phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng(IPO) và thực trạng phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng của các doanh nghiệp Việt Nam.

Những năm gần đây, ở Việt Nam đang sôi động một loại thị trường : thị trường chứng khoán. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến cơn sốt chứng khoán như hiện nay, trong đó phải kể đến những món lợi về kinh tế mà nó mang lại cho các nhà đầu tư. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường tại Việt Nam, xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế, nhiều làn sóng kinh doanh mới đã và đang ùa vào nước ta. Nhu cầu tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh đã buộc các doanh nghiệp phải minh bạch hoá cơ chế quản lý, kinh doanh. Chính vì lẽ đó, các công ty cổ phần ra đời và ngày càng thể hiện bước đi đúng đắn của mình khi đưa cổ phiếu của công ty đến với công chúng, gắn liền lợi ích của công ty với các cổ đông. Qua đó, chúng ta cũng có thể thấy vai trò của thị trường chứng khoán nói chung và thị trường cổ phiếu nói riêng đến sự phát triển nền kinh tế đất nước. Việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng đã không còn chỉ là việc của các doanh nghiệp mà là của tất cả mọi người, những ai quan tâm đến thị trường chứng khoán. Các công ty càng có uy tín trong kinh doanh thì sự chú ý của các nhà đầu tư vào đợt phát hành cổ phiếu của chúng càng lớn. Cũng vì thế, nhìn vào giá của cổ phiếu mà chúng ta có thể thấy một phần kết quả kinh doanh của công ty. Như vậy, phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng(IPO) là một bước tiến rất quan trọng, nó đánh dấu một thời kỳ phát triển mới của công ty. Tuy cũng đã hình thành ở nước ta trong một thời gian nhưng IPO vẫn còn khá non yếu nếu đem so với thế giới. Có nhiều câu hỏi đặt ra là: IPO nên được hiểu như thế nào là đúng, những công ty nào mới được phép tiến hành IPO và thực trạng phát hành cổ phiếu ở nước ta trong những năm qua có những nét gì đặc biệt? cũng như những giải pháp cho vấn đề này trong giai đoạn hiện nay? Tất cả các nội dung đó cũng là đề tài nghiên cứu chính của em:” Phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng(IPO) và thực trạng phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng của các doanh nghiệp Việt Nam”

Đề tài: phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng(IPO) và thực trạng phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng của các doanh nghiệp Việt Nam.

Lời mở đầu

Những năm gần đây, ở Việt Nam đang sôi động một loại thị trường : thị trường chứngkhoán Có nhiều nguyên nhân dẫn đến cơn sốt chứng khoán như hiện nay, trong đóphải kể đến những món lợi về kinh tế mà nó mang lại cho các nhà đầu tư Cùng với sựphát triển của nền kinh tế thị trường tại Việt Nam, xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế,nhiều làn sóng kinh doanh mới đã và đang ùa vào nước ta Nhu cầu tồn tại và pháttriển trong môi trường cạnh tranh đã buộc các doanh nghiệp phải minh bạch hoá cơchế quản lý, kinh doanh Chính vì lẽ đó, các công ty cổ phần ra đời và ngày càng thểhiện bước đi đúng đắn của mình khi đưa cổ phiếu của công ty đến với công chúng, gắnliền lợi ích của công ty với các cổ đông Qua đó, chúng ta cũng có thể thấy vai trò củathị trường chứng khoán nói chung và thị trường cổ phiếu nói riêng đến sự phát triểnnền kinh tế đất nước Việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng đã không còn chỉ

là việc của các doanh nghiệp mà là của tất cả mọi người, những ai quan tâm đến thịtrường chứng khoán Các công ty càng có uy tín trong kinh doanh thì sự chú ý của cácnhà đầu tư vào đợt phát hành cổ phiếu của chúng càng lớn Cũng vì thế, nhìn vào giácủa cổ phiếu mà chúng ta có thể thấy một phần kết quả kinh doanh của công ty Nhưvậy, phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng(IPO) là một bước tiến rất quan trọng,

nó đánh dấu một thời kỳ phát triển mới của công ty Tuy cũng đã hình thành ở nước tatrong một thời gian nhưng IPO vẫn còn khá non yếu nếu đem so với thế giới Có nhiềucâu hỏi đặt ra là: IPO nên được hiểu như thế nào là đúng, những công ty nào mới đượcphép tiến hành IPO và thực trạng phát hành cổ phiếu ở nước ta trong những năm qua

có những nét gì đặc biệt? cũng như những giải pháp cho vấn đề này trong giai đoạnhiện nay? Tất cả các nội dung đó cũng là đề tài nghiên cứu chính của em:” Phát hànhchứng khoán lần đầu ra công chúng(IPO) và thực trạng phát hành chứng khoán lần đầu

ra công chúng của các doanh nghiệp Việt Nam”

Mục tiêu của đề tài:

Với đề tài :” Phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng(IPO) và thực trạng pháthành chứng khoán lần đầu ra công chúng của các doanh nghiệp Việt Nam” em muốn

đi tìm hiểu chung về những vấn đề liên quan đến phát hành cổ phiếu lần đầu ra côngchúng và những ứng dụng của nó đối với thị trường mới nổi ở Việt Nam từ đó ta có cáinhìn tổng quan hơn về lộ trình IPO của các doanh nghiệp Việt Nam liệu nó có ảnhhưởng như thế nào đến sự phát triển của TTCK Việt Nam

