Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)

Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam (Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ NHO TUẤN

ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2017

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ NHO TUẤN

ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu,

ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Các kết quả trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Lê Nho Tuấn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 8

1.1 Khái niệm, mục tiêu và vai trò của nông thôn mới 8

1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nông thôn mới 13

1.3 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về xây dựng nông thôn mới 16

1.4 Tiêu chí xây dựng nông thôn mới của Việt Nam 22

1.5 Các công cụ, giải pháp thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới 24

1.6 Phương pháp và tiêu chí đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới 29

1.7 Kinh nghiệm thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của một số địa phương 30

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỀ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TỈNH QUẢNG NAM 35

2.1 Khái quát đặc điểm nông thôn và những yếu tố tác động đến thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Nam 35

2.2 Kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Nam 40

2.3 Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam 47

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 56

3.1 Bối cảnh quốc tế và trong nước có tác động đến chính sách xây dựng nông thôn mới 56

3.2 Quan điểm, định hướng về chính sách xây dựng nông thôn mới 58

3.3 Giải pháp hoàn thiện chính sách xây dựng nông thôn mới 58

3.4 Kiến nghị 61

KẾT LUẬN 65 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nông nghiệp - Nông dân - Nông thôn là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, quan trọng trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; được Đảng, Nhà nước ta hết sức quan tâm và dành nhiều nguồn lực đầu tư cho khu vực này Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi nông nghiệp và nông dân là lực lượng quan trọng góp phần tạo nên sự giàu có của đất nước, Người cho rằng nông nghiệp phải là mặt trận hàng đầu, muốn phát triển đất nước phải coi trọng cả vấn đề Nông nghiệp - Nông dân - Nông thôn Định hướng phát triển kinh tế trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) là "phát triển nông, lâm, ngư nghiệp ngày càng đạt trình độ công nghệ cao, chất lượng cao gắn với công

nghiệp chế biến và xây dựng NTM" [46, tr.75] Văn kiện Đại hội lần thứ XII của

Đảng xác định phương hướng, nhiệm vụ phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn là xây dựng nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm; nâng cao giá trị gia tăng, đẩy mạnh xuất khẩu Tại Hội nghị lần thứ 7, Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa X đã thông qua Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 về nông nghiệp, nông thôn, nông dân với mục tiêu "xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng KT-XH hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh

đạo của Đảng được tăng cường" [1]

Tại kỳ họp thứ 10 (tháng 10 - 11, năm 2015), Quốc hội Khóa XIII đã quyết định

cả nước chỉ thực hiện 2 chương trình MTQG: (1) xây dựng NTM và (2) giảm nghèo bền vững (trước đây 16 chương trình) Với quyết định này, nguồn lực đầu tư của Quốc gia không còn bị phân tán, dàn trải mà được tập trung một cách có trọng tâm vào 2 chương trình MTQG Theo kế hoạch đầu tư trung hạn giai đoạn 2016-2020 đã

Cùng với cả nước, chính sách xây dựng NTM cũng được triển khai đồng bộ, quyết liệt trên địa bàn tỉnh Quảng Nam với 204 xã (trong tổng số 244 xã, phường, thị trấn) được quy hoạch xây dựng NTM Tỉnh ủy Quảng Nam có Chỉ thị số 30-CT/TU ngày 24/4/2013 về tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt Chương trình MTQG xây dựng NTM HĐND, UBND tỉnh Quảng Nam ban hành nhiều cơ chế, chính sách cũng như thành lập và ban hành quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo, Văn phòng điều phối triển khai thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM

Như vậy, chủ trương của Đảng, chính sách của nhà nước về xây dựng NTM được ban hành và triển khai thực hiện từ năm 2010 Đây là một trong những chính sách công có tầm ảnh hưởng rộng lớn, có tính chất quan trọng Đến nay, chính sách xây dựng NTM đã đi được hơn nữa chặn đường của giai đoạn 2010-2020, việc tổ chức xem xét, đánh giá chính sách xây dựng NTM từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam vào thời điểm hiện nay là cần thiết và phù hợp nhằm chỉ ra những kết quả đạt được để tiếp tục phát huy; những bất cập, hạn chế và đưa ra các kiến nghị, đề xuất để sửa đổi,

bổ sung, hoàn thiện chính sách

Quảng Nam là tỉnh khu vực duyên hải miền Trung, với đặc thù địa hình phức tạp; đặc điểm nông thôn, nông nghiệp cũng hết sức đa dạng, từ đồng bằng duyên hải đến khu vực trung du và miền núi với nhiều phương thức sản xuất nông nghiệp, tập

quán sinh sống, canh tác khác nhau Do vậy, việc chọn vấn đề "Đánh giá chính sách xây dựng NTM từ thực tiễn Quảng Nam" làm đề tài nghiên cứu luận văn Thạc sĩ

3

Chính sách công có tính bao quát và đại diện cao

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về nông nghiệp, nông thôn, nông dân và đặc biệt về NTM được nhiều tác giả, nhà nghiên cứu quan tâm, cả trong nước lẫn nước ngoài Một số công trình nghiên cứu về vấn đề này như:

- Công trình “Một số vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở các nước và Việt Nam” của Kerrkvliet, Jamesscott do Nguyễn Ngọc và Đỗ Đức Định sưu tầm và giới thiệu về vai trò, đặc điểm của nông dân, thiết chế nông thôn ở một số nước trên thế giới và ở Việt Nam

- Bài viết “Thực tiễn hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc và kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam” của tác giả Lê Thế Cương đã phân tích thực tiễn con đường hiện đại hóa nông nghiệp đặc sắc Trung Quốc và rút ra những bài học kinh nghiệm đối với xây dựng nông thôn ở nước ta

