Có lẽ vì thế mới nảy sinh cái ý "muốn làm thằng Cuội" muốn bỏ quách trần gian để lên ở trên cung quế với chị Hằng.. Tản Đà chán đời nhưng vẫn không quên đời, Lên với chị Hằng, ông vẫn tì
Trang 1Cái ngôngcủa Tản Đàquabài thơ "Muốn làm thằngCuội"
Đề bài: Cái ngông của Tản Đà qua bài thơ "Muốn làm thằng Cuội".
Bài tham khảo 1
Bài thơ có sức hấp dẫn do lời thơ tự nhiên, giản dị, có nhiều hình ảnh bắt nguồn từ trong các tác phẩm dân gian hoặc các điển tích thông dụng, do tình thơ buồn chán mà chân thành
Hai câu đề đã diễn tả tâm trạng của nhà thơ trước cảnh đời:
Đêm thu buồn lắm chị Hằng ơi!
Trần thế em nay chán nửa rồi
Đã "buồn", đã "chán", lại gặp cảnh "đêm thu", tâm trạng ấy dường như nhân lên gấp bội Nhà thơ buồn chán vì chí hướng của mình không thực hiện được hay vì cuộc đời nghèo khổ, túng quẫn Câu thơ cứ buồn trĩu xuống bằng những thanh bằng liên tiếp Nhà thơ không chỉ chán một cảnh đời đang sống mà chán cả trần thế Có lẽ vì thế mới nảy sinh cái
ý "muốn làm thằng Cuội" muốn bỏ quách trần gian để lên ở trên cung quế với chị Hằng Tản Đà chán đời nhưng vẫn không quên đời, Lên với chị Hằng, ông vẫn tìm cách hướng
về đời:
Rồi cứ mỗi năm rằm tháng tám Tựa nhau trông xuống thế gian cười
Đây là cái cười gì? Cười tình, cười sảng khoái, hả hê hay cười mỉa mai, khinh thị? Có lẽ phải hiểu đây là cái cách biểu lộ thái độ khinh bạc với đời Vì sao ông lại chọn ngày rằm tháng tám chứ không phải ngày khác để biểu thị sự khinh bạc đó? Chắc vì ông muốn nhân lên nhiều lần thái độ bất cần của mình với đời
Tóm lại, tâm sự của Tản Đà là tâm sự kẻ buồn chán cuộc sống muốn tìm một nơi ẩn náu Ông muốn tìm đến với thiên nhiên (ở đây là cung quế và chị Hằng), ẩn mình trong thiên nhiên để giễu cợt lại đời bằng sự kiêu bạc của mình
Qua thơ Tản Đà ta còn thấy cái "ngông" thể hiện khá rõ:
Trước tiên, ngay đề bài đã lóe lên một cái gì không bình thường Ai cũng biết thằng Cuội trong văn học dân gian, trong ấn tượng của người Việt Nam gắn liền với cái thói nói dối
Trang 2(cho nên mới có câu: "Nói dối như Cuội") Thế mà ở đây, Tản Đà lại "Muốn làm thằng Cuội", cái ý muốn ấy thật khác thường, thật coi thường tất cả Nó là một điều ngông
Nhà thơ gọi Hằng Nga là chị, xưng em ngọt xớt Song trong bốn câu thơ sau, ông lại có phần lả lơi với chị Hằng:
Cung quế đã ai ngồi đó chửa?
Cành đa xin chị nhắc lên chơi
Có bầu, có bạn can chi tủi Cùng gió, cùng mây thế mớ vui.
Câu "Cành đa, xin chị nhắc lên chơi" vừa nói cách lên cung trăng lạ đời của ông, vừa có ý
vị cười cợt của Xuân Hương Chất đùa cợt lúc ẩn lúc hiện trong những câu thơ này khiến bài thơ lấy lại thế cân bằng, không lao sâu vào nỗi buồn chán giãi bày trong hai câu thơ
mở đầu của bài Trong cách xưng hô, trò chuyện của ông với chị Hằng, có ẩn chứa chút hơi ngông
Ở hai câu cuối, tư thế nhà thơ và chị Hằng cùng "Tựa nhau trông xuống thế gian cười" cũng là tư thế khác thường với quan niệm nam nữ thời ông đang sống Nó cũng là cử chỉ ngông nghênh của ông dưới con mắt các nhà nho đương thời
Vì sao Tản Đà lại có cái ngông, lại thể hiện cái ngông đó trong thơ mình? Có lẽ đây là một cách phản ứng lại với cuộc sống Nó gắn liền với cá tính phóng túng của nhà thơ Nó tạo cho thơ ông có một giọng điệu khác thường
Bài thơ hấp dẫn người đọc trước tiên do lời thơ giản dị, tự nhiên Có câu như một tiếng than, có câu lại như một lời hỏi Câu nào cũng không thấy dấu vết đẽo gọt của bàn tay thơ nhưng câu nào cũng điêu luyện
Bài tham khảo 2
Bài thơ viết theo thể Đường luật thất ngôn bát cú Niêm luật đầy đủ, đối ý, đối thanh chặt chẽ và cân đối Nhưng ngay từ câu đầu, bằng lời lẽ tự nhiên, nhà thơ bộc lộ tâm sự trong lời than thở "buồn lắm"! Nhưng phải đọc cả hai câu đầu mới thấy cái buồn của nhà thơ là
vì lẽ gì? Than thở với ai? Và ở thời điểm nào?