Chương I: Cơ sở lí thuyết

1.Khái niệm và vai trò phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng(IPO)

1.1 Khái niệm

Phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng (IPO-viết tắt của Initial PublicOffering): là việc 1 doanh nghiệp cổ phần lần đầu thực hiện phát hành chứng khoáncủa mình tới công chúng đầu tư và phương thức thực hiện để chào bán chứng khoánphải tiến hành công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng

Công chúng trong định nghĩa về IPO được hiểu là một số lượng lớn nhất định nhà đầu

tư đủ lớn tham gia mua một tỷ lệ nhất định chứng khoán phát hành Tỷ lệ này phụthuộc vào quy định cho phép của Nhà nước,thường thì các nước khác nhau có tỷ lệkhác nhau Điều 3 khoản 7 Nghị định 144/2003/NĐ-CP về chứng khoán và thị trườngchứng khoán quy định: Phát hành chứng khoán ra công chúng là việc chào bán 1 đợtchứng khoán có thể chuyển nhượng được thông qua tổ chức trung gian cho ít nhất 50nhà đầu tư ngoài tổ chức phát hành.Sau khi phát hành lần đầu ra công chúng, một công

ty cổ phần sẽ trở thành công ty đại chúng (hay công ty cổ phần đại chúng)

Khái niệm IPO dễ bị lẫn lộn với 1 khái niệm khác là phát hành sơ cấp IPO là một bộphận của phát hành sơ cấp do đó phát hành sơ cấp chưa chắc đã là IPO Điểm khácnhau quan trọng giữa IPO và phát hành sơ cấp là phát hành sơ cấp là việc phát hànhchứng khoán mới còn IPO phải là lần phát hành chứng khoán đầu tiên của 1 công ty

Từ đó có thể thấy một công ty có thể có nhiều lần phát hành sơ cấp nhưng chỉ có duynhất 1 lần IPO Tiếp theo lần phát hành IPO,những lần phát hành thêm cổ phiếu racông chúng của công ty được gọi là phát hành bổ sung IPO có ý nghĩa rất quan trọngvới doanh nghiệp, vì với bất kì doanh nghiệp nào đây cũng là thử thách đầu tiên vàquan trọng nhất đối với hàng loạt khía cạnh vận hành Nguyên nhân của thử thách này

là doanh nghiệp trước khi được phép huy động vốn rộng rãi phải bảo đảm hàng loạtcác điều kiện phát hành ngặt ngèo và quy chế báo cáo thông tin rất nghiêm ngặt

Việc phát hành IPO phải gắn liền với việc cổ phiếu này sẽ phải được giao dịch trên sàngiao dịch chứng khoán Khi đó đối tượng các nhà đầu tư sẽ rất rộng Họ sẽ mua cổphiếu với nhiều mục đích khác nhau: đầu tư,đầu cơ,ăn chênh lệch giá…

Về mặt thủ tục tiến trình IPO thường liên quan đến một hoặc một số công ty tài chính

Những trung gian tài chính này làm nhiệm vụ cung cấp dịch vụ và bảo lãnh phát hành.Công ty tiến hành bán cổ phần IPO được gọi là ” nhà phát hành”

Phát hành IPO có các đặc điểm sau: Chứng khoán phát hành là những chứng khoán cóchất lượng cao,công ty phát hành là những công ty có triển vọng phát triển trong tươnglai

Nếu tiến hành IPO thành công, doanh nghiệp vừa có thể huy động được vốn để phục

vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, lại vừa có thể quảng bá, khuếch trương hình ảnh,tên tuổi của mình một cách rộng rãi hơn trong giới đầu tư Điều này đòi hỏi các doanhnghiệp phải hết sức thận trọng trong mỗi đợt phát hành cổ phiếu, đặc biệt là IPO IPOđối với các doanh nghiệp thường đã quan trọng như vậy thì đối với các doanh nghiệplớn, nó còn quan trọn hơn rất nhiều vì kết quả của nó không những ảnh hưởng tới bảnthân doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng tới cả thị trường

1.3 Vai trò

a Đối với thị trường chứng khoán

Xét tổng thể đầu tư chứng khoán là một kênh đầu tư và giá trị đầu tư qua kênh này vẫncòn qua nhỏ so với số tiền gửi tiết kiệm tại các ngân hàng Vì vậy các đợt IPO thànhcông sẽ có tác dụng thúc đẩy các nhà đầu tư đến với thị trường chứng khoán qua đólàm tăng thêm quy mô và khối lượng giao dịch và thu hút thêm luồng tiền lớn vào thịtrường chứng khoán Tuy nhiên trong ngắn hạn cũng không loại trừ khả năng mộtnguồn vốn tương đối lớn sẽ bị rút ra khỏi thị trường để đưa vào đấu giá

Với sự tham gia nhiệt tình của các đối tác ngoại, dự kiến mức giá bán cho các nhà đầu

tư chiến lược nước ngoài dù là “hợp lí nhất” căn cứ vào khả năng đóng góp cho sựphát triển của các doanh nghiệp IPO trong tương lai cũng sẽ rất cao,qua đó thu hútđược một nguồn vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào với thị trường chứng khoán trongnước

