Quá trình hình thành và phát triển kinh tế thông tin OV năm 2020

Chuyên đề Kinh tế thông tin ở Việt Nam giới thiệu các ngành công nghiệp thông tin trong nền kinh tế thông tin, cho thấy việc phát triển và ứng dụng manh mẽ công nghệ thông tin và truyền thông là nội dung quan trọng để xây dựng nền kinh tế đó. Chuyên đề cũng đánh giá thực trạng phát triển nền kinh tế thông tin ở Việt Nam thông qua phân tích thực tiễn thực hiện bộ chỉ tiêu hạt nhân đánh giá mức độ ứng dụng CNTTTT trong các doanh nghiệp đã được cộng đồng quốc tế công nhận rộng rãi và đánh giá tình hình triển khai ứng dụng CNTTTT trong những ngành kinh tế chủ chốt như thương mại, tài chính, ngân hàng, du lịch…. Chuyên đề phân tích hệ thống các chủ trương, chính sách lớn do Nhà nước ta ban hành, đó là môi trường pháp lý quan trọng để xây dựng và hình thành nền kinh tế thông tin ở nước ta. Cuối cùng Chuyên đề đưa ra những thách thức chủ yếu mà nước ta có thể sẽ phải đối mặt và những cơ hội lớn có thể sẽ nhận được khi xây dựng và phát triển nền kinh tế thông tin ở Việt Nam.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỎ ĐỊA CHẤT

KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

-

KINH TẾ THÔNG TIN

ĐỀ TÀI: Quá trình hình thành và phát triển kinh tế thông tin

ở Việt Nam Phân biệt sự giống và khác nhau giữa KTTT và HTTT

Giảng viên hướng dẫn : Ts Lê Thanh Huệ

Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Phương (1321050660)

Nguyễn Văn Phúc (1321050639)

Nguyễn Đức Phương(1321050161)

Lý Hồng Quân(1321050165)

Hà Nội – 2016

Mục lục

Phần A: Qúa trình hình thành nền kinh tế thông tin 4

I Kinh tế thông tin (KTTT) 4

1.Khái niệm về kinh tế thông tin 4

2.Đặc trưng của kinh tế thông tin 6

3.Đặc điểm của kinh tế thông tin 6

4.Vai trò của kinh tế thông tin 7

5.Các hoạt động về thông tin 9

6.Các ngành công nghiệp thông tin 10

7.Các chỉ tiêu hạt nhân đo lường nền kinh tế thông tin 12

II.Thực trạng phát triển kinh tế thông tin ở Việt Nam 14

1 Nhóm chỉ số CNTT&TT cơ bản về tình hình phát triển kinh tế thông tin 14

2 Thực trạng cơ sở hạ tầng nước ta hiện nay đối với ngành công nghệ thông tin 17

III.Quá trình phát triển của nền KTTT 18

1.KTTT thế giới 18

2 Nhận dạng nền kinh tế thông tin 20

3 Các đặc trưng chủ yếu của nền kinh tế thông tin 20

4.Kinh tế thông tin ở Việt Nam 25

5.CNTT ở Việt Nam 31

6 CNTT – động lực phát triển trong nền kinh tế tri thức 33

Phần B.Phân biệt sự giống và khác nhau của nền kinh tế thông tin và hệ thống thông tin 47 I.Khái quát về hệ thống thông tin 47

II.So sánh KTTT với HTTT 50

1.Điểm giống của HTTT với KTTT 50

2.Điểm khác 50

KẾT LUẬN 52

Lời nói đầu

Công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) đang làm thay đổi mạnh mẽ hoạt động sản

xuất, tài chính và thương mại trên phạm vi quốc gia, khu vực và toàn cầu Bằng cách làm chocác hoạt động kinh doanh cạnh tranh hơn, các hoạt động sản xuất trong nền kinh tế hiệu quả hơn

và nhất là đẩy mạnh việc trang bị tri thức cho con người, công nghệ thông tin và truyền thôngthúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh hơn và qua đó sẽ tăng cường tiềm lực cho phát triển Tháchthức đối với nước ta hiện nay là làm cách nào để có thể khai thác có hiệu quả tiềm năng nàyphục vụ phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững

Chuyên đề Kinh tế thông tin ở Việt Nam giới thiệu các ngành công nghiệp thông tin trong nềnkinh tế thông tin, cho thấy việc phát triển và ứng dụng manh mẽ công nghệ thông tin và truyềnthông là nội dung quan trọng để xây dựng nền kinh tế đó Chuyên đề cũng đánh giá thực trạngphát triển nền kinh tế thông tin ở Việt Nam thông qua phân tích thực tiễn thực hiện bộ chỉ tiêuhạt nhân đánh giá mức độ ứng dụng CNTT&TT trong các doanh nghiệp đã được cộng đồngquốc tế công nhận rộng rãi và đánh giá tình hình triển khai ứng dụng CNTT&TT trong nhữngngành kinh tế chủ chốt như thương mại, tài chính, ngân hàng, du lịch… Chuyên đề phân tích hệthống các chủ trương, chính sách lớn do Nhà nước ta ban hành, đó là môi trường pháp lý quantrọng để xây dựng và hình thành nền kinh tế thông tin ở nước ta Cuối cùng Chuyên đề đưa ranhững thách thức chủ yếu mà nước ta có thể sẽ phải đối mặt và những cơ hội lớn có thể sẽ nhậnđược khi xây dựng và phát triển nền kinh tế thông tin ở Việt Nam

Các công nghệ thông tin và truyền thông xuất hiện ngày càng nhiều, tính năng ngày càngđược nâng cao và hoàn thiện, đồng thời chúng ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnhvực khác nhau của nền kinh tế Tập trung nghiên cứu, nhanh chóng triển khai xây dựng và pháttriển nền kinh tế thông tin ở nước ta, một mặt sẽ góp phần đảm bảo nền kinh tế nước ta pháttriển bền vững, không bị tụt hậu xa hơn nữa so với các nước trong khu vực, và mặt khác sẽ tậndụng được cơ hội và lợi ích to lớn do cách mạng khoa học và công nghệ mang lại

Khi kiến thức, nói rộng hơn là sự hiểu biết trở thành nguyên liệu đầu vào và nguồn gốc củagiá trị trong nền kinh tế, người ta gọi đó là nền kinh tế thông tin Và thông tin lúc này, trở thànhtín hiệu điều khiển các quyết định kinh tế

Một nền kinh tế thông tin có đủ những đặc tính hội tụ và tích hợp truyền thông và công nghệ

xử lý dữ liệu vào công nghệ thông tin, ảnh hưởng mạnh mẽ của các ứng dụng công nghệ tronghoạt động kinh tế Ví dụ như phần đông người làm việc chuyên môn có nhu cầu cao (khối lượng

và chất lượng) về sử dụng thông tin, đa số sản phẩm cung cấp cho xã hội thuộc nhóm chứa đựngnhiều thông tin, và ứng dụng mạng lưới công nghệ thông tin rộng khắc các tổ chức kinh tế, vàquá trình mang lại kết quả là một hệ thống kiểm soát có độ linh hoạt cao và tính cưỡng bứcthấp, đồng thời, có năng lực thúc đẩy tiến trình hội nhập, toàn cầu hóa

Tuy vậy, mọi hệ thống kinh tế vận hành trên nền tảng công nghệ thông tin đều phải cùng tồntại với khu vực sản xuất có qui mô lớn, trong đó, kiến thức không phải là nguyên liệu đầu vào

cơ bản Đây chính là điểm vẫn tiếp tục gây tranh cãi về những những khác biệt cơ bản giữa cácnền kinh tế hiện đại và truyền thống

Phần A: Qúa trình hình thành nền kinh tế thông tin

I Kinh tế thông tin (KTTT)

1.Khái niệm về kinh tế thông tin

Khái niệm xã hội và nền kinh tế hậu công nghiệp được nói đến lần đầu vào những năm 1950,khi người ta nhận thấy sự phát triển không ngừng của một số khu vực (section) phi nông nghiệp

và phi công nghiệp trong một số nền kinh tế tiên tiến Những khu vực đó được xem là hạt nhâncủa một nền kinh tế mới đang nổi và người ta sử dụng thuật ngữ “hậu công nghiệp” để nói vềnền kinh tế này

Nền kinh tế “hậu công nghiệp” hiện được nhiều học giả của các trường phái khoa học xã hộigọi là “nền kinh tế tri thức”, còn các học giả của các trường phái khoa học tự nhiên, công nghệthông tin gọi là “nền kinh tế thông tin – kinh tế số” Các khái niệm "kinh tế tri thức", "kinh tếthông tin" hay "kinh tế số" hiện được dùng với nghĩa gần tương đương, chúng đều nhấn mạnh

và khẳng định vai trò động lực phát triển kinh tế toàn cầu của thông tin, tri thức, công nghệthông tin (CNTT) và truyền thông.