Ta hãy đọc câu 1 và 2:
Đêm thu buồn lắm chị Hằng ơi!
Trang 3Trần thế em nay chán nửa rồi
Thì ra vào một đêm thu, có trăng sáng, nhà thơ bị nỗi buồn nơi trần thế xâu xé, nên ngẩng lên phàn nàn với chị Hằng!
Như thế đã "buồn" lại "chán" nữa, nhưng tìm hiểu một số "ý trong hai câu thơ này sẽ thấy chẳng riêng của Tản Đà Trước hết là lí do của cái buồn Phải chăng trong cuộc đời này chí hướng của ông không thể thực hiện? Cái "trần thế" mà nhà thơ đang sống nó ngột ngạt, nặng trĩu xuống bởi các thanh bằng "chị Hằng ơi, trần thế em nay" Nhưng dù buồn chán, nhà thơ vẫn dùng cách xưng hô ngọt xớt "chị Hằng ơi", thành ra giọng điệu thơ vừa ngọt ngào vừa thân thiết, xoá đi cái khoảng cách vời vợi giữa trái đất và vầng trăng Nhưng sao không nói "chán lắm rồi" mà chỉ mới "chán nửa rồi", một cách nói hình tượng có vẻ ỡm ờ, nhưng không sàm sỡ! vầng trăng từ xưa đến nay vốn là nguồn mạch vô tận của thơ ca Nhưng hôm nay thì "vầng trăng" không còn để ngắm, để xúc cảm, mà để cho thi sĩ làm bạn xin giúp đỡ cho ông thoát khỏi cái "trần thế" đã chán một "nửa rồi"
Tiếp đến câu 3 và 4 vẫn là nỗi niềm tâm sự, nhưng nói rõ nguyện vọng:
Cung quế đã ai ngồi đó chửa?
Cành đa xin chị nhắc lên chơi
Đây là lời ướm hỏi "có ai" trên ấy hay chưa, rồi mới xin bám vào cây đa để lên chơi!
Câu 4 và 5: Ta thấy thi sĩ đi từng bước, lúc đầu chỉ xin lên chơi với ý nghĩa:
Có bầu có bạn can chi tủi Cùng gió cùng mây thế mới vui
Có nghĩa là trong cảm tưởng, nhà thơ hình dung thấy "chị Hằng" cũng đang cần có nguồn vui, cần "có bầu có bạn"!
Câu 7 và 8: Tiến thêm một bước nữa, nhà thơ muốn lên cung trăng và ở lại đó suốt đời chứ không phải chỉ lên chơi, vì hai câu kết đã nói rõ:
Rồi cứ mỗi năm rằm tháng tám Tựa nhau trông xuống thế gian cười
Đây là tiếng cười, nhưng cười cái gì khi trông xuống "thế gian"? Cười cái bọn bon chen ở trần thế nơi ông đã sống những ngày đi về với những giấc mộng mà trong thực tế thì rất
Trang 4vất vả, gian truân Hai câu thơ cuối không còn khoảng cách "chị" và "em" nữa, mà hầu như nhà thơ đã "bá vai" chị Hằng cười sảng khoái hả hê!
Nhiều bài thơ của Tản Đà có cái ngông! Trong bài thơ này cái ngông cũng thể hiện ở nhiều câu Trước hết là cái ngông muốn làm thằng Cuội Hình tượng thằng Cuội trong dân gian được xem như một con người xấu (nói dối như Cuội) thế mà nhà thơ lại không có cái điều đáng chê trách đó, vì muốn lên cung trăng! Cái ngông thứ hai là lúc đầu ông xưng hô
"chị, em" cười với chị Hằng, nhưng sau đó lại lả lơi muốn kết thành "bầu, bạn" Thật là khó hiểu hai chữ "bầu bạn"! Cái ngông thứ ba là lúc đầu ông chỉ muốn lên chơi, sau dần chuyển thành ý định ở lâu dài nơi cung quảng để mỗi năm đến rằm tháng tám "tựa nhau" trông xuống thế gian mà cười! "Tựa nhau" quả là một tư thế nam nữ có vẻ quá thân mật (nếu không muốn nói là suồng sã) Cái ngông cuối cùng là tiếng cười ngạo mạn, coi như dưới con mắt mình toàn chuyện nực cười
Muốn làm thằng Cuội còn có ý nghĩa sâu xa khác là chán ghét cái xã hội hiện thời, mơ ước một cõi đời "Bồng Lai ngày tháng thanh nhàn", nơi con người không còn vướng bận,
lo lắng, bon chen nữa! Tuy vậy bài thơ không để lại một cảm giác nặng nề, bi quan mà gợi cho lòng ta một nỗi buồn man mác, trong sáng Đó cũng là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của bài thơ
Thơ văn Tản Đà là cái gạch nối giữa cổ điển và hiện đại, nổi bật trên thi đàn hợp pháp hồi đầu thế kỉ Bài thơ Muốn làm thằng Cuội rút ra từ tập thơ Giấc mộng con in năm 1926 Tuy mới chỉ là thể hiện của một khát vọng lãng mạn đầu tiên, nhưng đây là một hồn thơ phóng khoáng, khơi nguồn cho những sáng tạo của phong trào Thơ mới như ông Hoài Thanh đã nhận định
Cái hay của bài thơ là sức tưởng tượng dồi dào, táo bạo vừa phóng túng nhưng lại rất duyên dáng, tế nhị
Bài tham khảo 3
Trong văn chương Tản Đà cùng với cái mộng là cái ngông! Cái ngông chẳng những ở văn thơ mà còn gặp ngay ở cuộc đời: Trong ăn uống, kết giao bè bạn
Muốn làm thằng Cuội là bài thơ bộc lộ một tâm sự mang cái sau, cái mộng và cái ngông từ ngoài đời vào trong thơ
Đêm thu buồn lắm chị Hằng ơi!