Giữa sự kiện IPO của một doanh nghiệp với thị trường chứng khoán có tác động

“tương tác” lẫn nhau Sự sôi động hay trầm lắng của thị trường những ngày gắn vớingày đấu giá sẽ ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của doanh nghiệp, ngược lại kết quả đấugiá của doanh nghiệp cũng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu khác trên thị trường

Việc xác định mức giá đấu thành công tốt đối với doanh nghiệp cũng sẽ khiến thịtrường định giá lại các cổ phiếu đang niêm yết lẫn OTC,trong đó đặc biệt là các cổphiếu cùng ngành Ngoài ra nó còn góp phần “ tăng nhiệt” cho thị trường nói chung.b.Đối với doanh nghiệp

- Việc phát hành cổ phiếu sẽ giúp cho doanh nghiệp huy động vốn khi thành lập hoặc

mở rộng kinh doanh Nguồn vốn huy động này không hình thành một khoản nợ màdoanh nghiệp phải có trách nhiệm hoàn trả cũng như áp lực về khả năng cân đối thanhtoán của doanh nghiệp giảm đi rất nhiều,trong khi sử dụng các phương thức khác nhưphát hành trái phiếu của công ty,vay nợ từ các tổ chức tín dụng…thì hoàn toàn ngượclại

- Tuy nhiên mỗi phương thức huy động vốn đều có những ưu nhược điểm riêng và nhàquản lý doanh nghiệp phải cân nhắc lựa chọn tùy từng thời điểm và dựa trên nhữngđặc thù cũng như chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp để áp dụng phương thứcphù hợp

c.Đối với nhà đầu tư cổ phiếu

-Các nhà đầu tư trên thị trường sẵn sàng mua cổ phiếu được các công ty phát hành.Giấy chứng nhận sở hữu cổ phần được phát hành dưới dạng chứng thư có giá và đượcxác định thông qua việc chuyển dịch,mua bán chúng trên thị trường chứng khoán giữacác chủ thể đầu tư và được pháp luật bảo vệ

-Mặt khác, người mua cổ phiếu nghĩ rằng đồng vốn họ đầu tư được các nhà quản lýcông ty sử dụng có hiệu quả,tạo ra nhiều lợi nhuận hoặc đánh giá hoạt động cũng nhưtiềm năng phát triển,sinh lợi của công ty dự định đầu tư là cao,và đương nhiên là họ sẽđược hưởng một phần từ những thành quả đó thông qua việc thanh toán cổ tức cho các

cổ đông, đồng thời giá trị cổ phần sở hữu cũng sẽ gia tăng trên cơ sở thực tại và triểnvọng phát triển của công ty mình đã chọn

2 Điều kiện phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng

Theo điều 12 của bộ luật Chứng khoán được Quốc hội thông qua vào ngày 29/6/2006

-Đối với cổ phiếu:

+ Doanh nghiệp có mức vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký chào bán từ mười tỷđồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán

+Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký chào bán phải có lãi, đồngthời không có lỗ luỹ kế tính đến năm đăng ký chào bán

+Có phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán đượcĐại hội đồng cổ đông thông qua

-Đối với trái phiếu:

+Doanh nghiệp có mức vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký chào bán từ mười tỷđồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán

+Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký chào bán phải có lãi, đồngthời không có lỗ luỹ kế tính đến năm đăng ký chào bán, không có các khoản nợ phảitrả quá hạn trên một năm

+ Có phương án phát hành, phương án sử dụng và trả nợ vốn thu được từ đợt chào bánđược Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng thành viên hoặc Chủ sở hữu công ty thông qua.+Có cam kết thực hiện nghĩa vụ của tổ chức phát hành đối với nhà đầu tư về điều kiệnphát hành, thanh toán, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và các điềukiện khác

Nói một cách cụ thể, tiêu chuẩn mà công ty phải đáp ứng trước khi được phép pháthành chứng khoán ra công chúng được chia làm 2 nhóm tiêu chuẩn bao gồm các nhómtiêu chuẩn định lượng và nhóm tiêu chuẩn định tính:

*Các chỉ tiêu định lượng:

+Công ty phải có một quy mô nhất định

+Công ty phải hoạt động có hiệu quả trong một số năm liên tục trước khi xin phépphát hành chứng khoán ra công chúng

+Tổng giá trị của đợt phát hành phải đạt được một quy mô nhất định

+Một tỷ lệ nhất định của đợt phát hành phải được bán cho một lượng quy định nhữngcông chúng đầu tư

+Các thành viên sáng lập của công ty phải cam kết nắm giữ một tỷ lệ nhất định vốn cổphần của công ty trong một khoảng thời gian quy định

*Các chỉ tiêu định tính:

+Các nhà quản lý công ty bao gồm thành viên ban giám đốc điều hành và hội đồngquản trị phải có kinh nghiệm và trình độ quản lý công ty.

