Trên cái nền "bát ngát mênh mông"...."mênh mông bát ngát" của cánh đồng làng, cô thôn nữ rạo rực trước tâm hồn mình, nhan sắc của mình: Thân em như chẽ lúa đòng đòng Phất phơ dưới ngọn n
Trang 1Bài tham khảo 1:
Có khá nhiều bài ca dao nói về cô gái làng quê ngày xưa Có bài bắt đầu bằng hai chữ "Em là" : " Em là con gái Kẻ Mơ "; " Em là con gái Phủ Từ "; "Em là cô gái đồng trinh/ Em
đi bán rượu qua đinh ông Nghè " Còn có những bài bắt đầu bằng hai tiếng rất dễ thương
"thân em" Chữ "thân" được nói đến có nghĩa là thân phận, số phận, duyên số Có bài là
lời tâm sự tỏ bày nỗi niềm Có bài là lời tự hát với bao mơ ước chứa chan Tất cả đều làm hiện lên hình ảnh cô thôn nữ đáng yêu và đáng nhớ
"Hạt mưa sa", "hạt mưa rào", "tấm lụa đào", là những ẩn dụ về "thân em" "Đài các" tượng trưng cho giàu sang phú quý "Vườn hoa", "ruộng cây" chỉ một mảnh đời lam lũ, vất
vả, chân lấm tay bùn Sống trong xã hội phong kiến, việc hôn nhân của thiếu nữ là do cha
mẹ định đoạt "Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy" Tình duyên hạnh phúc mai sau chỉ biết tin
vào số phận như một sự may rủi:
Thân em như hạt mưa sa Hạt rơi đài các, hạt ra ruộng cày
hay:
Thân em như hạt mưa rào Hạt rơi xuống giếng, hạt vào vườn hoa
Dù là hạt mưa nhỏ bé, hạt mưa sa, hay hạt mưa rào cũng thế thôi "Đài các" với "ruộng cày", với " vườn hoa" chỉ sự tương phản của hai cảnh đời Có yên ấm, hạnh phúc hay lận
đận, vất vả chỉ còn biết trông chờ vào số phận, vào sự may rủi Đó như một tiếng than khẽ thốt lên chứa bao nỗi niềm
Trong xã hội cũ, việc người con gái đi lấy chồng được coi là một sự "gả bán" Cô thôn nữ cảm thấy nhan sắc mình, vẻ đẹp duyên dáng của mình, mịn màng, óng mượt như " tấm lụa
đào", nhưng tình duyên, hạnh phúc sẽ "biết vào tay ai"
Thân em như tấm lụa đào Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai Đạo tam tòng của lễ giáo phong kiến vô cùng nghiệt ngã "Biết vào tay ai" cũng là một nỗi
niềm phấp phỏng lo âu Tác giả dân gian đã cảm thông, đã san sẻ với những nỗi niềm ấy cho bao cô thôn nữ ngày xưa Vẻ đẹp của thiếu nữ thật muôn màu muôn dáng Có vẻ đẹp
Trang 2rực rỡ "mặt hoa da phấn" Có nét đẹp "cổ kiêu ba ngấn, da phấn, má lúm đồng tiền"; lại có
cô mang nét duyên thầm, đen giòn củ ấu gai trong bùn kia:
Thân em như củ ấu gai Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đen
Anh ơi nếm thử mà xem Nếm ra mới biết là em ngọt ngào
"Vỏ ngoài thì đen" đó là đen giòn Bởi lẽ tâm hồn em trong trắng, trinh nguyên Phẩm chất
em trung hậu, đoan chính, "ngọt bùi" Lòng dạ em chung thủy sắt son Một chút tâm sự giãi bày, nhưng rất tự tin, tự trọng về cái duyên thầm của "thân em".
Trên cái nền "bát ngát mênh mông" "mênh mông bát ngát" của cánh đồng làng, cô thôn
nữ rạo rực trước tâm hồn mình, nhan sắc của mình:
Thân em như chẽ lúa đòng đòng Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai
"Chẽn lúa đòng đòng" hứa hẹn một ngày mai hạnh phúc trĩu hạt đầy bông So sánh "như chẽn lúa đòng đòng" gợi tả một sức sống căng tràn, một cuộc đời phơi phới như đang tung
bay trong màu hồng và hơi ấm của ánh bình minh Thân em vừa trẻ trung xinh đẹp, vừa dạt dào sức sống, hứa hẹn nhiều hạnh phúc tương lai
Tóm lại, những bài ca dao nói về "thân em" diễn tả sâu sắc bao nỗi niềm, bao tâm lí, bao
ước mơ về tình duyên, hạnh phúc của cô thôn nữ sau bờ tre, ruộng lúa Những ẩn dụ nói về
"thân em" thật gợi cảm và hình tượng Giá trị nhân bản thấm sâu những bài ca dao "thân em" ấy
Dưới ánh sáng cách mạng, vị thế vai trò của người phụ nữ được đề cao, được trọng vọng
Họ đã và đang vươn lên thành những mẹ hiền, vợ đảm đang, cô gái tài sắc đáng kính, đáng
yêu Nhưng có điều rất lạ, những bài ca dao nói về "thân em" vẫn tồn tại đến ngày nay.