“Kinh tế thông tin” là gì? Khái niệm này hiện được định nghĩa chưa thật chặt chẽ, được dùng

để đặc trưng cho một nền kinh tế với vai trò tăng trưởng của các hoạt động thông tin và công

nghiệp thông tin.

Trong nền kinh tế thông tin, tri thức đóng vai trò chủ đạo bên cạnh các thành tố truyền thốngkhác của nền kinh tế; các sản phẩm của nền kinh tế đó chứa đựng hàm lượng tri thức cao hơnhẳn so với trước đây Khái niệm kinh tế thông tin đã chỉ ra sự khác biệt giữa 2 lĩnh vực(domain): lĩnh vực vật chất và năng lượng, và lĩnh vực thông tin, trong đó lĩnh vực đầu tiên baogồm các khu vực nông nghiệp và công nghiệp, trong khi lĩnh vực thứ 2 tương ứng với khu vựcthông tin và quan tâm đến sự biến đổi thông tin từ “dạng này sang dạng khác”

Có hai điểm quan trọng còn chưa rõ trong khái niệm kinh tế thông tin Thứ nhất là chưa rõtiêu chuẩn nào để đánh giá một nền kinh tế có phải là nền kinh tế thông tin hay không và thứ hai

là hiện đang có quá nhiều cách quản lý khác nhau đối với các chỉ tiêu kinh tế liên quan đếnthông tin

Nếu đối với vấn đề thứ nhất người ta mới tập trung vào nghiên cứu, đánh giá sự tăng trưởngcủa các hoạt động thông tin hơn là vào mức độ đạt được của nó, và hiện có rất ít những nghiêncứu nhằm xác định rõ mức độ thông tin hóa nền kinh tế để nó trở thành nền kinh tế thông tin thìđối với vấn đề thứ hai lại được quan tâm nghiên cứu và thảo luận rộng rãi, cộng đồng quốc tếhiện đã khá thống nhất về hệ thống chỉ tiêu hạt nhân để đo nền kinh tế thông tin [10]

Thực chất của phát triển KTTT là quá trình không ngừng khai thác, phân phối, sử dụng thôngtin, tri thức trong mọi hoạt động của đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội trên cơ sở nền giáo dục -đào tạo và khoa học - công nghệ hiện đại Trong nền kinh tế thông tin, tri thức sẽ trở thành đốitượng chủ yếu của sản xuất, phân phối, tiêu thụ và là nguồn gốc, động lực của tăng trưởng kinh

tế Tăng trưởng kinh tế được chuyển hoá từ mô hình dựa trên tiêu hao nguồn tài nguyên vật chấtsang loại hình dựa trên tri thức và kỹ thuật

Cùng với sự phát triển hướng về kinh tế thông tin, cơ cấu nguồn nhân lực ở nhiều quốc giacũng đang có sự dịch chuyển về khu vực thông tin - dịch vụ với nhiều ngành, nghề mới đượchình thành Trong số 500 nghề hàng đầu ở những năm cuối thế kỷ trước đã có gần 400 nghềchưa từng xuất hiện ở thời điểm giữa thế kỷ này, riêng trong lĩnh vực CNTT đã có khoảng 40ngành nghề khác nhau

2.Đặc trưng của kinh tế thông tin

Hội tụ và tích hợp truyền thông và công nghệ xử lý dữ liệu vào công nghệ thông tin

Ảnh hưởng mạnh mẽ của các ứng dụng công nghệ trong hoạt động kinh tế

Hiện nay các nghành kinh tế sử dụng rất nhiều ứng dụng của công nghệ thông tin,có rất nhiềungành nếu không có công nghệ thông tin thì sẽ ko thể hoạt động được.Ví dụ như kế toán,kiểmtoán,ngân hàng…

Ứng dụng mạng lưới công nghệ thông tin rộng khắp các tổ chức kinh tế

3.Đặc điểm của kinh tế thông tin

Là nền kinh tế lớn mạnh và phát triển nhờ áp dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong mọi tổchức: Từ cá nhân hộ gia đình, đến các doanh nghiệp ,nhà trường và đặc biệt là bộ máy quản lýnhà nước, muốn tồn tại và làm việc có hiệu quả thì việc áp dụng CNTT là điều bắt buộc Hơnthế nữa, ngày nay mạng internet và thương mại điện tử đang dần khẳng định vai trò và vị thếtrong đất nước mình.Hiện tại dần dần, người dân sẽ có thói quen mua hàng qua mạng, doanhnghiệp sẽ nộp thuế qua mạng,học sinh được trừ tiền qua thẻ ngân hàng, nhà nước sẽ quản lýchứng minh thư qua mạng,.v.v đó là hướng đi tích cực là tiến bộ cố gắng của chúng ta

Lao động tri thức và sáng tạo: năng suất lao động là thước đo đánh giá hệ thống chính sách,động lực của sự tăng trưởng bền vững Mà để có được năng suất lao động cao điều tiên quyết làcần đội ngũ nhân lực tri thức khoa học.Đòi hỏi người lao động luôn tìm tòi học hỏi khôngngừng nghỉ,tiếp thu nhưng thay đôi

Phát triển bền vững: Xã hội kinh tế thông tin được xây dựng trên nền tảng là tri thức, côngnghệ, khoa học và thông tin Nó là sự kết hợp hài hòa giữa bản sắc văn hóa người Việt Nam vàvăn minh nhân loại Kinh tế thông tin sẽ phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải bảođảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa.

Toàn cầu hóa: Đây là cơ hội cũng là thách thức lớn cho nền kinh tế thông tin, vươn ra thế giớiđồng nghĩa với việc cạnh tranh khốc liệt và hợp tác hiệu quả Khi công nghệ và thông tin đạtđến mức toàn cầu hóa, thì khoảng cách địa lý, đất nước, văn hóa giữa các vùng miền dần xóa

mờ, kinh tế thương mại được kết nối và thế giới sẽ chuyển mình thay đổi thực sự Nhìn lại ViệtNam, 11/1/2007-2016 sau 9 năm kể từ khi ra nhập tổ chức thương mại thế giới WTO, ôngTrương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại nhận định, nhờ sự cam kết và thực hiệncác cam kết, Việt Nam đã từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nghiên cứu, tạo dựng khungpháp lý, đưa ra những quy định theo thông lệ quốc tế, chủ động hội nhập đời sống thương mạitoàn cầu

Thúc đẩy quá trình dân chủ: Quản lý phi tập trung, thông tin công khai, đầy đủ và kịp thời

4.Vai trò của kinh tế thông tin

Thông tin là một nhu cầu và thuộc tính của loài người Mọi diễn tiến sự kiện của các vùnglãnh thổ, hay tri thức khoa học - xã hội đều được phổ biến và tiếp nhận bởi thông tin Vì vậy màthông tin đáp ứng nhu cầu hiểu biết và tìm hiểu cuộc sống của con người, là động lực để thúcđẩy sự phát triển Có thể nói, thông tin gắn bó hữu cơ với sự tồn tại và phát triển của xã hội loàingười, góp phần quan trọng cho sự tiến hóa nhân loại