- Cuốn sách "Quá trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn ở Trung Quốc" của tác giả Nguyễn Xuân Cường Cuốn sách viết về nông thôn ở Trung Quốc với một số vấn đề như: chuyển đổi thể chế kinh tế nông nghiệp, nông thôn; phát triển công nghiệp nông thôn; quá trình giải quyết các vấn đề xã hội nông thôn, quá trình

đô thị hóa nông thôn

- Cuốn sách "Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau hai mươi năm đổi mới - Quá khứ và hiện tại" của tác giả Nguyễn Văn Bích Cuốn sách đã mô tả khá toàn diện phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân nước ta từ đầu thế kỷ XX đến nay, nhất là 20 năm đổi mới

- Cuốn sách "Nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong mô hình tăng trưởng kinh tế mới giai đoạn 2011 - 2020" của tác giả Nguyễn Thị Tố Quyên đã phân tích một số điểm nổi bật về nông nghiệp, nông thôn, nông dân từ năm 2000 đến nay và

cơ hội, thách thức của nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trước các mô hình tăng trưởng kinh tế

- Cuốn sách "Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa" của tác giả Đặng Kim Sơn Trên cơ sở

4

nghiên cứu một số nước trên thế giới, tác giả có sự liên hệ vào điều kiện cụ thể của Việt Nam như: vai trò của nông nghiệp trong công nghiệp hóa, vấn đề cơ cấu sản xuất, giải quyết những vấn đề lao động, đất đai, môi trường trong công nghiệp hóa đất nước

- Cuốn sách "Xây dựng NTM, những vấn đề lý luận và thực tiễn" của Vũ Văn Phúc là tập hợp nhiều bài viết của các nhà khoa học, lãnh đạo các cơ quan trung ương, các địa phương, các ngành, các cấp về xây dựng NTM

- Bài viết “Xây dựng NTM là sự nghiệp cách mạng lâu dài của Đảng và nhân dân ta” của tác giả Hồ Xuân Hùng đã nêu rõ nội dung nông thôn và NTM Việt Nam, nhấn mạnh một số biện pháp, điều kiện thực hiện 19 tiêu chí Quốc gia về xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay

Bài viết: “Xây dựng mô hình NTM ở nước ta hiện nay” của tác giả Phan Xuân Sơn và Nguyễn Cảnh với phân tích về nông thôn Việt Nam trước yêu cầu mới; những hình dung ban đầu về các tiêu chí của mô hình NTM; những nhân tố chính của mô hình NTM và đề xuất Nhà nước đóng vai trò chỉ đạo, tổ chức điều hành quá trình hoạch định và thực thi chính sách, tạo hành lang pháp lý, hỗ trợ vốn, kỹ thuật, nguồn lực, và động viên tinh thần Nhân dân tự nguyện tham gia, chủ động trong thực thi và hoạch định chính sách

- Bài viết "Chương trình NTM ở Việt Nam: một số vấn đề đặt ra và kiến nghị" của GS.TS Đỗ Kim Chung và PGS.TS Kim Thị Dung Trên cơ sở đánh giá thực trạng triển khai chương trình NTM, bài viết này chỉ ra những bất cập và đề xuất một

số giải pháp về chính sách nhằm hoàn thiện chương tình NTM ở nước ta

- Nhiều đề tài luận án, luận văn tiến sỹ, thạc sỹ trong thời gian qua cũng nghiên cứu về kết quả xây dựng NTM trên địa bàn cụ thể một xã, huyện hoặc tỉnh Đến nay, chương trình MTQG xây dựng NTM được chính thức triển khai trên địa bàn cả nước được hơn 6 năm Ở tầm quốc gia, Quốc hội đã tiến hành giám sát tối cao về “Việc thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2010 -

2015 gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp” (tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội Khóa XIV) Tại tỉnh Quảng Nam, Đoàn ĐBQH tỉnh tổ chức giám sát chuyên đề về "việc thực

5

hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2015 gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn tỉnh" Việc tổ chức giám sát của Quốc hội và Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Nam thực chất là tổ chức đánh giá chính sách xây dựng NTM gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp trong giai đoạn 2010-2015 Song, đây là đánh giá chính sách dưới góc độ của cơ quan dân cử - cơ quan quyền lực nhà nước

Do vậy, đề tài "Đánh giá chính sách xây dựng NTM từ thực tiễn Quảng Nam"

là đề tài nghiên cứu có tính chất, yêu cầu, đối tượng nghiên cứu mới

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ thực tiễn xây dựng NTM ở tỉnh Quảng Nam để đánh giá chính sách xây dựng NTM của Việt Nam Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất một số giải pháp và kiến nghị góp phần hoàn thiện chính sách xây dựng NTM

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống hóa các quy định của nhà nước và tỉnh Quảng Nam về xây dựng NTM

Xem xét, đánh giá việc thực hiện chính sách xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, qua đó chỉ ra những nội dung hợp lý, những vấn đề còn bất cập, hạn chế của chính sách xây dựng NTM trong thời gian qua

Kiến nghị, đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách xây dựng nông thôn trên địa bàn tỉnh Quảng Nam cũng như của cả nước

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Chính sách xây dựng NTM của Nhà nước và kết quả triển khai thực hiện chính sách xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: nghiên cứu, phân tích, đánh giá chính sách xây dựng NTM

- Về không gian: thực tiễn triển khai chính sách xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và hệ thống các văn bản quy định về chính sách xây dựng NTM

- Về thời gian: nghiên cứu chính sách và kết quả thực hiện NTM giai đoạn từ

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full