Bài tham khảo 2:
Có câu hát nào đẹp như ca dao dân ca? Ca dao dân ca đã hòa nhập một cách hồn nhiên, kì diệu vào tâm hồn tuổi thơ của mỗi người Ca dao dân ca Việt Nam giàu bản sắc, vô cùng đẹp đẽ và phong phú Nó là tiếng hát tâm tình nơi bờ xôi ruộng mặt, nơi bến cũ đò xưa., lưu luyến trong dân gian, phản ánh cuộc sống và ước mơ của nhân dân ta từ bao đời nay
Trang 3Có những khúc hát ru ngọt ngào chứa chan tình nghĩa Có những bài hát giao duyên say đắm lòng người Có những bài ca nói về đất nước quê hương, với nương dâu, ruộng lúa, với hình ảnh người dân quê một nắng hai sương, cần mẫn, hiền lành, đáng yêu Cánh cò
“bay lả bay la”, có đầm sen “lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng” Cô thôn nữ tát nước đêm trăng “múc ánh trăng vàng đổ đi”… tất cả đều đem đến cho lòng ta biết bao niềm
thương nỗi nhớ Ấy là ca dao Ấy là tuổi thơ của mỗi chúng ta Cánh đồng làng quê và hình ảnh cô thôn nữ được nói đến trong bài ca dao sau đây là hình ảnh thân thuộc đáng yêu đối với mỗi người Việt Nam từ ngàn xưa:
Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát, Đứng bên tê đồng ngó bên ni đồng, cũng bát ngát mênh mông.
Thân em như chẹn lúa đòng đòng, Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.
Ca dao thường được viết bằng thể thơ lục bát Nhưng ở bài ca dao này, nhà thơ dân gian đã viết bằng thơ lục bát biến thể, mở rộng câu thơ thành 12, 13 từ Cô thôn nữ không làm chuyện văn chương thơ phú như ai, mà cô chỉ nói lên những rung động, những cảm xúc tự nhiên, hồn nhiên của lòng mình khi ngắm nhìn cánh đồng lúa thân yêu của làng mình
Trước mắt là cánh tồng lúa “bát ngát mênh mông… mênh mông bát ngát”, thẳng cánh cò bay, càng trông càng “ngó”, càng thích thú tự hào Câu ca dài mãi ra cùng với chân trời,
với sóng lúa: Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát, Đứng bên tê đồng
ngó bên ni đồng, cũng bát ngát mênh mông “Ngó” gần nghĩa với với nhìn, trông, ngắm
nghía Từ “ngó” rất dân dã trong văn cảnh này gợi tả một tư thế say sưa ngắm nhìn không
chán mắt, một cách quan sát kĩ càng Cô thôn nữ “đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng” rồi lại “đứng bên tê đồng ngó bên ni đồng”, dù ở vị trí nào, góc độ nào, cô rồi lại “đứng bên
tê đồng ngó bên ni đồng”, dù ở vị trí nào, góc độ nào, cô cũng cảm thấy sung sướng tự hào trước sự “mênh mông bát ngát… bát ngát mênh mông” của cánh đồng thân thuộc Hai tiếng “bên ni” và “bên tê” vốn là tiếng nói của bà con Thanh, Nghệ dùng để chỉ vị trí “bên này”, “bên kia”, được đưa vào bài ca thể hiện đức tính mộc mạc, chất phác của cô thôn nữ,
của một miền quê
Nghệ thuật đảo từ ngữ: “mênh mông bát ngát // bát ngát mênh mông” góp phần đặc tả cánh đồng lúa rộng bao la, tưởng như không nhìn thấy bến bờ “lúa hai mùa cuộn sóng, đến chân trời"… Có yêu quê hương tha thiết mới có cái nhìn đẹp, cách nói hay như thế!