Các ngành công nghiệp thông tin là bộ phận tăng trưởng nhanh của nền kinh tế Nhu cầu vềdịch vụ và hàng hoá thông tin từ những người tiêu dùng ngày càng tăng lên Các phương tiệnthông tin đại chúng như máy tính cá nhân, nhạc số, phim kỹ thuật số, truyền hình kỹ thuật số,trò chơi điện tử, là thuộc vào các ngành công nghiệp thông tin và đang có sự bùng nổ về tăngtrưởng Các ngành nghề như lập trình máy tính; thiết kế hệ thống; tin học ứng dụng trong tàichính, ngân hàng, bảo hiểm và bất động sản; viễn thông và nhiều ngành nghề liên quan đếnthông tin khác cũng đang tăng lên không ngừng cả ở phạm vi quốc gia lẫn quốc tế, và đang tạo

ra cơ hội để kinh tế phát triển nhanh nếu có chiến lược và bước đi thích hợp, kịp thời trong việcphát triển những ngành nghề đó.

Nhờ có các dịch vụ thông tin mà các doanh nghiệp, các ngành, các khu vực của nền kinh tếkhông ngừng phát triển Và như vậy, nó có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng và phát triểnkinh tế cũng như trong quá trình thực hiện CNH- HĐH đất nước, cạnh tranh và hội nhập kinh tếquốc tế Hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường và cạnh tranh ngày cànggay gắt khốc liệt thì vai trò của dịch vụ thông tin thương mại lại càng trở nên quan trọng và cụthể hơn

Dịch vụ thông tin kinh tế nâng cao hiệu quả kinh doanh do mở rộng được quy mô kinh doanh,tiết kiệm được chi phí Ở tầm vĩ mô, vai trò này được thể hiện là nhờ có những thông tin về thịtrường, về nhu cầu mà hoạt động kinh doanh của toàn xã hội đạt kết quả tốt hơn tiết kiệm chiphí hơn, thị trường được mở rộng cả trong nước và Quốc tế Từ đó hiệu quả và quy mô tổng thểnền kinh tế được nâng lên và mở rộng Dưới góc độ vĩ mô, thì nhờ có dịch vụ này mà doanhnghiệp nắm bắt nhu cầu thực tế của người tiêu dùng từ đó có biện pháp kinh doanh có hiệu quảhơn, thị trường thị phần được mở rộng và quy mô kinh doanh ngày một lớn hơn

Dịch vụ thông tin kinh tế thúc đảy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và sự cách mạng hoá trong lưuthông

Dịch vụ thông tin kinh tế thu hút một lượng lao động lớn Ở tầm vĩ mô, đây là sự chuyển dịchlao động từ ngành nông nghiệp sang ngành dịch vụ tạo nên cơ cấu lao động hợp lý Còn ở tầm

vi mô, thì đây là một ngành dịch vụ thu hút lớn lượng lao động sống rất lớn Và sản phẩm củadịch vụ này chủ yếu phụ thuộc vào con người

Dịch vụ thông tin nâng cao chất lượng phục vụ người tiêu dùng

Dịch vụ thông tin phục vụ cho quản lý Nhà nước về kinh tế và thương mại được tốt hơn Nhờ

có các thông tin mà các cấp quản lý đề ra những quyết định kịp thời chính xác và có hiệu quảtrong công tác quản lý Nhà nước về kinh tế

Dịch vụ thông tin góp phần thu hút đầu tư cho nền kinh tế Nhờ sự cung cấp các thông tin màcác nhà đầu tư có thể tìm hiểu được chính sách, luật pháp và cơ hội đầu tư ở nước ta Từ đó họ

sẽ đầu tư vào nước ta Ngoài ra, dịch vụ thông tin còn có các vai trò như đẩy mạnh quá trìnhchuyển giao công nghệ, hình thành các loại dịch vụ mới, hình thành các thị trường trọng yếutrong nền kinh tế thị trường

Cùng với sự phát triển hướng về kinh tế thông tin, cơ cấu nguồn nhân lực ở nhiều quốc giacũng đang có sự dịch chuyển về khu vực thông tin - dịch vụ với nhiều ngành, nghề mới đượchình thành Trong số 500 nghề hàng đầu ở những năm cuối thế kỷ trước đã có gần 400 nghềchưa từng xuất hiện ở thời điểm giữa thế kỷ này, riêng trong lĩnh vực CNTT đã có khoảng 40ngành nghề khác nhau

Nguồn nhân lực trong kinh tế thông tin

Các ứng dụng của kinh tế thông tin

Quản lí điều hành trong cơ quan chính phủ, các bộ ban ngành

Quản lí điều hành doanh nghiệp, tập đoàn, cộng đồng xã hội,tổng công ty

Đưa ra các thông tin chính xác về tình hình của một quốc gia, doanh nghiệp và con người

5.Các hoạt động về thông tin

Người ta phân loại lĩnh vực thông tin thành khu vực thông tin sơ cấp và thứ cấp Những ngườilàm việc trong khu vực thông tin sơ cấp là những người mà công việc chủ yếu của họ là nhằmtạo ra hoặc quản lý, sử dụng thông tin như các nhà khoa học, các nhà văn, những người làmcông tác thư viện, ; còn những người làm việc trong khu vực thông tin thứ cấp là những ngườilàm việc chủ yếu trên những công việc không phải là thông tin nhưng công việc của họ đòi hỏiphải có thông tin, họ đưa ra thông tin để sử dụng trong sản xuất hàng hóa không phải là hànghóa thông tin

Khu vực thông tin sơ cấp bao gồm: Sản xuất và sáng tạo tri thức (như R&D và các dịch vụthông tin); Phân phối thông tin và truyền thông (giáo dục đào tạo, dịch vụ thông tin công, viễn

thông,…); Quản lý rủi ro (các ngành công nghiệp tài chính, bảo hiểm); Tìm kiếm và hợp tác(các nghề môi giới, quảng cáo); Dịch vụ xử lý và chuyển giao thông tin (xử lý thông tin dựa trênmáy tính, hạ tầng kỹ thuật truyền thông); Hàng hóa thông tin (máy tính bỏ túi, chất bán dẫn,máy tính điện tử); Một số hoạt động có lựa chọn của chính phủ (dịch vụ giáo dục, bưu điện );

…

Khu vực thông tin thứ cấp bao gồm tất cả các dịch vụ thông tin được tạo ra nhằm phục vụnhu cầu trong các cơ quản quản lý nhà nước và trong các khu vực phi thông tin, trừ các hoạtđộng của chính phủ thuộc vào khu vực thông tin sơ cấp nêu ở trên Các hoạt động khác củachính phủ như lập kế hoạch, hợp tác, giám sát, điều chỉnh, đánh giá và ra quyết định… là thuộc

về khu vực thông tin thứ cấp

Mặc dù nền kinh tế hậu công nghiệp đã được xác định là nền kinh tế thông tin, nhưng việctranh luận nhằm xác định xem những hoạt động và hàng hóa nào sẽ được xếp vào lĩnh vựcthông tin của nền kinh tế thực tế hiện vẫn còn đang tiếp diễn

6.Các ngành công nghiệp thông tin

Mặc dù còn rất non trẻ, nhưng nền kinh tế thông tin đã chứng tỏ được ưu thế vượt trội và tiềmnăng phát triển to lớn của nó Hiện tại đã xuất hiện các ngành công nghiệp thông tin và chúngđang được coi là quan trọng nhất trong nền kinh tế bởi những lý do chủ yếu là:

