vào vùng eo hay cổ

tử cung cũng như hạch bạch huyết (hạ

vị,chậu,dọc theo ĐMC…)

l  Trước một trường hợp tăng sinh nội mạc bất

thường trên người đã mãn kinh !Kiểm tra mô học sau sinh thiết nội mạc để loại trừ K nội

mạc giai đoạn đầu

UNG THƯ NỘI MẠC

UNG THƯ NỘI MẠC

UNG THƯ NỘI MẠC

UNG THƯ NỘI MẠC

UNG THƯ NỘI MẠC

RI thấp D= 25mm

163

UNG THƯ NỘI MẠC

Nội mạc TC sau mãn kinh:

Sinh thiết NMTC khi bề dày nội mạc:

l   ≥ 8mm (BN không xuất huyết sau mãn kinh)

l   ≥ 5mm (BN có xuất huyết sau mãn kinh)

Lưu ý:

Có thể thấy lớp dịch mỏng lòng TC đã mãn kinh

=> Đo MNTC không được tính luôn lớp dịch

BỆNH LÝ NỘI MẠC TỬ CUNG

LẠC NỘI MẠC TỬ CUNG

l   Xảy ra bất cứ vị trí nào trong cơ thể

l   Thường ở BT, vòi trứng, dây chằng rộng, túi cùng sau

l   Dạng lan tỏa (thường gặp) & khu trú

l   Lâm sàng: không triệu chứng (thường), thống kinh, giao hợp đau, vô sinh

BẤT THƯỜNG LÒNG TỬ

CUNG

Ứ DỊCH LÒNG TỬ CUNG

Ứ DỊCH LÒNG TỬ CUNG

Ứ MÁU TỬ CUNG

DÍNH NỘI MẠC TỬ CUNG

BỆNH LÝ EO TỬ CUNG

l  Bệnh lý nội mạc: Hiếm,vì nội mạc kém phát

triển ở vùng này

l  U cơ trơn: Thường gặp hơn và có đặc tính siêu

âm giống như ở thân tử cung.

BỆNH LÝ CỔ TỬ CUNG

POLYP TRONG CỔ TỬ CUNG

l  Thấy được bằng Siêu âm qua ngã âm đạo

l  Đó là polyp có cuống hay không có cuống, từ

3-4cm đường kính

l  Có thể lòi qua lỗ ngoài cổ tử cung

l  Siêu âm: Cấu trúc echo mỏng,đẩy thành trong của

cổ tử cung

l  Có khi khó phân biệt với Polyp từ lòng tử cung ra

cổ tử cung.

BỆNH LÝ CỔ TỬ CUNG

POLYP TRONG CỔ TỬ CUNG

NANG NABOTH Ở CTC

K CỔ TỬ CUNG

181

182

183

184

185

186

187

188

HỞ CỔ TỬ CUNG TRÊN PHỤ NỮ CÓ THAI

190

HỞ CỔ TỬ CUNG TRÊN PHỤ NỮ CÓ THAI

Cæ tö cung

HỞ CỔ TỬ CUNG TRÊN PHỤ NỮ CÓ THAI

Cæ tö cung: Lç trong më

HỞ CỔ TỬ CUNG TRÊN PHỤ NỮ CÓ THAI

194

Duïng cuï TC

Vßng tr¸nh thai

Duïng cuï TC

Duïng cuï TC

197

Duïng cuï TC

PERFORATED IUCD

Duïng cuï TC

202

XIN CẢM ƠN SỰ THEO DÕI

CỦA QUÝ BÁC SỸ