Trang 4Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát, Đứng bên tê đồng ngó bên ni đồng, cũng bát ngát mênh mông Tục ngữ có câu: “Ngắm núi, nhìn sông, trông đồng, trông chợ” Nghĩa là ngắm nhìn sông
núi để biết xứ lạ ít hay nhiều nhân tài; trông đồng, trông chợ mà biết miền quê giàu hay
nghèo Cánh đồng lúa là cảnh sắc của làng quê ta Cánh đồng “mênh mông bát ngát… bát ngát mênh mông” nói lên sự giàu có của quê “em” Bằng tấm lòng yêu mến, tự hào nơi
chôn nhau cắt rốn của mình, mảnh đất đã thấm biết bao máu và mồ hôi của ông bà tổ tiên, của đồng bào từ bao đời nay thì nhà thơ dân gian mới có thể viết nên những lời ca mộc mạc mà đằm thắm nghĩa tình đọc lên làm xao xuyến lòng người như vậy Câu ca không hề
nói đến màu xanh và hương thơm của lúa, sắc trắng của cánh cò “chớp trắng” trên nền trời xanh bao la, mà ta vẫn cảm thấy cái ngào ngạt của “hương lúa nếp thơm nồng”, “mùa thu hương cốm mới”, nơi bờ ruộng mật quyện lấy tâm hồn ta Nhờ thế, ta yêu thêm đất mẹ quê
cha, với hoài niệm tuổi thơ:
Đất hiền như tuổi thơ, Cánh cò bay trong sắc trời lá mạ.
(Lê Anh Xuân)
Hai câu tiếp theo nói về cô thôn nữ ra thăm đồng Niềm vui sướng trào dâng trong lòng
Nhìn lúa tốt tươi rồi cô nghĩ về mình Cô không mặc cảm thân phận mình là “hạt mưa sa”,
“là tấm lụa đào”, là “củ ấu gai”., như ai đó, thân phận vui ít buồn nhiều Trái lại, cô đã so sánh mình với chẹn lúa đòng đòng trên cánh đồng quê hương “Chẹn lúa” còn gọi là dảnh lúa, một bộ phận của khóm lúa “Chẹn lúa đòng đòng” nói lên sự trưởng thành, sinh sôi nẩy nở, hứa hẹn một mùa sây hạt, trĩu bông Hình ảnh so sánh “thân em như chẹn lúa đòng đòng” gợi tả một vẻ đẹp duyên dáng, xinh tươi, một sức lực căng tràn hứa hẹn Đây là một
hình ảnh trẻ trung, khỏe khoắn, hồn nhiên nói về cô gái Việt Nam trong ca dao, dân ca:
"Thân em như chẹn lúa đòng đòng, Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai" “Phất phơ”
là nhẹ nhàng đung đưa, uốn lượn…“Chẹn lúa đòng đòng” phất phơ nhẹ bay trước làn gió trên đồng nội một buổi sớm mai hồng tuyệt đẹp “Em” sung sướng hân hoan thấy hồn mình phơi phới niềm vui trước một bình minh đẹp Có thể dùng hình ảnh “tia nắng”, “làn nắng” mà ý câu ca dao vẫn không thay đổi Nhưng “ngọn nắng” hay hơn, sát nghĩa hơn, vì
đó là làn nắng, tia nắng đầu tiên của một ngày nắng đẹp, ánh hồng rạng đông đang nhuốm hồng ngọn lúa đòng đòng xanh ngào ngạt
Trang 5Hai câu cuối bài ca hội tụ bao vẻ đẹp nói lên một tình quê vơi đầy Vẻ đẹp màu xanh của lúa, màu hồng của nắng ban mai… vẻ đẹp duyên dáng, xinh tươi của cô thôn nữ và vẻ đẹp căng tràn nhựa sống của chẹn lúa đòng đòng trên cánh đồng bát ngát mênh mông Qua đó,
ta cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn từ chính xác, hình tượng và biểu cảm Giá trị thẩm mỹ
của bài ca là ở cách nói mộc mạc, bình dị mà hồn nhiên, đáng yêu Hai tiếng “thân em”
gợi ra trong lòng người thưởng thức ca dao, dân ca một trường liên tưởng về hình ảnh cô
gái làng quê: Trinh trắng, dịu dàng, cần mẫn, thuỷ chung… những nàng “môi cắn chỉ quết trầu”, rất đáng yêu, đáng nhớ.
Đọc bài ca dao này có người tự hỏi: Buổi sớm mai hồng của mùa xuân hay mùa thu? Mùa
xuân mới có “ngọn nắng hồng ban mai” đẹp rực rỡ như thế Vả lại đã có thiếu nữ thì phải
có mùa xuân Người đọc xưa nay vẫn cảm nhận là cô thôn nữ vác cuốc ra thăm đồng một sáng sớm mùa xuân đẹp
Tóm lại, bài ca dao nói về mùa xuân, đồng xanh và thôn nữ Cảnh và người rất thân thuộc, đáng yêu Cảnh vừa có diện vừa có điểm, câu ca đồng hiện không gian nghệ thuật và thời
gian nghệ thuật “đơn sơ mà lộng lẫy” Thơ lục bát biến thể sống động, lối so sánh ví von đậm đà, ý vị “Thơ ca là sự chắt lọc tâm hồn, là tình yêu ta mơ ước…” Đọc bài ca dao
“Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng ”, ta cảm thấy như thế, hương quê và tình quê làm vương vấn tâm hồn ta, đem đến cho ta “tình yêu và mơ ước”