Các ngành công nghiệp thông tin là bộ phận tăng trưởng nhanh của nền kinh tế Nhu cầu vềdịch vụ và hàng hoá thông tin từ những người tiêu dùng ngày càng tăng lên Các phương tiệnthông tin đại chúng như máy tính cá nhân, nhạc số, phim kỹ thuật số, truyền hình kỹ thuật số,trò chơi điện tử, là thuộc vào các ngành công nghiệp thông tin và đang có sự bùng nổ về tăngtrưởng Các ngành nghề như lập trình máy tính; thiết kế hệ thống; tin học ứng dụng trong tàichính, ngân hàng, bảo hiểm và bất động sản; viễn thông và nhiều ngành nghề liên quan đếnthông tin khác cũng đang tăng lên không ngừng cả ở phạm vi quốc gia lẫn quốc tế, và đang tạo

ra cơ hội để kinh tế phát triển nhanh nếu có chiến lược và bước đi thích hợp, kịp thời trong việcphát triển những ngành nghề đó

Các ngành công nghiệp thông tin được coi là là những ngành động lực thúc đẩy sự đổi mới vàđẩy mạnh sản xuất của các ngành công nghiệp khác Thực tiễn cho thấy những nền kinh tế vớicác ngành công nghiệp thông tin vững chắc thường có khả năng cạnh tranh cao hơn các nềnkinh tế khác, và các nhân tố trong những nền kinh tế ấy trở lên công bằng hơn.

Người ta nhận thấy rằng tác động của việc thay đổi cơ cấu kinh tế (hay thành phần các ngànhcông nghiệp trong nền kinh tế) liên quan đến sự thay đổi rộng rãi xã hội Điều này có nghĩa làkhi thông tin trở thành bộ phận trung tâm trong các hoạt động kinh tế, thì xã hội cũng như thế sẽtrở thành xã hội thông tin Hiện nay vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng, côngnghệ kỹ thuật số, và các thông tin trung gian khác trong cuộc sống hàng ngày, trong các hoạtđộng vui chơi giải trí, trong đời sống xã hội, công việc, chính trị, giáo dục, nghệ thuật và nhiềukhía cạnh khác của xã hội đã được tăng lên

Phân loại các ngành công nghiệp thông tin:

Các ngành công nghiệp thông tin đang trở thành các ngành công nghiệp mũi nhọn Mỗi ngànhcông nghiệp thông tin có những đặc điểm khác nhau Xu hướng hiện nay là phân các ngànhcông nghiệp thông tin thành 6 loại như sau:

(1) Các ngành công nghiệp sản xuất và bán thông tin dưới dạng hàng hoá hoặc dịch vụ.Các sản phẩm truyền thông đại chúng như chương trình truyền hình, phim ảnh, các cuốn sách

và tạp chí được xuất bản định kỳ,… chính là các hàng hóa thông tin điển hình Một số thông tinđược cung cấp không phải là những sản phẩm thông tin hữu hình mà là vô hình, chẳng hạn như

tư vấn,

(2) Các ngành dịch vụ xử lý thông tin như: các dịch vụ về pháp lý, ngân hàng, bảo hiểm,lập trình máy tính, xử lý dữ liệu, kiểm thử phần mềm và nghiên cứu thị trường, Mặc dù cácdịch vụ này không cung cấp thống tin, nhưng vì lợi ích của khách hàng các dịch vụ đó thườngđòi hỏi tính chuyên môn cao

(3) Các ngành công nghiệp mà việc phổ biến hàng hoá thông tin là hoạt động chính của

nó như: ngành điện thoại, truyền thanh - truyền hình, truyền thông, và bán lẻ sách báo, ,

(4) Các nhà sản xuất thiết bị xử lý thông tin Các sản phẩm này là sống còn đối với cáchoạt động xử lý thông tin, chúng bao gồm các loại máy tính điện tử, các thiết bị tin học, cácchương trình phần mềm, các máy in và photocopy, các thiết bị ghi âm, ghi hình, …

(5) Các ngành công nghiệp chuyên về nghiên cứu, nhưng không đóng vai trò như là cơ

sở hạ tầng cho sản xuất thông tin hoặc đưa ra quyết định phức tạp như: ngành dược phẩm vàkhám chữa bệnh, thiết kế thời trang, chế biến thực phẩm và một số ngành công nghiệp côngnghệ cao khác,

(6) Các ngành công nghiệp không chuyên sâu về nghiên cứu, nhưng lại đóng vai trò như

là cơ sở hạ tầng để tạo ra thông tin và đưa ra quyết định phức tạp, chẳng hạn ngành sản xuất cácvăn phòng phẩm là thuộc loại này, mặc dù đôi khi nó cũng đòi hỏi phải nghiên cứu tổ chức lựclượng lao động và phát triển chất liệu mới

Hiện nay, các ngành công nghiệp thông tin được nói đến nhiều là: công nghiệp nội dung, côngnghiệp phần mềm và công nghiệp phần cứng Có thể thấy rằng về cơ bản nó tương ứng thuộc vềcác ngành công nghiệp (1), (2) và (4) theo phân loại ở trên

Trong nền kinh tế thông tin, các ngành công nghiệp liên quan đến công nghệ thông tin vàtruyền thông, tạo nội dung thông tin số hoá giữ vai trò chủ đạo Với sự phát triển mạnh mẽ củacông nghệ thông tin và truyền thông, nhất là mạng Internet thế giới dường như được thu nhỏ lại.Nhờ mạng Internet và các kỹ thuật tin học, các quốc gia trên thế giới sẽ dễ dàng liên kết, hợp táctrong phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và vì thế toàn cầu hoá nhất là toàn cầu hoá về kinh tế sẽtrở thành xu thế tất yếu và ngày càng phát triển

7.Các chỉ tiêu hạt nhân đo lường nền kinh tế thông tin

Các nhà hoạch định chính sách ngày càng có nhu cầu về dữ liệu thực tế và những chỉ số đánhgiá về kinh tế thông tin Trình độ phát triển kinh tế thông tin của mỗi quốc gia được thể hiện tậptrung và rõ nét qua trình độ phát triển và mức độ ứng dụng CNTT&TT trong quốc gia đó.CNTT&TT đã trở thành nhân tố chủ yếu trong các chiến lược phát triển kinh tế-xã hội ở quy môvùng, quốc gia cũng như toàn cầu Việc xác định các chỉ tiêu CNTT&TT để đánh giá tình hình

phát triển kinh tế thông tin của một quốc gia là chủ đề của nhiều hội nghị quốc tế được tổ chứctrong nhiều năm Các chỉ tiêu CNTT&TT hạt nhân được xác định bao gồm:

a Nhóm chỉ tiêu cơ bản về CNTT&TT

- Số người sử dụng Internet: bao gồm những người sử dụng Internet ở những địa điểm côngcộng, ỏ cơ quan, ở các quán cà phê, gia đình… Số lượng thuê bao Internet không cung cấp đầy

đủ thông tin về việc sử dụng Internet vì nhiều người sử dụng Internet cùng sử dụng chung một

số thuê bao, và thực tế có rất nhiều người sử dụng Internet ở những địa điểm công cộng, quán càphê, …

- Đường truyền băng thông rộng: là điều kiện tối cần thiết đối với kinh doanh điện tử, chophép các doanh nghiệp có các đường truyền thông đa mục đích Nó đặc biệt cần thiết và hấp dẫnđối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ Đường truyền băng thông rộng có vai trò quan trọng trongviệc phố biến và sử dụng CNTT&TT, đóng góp của CNTT&TT trong tăng trưởng kinh tế.Đường truyền băng thông rộng được đo bằng số lượng những người thuê bao

- Số máy tính điện tử: việc truy cập Internet có thể được thực hiện qua nhiều thiết bị khácnhau, nhưng máy tính vẫn là thiết bị chủ yếu và quan trọng nhất Máy tính là nhất thiết khôngthể thiếu để phát triển kinh tế thông tin và nhất là để ứng dụng CNTT&TT trong các quá trìnhsản xuất và kinh doanh điện tử Việc đánh giá số lượng máy tính được thực hiện qua thống kêcác số lượng máy tính được bán ra