+Cơ cấu tổ chức của công ty phải hợp lý và phải vì lợi ích của các nhà đầu tư Cónghĩa là cơ cấu của công ty phải hạn chế ở mức độ cao nhất những xung đột liên quanđến quyền lợi của các bên liên quan,xung đột giữa chủ sở hữu và nhà quản lí

+Các báo cáo tài chính,báo cáo bạch và các tài liệu cung cấp thông tin của công typhải có độ tin cậy cao nhất Điều này có nghĩa là các báo cáo tài chính của công typhải được kiểm toán bởi các tổ chức kiểm toán có uy tín Các tài liệu khác phải đượclập theo đúng quy định,ngôn từ và các kí hiệu trong tài liệu phải rõ ràng và phải đượclập hay thẩm tra của các tổ chức theo quy định

+Công ty phải có phương án khả thi về việc sử dụng vốn thu được từ đợt phát hành.Công ty phải được một hoặc một số tổ chức đứng ra cam kết bảo lãnh cho đợt pháthành

Việc phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng của các công ty thường phải đápứng các yêu cầu tiêu chuẩn cao của các cơ quan quản lý thị trường chứng khoán vàphải hoàn thành các thủ tục khá phức tạp trước và sau khi phát hành chứng khoán racông chúng Nguyên nhân khiến các cơ quan quản lý đặt ra yêu cầu cao cho việc pháthành IPO là:

-Phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng là việc phát hành chứng khoán cho một

số lượng lớn công chúng đầu tư Nhiều người trong số đó là các nhà đầu tư nhỏ cácnhà đầu tư không có sự hiểu biết và khả năng phân tích cao về chứng khoán Để bảo vệcác nhà đầu tư này các chứng khoán phát hành phải là các chứng khoán có chất lượngcao và các công ty phát hành phải là các công ty có triển vọng phát triển trong tươnglai

-Do các công ty nêu trên là các công ty lần đầu phát hành ra công chúng nên các thôngtin liên quan đến công ty không được nhiều người biết đến Các chuyên gia phân tíchcũng không có điều kiện theo dõi các công ty này trước khi các công ty thực hiên việcphát hành Việc đưa ra yêu cầu cao về chất lượng đối với các công ty lần đầu pháthành ra công chúng là để bù đắp những sự thiếu hụt về thông tin cho công chúng.-Ở các nước đnag trong giai đoạn xây dựng thị trường chứng khoán như Việt Nam, thịtrường chứng khoán còn là khái niệm mới mẻ nên nhiều tầng lớp dân cư còn dè dặt

Việc đưa ra các loại hàng hóa có chất lượng cao sẽ bước đầu tạo dựng được niềm tincho công chúng vào thị trường chứng khoán và đây cũng được coi là một trong nhữngbiện pháp kích cầu chứng khoán trong giai đoạn đầu thành lập thị trường.

3 Quy trình thực hiện IPO

-Hội đồng quản trị ra quyết định thành lập ban chuẩn bị cho việc xin phép phát hànhchứng khoán ra công chúng Chức năng chủ yếu của ban chuẩn bị là chuẩn bị các hồ

sơ xin phép phát hành để nộp lên cơ quan quản lí nhà nước về chứng khoán và thịtrường chứng khoán, lựa chọn tổ chức bảo lãnh phát hành( nếu cần), công ty kiểmtoán, tổ chức tư vẫn và cùng với các tổ chức này xây dựng phương án phát hành và dựthảo bản báo cáo bạch để cung cấp cho các nhà đầu tư

-Ban chuẩn bị lựa chọn tổ chức bảo lãnh phát hành( đối với công ty có số vốn lớn thìphải lập tổ hợp bảo lãnh phát hành và tổ hợp hoạt động trên cơ sở hợp đồng giữa các

tổ chức phát hành) Tổ chức bảo lãnh phát hành với uy tín và mạng lưới rộng lớn củamình sẽ giúp cho việc phân phối chứng khoán của tổ chức phát hành diễn ra một cáchsuôn sẻ Chính vì vậy khi tiến hành phát hành chứng khoán ra công chúng thì việc lựachọn tổ chức bảo lãnh phát hành có ý nghĩa quan trọng và mang tính chất quyết địnhđến sự thành bại của đợt phát hành

-Ban chuẩn bị cùng với tổ hợp bảo lãnh phát hành, công ty kiểm toán, tổ chức tư vấntiến hành định giá chứng khoán phát hành Định giá chứng khoán là khâu khó khănnhất và phức tạp nhất khi tiến hành phát hành chứng khoán ra công chúng Nếu địnhgiá chúng khoán quá cao thì sẽ gặp khó khăn trong việc bán chứng khoán, nếu định giáchứng khoán quá thấp thì sẽ gây thiệt hại cho tổ chức phát hành Vì thế việc định giáchứng khoán một cách hợp lí sao cho người mua và người bán đều chấp nhận được là

hết sức quan trong và cần sự phối hợp của tổ chức bảo lãnh, công ty kiểm toán và tổchức tư vấn của công ty.