Trần thế em nay chán nửa rồi,
Trang 5Như một lời tự thú “buồn” lắm chị Hằng ơi, còn vì lẽ gì mà buồn thì đã có lần nhà thơ nói thẳng
Đời đáng chán biết thôi là đủ
Sự chán đời xin nhủ lại tri âm.
(Đời đáng chán) Vậy là cuộc sống đã làm cho nhà thơ chán ngán vì thất vọng chua cay… nhưng ở đây ta cố nói đến cái ngông của tác giả
“Ngông cũng lắm kiểu Có cái ngông đồng nghĩa với ngang ngược, chỉ đáng cho người ta ghét bỏ, có cái ngông thực sự là cái thanh cao Ngông của Tản Đà thuộc trường hợp sau”
(Nguyễn Đình Chú – Thơ văn Tản Đà) Đúng như vậy, ngay hai câu thơ đầu ta đã nhận được cái ngông ấy:
Đêm thu buồn lắm chị Hằng ơi!
Tác giả than thở rằng buồn lắm “cái buồn lại xuất hiện vào một đêm thu rồi gọi chị Hằng, nhưng thực tế lời nhắn gọi không hẳn vì buồn, đó chỉ là cái cớ trêu ghẹo chị Hằng làm bật
ra cái ngông… rồi tiếp tục ngông nữa:”
Trần thế em nay chán nửa rồi.
Nhà thơ đã chán cuộc sống nơi trần thế, nhưng mới chán có “một nửa”, hiểu như thế nào
về sự chán “một nửa” này? Và phải chăng đó là kiểu gợi ý khéo để được mời lên thăm cung quế! Rồi chẳng úp mở gì nữa mà nói thẳng:
Cung quế đã ai ngồi đó chửa Cành đa xin chị nhắc lên chơi.
Nếu chị Hằng nghe thấy, chắc chắn không thể từ chối, vì mục đích cuộc lên chơi là:
Có bầu có bạn can chi tủi Cùng gió, cùng mây thế mới vui…
Đến đây thì ý nghĩa việc muốn lên thăm cung quế chẳng những thanh toán cái buồn của nhà thơ mà còn làm vui cho chị Hằng nữa
Nhưng đến hai câu cuối thì mới bật ra hoàn toàn ý muốn của nhà thơ Muốn làm thằng Cuội hay nói cho đúng hơn là muốn thay chân “Cuội” ở luôn với chị Hằng
Trang 6Rồi cứ mỗi năm rằm tháng tám, Tựa nhau trông xuống thế gian cười.
Cái ngông hoàn toàn lộ ra Đó là một ước muốn chỉ có thể thực hiện được trong tưởng tượng, một khát vọng không có mỉa mại hiện thực
Nhưng ở vào một khía cạnh khác, đó là sự phủ nhận của nhà thơ đối với một trần thế mà con người đang phải sống trong lẩn quẩn, bế tắc Muốn giải phóng được nỗi buồn “nhân thế” ấy phải ra ngoài trái đất, lên cung trăng Một ước mơ rất lãng mạn, nhưng cũng rất ngông!
Chính vì cái ngông theo kiểu Tản Đà này, mà bài thơ có sức hấp dẫn, người đọc có thể thích thú với cái ngông của nhà thơ và cũng đồng cảm với tâm sự phải sống tù túng, quẩn quanh ở một cái xã hội giao thời nửa khóc nửa cười
Là thi sĩ đã từng muốn gánh văn lên bán chợ trời, đã viết thư dán tem bốn xu gửi người tình không quen biết, đã tạo ra ý trung nhân trong mộng là cô Chu Kiều Oanh để yêu… thì bài thơ Muốn làm thằng Cuội chỉ là sự thể hiện cái phần rất nhỏ cái ngông của nhà thơ mà thôi