- Số máy điện thoại di động: được đo bằng số người thuê bao trên /100 dân

b Nhóm chỉ ttêu về ứng dụng CNTT&TT trong các doanh nghiệp

- Thương mại điện tử (e-commerce)

- Ứng dụng CNTT&TT trong doanh nghiệp (hay e-business): Thuật ngữ e-business được sửdụng để đánh giá việc ứng dụng CNTT&TT trong các doanh nghiệp theo các hoạt động sản xuấtkinh doanh và khác với thương mại điện tử, chẳng hạn: các ứng dụng nhằm thay đổi qui trìnhsản xuất kinh doanh như quản lý việc cung ứng vật liệu và hàng tồn kho, giám sát thực hiện vàđiều chỉnh kế hoạch, giành và giữ khách hàng, …

- Các giao dịch thương mại điện tử chỉ là một trong số những ứng dụng CNTT&TT trongdoanh nghiệp Thương mại điện tử là một trong những loại ứng dụng mới đang nổi Về bảnchất, đó là những ứng dụng CNTT&TT nhằm tăng hiệu quả các hoạt động giao tiếp giữa doanhnghiệp với người dân và giữa các doanh nghiệp với nhau Do thương mại điện tử được nhấnmạnh và nói đến nhiều nên có thể đã gây sự hiểu lầm và làm sai lệch sự quan tâm triển khainhiều ứng dụng CNTT&TT khác không kém phần quan trọng trong các doanh nghiệp

c Nhóm chỉ tiêu về thẻ điện tử, tài chính thương mại và tài chính điện tử:

Đánh giá mức độ ứng dụng CNTT&TT trong các ngành tài chính, ngân hàng như chuyểnnhượng qua ngân hàng, chi trả và thanh toán, chứng từ nhờ thu và tín dụng chứng từ, cho vayvới tổ chức và hộ gia đình, kinh doanh thẻ, theo dõi cho vay và người vay, thông tin tín dụngđiện tử và các hoạt động khác,

d Nhóm chỉ tiêu về du lịch điện tử:

Chủ yếu đánh giá việc ứng dụng CNTT&TT trong việc giới thiệu hình ảnh quốc gia, tổ chứccác tour du lịch trực tuyến theo yêu cầu khách hàng và tiết kiệm chi phí cho các tour du lịch,

II.Thực trạng phát triển kinh tế thông tin ở Việt Nam

1 Nhóm chỉ số CNTT&TT cơ bản về tình hình phát triển kinh tế thông tin

a Số người sử dụng Internet

- Sự phát triển nền kinh tế thông tin của các quốc gia phụ thuộc nhiều vào trình độ khai thác,ứng dụng Internet của cộng đồng người sử dụng, điều kiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin vàmức độ xã hội hoá các lĩnh vực trong cuộc sống trên mạng máy tính nói chung, nhất là Internet

hình 1Độ tuổi của người sử dụng Internet so với tổng số dân

=> Trung bình mỗi người Việt Nam sử dụng 1,4 thuê bao di động

Tổng quan về internet Việt Nam năm 2014

Hình 2 tỉ lệ người sử dụng internet

- Thống kê cho thấy Việt Nam đang có 41 triệu người dùng Internet, chiếm 44% tổng dân số

cả nước Hiện nay, cũng có khoảng 28 triệu tài khoản mạng xã hội đang hoạt động tại Việt

Nam Con số 41 triệu thể hiện mức tăng 10% trong số lượng người dùng Internet tại Việt Nam

so với cùng kỳ năm trước

b Đường truyền băng thông rộng và hạ tầng mạng Internet ở Việt Nam

- Việt Nam hiện đang dần được bao phủ dày đặc bởi internet băng thông rộng, khi tính đến hếttháng 6, cả nước có 8,19 triệu thuê bao internet băng thông rộng cố định, gồm cả cáp đồng(ADSL) và cáp quang (FTTx), tăng gấp đôi so với năm 2011 Độ phủ (số đường băng rộng/hộgia đình) đạt 37%, tức cứ 3 hộ gia đình thì có hơn một hộ sử dụng băng thông rộng cố định

- Thị trường cáp quang bùng nổ từ tháng 4/201, cả nước mới có 210.000 thuê bao cáp quangthì đến tháng 4/2016 con số này đã là 4,5 triệu, gấp 21 lần chỉ sau 3 năm

- Với sự ra đời của trạm trung chuyển quốc gia VNNIC, một lượng lớn các lưu lượng trao đổitrong nước giữa các nhà cung cấp dịch vụ kết nối đã được lưu chuyển trong nước, làm giảmthiểu băng thông kết nối quốc tế, tăng chất lượng của dịch vụ Internet trong nước

hình 3 Mạng kết nối liên thông giữa các nhà cung cấp Internet Việt Nam.

c Số máy tính điện tử, số điện thoại di động

hình 4 Các hãng pc lớn nhất tại việt nam

- Hiện 100% xã trên toàn quốc có máy điện thoại Các hoạt động của người dùng di động baogồm: 24% dân số sử dụng các ứng dụng mạng xã hội, 22% người Việt Nam xem các video trênđiện thoại, 18% chơi game trên điện thoại, 16% tìm kiếm các nội dung dựa trên vị trí qua điệnthoại và 14% sử dụng dịch vụ mobile banking

hình 5 Ứng dụng của mạng internet

2 Thực trạng cơ sở hạ tầng nước ta hiện nay đối với ngành công nghệ thông tin

Hiện nay, thế giới tiếp tục chuyển dịch sang kỷ nguyên thông minh của toàn cầu hóa và kinh

tế tri thức Công nghệ thông tin đã, đang được ứng dụng rộng rãi vào mọi mặt đời sống xã hội,trở thành một phần không thể thiếu đối trong hoạt động của mỗi tổ chức, doanh nghiệp MạngInternet trở thành hạ tầng thông tin thiết yếu kết nối toàn bộ thế giới lại với nhau

Cùng với tiến trình ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin này, thông tin trên mạng đã trởthành tài sản của mỗi cá nhân, tổ chức và cả quốc gia Các doanh nghiệp sẽ không thể hoạt động

và phát triển nếu thông tin hoặc hệ thống thông tin của doanh nghiệp bị đánh cắp, bị phá hoại.Các cơ quan nhà nước sẽ không thể phục vụ người dân nhanh chóng và thuận tiện nếu các trang,cổng thông tin điện tử bị tấn công làm gián đoạn hoạt động Cải cách hành chính, chính phủđiện tử, thương mại điện tử và một loạt chương trình lớn của quốc gia sẽ không thể thực hiệnđược nếu an toàn thông tin không được bảo đảm.Vì vậy,cơ sở hạ tầng phải được cải thiện từngbước thay đổi để phục vụ cho nhu cầu phát triển của xã hội

III.Quá trình phát triển của nền KTTT

1.KTTT thế giới

Từ 1996, Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế OECD công bố báo cáo về một nền kinh tế lấy

CNTT làm cơ sở Thuật ngữ: “Kinh tế thông tin” đã nhanh chóng lan rộng khắp thế giới Nhiềunhà khoa học, đặc biệt là các nhà kinh tế cho rằng thuật ngữ “Kinh tế thông tin” đã khái quáthoá được đặc trưng làm nổi bật được xu thế phát triển mới nhất của nền kinh tế thế giới Tuynhiên, nhiều ý kiến lại cho rằng kinh tế thông tin đã được dự báo từ rất sớm Vai trò của tri thức

về kinh tế tri thức không phải đến nay nhân loại mới nói tới mà nó được đề cập từ thời cổ HyLạp, nhà triết gia cổ Hy Lạp Zeno đã đưa ra hình ảnh “Nếu 1 khách lữ hành một ngày chỉ điđược một ½ đoạn đường của mình hướng tới thì vĩnh viễn không sao đạt được mục đích cuốicùng”

Có thể hiểu câu nói này như sau: nếu chỉ dựa vào đôi chân thì chẳng bao giờ tới đích lớn màđòi hỏi có bước đi bằng tri thức, cao hơn nữa tạo dựng con đường đi bằng trí tuệ 350 năm sao(1650) nhà tiến tri học tài năng của Anh Quốc, Uyliam Patter đã viết “Của cải mang tính tượngtrưng sẽ thay thế của cải vật chất” Đây là đánh giá khá chuẩn xác mà nhân loại đang hướng tới.Tiếp sau đó, nhà triết học, vật lý, tương lai học… ông tổ của chủ nghĩa duy vật nước Anh Bacon(1561 – 1626) đã nói “Tri thức là sức mạnh mà thiếu nó con người không chiếm lĩnh được củacải tự nhiên”.