- Chính thức thành lập tổ hợp bảo lãnh phát hành và ký hợp đồng bảo lãnh phát hànhvới tổ chức phát hành

- Công ty kiểm toán xác nhận các báo cáo tài chính trong hồ sơ xin phép phát hành.-Tổ chức phát hành nộp hồ sơ lên Ủy ban chứng khoán Thông thường tổ chức pháthành sẽ được trả lời việc cấp hay từ chối cấp giấy phép trong một thời gian nhất định

kể từ ngày nộp hồ sơ xin phép phát hành đầy đủ và hợp lệ Trong thời gian chờ Ủy banchứng khoán Nhà nước xem xét hồ sơ, tổ chức phát hành có thể sử dụng nội dungtrong bản báo cáo bạch sơ bộ để thăm dò thị trường

-Sau khi được cấp phép phát hành tổ chức phát hành phải ra thông báo phát hành trêncác phương tiện thông tin đại chúng, đồng thời công bố ra công chúng bản báo cáobạch chính thức và việc thực hiện phân phối chứng khoán trong một thời gian nhấtđịnh kể từ khi được cấp giấy phép Thời hạn phân phối được quy định khác nhau đốivới mỗi nước Ở Việt Nam theo quy định tại Nghị định 48/ Chính phủ về chứng khoán

và thị trường chứng khoán thì thời hạn là 90 ngày, trong trường hợp xét thấy hợp lí vàcần thiết, Ủy ban chứng khoán nhà nước có thể gia hạn thêm

-Tiến hành đăng kí, lưu giữ, chuyển giao và thanh toán chứng khoán sau khi kết thúcđợt phân phối chứng khoán

-Sau khi hoàn thành đợt phân phối chứng khoán tổ chức phát hành cùng với tổ chứcbảo lãnh phát hành phải báo cáo kết quả đợt phát hành cho Ủy ban chứng khoán vàtiến hành đăng kí vốn với cơ quan có thẩm quyền

-Trường hợp tổ chức phát hành có đủ điều kiện niêm yết thì có thể làm đơn xin niêmyết gửi lên Ủy ban chứng khoán và Sở giao dịch chứng khoán nơi công ty niêm yếtb.Các cách thức chào bán của IPO

Việc IPO có nhiều cách thức để tiến hành Các dạng có thể thấy là:

-Đấu giá kiểu Hà Lan

-Bảo lãnh cam kết

-Dịch vụ với trách nhiệm cao nhất

-Mua buôn để chào bán lại

-Tự phát hành

Do lượng thủ tục pháp lý và chế tài khá chặt chẽ và rắc rối, mỗi vụ IPO thường cầnmột vài công ty luật hỗ trợ IPO có thể bao gồm một phần trong đó việc cổ đông hiệntại chuyển nhượng quyền sở hữu với số cổ phiếu hiện tại theo cách ta goi là giao dịchthứ cấp, mặc dù vai trò được nhấn mạnh chủ yếu của IPO là phát hành mới và lần đầu

ra công chúng để huy động một lượng vốn góp đáng kể Tuy nhiên, theo thông lệ thếgiới cả luật pháp chứng khoán lẫn qui ước của các công ty bảo lãnh phát hành đều hạnchế chức năng chuyển nhượng lượng cổ phần hiện hành theo phương thức giao dịchthứ cấp

IPO thường được bán cho các nhà đầu tư tổ chức, với qui mô lớn và cũng dành ra một

tỷ lệ nhỏ cổ phần bán cho các khách hàng cá nhân quan trọng do công ty bảo lãnhđứng ra dàn xếp Ở các thị trường đã phát triển, nhà phát hành thường thả lỏng mộtđiều khoản cho phép nhà bão lãnh có thể tự ý tăng qui mô phát hành IPO lên tới 15%

so với dự kiến theo kế hoạch đã thống nhất để linh hoạt phản ứng trước nhu cầu thịtrường, gọi là phương án greenshoe Greenshoe là điều khoản được nhất trí thực thi khinhu cầu thị trường tăng quá cao, đẩy giá lên, thì việc phát hành thêm tối đa 15% giúpbình ổn giá Đôi lúc nhà phát hành không đồng ý vì họ không có kế hoạch sử dụng sốtiền do tăng thêm lượng cổ phần bán ra

c Quy trình đấu giá khi thực hiện IPO

Có 3 phương thức tổ chức đấu giá: căn cứ vào giá trị cổ phần bán đấu giá và quyếtđịnh của Ban chỉ đạo cổ phần hóa

- Tại doanh nghiệp

- Tại tổ chức tài chính trung gian (Công ty chứng khoán)

- Tại Trung tâm giao dịch chứng khoán/Sở giao dịch chứng khoán

Bước 1: Chuẩn bị đấu giá

- Cơ quan quyết định cổ phần hóa/Ban chỉ đạo cổ phần hóa xác định giá khởi điểm của

- Cơ quan tổ chức đấu giá tiến hành nhận đơn đăng ký mua và tiền đặt cọc của nhà đầu

tư theo quy chế đấu giá

- Nhà đầu tư bỏ phiếu tham dự đấu giá bằng các hình thức: Bỏ phiếu trực tiếp tạidoanh nghiệp (nếu tổ chức đấu giá tại doanh nghiệp); Bỏ phiếu trực tiếp tại tổ chức tàichính trung gian (nếu tổ chức đấu giá tại tổ chức tài chính trung gian); Bỏ phiếu trựctiếp tại Trung tâm giao dịch chứng khoán/Sở giao dịch chứng khoán và các đại lý đượcchỉ định; Bỏ phiếu qua đường bưu điện do cơ quan tổ chức đấu giá quy định

Bước 3: Tổ chức đấu giá và xác định kết quả đấu giá

- Cơ quan tổ chức đấu giá tiến hành các thủ tục bóc phiếu tham dự đấu giá và nhập cácthông tin vào phần mềm đấu giá