Để thấy được bước phát triển như vũ bão của KHKT và kinh tế thế giới, chúng ta thử điểmqua vài nét nổi bật trong khoảng vài thập niên lại đây ở Mỹ – một siêu cường kinh tế thế giới.Vào 1970 các ông trùm kinh tế thế giới còn cho rằng công nghiệp nặng cần có xí nghiệp và điều

đó sẽ mãi mãi không thể thay đổi, đã thừa nhận “tri thức mới là chìa khoá để mở cổng bá quyềnkinh tế”

Một trong những nhà tương lai học nổi tiếng thế giới thế kỷ 20 là học giả Mỹ Alvin Toffler,ông đã bỏ ra 30 năm nghiên cứu và dự báo sự phát triển thế giới trong chu kỳ một đời người (từ

1980 – 2025) Năm 1970 ông cho ra mắt bạn đọc cuốn “cú sốc tương lai” (Future Shock) đến

1980, tiếp tục cho ra cuốn “Làn sóng thứ ba” (The Third Ware) và 10 năm sau, năm 1990 cho racuốn thứ 3 có tên “Thăng trầm quyền lực” hay còn gọi là “tương lai thế giới” Trong cuốn 1ông trình bày quá trình biến đổi của công nghiệp đối với các tổ chức con người, dự báo hiệu quảcuộc CM sinh hoá, cải cách giáo dục, khả năng kiềm chế, điều chỉnh sao cho có lợi Cuốn thứ 2,ông phân tích các hướng biến đổi mang tính KHKT, các đích đến, v.v… Trong cuốn 3, ông nêuvai trò then chốt của tri thức là tạo ra sự biến đổi toàn diện nền kinh tế thế giới Ban đầu người

ta hồ nghi, nhưng cho đến nay dự đoán của ông đều trở thành hiện thực Sách của ông bán chạynhất thế giới, các chuyên gia, chính trị gia, kinh tế học đều coi sách ông là cẩm nang – Ông chorằng: bạo lực – của cải – tri thức là 3 nhân tố có mối liên hệ mật thiết với nhau Theo ông bạolực chỉ là phẩm chất thấp của quyền lực, của cải thuộc bậc trung còn tri thức mới là phẩm chấtcao nhất, nó chuyển hoá liên tục, tránh được lãng phí sức lực, tiền của Tri thức dùng không baogiờ mất và nhiều người cùng sử dụng trong một lúc trong khi 2 nhân tố kia thì không thể Tácgiả đã phân tích các bước phát triển của nhân loại dưới góc độ mới Từ 10 nghìn năm trước CMnông nghiệp nổ ra, đến thế kỷ XVII là CM công nghiệp Nhân loại đã tiến bước dài, từ thời cổ

đại đến thế kỷ thứ V, ai đọc được sách được coi là vĩ đại, đến thế kỷ 15, những thương gia lànhững người đầu tiên được dạy làm toán, nhưng rồi điều này cũng trở thành phổ biến với mọingười Năm 1832 máy điện tín ra đời (cha đẻ là Samuel Morse) Năm 1836 Mỹ lắp đường dâyđiện báo đầu tiên Năm 1960 Mỹ trang bị máy điện toán cho các xí nghiệp Như vậy, các bướcnhảy vọt về KH – CN ắt phải đến đó là thời đại máy làm việc với máy Máy PC thay thế côngnhân, thay thế cả tiền vốn “Tư bản nhân lực thay cho tư bản tiền bạc” Các XN lưu động thaycho XN tích luỹ vốn và nhân lực lớn Tri thức là tâm điểm tạo ra của cải và XN là nguồn lựccủa tri thức.

Vị thế tiền bạc trong XH mới được đặt ra, từ chỗ phải “Sờ mó được” dần dà nó mang tínhtượng trưng và tiến tới chỉ là những ký hiệu mã hoá hiện trên màn hình máy tính Quan hệ SXthay đổi – tiền bạc được thông tin hoá và ngược lại thông tin được tiền bạc hoá Người muahàng phải trả 2 lần tiền: tiền cho hàng hoá và tiền cho thông tin về hàng hoá, điều này không dễnhận ra Thông tin biến đổi hệ thống phân phối, sáng tạo ra thứ “Quyền lực chân không” Thôngtin đã làm khuynh đảo mọi biến động trong quá trình phát triển Ngày nay, thông tin đã trởthành nguồn tài nguyên, nguồn lực mới và ai nắm được thông tin, người đó sẽ làm chủ Giữathông tin và tri thức có quan hệ rất gần nhau, đến 1 trình độ nào đó có thể thấy thông tin bắtnguồn từ số liệu, tri thức bắt nguồn từ thông tin cũng có thể nói thông tin là cơ sở của tri thứclàm cho tri thức thăng hoa vượt lên trên thông tin, làm cho thông tin phát triển lên tầm cao mới.Chính vì lẽ đó mà trên thế giới xuất hiện thuật ngữ CNTT, công nghệ tri thức, XH thông tin, xãhội tri thức, thời đại thông tin và thời đại tri thức

2 Nhận dạng nền kinh tế thông tin

Có nhiều định nghĩa về nền kinh tế thông tin Song tựu trung lại, có thể nói đó là nềnkinh tế chủ yếu dựa vào thông tin Các ngành SX dịch vụ sử dụng ngày càng nhiều công nghệcao bao gồm giáo dục, R&D, CNTT, các dịch vụ viễn thông đều là ngành kinh tế tri thức Cácngành công nghiệp truyền thống trong công nghiệp, nông nghiệp nếu được cải tạo sử dụng côngnghệ cao mà giá trị do công nghệ cao chiếm trên 2/3 tổng giá trị thì cũng trở thành ngành kinh

tế thông tin Khi nền kinh tế phát triển dựa trên các ngành CNTT thì gọi là nền kinh tế thông tin

3 Các đặc trưng chủ yếu của nền kinh tế thông tin

Thứ nhất, là chuyển đổi cơ cấu kinh tế.

- Trong khi nền kinh tế công nghiệp dựa vào sự tổ chức sản xuất hàng loạt, quy chuẩn hoá,thì nền kinh tế TT được tổ chức trên cơ sở sự sản xuất linh hoạt hàng hoá và dịch vụ dựavào công nghệ cao Đây cũng là kinh tế văn phòng (người trực tiếp sản xuất ra sản phẩmtrong các nhà máy ít đi, người làm việc ở văn phòng nhiều lên) Hiện nay ở Mỹ 93 triệungười lao động (80% lực lượng lao động) không phải giành thời gian để làm ra các vậtphẩm, mà họ chuyển sang làm các công việc khác như di chuyển các vật phẩm, xử lýthông tin, cung cấp các dịch vụ cho người dân Trong các nước OECD hiện nay 60 –70% lực lượng lao động là công nhân tri thức

- Các công ty công nghệ ngày càng quan trọng Tỷ lệ giá trị gia tăng công nghiệp côngnghệ cao trong công nghiệp chế tạo đang tăng nhanh Hiện nay ở Mỹ và nhiều nước pháttriển tỷ lệ đó đã đạt khoảng 25 – 30%

Thứ hai, là sản xuất công nghệ trở thành loại hình sản xuất quan trọng nhất, tiên tiến nhất, tiêubiểu nhất của nền kinh tế tri thức

- Các ngành kinh tế thông tin đều phải dựa vào công nghệ mới để đổi mới và phát triển.Các doanh nghiệp đều có sản xuất công nghệ, đồng thời có nhiều doanh nghiệp chuyênsản xuất công nghệ, trong đó khoa học và sản xuất được nhất thể hoá, không còn phânbiệt phòng thí nghiệm với công xưởng, những người làm việc trong đó là công nhân trithức, họ vừa nghiên cứu vừa sản xuất

- Vì sản xuất công nghệ có ý nghĩa quyết định như thế nên người ta chạy đua vào đầu tưmạo hiểm, tức đầu tư cho nghiên cứu triển khai nhằm tạo ra công nghệ mới Năm 1998 ở

Mỹ đầu tư mạo hiểm cho phát triển internet hơn 3,5 tỷ USD, (năm 1997 là 2,1 tỷ, năm

1996 là 1,1 tỷ), và riêng quý II năm 1999 đã đầu tư 3,8 tỷ! Và đó là nguồn gốc của sự làmgiàu lên rất nhanh chóng của các doanh nghiệp tri thức

Thứ ba, là việc ứng dụng CNTT rộng rãi trong mọi lãnh vực và thiết lập mạng thông tin đaphương tiện phủ khắp nước, nối với hầu hết các tổ chức, các gia đình Thông tin trở thành tàinguyên quan trọng nhất Mọi người đều có nhu cầu thông tin và được truy nhập vào các kho

thông tin cần thiết cho mình Mọi lĩnh vực hoạt động trong xã hội đều có tác động của CNTT đểnâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả Thương mại điện tử, thị trường ảo, tổ chức ảo, xínghiệp ảo, làm việc từ xa… được thiết lập làm cho các hoạt động sản xuất kinh doanh rất nhanhnhạy, linh hoạt, khoảng cách bị xoá dần, ý nghĩa của vị trí địa lý giảm đi.

Thứ tư, là các doanh nghiệp vừa cạnh tranh vừa hợp tác để phát triển

- Trong cùng một lĩnh vực khi một công ty thành công hơn, lớn mạnh hơn, thì công tykhác phải tìm cách sáp nhập vào hoặc chuyển hướng khác ngay, nếu không muốn bị phásản

- Gần đây ta thấy rất nhiều các công ty khổng lồ hàng chục, hàng trăm tỷ USD “mua”nhau, trở thành những tập đoàn chi phối cả thế giới Người ta lo ngại sự tập trung này dẫntới độc quyền và thủ tiêu cạnh tranh Mặt khác các công ty khổng lồ chia ra các công tycon trên khắp thế giới, và các công ty được quyền chủ động nhiều hơn để có thể linhhoạt, thích nghi với sự đổi mới Cho nên mua bán để thành những công ty khổng lồ màthực tế thì lại là sự chia nhỏ

Thứ năm, xã hội thông tin thúc đẩy sự dân chủ hoá

- Thông tin đến với mọi người, mọi người đều dễ dàng truy cập đến các thông tin cầnthiết Do đó đặt ra vấn đề là phải dân chủ hoá các hoạt động và tổ chức điều hành trong

xã hội người dân nào cũng có thể được thông tin kịp thời về các quyết định của Nhànước, cơ quan Nhà nước, tổ chức có liên quan đến họ và họ có thể có ý kiến ngay nếuthấy không phù hợp Không thể bưng bít thông tin được

- Cách tổ chức quản lý cũng sẽ thay đổi nhiều Trong thời đại thông tin, mô hình chỉ huytập trung, có đẳng cấp là không phù hợp, mà phải theo mô hình phi đẳng cấp, phi tậptrung, mô hình mạng, trong đó tận dụng các quan hệ ngang, không cần đi qua các nút xử

lý trung gian Đó là mô hình tổ chức dân chủ, nó linh hoạt trong điều hành, dễ thích nghivới đổi mới, khơi dậy sự năng động sáng tạo của mọi người

Thứ sáu, xã hội thông tin là một xã hội học tập Giáo dục rát phát triển

- Mọi người đều học tập, học thường xuyên, học ở trường và học trên mạng, để khôngngừng trao đổi kỹ năng, phát triển trí sáng tạo Không học tập thường xuyên thì khôngphát triển được nền kinh tế thông tin.

- Đầu tư cho giáo dục và cho khoa học chiếm tỷ lệ rất cao Nói chung đầu tư vô hình (chocon người, cho giáo dục, khoa học, văn hoá xã hội…) cao hơn đầu tư hữu hình (đầu tưxây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật) Phát triển con người trở thành nhiệm vụ trung tâm của

xã hội

- Vốn con người là yếu tố then chố nhất tạo ra giá trị cho doanh nghiệp tri thức

Thứ 7, vốn quý nhất trong nền kinh tế thông tin là thông tin Thông tin là nguồn lực hàng đầutạo sự tăng trưởng không phải như các nguồn lực khác bị mất đi khi sử dụng, thông tin có thểđược chia sẻ và trên thực tế lại tăng lên khi sử dụng Nền kinh tế thông tin do đó là mộtnền kinh tế dư dật chứ không phải khan hiếm

Thứ tám, sự đổi mới thường xuyên là động lực chủ yếu nhất thúc đẩy sự phát triển Công nghệđổi mới rất nhanh, vòng đời công nghệ rút ngắn; quá trình từ lúc ra đời, phát triển rồi tiêu vongcủa một lĩnh vực sản xuất, hay một công nghệ trở nên rất ngắn Có khi từ lúc ra đời đến tiêuvong chỉ mấy năm, thậm chí mấy tháng

Thứ chín, nền kinh tế thông tin là nền kinh tế toàn cầu hoá Thị trường và sản phẩm mang tínhtoàn cầu, một sản phẩm sản xuất ở bất kỳ nơi nào cũng có thể nhanh chóng có mặt khắp nơi trênthế giới; rất ít sản phẩm do một nước làm ra, mà phần lớn là kết quả của sự tập hợp các phầnviệc được thực hiện từ nhiều nơi trên thế giới, kết quả của công ty ảo, xí nghiệp ảo, làm việc từxa…

Quá trình toàn cầu hoá cũng là quá trình chuyển sang nền kinh tế thông tin, toàn cầu hoá vàkinh tế thông tin thúc đẩy nhau, gắn quyện với nhau, là hai anh em sinh đôi của cuộc cách mạngkhoa học công nghệ hiện đại Toàn cầu hoá một mặt tạo thuận lợi cho sự phát triển nhanh kinh

tế thông tin ở các nước, nhưng đồng thời cũng đặt nhiều thách thức rủi ro Cho tới nay thìkhoảng cách giàu nghèo đang tăng nhanh, do chênh lệch nhiều về thông tin, nếu rút ngắn đượckhoảng cáh về thông tin thì sẽ thu hẹp được khoảng cách giàu nghèo

Thứ mười, là sự thách thức về văn hoá Trong nền kinh tế thông tin – xã hội thông tin, vănhoá có điều kiện phát triển nhanh và văn hoá là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội.