- Xác định kết quả đấu giá theo nguyên tắc lựa chọn giá đặt mua từ cao xuống thấp đếnkhi đủ số lượng cổ phần chào bán Tại mức giá trúng thầu thấp nhất, với trường hợpcác nhà đầu tư cùng đặt mức giá bằng nhau, nhưng tổng số cổ phần còn lại ít hơn tổng

số cổ phần đăng ký mua thì số cổ phần của từng nhà đầu tư được mua xác định nhưsau:

Số cổ phần nhà đầu tư được mua = Số cổ phần còn lại x (Số cổ phần từng nhà đầu tưđăng ký mua/Tổng số cổ phần các nhà đầu tư đăng ký mua)

- Lập các biên bản liên quan đến buổi đấu giá gửi cho cơ quan quyết định cổ phần hóa,Ban chỉ đạo cổ phần hóa, doanh nghiệp và cơ quan tổ chức đấu giá

- Công bố kết quả đấu giá cổ phần và thu tiền mua cổ phần

Bước 4: Xử lý các trường hợp vi phạm quy chế đấu giá

- Việc xử lý các trường hợp vi phạm được thực hiện theo quy định của quy chế đấugiá

- Nhà đầu tư không được nhận tiền đặt cọc nếu vi phạm quy chế đấu giá

Bước 5: Xử lý đối với số cổ phần không bán hết trong đấu giá nếu có

- Nếu sổ cổ phần nhà đầu tư từ chối mua nhỏ hơn 30% tổng số cổ phần chào bán thìBan chỉ đạo cổ phần hóa thực hiện bán tiếp cho các nhà đầu tư đã tham dự đấu giá theophương thức thỏa thuận với giá không thấp hơn giá đấu thành công bình quân của cuộcđấu giá

- Nếu số lượng cổ phần nhà đầu tư trúng thầu từ chối mua từ 30% tổng số cổ phầnchào bán trở lên thì Ban chỉ đạo cổ phần hóa xem xét, quyết định tổ chức bán đấu giá

tiếp số cổ phần từ chối mua (đấu giá lần 2) Giá khởi điểm trong trường hợp đấu giálần 2 này không được thấp hơn giá đấu thành công thấp nhất.

4 Những thuận lợi và rủi ro của việc phát hành IPO

a.Thuận lợi

-Phát hành chứng khoán ra công chúng sẽ tạo ra hình ảnh đẹp và sự nổi tiếng củacông

ty, nhờ vậy công ty sẽ dễ dàng hơn và tốn ít chi phí hơn trong việc huy động vốn quaphát hành trái phiếu, cổ phiếu ở những lần sau Thêm vào đó, khách hàng và nhà cungứng của công ty thường cũng sẽ trở thành cổ đông của công ty và do vậy công ty sẽ rất

có lợi trong việc mua nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm

-Phát hành chứng khoán ra công chúng sẽ làm tăng giá trị tài sản ròng, giúp công ty cóđược nguồn vốn lớn và có thể vay vốn của ngân hàng với lãi suất ưu đãi hơn cũng nhưcác điều khoản về tài sản cầm cố sẽ ít phiền hà hơn Ví dụ như các cổ phiếu của cáccông ty đại chúng dễ dàng được chấp nhận là tài sản cầm cố cho các khoản vay ngânhàng Ngoài ra, việc phát hành chứng khoán ra công chúng cũng giúp công ty trởthành một ứng cử viên hấp dẫn hơn đối với các công ty nước ngoài với tư cách làmđối tác liên doanh

-Phát hành chứng khoán ra công chúng giúp công ty có thể thu hút và duy trì đội ngũnhân viên giỏi bởi vì khi chào bán chứng khoán ra công chúng, công ty bao giờ cũngdành một tỷ lệ chứng khoán nhất định để bán cho nhân viên của mình Với quyền mua

cổ phiếu, nhân viên của công ty sẽ trở thành cổ đông, và được hưởng lãi trên vốn thay

vì thu nhập thông thường Điều này đã làm cho nhân viên của công ty làm việc cóhiệu quả hơn và coi sự thành bại của công ty thực sự là thành bại của mình

-Phát hành chứng khoán ra công chúng, công ty có cơ hội tốt để xây dựng một hệthống quản lý chuyên nghiệp cũng như xây dựng được một chiến lược phát triển rõràng Công ty cũng dễ dàng hơn trong việc tìm người thay thế, nhờ đó mà tạo ra đượctính liên tục trong quản lý Bên cạnh đó, sự hiện diện của các uỷ viên quản trị khôngtrực tiếp tham gia điều hành công ty cũng giúp tăng cường kiểm tra và cân đối trongquản lý và điều hành công ty

-Phát hành chứng khoán ra công chúng làm tăng chất lượng và độ chính xác của cácbáo cáo của công ty bởi vì các báo cáo của công ty phải được lập theo các tiêu chuẩnchung do cơ quan quản lý qui định Chính điều này làm cho việc đánh giá và so sánhkết quả hoạt động của công ty được thực hiện dễ dàng và chính xác hơn

b Rủi Ro:

-Phát hành cổ phiếu ra công chúng làm phân tán quyền sở hữu và có thể làm mấtquyền kiểm soát công ty của các cổ đông sáng lập do hoạt động thôn tín công ty Bêncạnh đó, cơ cấu về quyền sở hữu của công ty luôn luôn bị biến động do chịu ảnhhưởng của các giao dịch cổ phiếu hàng ngày

-Chi phí phát hành chứng khoán ra công chúng cao, thường chiếm từ 8-10% khoảnvốn huy động, bao gồm các chi phí bảo lãnh phát hành, phí tư vấn pháp luật, chi phí in

ấn, phí kiểm toán, chi phí niêm yết… Ngoài ra, hàng năm công ty cũng phải chịu thêmcác khoản chi phí phụ như chi phí kiểm toán các báo cáo tài chính, chi phí cho việcchuẩn bị tài liệu nộp cho cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán và chi phí công

bố thông tin định kỳ

-Công ty phát hành chứng khoán ra công chúng phải tuân thủ một chế độ công bốthông tin rộng rãi, nghiêm ngặt và chịu sự giám sát chặt chẽ hơn so với các công tykhác Hơn nữa, việc công bố các thông tin về doanh thu, lợi nhuận, vị trí cạnh tranh,phương thức hoạt động, các hợp đồng nguyên liệu, cũng như nguy cơ bị rò rỉ thông tinmật ra ngoài có thể đưa công ty vào vị trí cạnh tranh bất lợi

-Đội ngũ cán bộ quản lý công ty phải chịu trách nhiệm lớn hơn trước công chúng.Ngoài ra, do qui định của pháp luật, việc chuyển nhượng vốn cổ phần của họ thường

bị hạn chế

Chương II: Thực trạng phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng của các

doanh nghiệp Việt Nam

Sự cần thiết IPO trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua có bước phát triển, đã và đangtrở thành kênh huy động vốn đầu tư dài hạn cho nền kinh tế Với hơn 60 công tychứng khoán, hơn 20 công ty quản lý quỹ và hơn 200 công ty niêm yết năm 2007 đãđánh giấu 1 năm thị trường chứng khoán phát triển mạnh cả về quy mô và chất lượng.Nhìn chung thị trường vốn đã hình thành các yếu tố cho sự phát triển, nhưng chưathực sự vững chắc còn hàm chứa nhiều rủi ro Vấn đề quan trọng hiện nay là cần cóchính sách và giải pháp để thị trường này tiếp tục phát triển bền vững

Sự thành công của tiến trình cải cách DNNN đang phụ thuộc vào các đợt IPO Trìhoãn IPO càng làm chậm tiến trình đổi mới, cải cách kinh tế, thiệt hại không thể ướctính được

Ngoài ra để IPO mỗi doanh nghiệp phải lập kế hoạch trong một thời gian dài như tiếnhành đinh giá tài sản doanh nghiệp, thuê các công ty kiểm toán nước ngoài thực hiệnkiểm toán theo các chuẩn mực quốc tế, mời các tổ chức nước ngoài làm cố vấn Cổphần hóa bị trì hoãn phát sinh thêm nhiều chi phí về hình thức là các doanh nghiệpgánh chịu nhưng về bản chất Nhà nước chịu với vai trò là chủ sở hữu Chậm trễ cổphần hóa một doanh nghiệp cũng tạo ra tiền lệ xấu cho doanh nghiệp đi sau, khiến tiếntrình cổ phần hóa khó có thể hoàn thành như kế hoạch

Mặt khác, vào thời điểm khi Việt Nam gia nhập WTO ,đã có những cam kết về cảicách doanh nghiệp nhà nước, cải thiên môi trường đầu tư Các cam kết đã có lộ trìnhtừng bước, chậm một khâu phá vỡ cả hệ thống, làm mất niềm tin của nhà đầu tư nướcngoài Mất uy tín với quốc tế, thiệt hại sẽ rất khó lường Ở thời điểm này hơn hết cácdoanh nghiệp hiểu rõ áp lực cạnh tranh đang lớn dần, nhất là khi các cam kết mở cửatheo lộ trình hội nhập Tổ chức thương mại Thế giới (WTO) đang gần kề Việc IPOthời điểm này để nhanh chóng nắm lợi thế về thời gian chuẩn bị cho khả năng đốitrọng của mình Đó là sự chờ đợi lớn Về kì vọng chung, cả cơ quan quản lí, nhà đầu

tư và doanh nghiệp đều tin tưởng ở khả năng vươn xa hơn và phát triển sâu hơn củathị trường chứng khoán Niềm tin đó có ở tốc độ tăng trưởng chung của nền kinh tế, ở

vị thế Việt Nam đang lên cao, ở tính ổn định về chính trị - xã hội Tất nhiên đi cũng

với niềm tin đó là yêu cầu sự hoàn thiện trong cơ chế quản lí để bảo vệ thị trường pháttriển bền vững và công bằng

1.Thực trạng năm 2006,2007,2008,2009,2010,2011

Từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam thành lập (năm 2000)cho đến năm2004,thị trường chứng khoán phát triển với tốc độ khá chậm, trung bìnhkhoảng vài công ty mới IPO mỗi năm Những bước phát triển mạnh mẽ củathị trường chỉ bắt đầu từ 9/2005 khitốc độ IPO của thị trường được đẩy lên mộtcách mạnh mẽ Nếu so sánh tốc độ phát triểnthị trường chứng khoán Việt Nam từtrước và sau thời điểm 2004 thì ta sẽ nhận thấy IPO đã đem lại sức tăng trưởng cho thịtrường nhanh và mạnh thế nào