- Do thông tin, tri thức bùng nổ, trình độ nền văn hoá nâng cao, nội dung và hình thức cáchoạt động văn hoá phong phú đa dạng Giao lưu văn hoá hết sức thuận lợi, tạo điều kiệncho các nền văn hoá của mình Nhưng mặt khác các nền văn hoá đứng trước những rủi rorất lớn: Bị pha tạp, dễ mất bản sắc, dễ bị các sản phẩm Văn hoá độc hại tấn công pháhoại, mà không có cách gì ngăn chặn được

- Cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại và cuộc cách mạng thông tin đang diễn rasâu rộng hiện nay đã mang lại nhiều biến đổi hết sức sâu sắc chưa từng có trong lịch sửnhân loại,làm thay đổi mọi hoạt động trong các lĩnh vực khoa học,công nghệ,kinh tế - xãhội, và đưa nhân loại bước sang một chuyển biến mới ở ngưỡng cửa thế kỉ XXI Khoahọc công nghệ (tri thức nhân loại) đã trải qua 3 giai đoạn phát triển : giai đoạn của nềnsản xuất nông nghiệp thủ công, giai đoạn của nền sản xuất cơ khí và đại cơ khí (xã hộicông nghiệp) và giai đoạn của nền kinh tế thị trường trong xã hội thông tin (giai đoạncách mạng khoa học và công nghệ hiện đại) Đặc biệt giai đoạn đưa cách mạng khoa học

và công nghệ hiện đại đưa đến sự bùng nổ công nghệ cao, đáp ứng những đòi hỏi bứcthiết phát triển khoa học công nghệ,khẳng định vai trò động lực quan trọng của tri thứcđối với sự phát triển của xã hội Đồng thời nền kinh tế tri thức tác động mạnh mẽ sâu sắcđến kinh tế thế giới và xã hội loài người, tạo sự phát triển nhảy vọt trong phát triển lưclượng sản xuất Nền kinh tế thế giới từ đây bước sang một giai đoạn mới : tri thức vàthông tin trở thành yếu tố quyết định nhất đối với sự phát triển của sản xuất, khoa học vàcông nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và khoa học kĩ thuật là điều kiện nângcao năng suất, hiệu quả của nền sản xuất xã hội trong đó thông tin khoa học công nghệđược coi là yếu tố cực kì quan trọng của tiền lực khoa học kĩ thuật

Từ giữa thế kỉ XX, nền sản xuất công nghiệp và kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ, nhu cầuthông tin và xử lý thông tin mới nảy sinh nhanh chóng Sản xuất đòi hỏi thông tin : nhu cầu, giá

cả và kĩ thuật đáp ứng kịp thời, do đó vai trò của thông tin ngày càng quan trọng Vì thế thôngtin là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động kinh tế và sản xuất bởi :

- Nhu cầu của khách hàng luôn thay đổi liên tục.

- Khuynh hướng thị trường ngày càng mở rộng

- Các vật liệu sản xuất mới đang xuất hiện

- Các thiết bị mới với khả năng kĩ thuật cao thay đổi liên tục

- Các công nghệ mới được triển khai áp dụng thường xuyên

Công nghệ thông tin là một ngành công nghiệp phát triển mạnh mẽ, tạo ra nhiều việc làm mới

và làm thay đổi đáng kể nhiều ngành công nghiệp hiện có Trong xã hội thông tin,thông tin làyếu tố làm tăng giá trị và tăng hiệu quả sản xuất ,có giá trị trao đổi và trở thành hàng hóa Giá trịcủa thông tin được đặc trưng bởi lợi ích kinh tế có được do sử dụng thông tin dưới mọi dạngdịch vụ cung cấp nội dung có thể truy cập : thư viện,viện bảo tàng,

Khu vực thông tin đang trở thành một yếu tố xuất khẩu quan trọng Trong nền kinh tế thôngtin ,thông tin và hàng loạt những dịch vụ liên quan tới nó có thể trở lên xuất khẩu và nhập khẩuđược Nhờ khả năng hỗ trợ đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm, nền kinh tế thông tinđang trở thành một thành phần quan trọng nhất và đồng thời là động lực hội nhập vào nền kinh

tế toàn cầu hóa Trong xã hội thông tin,các mạng máy tính, các công nghệ truyền thông và viễnthông là những yếu tố chủ chốt có tính chiến lược bởi vì thông qua chúng, nguồn nhân lực có kĩnăng sẽ tiến hành quá trình sản xuất thông tin và trao đổi các nguồn thông tin khoa học côngnghệ và kiến thức hiện được coi là nguồn lực trọng yếu đối với nền kinh tế quốc gia và quốc tế

4.Kinh tế thông tin ở Việt Nam

a.Cơ hội và thách thức của Việt Nam

Sự hình thành và phát triển nền kinh tế thông tin là xu thế tất yếu khách quan của xã hội loàingười Trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và ngày càng nhanh chóng như hiện nay, quốcgia nào đi nhanh vào nền kinh tế thông tin, quốc gia đó sẽ có lợi thế trên mọi mặt Thông quaquan điểm và những phân tích, đánh giá của mình, tác giả khẳng định: “Kinh tế thông tin là thời

cơ lớn và thách thức gay gắt đối với nước ta Chần chừ, chậm chạp trên đường mòn cũ, không

kiên quyết, mạnh dạn đổi mới, để bỏ lỡ cơ hội này, đất nước sẽ tụt hậu xa hơn nữa, và khôngtránh khỏi sự lệ thuộc”.

b.Đánh giá thực trạng nền kinh tế Việt Nam dưới góc nhìn kinh tế thông tin

- Kinh tế Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận qua gần 30 năm đổi mới, bắtđầu từ Đại hội VI của Đảng Đổi mới được ghi nhận như là một đột phá tư duy ngoạn mụcchuyển sang kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, mở ra hướng đi mới cho nền kinh tế Việt Namtheo kịp thời đại, tạo đà cho nền kinh tế thoát ra khỏi khủng hoảng, các năng lực sản xuất đượcgiải phóng, khu vực tư nhân phát triển, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) được đưa vàonhiều… nền kinh tế tăng trưởng nhanh trong những năm đầu thập kỷ 90, tiếp đó vượt qua tácđộng của cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính khu vực, tiếp tục tăng trưởng khá trong thập niênđầu thế kỷ XXI… Giữa thập kỷ 90, báo chí nước ngoài ca ngợi sự phát triển mới của Việt Nam

và có nhiều dự báo Việt Nam sẽ cất cánh trước khi bước vào thiên niên kỷ mới Thế nhưng đàphát triển của Việt Nam sau đó bắt đầu chững lại, nhiều vấn đề mới nảy sinh khi chuyển hẳnsang kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng mà tư duy và thể chế quản lý chưa theokịp, Đổi mới mất dần động lực, không còn những phát triển đột phá nữa và từ năm 2007 đếnnay, nền kinh tế suy giảm tăng trưởng, đứng trước những khó khăn gay gắt chưa từng có sau đổimới

- Nền kinh tế cho đến nay vẫn đi theo lối mòn với nhiều dấu ấn của mô hình công nghiệp hóakiểu cũ Tuy đã chuyển sang kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, thu hút nhiều FDI, gia nhập WTO, tự do hóa thương mại, nhưng không có tiến bộ nhiều về năng suất, chất lượng, hiệu quả,sức cạnh tranh Hiệu quả đầu tư có thể lấy hệ số ICOR để đánh giá, ICOR chung của nền kinh tế

từ khoảng 4,5 thời kỳ 2000-2006 tăng lên đến trên 8 (giai đoạn 2007-2012), trong khi các nướctrong khu vực chỉ ở mức 3-4 Năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) ngày càng giảm, từ 22,62%năm 2000 xuống còn 6,44% (Bùi Trinh) Tiêu hao vật chất, năng lượng trên 1 đơn vị GDP ngàycàng tăng cao, các chỉ số phát triển công nghệ, chỉ số về năng lực cạnh tranh đều thua xa cácnước xung quanh Nền kinh tế về cơ bản vẫn là kinh tế gia công, bán tài nguyên, nhập côngnghệ mà phần lớn là công nghệ cũ từ nước ngoài, chưa phát huy được năng lực KH&CN củaquốc gia Khối lượng xuất nhập khẩu gia tăng nhanh, thu hút nhiều FDI nhưng không có tác