Với việc thị trường chứng khoán tăng trưởng nóng năm 2006 và 2007, IPO của cácdoanh nghiệp diễn ra rất thuận lợi, khi đó hầu hết các doanh nghiệp tiến hành IPO đềuthành công Các doanh nghiệp khi IPO chỉ chú trọng đến việc làm thế nào để bánđược với giá cao nhất, còn nhà đầu tư chỉ cần mua là có lợi nhuận Cuối năm 2006,liên tiếp các công ty đấu giá cổ phiếu lần đầu với lượng cổ phiếu tương đối lớn Chỉriêng trong tháng 11/2006, một số công ty đã hoàn thành IPO Ví dụ như công ty cổphần khu công nghiệp Tân Tạo – Itaco với 45 triệu cổ phiếu, công ty cổ phần Cát Lợivới 8,4 triệu cổ phiếu v.v Tổng số doanh nghiệp thực hiện IPO năm 2006 đạt hơn 40doanh nghiệp và đã tổ chức đấu giá gần 451 triệu cổ phần

Nối tiếp sự thành công của năm 2006, bước vào năm 2007 hầu hết các công ty IPOđều rất thành công, thu được một lượng vốn lớn Với sự tăng trưởng trở lại của Vn-index, hàng loạt các quyết định IPO được đưa ra: Các công ty nhà nước được đẩymạnh quá trình cổ phần hóa theo chỉ thị của Chính phủ, các công ty cổ phần tư nhâncũng thi nhau lên sàn, các công ty đã niêm yết hoặc mới đang ở thị trường OTC thìđua nhau tăng vốn Năm 2007 được kì vọng sẽ đánh dấu một bước ngoặt trong tiếntrình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, nhiều ông lớn được giới đầu tư quan tâmIPO như: Vietcombank, Mobiphone, Bảo Việt, BIDV, Đạm Phú Mĩ,… Đặc biệt hơn

đó là, nhiều công ty IPO cổ phiếu được các nhà đầu tư đưa ra những mức giá cao ngấtngưởng so với giá khởi điểm Điển hình, cổ phiếu của công ty nhiệt điện Phả Lại được

lên 69.710 đồng/cổ phiếu trong khi giá khởi điểm chỉ là 43.000 đồng/cổ phiếu.Tuynhiên, về nửa cuối năm 2007, mức đấu giá bình quân của các đợt IPO chỉ nhỉnh hơnmức giá khởi điểm một chút Điều này khiến số tiền thặng dư phát hành của doanhnghiệp không cao như dự kiến Và vào năm 2007 số lượng doanh nghiệp cổ phần hóa

là 116 trong khi dự kiến là 600

Năm 2008 có thể đánh giá là một năm của IPO với rất nhiều kế hoạch IPO lớn đãđược vạch sắn từ năm 2007 như: tổng công ty Bia-Rượu-Nước giải khát Hà Nội-Habeco, tổng công ty Bia-Rượu-Nước giải khát Sài Gòn-Sabeco Tiếp theo Habeco,Sabeco là hàng loạt các công ty lớn khác cũng dự tính tiến hành IPO năm 2008 nhưMobifone, Vinafone, đặc biệt là trong lĩnh vực ngân hàng như Incombank, Agribank,BIDV Dự tính thì nhiều nhưng diễn biến bất ngờ từ cuộc khủng hoảng tài chính thếgiới đã tác động đáng kể đến Việt Nam Thị trường niêm yết và OTC đều xuống dốckhông phanh khiến cho kế hoạch IPO diễn ra không như mong muốn của các nhàhoạch định thị trường, mặc dù chất lượng cổ phiếu của các đợt IPO là khá tốt nửa đầunăm 2008,khá nhiều đợt IPO được ví như phiên chợ chiều dù giá khởi điểm khá thấp,thậm chí có cổ phần giá còn thấp hơn giá trị sổ sách nhưng vẫn ít nhà đầu tư tham giađấu giá.không chỉ phải đấu giá lại vì còn có nhiều phiên IPO phải hủy bỏ vì không cóngười tham gia đấu giá Điều này cho thấy tâm lý các nhà đầu tư không còn ưachuộng hàng hóa IPO nữa Nếu như 2006 và 2007 thì doanh nghiệp phát hành IPO chỉchú trọng làm thế nào bán giá cao nhất, còn nhà đầu tư mua là có lợi nhuận thì tới giaiđoạn này để có thể IPO thành công , doanh nghiệp phải chứng minh được tiềm năngtăng trưởng cao, năng lực quản trị của doanh nghiệp tốt, sản phẩm dịch vụ có chỗđứng trên thị trường, thông tin công bố phải chính xác, minh bạch, đặc biệt là mức giákhởi điểm phải hợp lý để hấp dẫn nhà đầu tư trong mối tương quan với giá cổ phiếucủa các doanh nghiệp đã niêm yết trên thị trường Cả năm 2008 có 50 công ty tiếnhành IPO, đấu giá trên 2 sàn HOSE và HASTC Ba công ty có số lượng cổ phiếu lớnnhất mang ra đấu giá là Sabeco, Habeco và Vietinbank Tổng cộng có tất cả385.418.192 cổ phiếu phát hành ra công chúng nhưng chỉ có 230.985.944 cổ phiếuđược nhà đầu tư mua tương ứng với tỷ lệ 60% Tổng số tiền IPO thu được năm 2008đạt 9.870 tỷ đồng